Դյուցազնամարտեր Հայկ եւ Բել. արեւապաշտն ու լուսնապաշտը

by


Բաբելոնյան հակամարտության արձագանքները հստակորեն պահպանվել են աշխարհի հնագույն եգիպտական, աքքադական, հրեական ավանդապատումներում: Այդ հակամարտության մասին մեզ հասած հայկական ավանդազրույցը այսպիսի ավարտ ունի. Ծիրանակիր Հայկ Նահապետն իր լայնալիճ աղեղից արձակած նետով խոցեց Տիտանյանի զրահապատ կուրծքը` վերջ դնելով խավարամտությանը: Հայկի եւ Բելի հակամարտության արժեքավոր ավանդապատումը մատնանշում է տարածաշրջանի կարեւորագույն դեպքերից մեկը եւ ցույց է տալիս, որ Արարչական ճշմարիտ հավատքի, լուսավորչականության եւ տոմարի պահպանության խնդիրը տարածաշրջանում իրականացվել է Հայկազունիների միջոցով: Արաչագործական Գիտելիքների այն համակարգը, որը փոխանցվում էր սերնդե սերունդ, Հայկազունիներին հայտնի է որպես Սրբազան Անշարժ Տոմար:
Որքան էլ մենք վերապահումներով մոտենանք բաբելոնյան ավանդազրույցին եւ նրա միջոցով մեզ հասած որոշ պատմական դեպքերի մասին եղած վկայություններին, չենք կարող անտեսել այն հանգամանքը, որ դրա մեջ պահպանված են հնագույն պատմական տեղեկություններ, որոնք սկզբունքորեն հաստատում են հայ էթնոսի հնագույններից մեկը լինելու փաստը: Վերլուծելով բազմաթիվ դիցաբանական նյութեր եւ կատարելով համադրություններ` ըստ մեր պրպտումների այսպիսին կարող էին լինել Հայկի եւ Բելի հակամարտությանը նախորդող իրադարձությունները:
Նոյի մահվանից հետո Հրապաշտական մշակույթի մեջ տեղի ունեցավ առաջին լուրջ գաղափարական հակամարտությունը եւ առաջին մասնատումը: Արարչական Հրապաշտական մշակույթը բաժանվեց երկու մասի. Հաբեթը ստացավ Նոյի “ցերեկվա լույս կամ արեւ” տիտղոսը: Եղբայրների միջեւ առաջացած հակասությունը հարթելու նպատակով Սեմին տվեցին “գիշերվա լույս կամ լուսին” տիտղոսը: Ստանալով “գիշերվա լույս կամ լուսին” տիտղոսը` Սեմը չի բավարարվում, սա տերունական առաջին հակամարտությունն է նախաձեռնված Սեմի կողմից եւ փորձ բռնի ձեւով Հաբեթից խլելու եւ տիրանալու Նոյի թողած “մեծ լույս կամ արեւ” տիտղոսին:
Մեր այս մոտեցումը խախտում է ավանդական դարձած մեկնաբանությունները, սակայն հնարավորություն է ստեղծում գտնել որոշ հարցերի պատասխաններ, որոնք էլ իրենց հերթին հնարավորություն են տալիս հասկանալու`‘
– ո՞վ էր Նոյը եւ որտեղի՞ց էր գալիս,
– ո՞վ էր Հայկ աղեղնավորը դավանաբանական դաշտում,
– ո՞վ էր Արամը եւ որտեղից է գալիս,
– որտեղի՞ց է գալիս Օձի խորհուրդը,
– որտեղի՞ց է գալիս Խոյի խորհուրդը:
Փորձենք հայտնաբերել կապը տարածաշրջանի աստվածապաշտական հակամարտությունների, նշված դիցաբանական անունների, հավատամքային երեւույթների եւ դյուցազնամարտի միջեւ:
Երկրային առաջին գաղափարական եւ աստվածապաշտական հակամարտության մասին պատմում է Շումերական “Էնմերկարը եւ Արատտայի տիրակալը” էպոսը:
Այստեղ խոսվում է երկու տիրակալների վիճաբանության մասին, որոնցից մեկը Ուրուկ քաղաքի տիրակալն էր, մյուսը` Արատտայի: Չնայած այն բանին, որ երկու տիրակալները տարբեր տարածքներից են, սակայն երկրպագում են նույն աստվածուհուն, հակամարտության վայրը երկու կողմերի համար համարվում է Աստվածային Երկիրը, որը գտնվում է Տիգրիս եւ Եփրատ գետերի հովտում: Երկու տիրակալներն էլ կրում են մեզ համար այնքան հասկանալի Էնմերքար (այն մեր ամրությունը) եւ Էնսուհկըշադաննա (այն լիություն բերողը) անունները:
Ըստ շումերական մեկ այլ ավանդապատման, համաշխարհային ջրհեղեղի ժամանակ վերջին թագավորը Ուբարտուտուն էր, իսկ ընտրյալ կամ բարձրագույն քուրմն էր Զիհուսուդրան: Շումերական ավանդապատումները չեն ասում, թե ինչ տեղի ունեցավ նախաջրհեղեղյան վերջին թագավոր Ուբարտուտուի եւ նրա ժառանգների հետ: Նրանց հետջրհեղեղյան գործունեության մասին որոշակի տեղեկություններ պահպանվել են հրեական մշակույթում:
Հենվելով շումերական ավանդապատումների վրա` հրեական մշակույթը Հին Կտակարանում մեզ է ներկայացնում ջրհեղեղից փրկված Զիհուսուդրա ընտրյալին` տալով նրան Նոյ անունը: Շումերական ավանդապատումների հրեական վերաշարադրանքի արդյունքում շումերական նախաջրհեղեղյան վերջին թագավոր Ուբարտուտուն դուրս է մնում Հին Կտակարանի ավանդապատումից: Հին Կտակարանի ջրհեղեղի ավանդազրույցում տեղի ունեցող դեպքերի տրամաբանությունը շեղակիորեն հուշում է մեզ, որ շումերական նախաջրհեղեղյան վերջին տիրակալի ժառանգների մի մասը կարող էին փրկվել ջրհեղեղից Զիհուսուդրա-Նոյի հետ միասին: Եթե շումերական վերջին տիրակալի ժառանգները փրկվել էին ջրհեղեղից, այդ դեպքում ի՞նչ եղան նրանք ջրհեղեղից հետո եւ ովքե՞ր էին:
Հրեական ավանդապատումների ծագումնաբանության ուսումնասիրողները մասնակիորեն տալիս են այս հարցերի պատասխանները եւ հաստատում են, որ Սեմի ժառանգների մի մասը լուսնապաշտ չէր (ըստ հրեական տեսաբանների), այլ դավանանքի կամ արեւապաշտության ամենահնարավոր կրողներն էին Արամը, Էլլամը եւ Լուդը, ովքեր, ըստ Հին Կտակարանի, համարվում են Սեմի զավակները:
Ինչու ենք անդրադառնում հատկապես Արամին, Էլլամին եւ Լուդին: Հրեական մշակույթում նրանք կանգնած են առանձին եւ հրեական դավանաբանական մշակույթում անցումային տեղ են զբաղեցնում: Համաձայն հրեական տեսաբանների, եղբայրներից միայն Արամն է կապված ավանդական սեմական էթնո զանգվածի հետ, որի անունով է էթնոսներից մեկը կոչվում Արամեա: Այստեղ հարկավոր է կատարել մի լրացում եւս, հնդեվրոպական ավանդական մշակույթի մեջ շատ հաճախ շահարկվում է Արամի այսպես կոչված հրեական ծագման տեսակետը: Սա անհեթեթություն է, քանի որ նախաջրհեղեղյան Զիհուսուդրա-Նոյը, իր սերունդներով, ներառած Բաբելոնյան դյուցազնամարտի ժամանակաշրջանը, հրեաներ չէին: Հրեական մշակույթը հաստատում է, որ հրեական էթնոսի ստեղծողը Աբրահամն է, նա ծնվել է մ.թ.ա. 1900թ. այսինքն, նշված ժամանակաշրջանից առաջ հրեական էթնոս գոյություն չուներ: Հենվելով հրեական դավանաբանական վկայությունների, ինչպես նաեւ Հին Կտակարանի վրա` կարող ենք նշել, որ Աբրահամը, մասնավորապես, իսկ Դավիթ թագավորը, ամբողջությամբ, ներկայացնում էին արեւպաշտությունը:
Հովհաննես Թումանյանը, անդրադառնալով Հայկի կերպարին, ասում է, որ “Հայկ ու Դավիթ”-ը միեւնույն գաղափարն են արտահայտում, ըստ Թումանյանի, Դավիթը հատուկ անուն չէ, այլ ընդհանուր ածական է շատ ժողովուրդների դյուցազունների համար: Դավիթ անունը “դեավ” աստվածների ընդհանուր անունն է, որ նշանակում է “պայծառ, գեղեցիկ, լուսավոր եւ ամենաուժեղ, ամենակարող”: Թումանյանը Դավթին համարում էր մեր էպոսի այլաբանական հովիվը եւ որսորդը, որը հիշեցնում է Հայկ նահապետին: Հայտնի տեսաբան Ա. Վարպետյանը, պատմաբան Ա. Մովսիսյանը համոզված են, որ Հայա աստվածությունը հայտնի է վաղնջական ժամանակներից եւ “պայծառ, գեղեցիկ, լուսավոր եւ ամենաուժեղ, ամենակարող” “Հայա-դեավը” մշակույթի գրավոր պատմության մեջ ֆիքսված է շումերական դիցահամակարգում:
Վերադառնալով Արամ, Էլլամ, Լուդ դիցաբանական կերպարներին եւ նրանց նկատմամբ հրեական մշակույթի մեջ ձեւավորված մոտեցմանը` կարող ենք ենթադրել, որ նրանք նախաջրհեղեղյան վերջին գահակալ Ուբարտուտուի ժառանգներն էին` հանձնված Սեմի խնամակալությանը: Լինելով Արարչական Գաղափարախոսության վերջին գահակալի ժառանգները` բնականաբար իրավունք ունեին կրելու Նոյի կողմից Հաբեթին կտակած “ցերեկվա լույս կամ արեւ” տիտղոսը:
Ելնելով այս տեսակետից` մենք հնարավորություն ունենք վերաձեւակերպել հրեական հայտնի ծագումնաբանական տեսակետը եւ այն ներկայացնել հետեւյալ կերպ:
Ըստ մեր պրպտումների, Հաբեթը Նոյի կտակած տիտղոսը կրելու օրինական իրավունքների պաշտպանությունը դրեց Հայկի եւ Արամի վրա. Հայկը Հաբեթի թոռն էր եւ Նոյի հինգերորդ սերունդը, իսկ Արամը նախաջրհեղեղյան վերջին գահակալի ժառանգն էր: Հայկի եւ Բելի հակամարտության ժամանակ Նոյի գաղափարախոսության կողմնակիցներն էին Հաբեթյան Հայկը, Խորը, Վրացական պատմության հայրերից մեկի` Լեոնտի Մրովելիի կողմից հիշատակված Հայկի եղբայրներ Քարթլոսը, Բարդոսը, Մովականը, Լեքը, Հերան/Էրոսը, Կավկասը, Էգրոսը եւ մեր կողմից ներկայացրած շումերական նախաջրհեղեղյան վերջին գահակալ Ուբարտուտուի ժառանգ Արամը իր տոհմով: Եվ այսպես, ի սկզբանե, Հայկ Աղեղնավորը եւ Արամը հանդես են գալիս որպես նախահոր թողած ոչ միայն նյութական, այլեւ հոգեւոր ժառանգության իրական պաշտպանները, որոնց վիճակված էր դյուցազնամարտի ժամանակ պաշտպանել Հաբեթի կտակած ժառանգական իրավունքը:
Շումերա-Բաբելոնական ավանդապատումներից մեկը պատմում է այն մասին, որ աստվածներից մեկը բարի նպատակ չուներ, նպատակին հասնելու համար իր կողմը գրավեց եւ գայթակղեց Բաբելոնում ապրող որոշ աստվածների` առաջացնելով խառնակչություն: Խռովարար աստվածները իրենց առաջնորդելու առաջարկով դիմեցին Բաբելոնի Մարդուկ աստծուն:
Մարդուկ աստվածը առաջարկությունը ընդունելու համար խորհուրդ է խնդրում Անու աստծուց, օգնության եւ խորհրդի խնդրանքով նա զուգահեռաբար դիմում է իր մորը՝ Դամկինին: Մարդուկը ստանում է երկու պատասխան, երկու խորհուրդ, սակայն ընդունում է իր Աստվածուհի մոր հովանավորությունը. “Իմ զավակի հետ կլինեմ ես”: Բավարարվելով իր մոր հովանավորությամբ` նա հրաժարվում է խորհրդակցել իր հոր՝ աշխարհի կառավարչի եւ ճակատագրի տիրոջ՝ Էնկիի հետ եւ առաջնորդում է ապստամբներին: Հայկական դիցաբանության մեջ այս պատմությունների մեկ այլ տարբերակը հայտնի է որպես “Հայկ եւ Բել” առասպել, որտեղ բավականին հանգամանորեն ներկայացված է Բաբելոնյան հակամարտության զարգացումը, ավարտը:
արարման” օրը, Նավասարդի 11-ը պաշտոնապես ճանաչվեց որպես “նոր աշխարհի” հիմնադրման օր:
Միայն շարադրված դեպքերի այսպիսի ընթացքը կարող է բացատրել թե ինչ պատճառով է, որ Հայկ նահապետի անունը հիշատակվել է Աստվածաշնչի հայկականթարգմանության մեջ: Սա այն եզակի դեպքերից է, որ հաջորդ գաղափարախոսները ըստ պատշաճի են վերաբերվել Հայկի անձին եւ նրա սխրագործությանը:
Աստվածաշունչը ասում է, որ ՝Հայկը տղան է Թորգոմի, Թորգոմը՝ Թիրասի, Թիրասը՝ Համերի, Համերը՝ Հաբեթի, Հաբեթը զավակն է նախահոր Նոյի: Շարունակելով Հայկի առասպելական ավանդույթները, Շուբրիա-Սասնա տան հիմնադիրները՝ Հայկի ժառանգները ի պատիվ ամենակարողի կառուցում են ԱՍՏՎԱԾԱՇԵՆ ամրոցը, որը նույնիսկ քրիստոնեությունը ընդունելուց հետո էլ չի փոխում իր անունը: Ալիշանը ասում է, որ Սասունի հերոսների պապենական նստավայրը Բերդ-Կապուտինը դառնում է Միհրի ժառանգորդ՝ Մհերի նստավայրը: Հայկի եւ Բելի հակամարտության վերոհիշյալ իմաստավորման համատեքստում առանձնակի է կարեւորել այն, որ հայ էթնոսի էության հիմքում դրված է Արաչականության պահպանման խնդիրը: Բանն այն է, որ Բաբելոնը ոչ միայն աշտարակաշինության դրվագում, այլեւ Սուրբ Գրքի ողջ տեքստում հանդես է գալիս որպես անհավատարմության հոմանիշ եւ խորհրդանիշ: Բաբելոնը, ըստ Սուրբ Մատյանի, պիտի վերանա, կորստյան մատնվի, ընդ որում՝ Աստծո հրահանգով:
Հատուկ ուշադրության է արժանի, որ այդ հրահանգի շրջանակում Բաբելոնի դեմ մարտնչելու համար Արարիչը կոչ է անում այն նույն ազգին, որն իր u1390 .ագման պահից կռվել է կռապաշտության հետագայում բաբելոնականության դեմ. ,Հրաւիրեցէք ի վերայ դորա գունդս, պատուէր տուք յինէն Այրարատեան թագաւորութեանցն եւ Ասքանազեան գնդին” (Երմ. 51:27): “Արարատեան թագաւորութիւններ” արտահայտությունը մեկնաբանման կարիք չունի: Ինչ վերաբերում է “Ասքանազեան գնդինե, սա հանդես է գալիս որպես “հայոց” բառի գրեթե հոմանիշ, որով նշվում է հայոց աշխարհը բազում աղբյուրներում, ներառյալ հայկական, օր., Կորյունի աշխատությունում, երբ նա խոսում է “Ասքանազյան ազգի եւ Հայաստանյան աշխարհի գրի մասին”: Աստվածաշնչի եբրայերեն բնօրինակում վերոհիշյալ թվարկությունը մի քիչ այլ է. “զթագաւորութիւնս Արարատայ, Մինւոյ եւ Ասքենազայ”:
Դեպքերը զարգանում են Շումերական-Կադին Գիր (կա կողմի կամ դրված գիր), Հրեական-Բաբել,Հունա-Հռոմեական-Բաբելոն, Հայկական Քար-Դունիաշա (բառացիորեն` քարից պատրաստված ասի տուն) անունով քաղաքում կառուցվող աշտարակի շուրջ, քաղաքը հիմնադրվել է մ.թ. 4000 տարի առաջ, իսկ առաջին անգամ հիշատակվում է արձանագրությունների մեջ մ.թ. 3000 տարի առաջ: Դեպքերը, որոնք տեղի են ունենում պատմական Քար-Դունիաշա քաղաքում, նշանակում էր ոչ միայն իշխանության կորուստ կամ ձեռք բերում, սա նաեւ աշխարհակառուցողական, արեւապաշտական “Արեւի” կամ կրակապաշտական “Լուսնի” գաղափարախոսության հաղթանակ կամ պարտություն էր:
Աստվածների ընտրությամբ ճակատամարտը տեղի է ունենում տարածաշրջանի հզոր պաշտամունքային վայր համարվող Արարատյան աշխարհում: Մի վայր, որը, ըստ Վեդաների, Շումերների, Ավեստայի, Հին Կտակարանի, համարվում է սրբազան տարածք եւ գերագույն վայր Հաբեթյան Հայկի, Սեմի եւ Քամական Բելի ցեղային միությունների համար: Ի տարբերության այլ աղբյուրներում նշված Բաբելոնյան աշտարակաշինության ժամանակ տեղի ունեցած հակասության պատմությունների, Հայկական աղբյուրը “Հայկ եւ Բել” առասպելում մատնանշում է դյուցազնամարտի գրեթե բոլոր մանրամասները:
Վճռական ճակատամարտում հաղթելու համար հակամարտող կողմերը դուրս էին ելել իրենց դիցական եւ դյուցազնական ամբողջ ուժով: Ակնհայտ է, որ այս ճակատամարտին կողմերը նախապատրաստվել էին ամենայն լրջությամբ եւ ոչ մեկ հարյուր ամյակ: Եվ այսպես, Հայկի եւ Բելի դյուցազնամարտը տեղի է ունենում բոլորի կողմից սրբազան համարվող Արարատյան աշխարհում, դյուցազնամարտը առաջի հերթին գաղափարական էր, այդ պատճառով աստվածները ուղղակի մասնակցում եւ ղեկավարում էին հակամարտող կողմերին:
Հնագույն աստվածների համակարգի ուսումնասիրությունը եւ տարբեր ավանդազրույցների վերլուծութան արդյունքում մենք հանգեցինք այն եզրակացության, որ հակամարտության մեջ Հաբեթի անխախտ ժառանգական իրավունքը հովանավորում էր Շումերական դիցահամակարգի մեջ հայտնի Դումուզի աստվածը, որի վրա դրված էր Հայկ Աղեղնավորի անվտանգության ապահովումը:
Հայկի զինակիցն էր Շումերական թագավոր Ուբարտուտուի որդի Արամը, ըստ հայկական ավանդազրույցի, Հայկազունիների դյուցազուններին առաջնորդում էր Հայկի թոռ Խորը: Համաձայն հայկական ավանդազրույցի, Հայկը մենամարտի է դուրս գալիս իր ամենօրյա հագուստով` առանց զրահի եւ ընդամենը զինված էր իր լայնալիճ աղեղով: Ահա այս թվացյալ անփութությունը վճռական դեր ունեցավ դյուցազնամարտոմ:
Սեմի կողմից դյուցազնամարտի ամբողջ ծրագիրը հովանավորում էր Բաբելոնի Մարդուկ աստվածը, իսկ Սեմի դյուցազուններին առաջնորդում է Բելը, ով Միջագետքի, հետագայում նաեւ` հելլենական դիցաբանությունում հայտնի է որպես Բել-Նիմրոդ-Կուշ-Յանուս-Քաոս-Հէֆեստոս: Հակամարտության ժամանակ Սեմին է միանում նաեւ Նոյի չորրորդ որդի Քամի զավակ Կուշը իր տոհմով: Սեմականներին ճակատամարտում առաջնորդում էր Բելը:
Այլ ավանդապատումներից տեղեկանում ենք, որ Քամը Նոյից գողանում է Ադամի կաշվե կախարդական արտահագուստը (որը ամենայն հավանականությամբ դյուցազնամարտից առաջ Կուշի միջոցով փոխանցվել էր Բելին): Առասպելները ասում են, որ Նիմրոդ-Բել մեծ որսորդին հաջողություն էր բերում Ադամի կաշվե հագուստը: Նիմրոդը որսի դուրս գալուց առաջ հագնում էր Ադամի կաշվե հագուստը եւ ձեռք էր բերում աստվածային ուժը: Կենդանիները տեսնելով Նիմրոդին Ադամի կաշվե հագուստով` խոնարհվում էին, այդ իսկ պատճառով նա հեշտությամբ սպանում էր նրանց:
Նիմրոդ-Բելը յուրաքանչյուր որսից հետո զոհ էր մատուցում ամենակարողին, այդ պատճառով ամենակարողը սիրեց նրան եւ պարգեւատրեց խիզախությամբ եւ որս անելու ունակությամբ: Նիմրոդ-Բելի կյանքի անվտանգությունը ապահովված էր, նա դյուցազնամարտին դուրս էր եկել Ադամի կաշվե հագուստով՝ պատված լրացուցիչ զրահով, որը, ըստ Մարդուկի, անխոցելի էր նույնիսկ Հայկի համար: Ունենալով ամենակարողի հովանավորությունը` Սեմականները համոզված եւ վստահ էին իրենց հաղթանակի մեջ:
Ըստ Սեմի եւ նրան հովանավորող աստվածների, դյուցազնամարտի ելքը որոշված էր: Օձ Մարդուկը պետք է կատարեր դյուցազնամարտի ամենագլխավոր եւ վճռական վերջին հարվածը: Օձ Մարդուկը, որպես աստված, անմահ էր եւ այդ պատճառով նրան ոչինչ չէր անհանգստացնում, այդ թվում նրան նաեւ չէր անհանգստանում Հայկի բազկի ուժը, լայնալիճ աղեղը եւ ոչ էլ Հայկի պահապան խոյ Դումուզի աստվածը:
Բայց սրանով չէին ավարտվում դյուցազնամարտի նախապատրաստությունները, աստվածները գիտեին Բելի անխոցելիության աստիճանը եւ Հայկի բազկի հարվածի ուժը: Բոլոր աստվածները, այդ թվում ճակատագրի տիրակալ Էնկին գիտեին, որ իրար դեմ մենամարտի դուրս ելած դյուցազունների համար հավասար պայմաններ չեն ապահովված, Նիմրոդ-Բելը անխոցելի է:
Այս բացը զարմանալիորեն լրացված է հայկական ավանդազրույցում: Ըստ հայկական ավանդապատման, Արարիչը չհանդուրժեց անհավասարությունը, Հայկ նահապետը քնի մեջ տեսավ նետի այն տեսակը, որով կարող էր խոցել եւ շանթահար անել Նիմրոդ–Բելին, Արարչի միջամտությամբ մենամարտողների միջեւ վերականգնվեց հավասարակշռությունը: Մարդուկը, որպես Բելին պահապան աստված, տեղյակ էր Արարչի կայացրած վճռից եւ համոզված էր, որ Հայկը չի հասցնի նետահարել Բելին, քանզի ինքը, որպես Օձ աստված, ավելի արագաշարժ է, քան Աղեղնավոր Հայկը:
Խոյ-Դումուզի եւ Օձ-Մարդուկի հակամարտությունը եւ առճակատումը դյուցազնամարտի ժամանակ վերահասկվում էր Մարդուկ եւ Դումուզի աստվածների հայր ճակատագրի Աստված Էնկիի կողմից: Հայկին ուղղված Օձ Մարդուկի մահացու հարվածը իր վրա վերցրեց Խոյ Դումուզին: Խոյ- Դումուզի աստծո մահը անխուսափելի էր, “նրանց հակամատության մեջ” օձը միշտ հաղթող է,Դումուզի աստծո ինքնազոհաբերությունը փրկեց Հայկին, Սեմի ծրագիրը խափանվեց:
Հարվածի հերթը Հայկինն էր, Բելին չփրկեց ոչ Ադամի կաշվե հագուստը, ոչ էլ զրահը, Բելը ընկավ շանթահար: Սա “փոքր լույս կամ լուսին” Բելի պարտությունն էր, Բել Տիտանյանը մեռավ “մեծ լույս կամ արեւ” Հաբեթի թոռ Հայկ Աղեղնավորի շանթահար նետից: Ճակատագրի Աստված Էնկին մինչեւ վերջ մնաց անսասան, դյուցազնամարտի ելքը որոշեց միայն դյուցազուններից մեկի` Հայկի բազկի ուժը:
Հնագույն սովորությունները եւ ավանդապատումները, ինչպես նաեւ Հին Կտակարանը ասում են, որ խաղաղությունը իջնում է այն ժամանակ, երբ տեղի է ունենում զոհաբերություն: Այստեղ հարկավոր է հստակ տարանջատել զոհաբերությունը ինքնազոհաբերությունից: “Հայկ եւ Բել” դյուցազնամարտում, որպես փրկության միջոց, ճակատագրի աստծո կամքով երկրորդ անգամ տեղի ունեցավ ինքնազոհաբերություն: Դումուզի-Խոյի ինքնազոհաբերությունը, այսինքն` մահը, հետագայում “արեւ կամ մեծ լույս” հրապաշտական փիլիսոփայության արժեհամակարգում դարձավ կուլմինացիոն արարողություն, որից հետո իջնում է խաղաղություն եւ հանգստություն:
Բաբելոնը ընկավ, Բելը խայտառակվեց, Մէրոդաքս-ը ջախջախվեց: Նա առաջինն էր, որ ստացավ Մէրոդաքս անունը. Մէրոդաքս- բացատրվում է որպես “հզոր խռովարար”: Սա իրոք այդպես է, բայց սա միայն բառի նոր իմաստն է, որը նա ձեռք է բերել դեպքերից մի քանի հարյուրամյակ հետո: Փորձենք տալ բառի ծագումնաբանությունը եւ ստուգաբանությունը:
Մ/էրո/դաք/ս – “Մ-մեկ, հուր-էրո, տաք-դաք”, որը նշանակում է “մեկհուրտվող”, որն էլ որոշ աղավաղումներով դարձել է Մէրոդաքս: Մեկհուրտվող-Մէրոդաքս Բելը ղեկավարեց Սեմի խռովությունը, պարտվեց եւ խայտառակվեց, որպես “Մեկհուրտվող Մէրոդաքս” նա ջախջախվեց: Կատարած վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հանգելու մեկ այլ կարեւոր եւ տրամաբանական եզրահանգման եւ վերջապես հասկանալու, թե ինչ կատարվեց Օձի հետ եւ ինչու է խորհրդանշանների համակարգի մեջ օձը այդքան երկիմաստ:
Դյուցազնամարտի ավարտը ամփոփվեց կենդանակերպի խորհրդանշանների վերահաստատումով, կատարվեց խիստ գիտակցված փոփոխություն, որը բացառում էր բոլոր այլ մեկնաբանությունները` կապված օձի խորհրդանշանի հետ: Այս պահից սկսված օձի խորհուրդը դիցահավատամքային գաղափարախոսության մեջ բաժանվեց երկու մասի, եւ արեւի չորս խորհրդանշաններից մեկը՝ օձը պատժվեց:
Պարտված կողմ` խռովարար հզոր Օձ Մարդուկը ի ցույց ամենքի որպես պատժված կողմ, կենդանակերպի համակարգի մեջ հայտնվեց կարիճի նշանի ներքո, ընտրությունը արված էր ճիշտ. չար եւ թունավոր կարիճը իր հատկանիշներով համարժեք էր օձին: Պարտված Օձ կամ Վիշապը ստացավ Քակոդեմոն անունը: Քակոդեմոն Վիշապին սերունդները հավերժ պետք է հիշեին որպես չարություն, որի նկատմամբ երկնքում չկա վստահություն, իսկ կենդանակերպում կարիճ նշանը հետագա սերունդների համար պետք է դառնար Բելի պարտության հավերժ ապացույց եւ խորհրդանշան:
Բարի Օձ կամ Վիշապը դիցահավատամքային համակարգում հաստատվեց որպես ՕՁ Ագաթադեմոն, պահապան իմաստության եւ Արարչական արժեքների:
Դյուցազնամարտում տարած հաղթանակից հետո, ի պատիվ Հայկի, կենդանակերպի 12-րդ համաստեղությունը ստացավ աղեղնավորի նշանը: Բոլոր ժամանակներում կենդանակերպի նշաններից միայն մեկն է զինված, եւ սա պատահականություն չէր: Հունա-հռոմեական կենդանակերպի աղեղնավորի նշանը մեզ ներկայանում է կենտավրի տեսքով, կենտավրը լարել է աղեղը, իսկ հարվածի ուղղությունը կարիճն է, կենդանակերպի խորհդանշանների շարքում աղեղնավորը կարծես մշտական հսկողության տակ է պահում կարիճին:
Դիցաբանական ընդհանրական մշակույթում աղեղնավորը առանձնահատուկ կերպար է, նա մշտապես տարբերվում է մյուս հերոսներից իր կազմվածքով եւ անփոխարինելի լինելու հանգամանքով: Ելնելով ավանդազրույցներից եւ, առհասարակ, Աղեղնավորի կրոնադիցական երեւույթից հնդեվրոպական մշակույթի մեջ, հիմք ունենք եզրակացնելու, որ Հայկ Աղեղնավորը եղել է նաեւ Արեւապաշտության Բարձրագույն Քուրմ: Աղեղնավորը հաստատվեց որպես բոլոր ժամանակների ամենաազդեցիկ “մարդ աստված” դասական կերպարը` դասված աստվածների շարքը` անսահմանափակ իշխանությամբ: Սա մի հավաքական կերպար է, որն ամփոփեց Հայկի էթնոսին բնութագրող չորս կարեւոր առանձնահատկությունները՝ նվիրվածություն, հավատարմություն, առաքելություն, լուսավորչություն:
Հաջորդ համաստեղությունը, ի պատիվ Հայկի թոռ Խորի, կոչվեց Ցուլ, ի պատիվ իրեն զոհաբերած Դումուզի աստծո, ով հանդես էր գալիս դյուցազնամարտում խոյի կերպարանքով, մյուս համաստեղությունը կոչվեց Խոյ: Ուշադրություն դարձնենք հետեւյալ երեւույթին` Խորին նվիրված Ցուլի համաստեղության ամենափայլուն աստղը կոչվում է Ալդէբարան, որը արաբերենում նշանակում է “առաջ գնացողը”: Խոյ-Դումուզի աստվածը դյուցազնամարտում փոխաբերական իմաստով ամենափայլունն էր եւ առաջ գնացողն էր: Ի մի բերելով եւ ամբողջացնելով առասպելների, դիցաբանական անունների, ինչպես նաեւ կենդանակերպի, էզոթերիզմի մեջ պահպանված նյութերը` կարելի է ընդգծել, որ մեզ հայտնի 12 համաստեղություններից չորսը՝ Ցուլը, Կարիճը, Խոյը, Աղեղնավորը միանշանակ կապված են դյուցազնամարտի հետ: Բաբելոնը ընկավ, Բելը խայտառակվեց, Մէրոդաքս-ը ջախջախվեց: Բելի ջախջախումով վերջնականորեն տրոհվեց հրապաշտական (որը, ըստ մեր պրպտումների, նույնինքը Արիականությունն է) ամբողջական մեկ գաղափարական համակարգը:
Հրեական մշակույթի մեջ Ֆալեկ անունով մեկ անձ, ով նույնպես շատ հետաքրքրական է եւ որոշակի գաղտնիք է պարունակում, անմիջապես հանդես է գալիս բաբելոնյան հակամարտության ժամանակ: Այս անվան հետ է կապված հրեական նախա էթնոսի վերջնական գաղափարական բաժանումը արեւապաշտությունից: Ֆալեկ անունը հրեաների կողմից մեկնաբանվում է որպես բաժանող, նրա առաջնորդությամբ հիմք դրվեց նոր գաղափարախոսությանը, որը մշակույթի պատմության մեջ հայտնի է որպես Լուսնապաշտություն:
Հոդվածում շարադրված մեկնաբանությունների համատեքստում հարկավոր է Հին Կտակարանի “Աշխարհի արարում” բառակապակցությունը այլ կերպ հասկանալ, այն ինչ կատարվել էր Բաբելոնյան հակամարտությունից հետո, իր որակով համապատասխանում էր այդ ձեւակերպմանը, այսինքն` դյուցազնամարտի ավարտով դրվեց երկբեւեռ աշխահի հիմքը կամ նոր աշխարհը արարվեց:
Այս նոր “Աշխարհի արարման” սկիզբը, ըստ հին եգիպտական արեգակնային տարեցույցի, համապատասխանում է մ.թ.ա. 3268-3500 թվականները ընկած ժամանակահատվածին: Ըստ հին աքքադական լուսնային տարեցույցի, աշխարհի արարումը համապատասխանում է մ.թ.ա. 4322թ.: Ինչպես գիտենք, հրեաները իրենց ազգային տարեցույցի հաշվարկը կատարում են աշխարհի արարման պահից 562 տարի անց: Նկատի ունենանք մի կարեւոր իրողություն. լուսնային տարեցույցը ամուր կապված էր արեգակնային տարեցույցի հետ, լուսնային ամիսները անվերապահորեն ձեւավորվում էին արեգակնային ամիսների համաձայն: Հայ ժողովրդի պատմության մեջ Արարչական Անշարժ Տոմարը կոչվել է “Հայկյան շրջան”. սա հավասար է 1460 տարվան եւ եղել է հայկական ժամանակագրական հաշվարկի միակ միավորը: Մ.թ.ա. 428թ. օգոստոսի 11-ին` Նավասարդի 1-ին, ավարտվել է Արարչական Անշարժ Տոմարի ժամանակագրության “Հայկյան երկրորդ շրջանը”: Հայկական նոր՝ երրորդ շրջանը սկսվում է Երվանդունիների “Արմինա” թագավորությունով:
“Հայկյան առաջին շրջանի” կամ Արարչական Անշարժ Տոմարի թվացույցի սկիզբը ստանալու համար 428 թվին ավելացնում ենք “Հայկեան երկրորդ շրջանի” համարժեք 1460 տարին եւ ստանում ենք “Հայկեան” երկրորդ շրջանի սկիզբը, որն է մ.թ.ա. 1888 թվականը: 1888 թվին համապատասխանաբար ավելացնում ենք 1460 տարի եւ ստանում ենք Հայկյան շրջանի սկիզբը` 3348 տարեթիվը կամ նոր աշխարհի արարման սկիզբը:
Ամփոփելով “Հայկ եւ Բել” ավանդազրույցի մեր այս քննախուզությունը, ինչպես նաեւ համեմատելով արեւային եւ լուսնային տարեցույցների փոխհաշվարկման սկզբունքը, կարող ենք ասել հետեւյալը. Զիուսուդրա-Նոյի հինգերորդ սերունդ՝ Հայկի եւ Շումերական գահակալի ժառանգ Արամի միասնական տարած հաղթանակը, մ.թ.ա. 3768-ից մինչեւ 3500 թվականը ընկած ժամանակաշրջանում, համայն հին աշխարհը ճանաչեց որպես նոր սկիզբ: Համաձայն Արարչական Անշարժ Տոմարի, Հին Կտակարանում մատնանշած “աշխարհի արարման” սկիզբը տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 3768-ից մինչեւ 3264թ.-ն: Հայ ժողովրդի պատմական հիշողությունը կարողացել է պահպանել նաեւ “աշխարհի արարման” օրը, Նավասարդի 11-ը, որ պաշտոնապես ճանաչվեց որպես “նոր աշխարհի” հիմնադրման օր:
Միայն շարադրված դեպքերի այսպիսի ընթացքը կարող է բացատրել, թե ինչ պատճառով է, որ Հայկ նահապետի անունը հիշատակվել է Աստվածաշնչի հայկական թարգմանության մեջ: Սա այն եզակի դեպքերից է, որ հաջորդ գաղափարախոսները ըստ պատշաճի են վերաբերվել Հայկի անձին եւ նրա սխրագործությանը:
Աստվածաշունչը ասում է, որ Հայկը տղան է Թորգոմի, Թորգոմը՝ Թիրասի, Թիրասը՝ Համերի, Համերը՝ Հաբեթի, Հաբեթը զավակն է նախահոր Նոյի: Շարունակելով Հայկի առասպելական ավանդույթները` Շուբրիա-Սասնա տան հիմնադիրները՝ Հայկի ժառանգները, ի պատիվ ամենակարողի, կառուցում են Աստվածաշեն ամրոցը, որը նույնիսկ քրիստոնեությունը ընդունելուց հետո էլ չի փոխում իր անունը: Ալիշանը ասում է, որ Սասունի հերոսների պապենական նստավայրը` Բերդ-Կապուտինը, դառնում է Միհրի ժառանգորդ՝ Մհերի նստավայրը: Հայկի եւ Բելի հակամարտության վերոհիշյալ իմաստավորման համատեքստում առանձնակի է կարեւորել այն, որ հայ էթնոսի էության հիմքում դրված է Արարչականության պահպանման խնդիրը: Բանն այն է, որ Բաբելոնը ոչ միայն աշտարակաշինության դրվագում, այլեւ Սուրբ Գրքի ողջ տեքստում հանդես է գալիս որպես անհավատարմության հոմանիշ եւ խորհրդանիշ: Բաբելոնը, ըստ Սուրբ Մատյանի, պիտի վերանա, կորստյան մատնվի, ընդ որում՝ Աստծո հրահանգով:
Հատուկ ուշադրության է արժանի, որ այդ հրահանգի շրջանակում Բաբելոնի դեմ մարտնչելու համար Արարիչը կոչ է անում այն նույն ազգին, որն իր ծագման պահից կռվել է կռապաշտության, հետագայում բաբելոնականության դեմ. “Հրաւիրեցէք ի վերայ դորա գունդս, պատուէր տուք յինէն Այրարատեան թագաւորութեանցն եւ Ասքանազեան գնդին” (Երմ. 51:27): “Արարատեան թագաւորութիւններ” արտահայտությունը մեկնաբանման կարիք չունի: Ինչ վերաբերում է “Ասքանազեան գնդին”, սա հանդես է գալիս որպես “հայոց” բառի գրեթե հոմանիշ, որով նշվում է հայոց աշխարհը բազում աղբյուրներում, ներառյալ հայկական, օր., Կորյունի աշխատությունում, երբ նա խոսում է “Ասքանազյան ազգի եւ Հայաստանյան աշխարհի գրի մասին”: Աստվածաշնչի եբրայերեն բնօրինակում վերոհիշյալ թվարկությունը մի քիչ այլ է. “Զթագաւորութիւնս Արարատայ, Մինւոյ եւ Ասքենազայ”:

Արամ Մկրտչյան, Գերմանիա
“Արեւապաշտական Տիեզերաշինություն” (Մաս 4-րդ)

“Լուսանցք” թիվ 143, ապրիլի 2-8, 2010թ.

About these ads

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 94 other followers

%d bloggers like this: