Archive for the ‘Ինքնություն’ Category

Հեռավոր այմարները խոսում են մեր մայրենիով

July 28, 2012

Պարզվում է՝ Կենտրոնական Ամերիկայում` Տիտիկակա լճի ավազանում, ապրում է մի ժողովուրդ` այմարա, որը լեզվական կապ ունի հայերի հետ: Նրանք գործածում են բազմաթիվ բառեր, որ հայերենի փոխառություններ են: Այս բացահայտման հեղինակը բանասիրական գիտությունների թեկնածու Մերի Սարգսյանն է: Նա ռուսական բանասիրության մասնագետ է, թարգմանություններ է արել ռադիոֆիզիկայի, ճարտարապետության ոլորտներում, հայերեն է թարգմանել ակադեմիկոս Պարիս Հերունու «Հայերը եւ հնագույն Հայաստանը» գիրքը: 2011թ. նրա թարգմանությամբ կտպագրվի Անաստասիա Ցվետաեւայի «Մոգական զանգահարության վարպետը. ասք հանճարի մասին» գիրքը` հայազգի երաժիշտ Կոնստանտին Սարաջեւի մասին, որը մեկ օկտավայում լսում էր 1701 հնչյուն այն դեպքում, երբ սովորական մարդն ի վիճակի է լսել ընդամենը 23: Մերի Սարգսյանի հետ զրույցը այմարա ժողովրդին առնչվող ուշագրավ բացահայտումների մասին է:

- Միշտ մտածում էի, թե ինչ է նշանակում «Սասուն» բառը, ինչու Աճառյանի կամ մեկ այլ բառարանում դրա ստուգաբանությունը չկա: Մենք ունենք Սասուն երկրի անուն, սարերի անուն եւ «անսասան» բառը, ուրիշ ոչինչ: Որոշ գրքերից իմացա այմարա հին ժողովրդի մասին, որը, ըստ ուսումնասիրողների, աշխարհի ամենահին լեզուներից մեկն ունի, իր մշակույթով ծաղկել է 15 հազար տարի առաջ եւ ունեցել է լեգենդ, որը կրկնվում է մի քանի ժողովուրդների մոտ: Պատմում են, որ ծովով իրենց մոտ եկան սպիտակամորթ, գանգրահեր, շիկահեր, կապտաչյա մարդիկ, որոնք համարվել են իրենց աստվածները, որովհետեւ գալով այստեղ` իրենց սովորեցրել են ձուլագործության գաղտնիքները, նաեւ ճարտարապետական գաղտնիքներ, սովորեցրել են միակնությունը: Այդ ժամանակներում ձուլագործությունն առաջին հերթին Հայաստանում է եղել:

Շումերերեն գրություններում նաեւ հիշատակվում է անուն` Իոաննեշ: Դժվար չէ կռահել, որ դա Հովհաննեսն է: Կարելի է ենթադրել, եթե չպնդել, որ եկվորները հայեր են եղել: Նույն լեգենդում կա իրենց «Վիրակոչա» անունը, եւ եթե շատ համարձակ լինենք, ապա կարող ենք ստուգաբանել որպես «ի վերուստ կոչված»: Գոյություն ունի Կալասասայա հրապարակ, որտեղ կանգնեցված է Վիրակոչայի բարձր արձանը` շուրջը քարեր: «Կալասասայա» բառը այմարերենից թարգմանվում է «կանգուն քարեր»: «Կալ»` հայերեն քարն է: «Քար» հայերեն արմատը մտել է աշխարհի բոլոր ժողովուրդների լեզուների մեջ:

Ես հիշեցնեմ, որ «Սասունցի Դավիթ» էպոսում Սանասարի եւ Բաղդասարի կառուցած քաղաքն անվանակոչած ծերուկը բացականչեց. «Սա հո սասունն է», այսինքն` պինդ, ամրակուռ: «Կալասասայա» եւ «Սասուն» նույն նշանակությունն ունեն` անսասան, պինդ: Ես որոշեցի ուսումնասիրել այդ լեզուն, հասկանալ, թե մեր Սասունն ու Կալասասայան ինչպես համընկան: Գտանք 600 բառանոց այմարա-անգլերեն բառարան: Վեց ամիս ինքս ինձ թեւ տալով ու համոզելով, ինքս ինձ չհավատալով՝ ուսումնասիրեցի: Իմ առաջ բացվեց մի զարմանահրաշ աշխարհ: 57 բառ` մոտ 10 տոկոսը, հայարմատ էին: Գիտության դոկտորներն ասացին, որ նույնիսկ երեք բառի նույնարմատ լինելը առիթ է մտածելու, որ կա լեզվական փոխառություն:

- Է՞լ որ բառերում համընկնումներ կան:

- Օրինակ` «փիսի» նշանակում է կատու,  «փուրակա»` փոր, «արմջանա»` մոռանալ, «կիտա»` ձկնկիթ, «ջուրա»` ջուր: 2004թ. հոդված պատրաստեցի եւ տարա ԳԱԱ «Լրաբերին»: Մեծ ոգեւորությամբ ընդունեցին եւ դրեցին հերթի: Երկու տարի մնաց հերթում, հետո էլ գլխավոր խմբագիրը կանչեց, թե` չենք տպելու, հոդվածը խիստ հայամետական է: Ասի` թուրքամետակա՞ն պիտի լիներ, որ տպագրեիք: Հոդվածը տպագրվեց այլ հանդեսներում:

- Իսկ այդ «ենթադրյալ» հայերը ձուլվել են տեղացիների՞ն, վերջիններիս սերունդները կենսաբանորեն նման չե՞ն հայերին:

- 2009թ. Նիկարագուայից էլեկտրոնային փոստով նամակ եկավ: Այդ երկրի կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, ազգությամբ ֆինն Սեպոտիուսանենը գրում էր, որ հիացած է իմ հոդվածով, մի տասնհինգ միջազգային կոնֆերանսներում զեկուցել է այն: Հոդվածը հաստատել էր նրանց կենսաբանական տեսությունն այն մասին, որ որոշ հին ժողովուրդներ կարող են ունենալ ընդհանուր գեներ: Այմարների մեջ նրանք հայկական գեներ են գտել: Ես չեմ կարող դա ոչ պնդել, ոչ հաստատել, քանի որ կենսաբան չեմ, կպնդեմ միայն լեզվական նմանությունը: Եվ այդ գիտնականը խնդրեց շարունակել հոդվածը: Ուղարկեց նոր` արդեն 3 հազար բառանոց բառարան՝ այմարա-իսպաներեն, եւ, բնականաբար, նոր բառեր ավելացան իմ հոդվածում:

- Հիմա ուսումնասիրությունը շարունակո՞ւմ եք:

- Արդեն հաստատվել են լեզվական նմանությունները: Ես ուրախ եմ, որ դա հայամետ աշխատանք է, ու երեւի այդ պատճառով էլ շատերի դուրը չի գալիս:

- Պարիս Հերունու հայագիտական աշխատությունը, որ թարգմանել եք, երեւի նույնպես շատերի դուրը չէր գալիս:

- Նա աշխատությունը գրել է անգլերենով, որպեսզի աշխարհը կարդա, որ նախաքրիստոնեական Հայաստանն ունեցել է շատ բարձր մշակույթ, գիր, եւ որ սխալ է, թե Մաշտոցի ականջին Աստված փսփսաց, ու նա էլ տառերը շարեց, ու մենք ունեցանք գանձեր` շարականներ, որ աղոթքներ են, ու հանկարծ «ծլեց» Խորենացին, որն առաջին ժամանակագիրն է աշխարհում… Այդպես հնարավոր չէ:

- Ինչո՞ւ է կեղծվում այդ հարցը:

- Այն էլ մեր եկեղեցու կողմից: Որ հավատացյալները հանկարծ չկասկածեն, որ Քրիստոսը… Քրիստոսն էլ դեմ կլիներ ամեն տեսակ կեղծիքի: Ինչպե՞ս մենք կարող էինք միանգամից «իմանալ զբանս հանճարոյ» եւ հանճարներ տալ աշխարհին: Մարդկության պատմությունն ընթանում է դանդաղ, էվոլյուցիոն ճանապարհով: Նույնն էլ լեզվի զարգացումը: Հայոց լեզուն ունի 11 հազար բուն արմատ, որից 4 հազարը լրիվ, իսկ 5,5 հազարը մոտիկ իդենտիկ են սանսկրիտի` հին հնդկերեն մեռած լեզվի հետ: Հայ հին գրաբարը եւ սանսկրիտն ունեն միարմատ չորս հազար բառ: Հնդկաստանում ասում են, որ սանսկրիտը հայերեն գրաբարի փոքր քույրն է: Հնդկական «Ռամայանա» էպոսը ստեղծված է եղել ոչ թե Հնդկաստանում, այլ իրենց բուն հայրենիքում, եւ այդ էպոսում կա կարոտ, ցավով ու սիրով հիշում են իրենց հին երկիրը, որն ուներ «կապույտ, ձյունապատ, բարձրաբերձ սարեր»: Ուղղակի կրկնում եմ շատ ուսումնասիրողների, որոնք պնդում են, թե քանի որ Հայաստանը հանդիսանում է քաղաքակրթության օրրանը, հնդիկներն այստեղից են գնացել Արեւելք:

Հայկական մարտական դրոշները և 1730 թ. հուլիսի 26-ի ռուս-թուրքական դիվանագիտական միջադեպը

June 3, 2012

Ինչպես հայտնի է՝ մարտական դրոշը մի միջոց է, նշան, որը միավորում է զորամասը, մատնանշում նրա պատկանելությունը որոշակի պետության կամ խմբի զինված ուժերին, խորհրդանշում զինվորական պատիվն ու միասնության գաղափարը, ճակատամարտի ժամանակ՝ ցույց տալիս զորքերի կենտրոնացման և հրամանատարության գտնվելու վայրերը։ Պատմականորեն մարտական դրոշների ներքո կատարվել են զանազան պաշտոնական արարողություններ, այդ թվում՝ զինվորական երդմնատվություն և պայմանագրերի կնքում։ Մարտադրոշը բարձրացնում է բանակի կամ առանձին ջոկատի բարոյական ոգին և մարտունակությունը, դառնում նաև ռազմական մասունք։ Այսպիսով՝ մարտադրոշն ուներ և ունի ինչպես գործնական, այնպես էլ բարոյական մեծ նշանակություն։

Մամիկոնյանների զինանշանը
Հին և միջնադարյան հայկական թագավորությունների և նախարարությունների բանակներն ունեին սեփական մարտական դրոշներ, որոնք որոշ չափով հետազոտված են։ Սակայն բացարձակապես չուսումնասիրված են մնում պատմական սկզբնաղբյուրներում առկա տեղեկությունները՝ 1720-ական թթ. Արցախում (Ղարաբաղ) և Սյունիքում (Ղափան) ստեղծված հայկական զորքերում մարտական դրոշների մեծաթիվ առկայության վերաբերյալ։ Ստորև նեկայացնում ենք այդ հարցի մասին մեր հետազոտության մի հատվածը, բնականաբար՝ առանց համապատասխան գիտական ապարատի (սկզբնաղբյուրների վրա հղումների, ծանոթագրությունների և այլն)։

Թեև 1720-ական թթ. հայկական մարտական դրոշների վրա եղած պատկերները մեզ հայտնի չեն (բացառությամբ երկու դրոշի, որոնք քիչ անց կներկայացնենք), այդուհանդերձ մի շարք կողմնակի տեղեկություններ թույլ են տալիս որոշակի պատկերացում կազմել դրանց մասին։

Հայ ազատագրական շարժման ռահվիրա Իսրայել Օրին (1659-1711) հե՛նց մարտական դրոշներ բաժանելու միջոցով էր ցանկանում խորհրդանշել հայոց զորքի ապագա կազմավորումը։ Նա իր ազատագրական և՛ պֆալցյան (1699 թ.), և՛ մոսկովյան (1701 թ.) ծրագրերում հատուկ ընդգծում էր մարտական դրոշները կանխավ պատրաստելու, ապա և դրանք հայկական նոր կազմավորվող գնդերին ռազմական գործողությունների բուն թատերաբեմում՝ Արևելյան Հայաստանում բաժանելու անհրաժեշտությունը։

1699 թ. Իսրայել Օրին Պֆալցի կուրֆյուրստից հայցում էր «հարյուր դրոշակ, որոնք ներկայացնեն մի կողմից Խաչելությունը և մյուս կողմից՝ սուրբ Գրիգոր Լուսավորչին և պատշաճ մակագրությամբ՝ հայերեն լեզվով։ Դրանով ցույց ենք տալիս, որ այս լավ ժողովուրդը միշտ հուսացել է դուրս գալ գերությունից՝ խաչի զորությամբ և իր հովանավոր սուրբ Գրիգորի միջնորդությամբ։ Դրոշակները պիտի բաժանվեն [Արևելյան Հայաստանի] նահանգներում»։

Մինչդեռ ռուսաց արքունիքին՝ 1701 թ. հուլիսի 25-ին ներկայացրած իր հուշագրում, Իսրայել Օրին առաջարկում էր, որ ռուսական օգնական զորքի Հայաստան մտնելու ժամանակ՝ տեղում կազմավորվելիք հայկական գնդերին բաժանվի 100 մարտական դրոշ, որոնց մի երեսին պատկերված կլինի Քրիստոսի Խաչելությունը, մյուսին՝ ռուսաց ցարի զինանշանը։ Ուշագրավ է, որ նա այլևս չէր խոսում Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի պատկերի և հայերեն մակագրության մասին՝ այդպիսով ցանկանալով վստահություն ձեռք բերել ռուսաց արքունիքում, որտեղ Հայաստանի ազատագրության հարցին նոր էին ծանոթանում, ինչպես նաև իրավացիորեն համարելով, որ հայության ճնշված զանգվածների շրջանում միջազգային մեծ համբավ վայելող Պետրոս Ա-ի զինանշանն իրոք կառաջացնի անասելի ոգևորություն, որն այդքան անհրաժեշտ էր նախապատրաստվող ապստամբության հաջողության համար։ Ըստ Օրու ծրագրի, երբ Նախիջևան քաղաքն ազատագրելուց հետո այնտեղ հավաքվեն հայոց ղեկավարները և ամբողջ հայկական զորքը և «ընդունեն տիրակալի (իմա՝ Պետրոս Ա-ի) զինանշանով դրոշները, այնժամ նրանք մեծ խանդավառությամբ ու նախանձախնդրությամբ կշարժվեն թշնամիների դեմ, որպեսզի կարողանան նրանցից ձերբազատվել և իրենց բնակավայրերն ու քաղաքներն ազատագրել»։

Հայկական կամավորական գումարտակների դրոշները, 1827 թ.
Համաձայն XVIII դարի մի աղբյուրի՝ ֆրանսիացի հեղինակ դե Պեյսոնելի, 1751 թ. վրաց-հայկական միացյալ զորաբանակի «բոլոր զինվորներն իրենց հագուստի ու դրոշակների վրա կրում էին խաչի նշաններ»։ Սա էլ ևս մեկ լրացուցիչ վկայություն է առ այն, որ խաչի և Խաչելության պատկերները պետք է լինեին նաև ավելի վաղ՝ 1720-ական թթ. մարտնչող սյունյաց և արցախյան գնդերի դրոշներին։ Թվում է, թե ազատագրական պատերազմի այդ ամենաթեժ ժամանակաշրջանում, երբ ազգային պետականության վերականգնման հույսերը դեռ շատ մեծ էին, հայկական դրոշների մյուս երեսը հաճախ ներկայացնելու էր հայ թագավորների և իշխանների հին կամ նոր զինանշաններն ու հայոց ազգային եկեղեցու խորհրդանիշները, հատկապես՝ Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի դիմապատկերը։ Այս առումով չպետք է բացառել նաև մեկ այլ հնարավորություն՝ այն, որ 1720-ական թթ. հայկական մարտական դրոշները նմանակել են ոչ թե (կամ ոչ միայն) Ռուսաստանի, այլ Մեծ Հայքի փառաբանված սպարապետների՝ Մամիկոնյանների տոհմական զինանշանն ու դրոշը, որոնց վրա նույնպես պատկերված էր երկգլխանի արծիվը, ինչի մասին ո՛չ թուրքերը, ո՛չ էլ ռուսները իմանալ չէին կարող։

Սակայն 1720-ական թթ. կազմավորված հայկական զորքի մարտական դրոշների վրա եղած պատկերների մասին միակ առարկայական տեղեկությունը պահպանվել է շնորհիվ ռուս-թուրքական դիվանագիտական մի միջադեպի։ 1730 թ. հուլիսի 26-ին Կ. Պոլսում ռուսաց ցարի դիվանագիտական ներկայացուցիչ՝ ռեզիդենտ Իվան Նեպլյուևին այցելում է Բարձր Դռան ուղարկած թարգմանիչը, որը նրան բանավոր բողոք է ներկայացնում։ Օսմանցի պաշտոնյան Ի. Նեպլյուևին ցույց է տալիս (ռուսական երեք անձնագրերի ու հայերեն նամակների հետ միասին) հայկական մի անհայտ զորամասի պատկանող երկու մարտական դրոշ, որոնք նույն՝ 1730 թ. տեղի ունեցած մի ճակատամարտի ժամանակ ընկել էին Գանձակում նստող Իբրահիմ փաշայի հրամանատարության տակ գործող թուրքական զորքի ձեռքը։ Թուրքական հրամանատարության կարծիքով, այդ դրոշները ռուսական ծագում ունեին։ Դրանց առաքումն իրենց չհնազանդվող հայկական զորքերին՝ օսմանյան կողմը գնահատում է որպես ռուսների՝ Բարձր Դռան նկատմամբ ոչ բարյացակամ քայլ և միջամտության ապացույց։

Նեպլյուևի նկարագրությունից դատելով՝ այդ դրոշներից մեկի վրա իրոք պատկերված է Ռուսաստանի զինանշանը, թեպետև որոշակիորեն ձևափոխված։ Այդ մի դրոշը «սպիտակ տաֆտայից (մետաքսե դիպակից) է եղել, սպիտակ գետնի (ետնախորքի) վրա պատկերելով ռուսական երկգլխանի թագակիր արծիվը»։ Սակայն նմանությունները դրանով էլ ավարտվում են, որովհետև ռուսական զինանշանի արծիվն այդ ժամանակ արդեն սև էր (մինչև Պետրոս Ա-ի ժամանակները՝ հիմնականում ոսկյա էր), իսկ հայկական դրոշի վրայի արծիվը՝ կարմիր։ Հայկական զորամասի այդ դրոշն ուներ նաև այլ տարբերություններ. արծվի գլուխների անջատման տեղում կար փոքր խաչ, արծվից և թագերից վերև մի քանի խաչեր ու Սուրբ Հոգին խորհրդանշող՝ ներքև սլացող աղավնի։ Վերևի անկյունում՝ երկնագույն ետնախորքի վրա, պղնձե դրոշակակիր նիզակ, որի մեջտեղում՝ խաչ։ Մյուս հայկական դրոշը, որ նույն սպիտակ տաֆտայից էր, առհասարակ նմանություն չուներ ռուսական դրոշների հետ. այն որևէ զինանշան չուներ, այլ պատկերում էր միայն նույն նիզակը՝ խաչերով և աստղերով։

Բարձր Դռան բողոքին ի պատասխան՝ Ի. Նեպլյուևը, մատնանշելով իսկական ռուսական զինանշանի հետ տարբերությունները, հայտարարել է, որ այդ դրոշները հայերն իրենք են պատրաստել, ապա ավելացրել, որ այդպիսի նմանակումը դժվար չէ, օրինակ բերելով ծովահեններին, որոնք ունեն բոլոր տիրակալների իրենց իսկ պատրաստած դրոշակները։

Այժմ դժվար է հստակորեն ճշտել՝ իրո՞ք հայերն իրենք էին պատրաստել այդ դրոշները, թե դրանք, այնուամենայնիվ, տվել էին ռուսները՝ ցանկանալով ոգևորել Սղնախների աստիճանաբար թուլացող դիմադրությունը (ռուսական պաշտոնական գաղտնի գրագրության մեջ նրանց այդ ցանկությունը բազմիցս բացեիբաց արտահայտվել է)։ Երկու տարբերակներն էլ միանգամայն հնարավոր էին։

Նմանապես դժվար է միանշանակորեն եզրակացնել, թե որտե՞ղ էին առգրավվել այդ դրոշները՝ Արցախու՞մ թե Սյունիքում։ Այն, որ հայերի հետ բախվել են Գանձակում նստող Իբրահիմ փաշայի հրամանատարության ներքո գործող զորքերը, կարծես թե հուշում է, որ խոսքը վերաբերում է ղարաբաղյան հայկական ուժերին, մանավանդ, որ նրանք, ի տարբերություն սյունեցիների, ռուսների հետ մշտական կապի մեջ էին։ Վստահաբար կարելի է ասել, որ մինչև Դավիթ-բեկի մահը՝ նրա վարած քաղաքականության, մասնավորապես պարսկական ուժերի հետ դաշնակցելու իրապաշտ ռազմավարության պայմաններում Սյունիքում ռուսական դրոշների կիրառման հնարավորությունը չնչին էր։ Սակայն մեզ հայտնի է տակավին 1726 թ. մարտի 24-ին Մխիթար սպարապետի ուղերձը ռուսաց արքունիքին, որով ռուսներից ռազմական օգնություն էր հայցվում։ Ուստի չի բացառվում, որ 1728 թ.՝ Դավիթ-բեկի մահից հետո, Մխիթարը փորձած լինի խորացնել ռուսների հետ իր կապերը։ Այս դրոշները կարող էին թուրքերի ձեռքն ընկած լինել նաև Հալիձորի գրավման ժամանակ, որը տեղի է ունեցել 1730 թ.։

Հայկական կամավորական գումարտակների դրոշները, 1827 թ.
Նեպլյուևին Բարձր Դռան ներկայացրած բողոքից ընդամենը 16 օր առաջ՝ 1730 թ. հուլիսի 10-ին, Կ. Պոլսից Մխիթար Սեբաստացուն առաքված մի նամակում հաղորդվում է. «…Նաեւ ասի թէ տաճիկք զՍղնախի հայերն յաղթահարեալ, ու զգերդաստանիս նոցին գերի վարեալ՝ աւելի քան զքսան հազար բերեն աստ» (ընդգծումն իմն է՝ Ա.Ա.)։ Ինչպես ժամանակին նշել ենք, այս հաղորդումն ամենայն հավանականությամբ վերաբերում է Հալիձորի գրավմանը, քանի որ տեղյակ ենք, որ այդ բերդում գերեվարվել է սյունյաց գլխավոր զորահրամանատարի ընտանիքը՝ «եւ առին զկին եւ զորդիսն Մխիթարայ եւ զամենայն որ ինչ էր անդ, եւ թողին գնացին»։ Ուստի, 1730 թ. երկու վերոհիշյալ մարտական դրոշների վայրի՝ Արցախում կամ Սյունիքում կիրառվելու հարցը պետք է տակավին բաց համարել։

Ամեն դեպքում՝ այն, որ հայերը փորձել են գործածել ռուսական զինանշանով դրոշներ, պարզվում է նաև մեկ այլ փաստից։ Ռուսաստանում հայ ազատագրական շարժման երկարամյա ներկայացուցիչ, Իսրայել Օրու զինակից Մինաս վարդապետ Տիգրանյանի մահից հետո (1740 թ.), Մոսկվայում նրա թողած ունեցվածքի մեջ գրանցվել է նաև երկու դրոշ. մեկը՝ դարձյալ «սպիտակ տաֆտայից՝ երկու կողմում էլ Ռուսաստանի զինանշանի պատկերը՝ 3 արշինից մեկ վերշոկ պակաս երկարությամբ (հավասար է մոտ 2 մետրի – Ա.Ա.) և նույն չափի լայնությամբ», երկրորդը՝ երկարությամբ և լայնությամբ նույն չափի էր՝ «բոսորագույն տաֆտայից, երկու կողմերում ոսկե և գունավոր պատկեր, թագի տակ աստղ և այլն»։ Հետաքրքիր է, որ այս նկարագրությունը բավականին նման է 1730 թ. թուրքերի ձեռքն ընկած դրոշներին, ինչը կարող է վկայել, որ այդ դրոշները Հայաստան է ուղարկել Մինաս վարդապետը՝ հայ ազատամարտի ներկայացուցիչների միջոցով։

Վերջում նշենք ևս մեկ պատմական փաստ։ 1727 թ. մարտի 4-ին հայկական զորքերը Հալիձորի տակ ջախջախեցին 60.000-անոց թուրքական բանակը, ոչնչացնելով 13.000 ասկյար և խլելով նրանցից 148 օսմանյան մարտական դրոշ…

Արմեն ԱՅՎԱԶՅԱՆ

Քաղաքական գիտությունների դոկտոր

Հայկ Նահապետի հաղթանակը մշտառկա պատգամ է հայ սերունդներին

August 11, 2011

Օգոստոսի 11-ի առավոտյան արեւածագի ճառագայթների ներքո հայ արիները ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանի գլխավորությամբ դիմավորեցին այգաբացը եւ նշեցին Նավասարդի փառապանծ տոնը…

ՀԱՄ Հոգեւոր հանձնախմբի Քրմական դասի քրմի թեկնածուները Երեւանում՝ Հայկ Նահապետի արձանի մոտ, կատարեցին հայ-արիական ծիսական արարողություն՝ փառաբանելով Հայկ Նախնու՝ տիտանյան Բելի նկատմամբ տարած հաղթանակը, Հայոց Հայրենիքում հայապատկան պետականության վերականգնումը, Հայոց աստվածային հավատի վերահաստատումը:

Նավասարդյան ծեսին մասնակցում էին ոչ միայն Երեւանի, այլեւ ՀՀ մարզերի տարբեր բնակավայրերի (Աբովյան, Հրազդան, Չարենցավան, Գառնի, Կապան, Գորիս, Սիսիան, Արարատ, Վեդի, Արտաշատ, Արմավիր, Վաղարշապատ, Գյումրի, Վանաձոր, Սեւան եւ այլ բնակյավայրերի) հայ-արի քրմի թեկնածուները եւ տարածաշրջանների հեթանոս-արիադավան համայնքների պատասխանատուները.- Երեւանից՝ Արամ Դավթյանը, Վրեժ Մեսրոպյանն ու Արտակ Մեխակյանը, Կոտայքի մարզից՝ Գնել Միրոյանը եւ Կարեն Արիստակեսյանը, Արարատի մարզից՝ Նվեր Առաքելյանն ու Մարտին Գալոյանը, Գեղարքունիքի մարզից՝ Վարուժան Սեդրակյանը եւ Լեւոն Նազարյանը, Շիրակի մարզից՝ Վահագն Մանասյանն ու Լեռնիկ Դանիելյանը, Լոռու մարզից՝ Արամայիս Ոսկանյանը եւ Գեղամ Սիմոնյանը, Տավուշի մարզից՝ Մհեր Ասատրյանը եւ Արգամ Նավասարդյանը, Սյունիքի մարզից՝ Դավիթ Լեւոնյանը եւ Ժիրայր Թեւանյանը, Վայոց Ձորի մարզից՝ Արիս Բաղրամյանն ու Ջիվան Մանգասարյանը, Արագածոտնի մարզից՝ Մերուժան Գասպարյանը եւ Բաբկեն Կարապետյանը, Արմավիրի մարզից՝ Իշխան Ենոքյանն ու Գնել Իսպիրյանը:
Ներկա էին նաեւ ՀԱՄ Գերագույն Խորհրդի, Հայ ազգայնականների համախմբման Խորդրդի եւ Արցախի ու Ջավախքի հեթանոս-արիադավան համայնքների ներկայացուցիչները:
Հայ արիները փառաբանեցին Տիեզերքի Արարչին, Հայ Աստվածներին եւ Հայ Նահապետին ու նրա տոհմը, Հայաստան աշխարհն ու հայությանը:

Այնուհետեւ Հայ Արիական Միաբանության կենտրոնական գրասենյակում կատարվեց տոնական միջոցառում՝ նվիրված Նավասարդյան հայաշունչ տոնին:

ՀԱՄ ներկայացուցիչները նշեցին նաեւ Սեւրի դաշնագրի ու հատկապես դրա հիման վրա կայացած ԱՄՆ նախագահ Ուիլսոնի իրավարար վճիռի 90-ամյակը՝ փառաբանելով Միացյալ Հայաստանի վերակերտումն ու Հայ Նահատակներին:

Հայ արիները արժեւորեցին Հայկյան հաղթանակը, քանզի այն մշտառկա պատգամ է հայ սերունդներին՝ Հայոց Հայրենիքը վերատիրելու, ամբողջացնելու, Հայկական լեռնաշխարհում համահայկական հողահավաքն ու հայահավաքը ավարտին հասցնելուն ուղղված:

Փա՜ռք Հայոց Հսկային՝ Հայկ Նահապետին, Հայ Աստվածներին եւ Հայությանը…

Հայ Արիական Միաբանության Լրատվական կենտրոն

11.08.2011թ. – Երեւան

Լոուրենս Արաբացի. «Այդ անհնարին հայերը»

August 6, 2011
Լինքոլն Սթեֆենս
/Գրի է առնվել 1919թ. Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսի ժամանակ/
Առաջին անգամ հրապարակվել է 1931թ.,«Աութլուք ընդ ինդըփենդընթ» ամսագրում
 
Դա իմ հարցազրույցն էր: Իր սենյակում էր, այն հյուրանոցում, ուր ապրում էր նա, բայց ինքս էի խնդրել տեսակցությունը, և իմ նպատակն էր այդ կայսերական հետախույզից մի բան իմանալ Փոքր Ասիային և Մերձավոր Արևելքին վերաբերող գործնական քաղաքականության մասին: Եվ կարծում էի, թե ինքս էի վարում խոսակցության ընթացքը: Հետո միայն կռահեցի, մի տեսակ ցնցվելով, որ նա էլ մի նպատակ էր ունեցել, և որ իր նպատակն էր իմ ուղեղը լցնել հայերի վրա ամերիկյան մանդատ հաստատելու վերաբերյալ բրիտանական պրոպագանդով: Ահա այդ էր, որ կռահեցի:
  Բայց ես շշմել էի և բավական նվաստացած էի զգում` գտնելով, որ հատուկ պատճառներ ունեի /պատճառներ, որ հուզում էին ինձ` սկզբունքով անկախ մարդուս/, թե ինչո՞ւ մենք` ամերիկացիներս, պետք է աշխարհի մյուս կեսը գնանք հայերին հոգալու և ոչ միայն նրանց փրկելու թուրքերից, հույներից, ֆրանսիացիներից, իտալացիներից, բրիտանացիներից և հենց իրենցից էլ, այլև, մի տեսակ, ինքներս էլ մեզնից և նրանցից փրկելու: Ինձ նման իր գործն իմացող, ձախողակ երազողի համար` ազգերի մեջ ամենանվաստացվածն անդիմադրելի հմայք ուներ և ունի: Այդպես էլ ասացի նրան:
Այս բրիտանացուն ակնհայտորեն շատ դուր եկավ իմ ասածը: Ինձ թվաց, որ նա ուրախությամբ ծիծաղելու է կամ նման մի բան, բայց նա փքվեց Բրիտանական կայսրության չափ, ասես պայթելու էր: Սակայն չպայթեց, չծիծաղեց, չասաց որևէ բան, որ հումորի դույզն իսկ նշան ցույց տար: Երկար դադարից հետո միակ խոսքը, որ ասաց, այս էր.«Լավ»: Եվ ապա, կրկին մի դադարից հետո, երբ վերագտել էր ինքնատիրապետումը, մեր ամերիկյան իդեալիզմի մասին խոսեց լրջորեն, ավելի ճիշտ, բավական տաղտկալիորեն: Համարում էր, որ դա սքանչելի է: Իսկ ըստ իս` մի քիչ չափից ավելի էր սքանչելի համարում: Կարծում էր, թե մենք` ամերիկացիներս, չափից ավելի իդեալիստ ենք: Եվ գտնում էր, որ հայերը չափից ավելի գործնական են: Ուստի մեկս մյուսին կարող ենք շտկել. մենք բուժիչ ենք նրանց համար, նրանք` մեզ համար: Երկուսս էլ հուսահատական պարագաներ ենք, մանավադ՝ հայերը:
Ես այնպես եզրակացրի, որ նա մի անասելի համակրանք ունի հայերի հանդեպ կամ էլ, ավելի ճիշտ, այսպես ասեմ, նրանց վերաբերյալ ունի մի այնպիսի իմացություն կամ փորձառություն, որ նրան թույլ է տալիս մարդկայնորեն հասկանալ թուրքերին և հայերի բոլոր մերձավոր հարևաններին, որոնք երբևէ ջանացել են ոչնչացնել այդ որբ ցեղը: Կարծես թե նրա մտքինն այն էր, որ դա հայերի հանդեպ անելիք միակ բանն է: Ուղղակի այդպես չասաց: Պատճառն այն է, որ նրա մեթոդը ոչ թե իր կողմից որևէ բան ասելն էր, այլ ստիպել ինձ, որ իր տպագրած ցանկացած բաները ես ասեմ այնպիսի ձևով, որ անհրաժեշտության դեպքում կարողանար ժխտել դրանք: Ուստի նա չասաց, թե հայերը պետք է ամբողջությամբ ոչնչացվեն: Պարզապես իմ մեջ այն տպավորությունը ստեղծեց, թե դա է հայկական հարցի միակ լուծումը, և թե այդ պատճառով էր ցանկանում, որ ամերիկացիներս մեզ վրա վերցնենք այդ գործը:
Նա այնպես էր համարում կամ ինձ ստիպում էր համարել, թե թուրքերը չպետք է անեն այդ գործը. նրանք չափազանց պրիմիտիվ են և քրիստոնյա չեն: Ոչ էլ հույները. սրանք էլ շատ են հաճույք զգում դրանից և արդյունավետ չեն. երբեք որևէ բան մինչև վերջ չեն հասցնում, և երբ հայերին սպանելու իրենց գեղագիտական հաճույքը հագենա, ձեռք կքաշեն: Այդպես էլ բոլոր հին, մրցակցած, ոսոխ ցեղերը դադարեցրել են գործը` նախքան բոլոր հայերին սպանելը: Նույնիսկ երբ բոլորը միասին էին գնում խնդիրը կատարելու, միշտ էլ թողնում էին մի զույգ այստեղ, մի զույգ այնտեղ` Ադամ ու Եվաներ, որոնք, հենց որ մեկը կռնակ դարձներ նրանց, բազմանում, բազմանում ու բազմանում էին, այնպես որ, հաջորդ անգամ Հայաստան այցելողը կրկին հայեր կտեսներ այնտեղ, միլիոնավոր ու միլիոնավոր հայեր, բոլորը հեզ ու համեստ, բայց ցերեկը գործով զբաղված, իսկ գիշերը գաղտնորեն բազմանալով ու կամացուկ տարածվելով ու տարածվելով ու… Նա ինձ վրա տարածեց իր մուլթուսական հուսահատությունը և մի այնպիսի սարսափ հայերից, որ քիչ մնաց կուլ տայի իր ամբողջ որոգայթը ամերիկա-հայկական մանդատի վերաբերյալ, երբ իմ փրկարար ամերիկյան հումորը շունչս տեղը բերեց:
«Բայց ինչո՞ւ հենց բրիտանացիներն էլ չանեն այդ գործը»,- հարցրի և, ակնկալելով իր հումորի զգացումը, ժպտացի: Իզուր: Ամերիկյան հումորի զգացումը նա չուներ, կարծում եմ: Սպասեց, որ իմ զվարթ ժպիտը չքանա, ու հետո երբ տեսավ, որ ես իմ մեջ եմ քաշվել նորից և լրիվ լուրջ եմ, պատասխանեց ինձ լրջորեն: «Հայերի լիակատար կոտորածը,- պատճառաբանեց,- կարող է սկանդալ դառնալ, եթե դա բրիտանացիներն անեն»: Ու բացատրեց, որ թեպետ իրենց կայսրությունը դիմացավ որոշ այդպիսի ցնցումների և պետք է, անշուշտ, դիմանա ուրիշ ցնցումների էլ, բայց չափից ավելին՝ հենց այս ժամանակ, կարող է սասանել կայսրությունը: Բրիտանական կայսրությունը համաշխարհային կառավարման նախատիպն է: Մեր բոլոր մեծ տագնապները` պատերազմներ, հեղափոխություններ, գործադուլեր, համաճարակներ և այլն, հետևանք են այն իրողության, որ երկրագունդը թեև ամբողջություն է, բայց չի կառավարվում որպես ամբողջություն: Բրիտանիան մի օր պիտի վերջ տա այս անիշխանականությանը: Բայց կայսրությունը երիտասարդ է տակավին, հարաբերաբար փոքր, թույլ և գերծանրաբեռնված:
Հաշվի առեք մայր կղզիները, գաղութային ռազմավարական կետերը, ծովերը և առևտրական ճանապարհները, բոլոր այն նոր ծանրություններն ու պատասխանատվությունները, որ Բրիտանական կայսրության ուսերին ընկան գերմանական իմպերիալիզմի պարտությամբ: Ո՛չ: Կայսրությունը պետք է խնայել առայժմ: Հետագայում, երբ բրիտանական իշխանությունն ալիքներից տարածվի ցամաքի վրա, բոլոր ցամաքների, ապա Մեծ Բրիտանիան կկարողանա հաղթահարել այդպիսի ցնցում, բայց ո՛չ դեռ, ո՛չ այժմ, ո՛չ Կայսրության դեռ մանուկ հասակին:
Ավելին,- հարեց նա,- Բրիտանական իմպերիալիզմն այս փուլում շահագրգռված է ավելի բնական հարստություններով, քան ժողովուրդներով: Անգլիացիները գործնական մարդիկ են, ոչ՝ իդեալիստներ: Նրանք գիտակցում են, որ համաշխարհային մի կառավարություն պետք է հիմնվի, բայց ոչ թե «ձեր» Ազգերի լիգայի նման՝ գաղափարների և իդեալների, այլ շոշափելի բաների վրա` նավթ, օդային տարածություն, ծովեր: «Բայց,- առարկեցի ես,- հարուստ հողեր և շահավետ հանքավայրեր կան Հայաստանում»: Նա լուռ մնաց և այնքան երկար մնաց այդպես լուռ, որ ինձ թվաց, թե շփոթության եմ մատնել նրան, թե նա չգիտեր Հայաստանի հարստությունների մասին: Բայց կրկին նկատեցի ուռչելու և պայթելու նրա հակումը: Եվ որքա՜ն էի ցանկանում, որ նա ծիծաղի: Կարծում էի` դա կթեթևացնի ինձ էլ, նրան էլ: Բայց ո՛չ, նա չծիծաղեց: Չժպտաց նույնիսկ: Պարզապես սպասեց ինչքան կարող էր, ապա ինձ հիշեցրեց, թե Հայաստանը պետք է բաժանման ենթարկվի: Բուն երկիրը, ուր բնական հարստություններն են, պետք է անջատվի առաջամասից, ուր ոչինչ չկա բացի հայերից: Ամերիկյան մանդատը պետք է լոկ հայերի վրա լինի – ոչ թե բրիտանացիք, այլ մի ուրիշ, հավասարաչափ գործնական տերություն պետք է ստանա Հայաստանը:
«Բայց,_ առարկեցի ես,_ ի՞նչ օգուտ մի երկրի բնական հարստություններից առանց այն ժողովրդի, որ պետք է մշակի դրանք: Հանքերը, նավթի պաշարները, բերրի հողերը, մի խոսքով, բնական հարստությունները,_ համբերությամբ բացատրեցի նրան,_ ոչ մի օգուտ չեն տա կապիտալին առանց աշխատուժի: Եվ մի երկրի բնիկներն ամենաբնական աշխատուժն են դրա համար, ամենաէժանը և ամենահնազանդը»: Տեսնում էի՝ տաղտուկ է զգում, բայց քաղաքավարի էր: Լսում էր ինձ, ուստի իրար հետևից օրինակներ էի բերում ամերիկյան, ինչպես նաև բրիտանական գաղութներից` նրան ցույց տալու համար, որ սխալ է անջատել մի երկրի ժողովրդին այդ երկրի բնական հարստություններից: Դրանք պետք է միասին օգտագործվեն, ինչպես արվում է սովորաբար: Ուրիշ ճանապարհ չկա:
Ես նկարագրեցի թուրքերի կամ ֆրանսիացի դրամատերերի կամ որևէ չաշխատող ժողովրդի անօգնականությունը, որ ջանում էին օգտագործել Հայաստանի հարստություններն առանց հայերի: Այսպես պերճախոսում էի, ու մի պահ թվաց` բավականին հաջող: 
«Ես կոչ եմ անում,- գոչեցի ես,- ոչ թե գաղափարապաշտորեն, ոչ թե «Հայաստանը հայերի համար», այլ գործնականորեն`«Հայերը Հայաստանի համար»: Նա ինձ էր նայում` ոտքից գլուխ չափելով, հետաքրքրությամբ, կարծես մի նոր պատկերացում էր ստանում մեր` ամերիկացիներիս մասին: Ես նրան ասել էի, թե չգիտի մեզ, բայց նա առարկեց. «Որևէ գիտակից անգլիացի կարող է հասկանալ որևէ անգիտակից ամերիկացու»: Ու որոշեցի ցույց տալ նրան, նախքան հաշիվները կմաքրեր ինձ հետ, թե ոչ բոլոր ամերիկացիներս ենք այնպիսի զուտ իդեալիստներ, ինչպես նաև շատ եվրոպացիներ կազմել են նախագահ Վիլսոնի օրինակից: 
«Եթե ամերիկացիներս հանձն առնենք հայերին,- հայտարարեցի ես,- նրանց իսկ օգտի համար կանենք այդ բանը, նրանց կկառավարենք միշտ էլ այն գաղափարով, որ նրանց ընդունակ դարձնենք իրենք իրենց կառավարելու»: «Այո՛, այո՛, մենք հասկանում ենք այդ բոլորը»,- ասաց նա: Բայց զգացի, որ չի հասկանում, ուստի ուղղակի շարունակեցի իմ սիլոգիզմը: «Լավ, ուրեմն,- ասացի պատշաճորեն,- դուք պետք է համաձայնեք, որ հայերի ինքնակառավարվելու ճանապարհին մենք պետք է ստիպենք հայերին աշխատել: Եվ քանի որ չես կարող աշխատեցնել մի ժողովրդի առանց աշխատանքի օբյեկտի, մենք կարիքը կունենանք Հայաստանի հողերի և հանքերի՝ ոչ թե հարստությունները կորզելու համար նրանցից, այլ օգտագործելու որպես ուսումնադաշտ, ուր ժողովրդին վարժեցնենք աշխատասիրության, խնայասիրության և… բոլոր այն քրիստոնեական առաքինություններին, որոնց միջոցով նրանց դարձնենք լավ մարդիկ և լավ քաղաքացիներ»:
Նա շփոթահար տեսք ուներ: Չգիտեի` ինչ է պատահել նրան, մինչև որ վերջապես որոշեց արտահայտվել: «Խնայասիրությունը չի պակասում հայերին,- ասաց նա չոր,- և անշուշտ գիտեք, որ քրիստոնյաներ են նրանք, հնագույն քրիստոնյաներ»: Իհարկե, գիտեի, պարզապես ոգևորությանս մեջ մի պահ մոռացել էի: Սակայն նա ինձ բռնել էր այդ կետում, ուստի «դարձ ի շրջանս» ինձ կատարեցի: «Բայց,- ասացի,- հայերը պետք է աշխատեն: Դա է հաջողության գաղտնիքը՝ լինի անհատի, լինի ազգի համար. աշխատանք՝ համառ, եռանդուն աշխատանք: Եվ հայերը պետք է ունենան Հայաստանը` դրա վրա աշխատելու համար»:
«Հայեը չեն աշխատելու,- հայտարարեց նա:- Դա է ցավոտ կետը ձեր ծրագրի և հայերի: Դա է ցավոտ կետը այն բոլոր հին ցեղերի, որոնք եղել են քաղաքակիրթ, սովորել են խաղը և, մի ժամանակ տիրած լինելով աշխարհին և աշխատեցրած՝ կորցրել են իշխանությունը և դեգրադացվել: Նրանք առաջ են գնացել տրամաբանության, հոգեբանության և բնախոսության մեջ: Նրանց պետք չէ ծանր աշխատանքը: Դրանով են նրանք տարբերվում այն երեխայանման, իսկապես հետամնաց ժողովուրդներից, որոնց հետ գործ եք ունեցել ամերիկացիներդ: Պրիմիտիվ ժողովուրդները պարզապես ծույլ են, նրանց կարելի է ստիպել աշխատել և զարգանալ, նրանց հնարավոր է շահագործել, եթե ուզում եք: Նրանք անհույս չեն, նրանցից ինչ-որ օգուտ կա: Բայց այս առաջադեմ ժողովուրդները, երբեմնի քաղաքակիրթ ազգերը, ծույլ չեն՝ նրանք չափից ավելի խելացի են ուրիշների օգտին աշխատելու համար: Իրենք իսկ շահագործողներ են` բնազդական բնածին, անհուսալի:
Բոլոր ազգերը բաղկացած են զարգացող մարդկանցից: Նրանք խոսում են իրենց երկրները զարգացնելու մասին, բայց հակառակն է. նրանց երկրներն են զարգացնում իրենց: Իսկ հին ազգերը ներկայացնում են մարդկանց այն տեսակը, որ այժմ նոր ազգերը կերտում են: Այս հին ժողովուրդները էվոլյուցիայի արդյունք են: Դուք կարող եք Միջերկրականի ափին տեսնել այն տիպը, որ ինքներդ այժմ ընտրասերում, դաստիարակում, աճեցնում եք ձեր հայրենիքում: Գոյությունը պահպանած հնագույն ցեղերն իրենց բնույթով առևտրական են, ինչպես ձերը»:
«Մերը,- ուղղեցի ես,- ներառյալ նաև Անգլիան»: Նա շարունակեց. «Դուք` նոր ազգերդ, պետք է սովորեք հին ժողովուրդների օրինակի վրա,- կրկնեց նա,- որ նախկին մեծ ու նախկին հռչակավոր ազգերի արդի ներկայացուցիչները բնական և անխուսափելի արդյունքն են արհեստական այն ընտրասերման, որը կատարվել է մի այնպիսի հասարակության մեջ, որը բանտարկում է քաջերին, արտաքսում ինքնատիպներին, ճնշում զանգվածին, խեղդում ցեղի միջին մակարդակից ցանկացած տարբերություն և աճեցնում հեզերի, խորամանկների ու համբերատարների: Որովհետև դա համապատասխանում է առևտրականի տեսակին: Արդի հույներն ուղղակի ժառանգներն են հելլենների և իրենց տհաճ հատկանիշներն այն տևական գծերն են, որ ծագում են հին հունական մշակույթից. ոչ այնպես, ինչպես մեծ, բացառիկ հույները` հռետորներ, երգիչներ, քանդակագործներ, այլ միջին հույները, որ զբաղվում էին բիզնեսով, այն հույները, որոնք Սոկրատեսին մահվան դատապարտեցին: Եգիպտացիները եգիպտական մշակույթի ամենահեռավոր հեռավոր փոքր ծոռներն են` իրենց ապուպապերի երեխայանման աշխատանքով այնքան գեղեցիկորեն կերտված Սֆինքսի հանելուկին ուշացած պատասխանը: Այսօրվա արաբն անապատի փոշին է: Նա զրկված է հին, փառավոր Արաբիայի արվեստներից, բարքերից, գործարարությունից»:
Նա կանխեց առարկությունս: «Հնադարյան հույները, եգիպտացիները, սիրիացիները, վերջապես` թուրքերը, նրանք էլ իրենց հանճարներն ունեին, իրենց բանաստեղծներն ու նկարիչները, զորավարները, որոնք հետամնաց ժողովուրդներ էին նվաճում, ունեին իրենց արդյունաբերական ղեկավարները, որոնք աշխատանքով էին ապահովում. իրենց սեփական աշխատուժն էլ ունեին: Բայց ընտրանին, արիստոկրատները, հարուստները չհարատևեցին: Անգամ շարունակություն չունեցան: Հաջողակների, հարուստնեի, հզորների, առանձնաշնորհյալների զավակները գրողի ծոցն անցան: Եվ աշխատողների հաջորդական սերունդներն էլ, աշխատանքով գերծանրաբեռնված, թերսնված, վհատված և խիստ կարգուկանոնի ենթարկված, բութ ստրուկների վերածված, մեռան կամ ոչնչացվեցին: Հենց միջին դասն ապացուցեց և ապացուցում է, որ ունակ է վերապրելու այդ կերպ կազմակերպված հասարակության մեջ, այդ ստոր միջին դասը:
Ուստի ամբողջ հին աշխարհն այժմ տեսնում եք միայն բիզնեսմեններով բնակված, մանր բիզնեսմեններով` վաճառականներ, առևտրականներ, խանութպաններ, վաշխառուներ, փերեզակներ, ո՛չ արտադրողներ: Նրանք զբաղված են գնել-ծախելով, ու սերված լինելով գնել-ծախողներից, առևտրական մրցակցության բազում սերունդների միջով ընտրասերված, նրանք լավ գնող-ծախողներ են: Կարող են գնալ աշխարհում որևէ տեղ առևտուր անելու, ո՛չ թե ստեղծելու, ո՛չ թե կազմակերպելու, կառուցելու, ծրագրելու և աշխատելու: Նրանց այն եղբայրները, որոնք այս բաներն էին անում, անզավակ մեռյալներ են: Ո՛չ, միայն ամենազուտ, ամենախորամանկ առևտրականներն են ապրում, և նրա՛նց ենք գտնում ամեն տեղ, ուր սողոսկում-թափանցում են: Մեր գաղութներում, Հարավային Ամերիկայում ես հանդիպել եմ արաբների, որոնք փերեզակություն են անում և հարստանում: Եվ ինչ վերաբերում է սիրիացիներին, հույներին, հայերին…«Եվ հրեաներին»,- հուշեցի ես: Նա անտեսեց:
«Իմ այս հին ժողովուրդները,- ասաց նա,- կգնան որևէ տեղ, ուր աշխատավորներ կան` լուռ գործելու, հեզ կտառապեն` դրամ խմայելով, գործ անելով: Այո՛, նրանք այնպես են գործում, որ աշխատավորի մտքով անգամ չի անցնի: Նրանք գործում են այնպես, ինչպես միայն բիզնեսմենը կգործի` երկարատև, համառորեն` մոտենալով բաղձալի շահույթին: Բայց նրանք չեն աշխատի: Նրանք չեն կարող: Նրանք տանել չեն կարողանում աշխատավարձի համար աշխատելը: Դա բնազդ է նրանց մեջ, մի գիծ, ինտելեկտ, որ զարգացել է հաջողված ընտրասերումով, ինչպես որսորդության ուրույն գծեր ենք զարգացնում որսկան շների այս կամ այն ցեղերի մեջ: Նրանք իրենց արյամբ իսկ գիտեն, որ աշխատավարձով՝ անգամ բարձր, աշխատելն անօգուտ է, եթե ուզում ես հարստանալ: Ըստ աշխատավարձի սանդղակի կյանքը չի ենթադրում ո՛չ շահույթ, ո՛չ դրամագլուխ, ո՛չ առաջընթաց: Նրանք չեն էլ խոսում դրա մասին, դա շատ ակնհայտ է նրանց համար, նրանք այդպես են ապրում: 
Նրանք իմաստուն են, ինչպես կարող է իմաստուն լինել հին մի ցեղ: Աչքները բանալուն պես նրանք տեսնում են ստեղծարար աշխատանքի անհեթեթությունը: Անելիքը միայն դիտելն ու սպասելն է` մինչև նյութական բարիքները կարտադրվեն, և հետո ինչ-որ կերպ դրանք արտադրողից ձեռք բերելը: Եվ նրանք գիտեն ինչպես անել դա, ինչպես կենդանին գիտի իր կենդանական գործը, և բույսն էլ գիտի իր բուսական գործը` բնազդով: Ուստի, կզբաղվեն բժշկությամբ, իրավաբանությամբ, ցանկացած այլ մասնագիտությամբ, որ բիզնեսի նման ձեռք է բերում այս կամ այն շահաբաժինը նյութական բարիքների ավարտված, վերջնական, դրոշմված ձևից այն բանից հետո, երբ հասարակ ժողովուրդն արդեն կստեղծի այդ: Բայց քրտինքով արդյունահանել հումքը և մշակելով վերածել շուկայական ապրանքների` ոչ: Հին ժողովուրդներն ատում են այդ, իսկ ձեր հայերը պարզապես չեն անի դա»: Նա լռեց` նայելով ինձ և տեսնելով, որ իրեն չեմ նայում, շարունակեց զեղել իր քարոզչության ևս մի չափաբաժին:
«Հայերը,- ասաց նա,- ամենախելացի, ամենակատարյալ ընտրասերված, ամենաբարձր զարգացած ցեղն են աշխարհում` քաղաքակրթվածության տեսակետից»: Ես կրկին տվեցի իմ հովանավորյալի անունը: «Հրեանե՞րը,- կրկնեց նա:- Դուք արդեն ասել եք նրանց մասին, ես գոհ էի: Դա նշանակում է, որ իմ ասածից գեթ մի նշույլ ընկալում եք հին ցեղերի մասին: Հրեաներն ամենածանոթ օրինակն են հին, խորաթափանց, խելացի ժողովրդի, և, բնականաբար, նրանք բնազդորեն շահագործողներ են: Նրանք հակված են վաշխառության: Բայց նրանք կաշխատեն: Չեն հանդուրժում, բայց կարելի է նրանց աշխատեցնել: Եվ նրանք ստեղծագործող, հնարամիտ ու սենտիմենտալ են: Նրանց մեջ դեռ կան արվեստագետներ, փիլիսոփաներ, մարգարեներ: Նրանք անկատար են: Նրանք քաղաքակրթության անավարտ, կիսատ մնացած արդյունքն են:
Ես հասկանում եմ, թե ինչու են նրանցից վախենում և ատում, նրանք ցեղային տարեցության որոշ իմացական գերազանցություն ունեն: Բայց անհեթեթ է նրանց նույն ոգով դասել այն հին ժողովուրդների հետ, որոնց մասին խոսում եմ: Չէ՞ որ իմ հին ցեղերն իրենց երկրից դուրս են քշել հրեաներին: Հրեաները չեն կարող ապրել արաբների, սիրիացիների, եգիպտացիների հաշվին: Նրանք «ծաղկում են» Անգլիայում, հարստանում են Ֆրանսիայում ու Գերմանիայում և, իհարկե, Միացյալ Նահանգներում: Բայց չինացիներն, օրինակ, կուլ են տալիս հրեաներին, ինչպես կետ ձուկը փոքր ձկներին, այդպես են անում նաև արաբները, թուրքերը, հույները, իսկ ինչ վերաբերում է հայերին…»: «Հրեաները,- ասաց նա` շունչ քաշելով,- հրեաներն իրենք այնպես են վերաբերում հայերին, ինչպես հակասեմական եվրոպացիները հրեաներին, և ճիշտ նույն կերպ հույները, թուրքերը և մյուս բոլոր ցեղերը, որոնք երբևէ գործ են ունեցել հայերի հետ»:
  «Նրանք զգում են, որ հայերը նրանց բոլորին կստիպեն աշխատել: Եվ այդպես էլ կա: Հայերն ունեն հրեաների բոլոր հատկանիշները և, բացի այդ, քրիստոնյաներ են»: Նա կանգ առավ` սպասելով, որ ինքս եզրակացություն անեմ, բայց քանի որ խայծը չէի կուլ տվել, շարունակեց` տալով ինձ ևս մեկ հնարավորություն: «Հայերը,- ասաց նա,- չպետք է ունենան Հայաստանը, բուն երկիրը: Նրանք չեն աշխատի նույնիսկ իրենց օգուտի համար: Ուզում են այդ հողերը, բայց միայն սեփականատերը լինելու համար: Մինչև իսկ զարգացման գործը կազմակերպելու համար չեն աշխատի նրանք: Արտոնագրությամբ վարձով կտան ուրիշներին:
Նրանք ուզում են ապրել ծովեզրին, քաղաքներում` ի հաշիվ ստացած վարձի շահույթի, շահաբաժինների, արժեթղթերի առուծախով ձեռք բերված շահի և դրամագլխով ու ախշատուժի կիրառմամբ վաստակած դրամի»: «Այդպիսի մարդիկ շատ են,- ասացի ես,- հայերը բացառություն չեն»: «Ես տեսնում եմ, որ դուք դեռ չեք ընկալում իմ հայացքները,- պատասխանեց նա:- Իհարկե, ուրիշներ էլ կան, որ կուզեին այդպես անել: Ֆրանսիական բուրժուազիան այդ ուղղությամբ է շարժվում, ու մեր անգլիացիներն էլ գալիս են դրան, հատկապես, այսպես կոչված, բարձր դասը: Դա նրանց իդեալն է: Նրանք կուզեին ոչինչ չանել, բայց չեն կարող: Անվնաս են նրանք: Նրանք ցանկանում են միայն ծախսել: Եվ ծախսում են, ինչպես տեսնում եք: Նույնիսկ ձեր հրեաները ծախսող են, սքանչելի ծախսող:
Բայց ձեր հայերը ոչինչ չեն անի ու չեն էլ ծախսի: Ձեռք են բերում ու խնայում: Վաճառում են, բայց միայն կրկին գնելու և ավելի ու ավելի ձեռք բերելու համար: Իսկական առևտրական ոգու այսպիսի կատարելության զարգացումը էվոլյուցիայի արդյունք է, իսկ էվոլյուցիան աստիճանական զարգացման խնդիր է: Ու հայերն ամենաբարձր աստիճանին են հասել: Ես ասում եմ ձեզ, եթե հայերին երբևէ հնարավորություն տրվի, եթե նրանք իշխանություն ձեռք բերեն երկրագնդի որևէ անկյունում, նրանք ամբողջ մոլորակի տերը կդառնան և կաշխատեցնեն մնացյալ ամբողջ մարդկությանը: Այդ է, որ գիտեն և սարսափում են թուրքերը, հույները և բոլորը, ովքեր գիտեն նրանց»: Նա կրկին ինձ էր թողնում եզրակացությունը: Բայց ես չէի ուզում ասել և խթանեցի նրան շարունակել:
«Ուրեմն,- դիմադրեցի ես,- դուք ուզում եք, որ Հայաստանը տրվի ձեր մի դաշնակցին, բրիտանական կապիտալի մի գործակցին, իսկ հայերը տրվեն մեզ` ամերիկացիների՞ս: Հիանալի է: Երկու հարց է ծագում. Ի՞նչ կարող է անել ձեր դաշնակիցը Հայաստանում առանց աշխատուժի: Եվ ի՞նչ կարող ենք անել հայերի հետ մենք` ամերիկացիներս, առանց Հայաստանի»: «Օ՜,- ասաց նա,- ուրիշ ժողովուրդներ կան Բալկաններում, Փոքր Ասիայում, Հնդկաստանում և Աֆրիկայում, հետամնաց ազգեր, իսկապես հետամնաց, ազգեր, որոնք աշխատուժ կարող են լինել: Նրանց կարելի է բերել Հայաստան: Աշխատուժի պակաս չկա»:
«Ուրեմն դա կլուծի բրիտանական գործնական խնդիրը,- ասացի ես:- Գանք իդեալիստական, ամերիկյան խնդրին: Ի՞նչ պետք է անենք հայերի հետ»: Նա չպատասխանեց: Նրա բրիտանական հումորը կամ դիվանագիտական զգուշավորությունը կամ ինչ-որ ուրիշ բան, չէր թողնում նրան ասել: Խուսափելով` խոսեց այն մասին, թե ասիական աշխատուժի ու եվրոպական կապիտալի համար վտանգավոր է հայերի ներկայությունը որևէ այնպիսի վայրի մոտ, ուր հանքեր ու հողեր են մշակվում: «Դուք չեք գիտակցում,- եզրակացրեց նա,- թե որքան դժվար ու նրբին խնդիր է օտար ժողովուրդ կառավարելը»: «Դուք սխալվում եք»,- ասացի ես ջղագրգիռ ու կրկնեցի մեղադրանքս, թե նա չգիտի մեզ: «Դուք ճիշտ չեք տեղեկացված իմ ժողովրդի մասին,- հայտարարեցի,- որքան, ըստ ձեզ, մենք` եվրոպացիների, թուրքերի, հայերի և մյուսների մասին»:
Ես ի ցույց բերեցի Ֆիլիպինները, Կուբան, Սանդվիչյան կղզիները, բոլոր այն օտար երկրները, որ կառավարում ենք հաջողությամբ: Եվ ես հիշեցրի նրան, որ ամեն տեսակ օտարականներ կան հենց մեր երկրի կենտրոնում: Մենք ստիպել ենք աշխատել նույնիսկ հայերին: Մենք էլ մեր սև գործն ենք արել, ինչպես ցանկացած կառավարություն երկրագնդի վրա` չբացառելով բրիտանացիներին էլ, և համոզելու համար նրան, որ մենք գործնական ենք, պատմեցի օտար աշխատուժի մասին Նոր Անգլիայում, Հարավում, Արևմուտքում, ամենուր: Բայց պատահաբար հիշատակեցի նաև մեր սեփական բնիկներին` ամերիկյան հնդկացիներին:
Հենց դրա վրա էլ նա ուղղակի վեր թռավ: «Ահա այդ է,- բացականչեց նա:- Այդ էր իմ մտքում ամբողջ ժամանակ: Ձեր հնդկացիների հանդեպ ձեր քաղաքականությունն է պետք է հայերի հետ հարաբերություններում»: Ես անակնկալի եկա, շշմեցի: Հարցրի, թե իր կարծիքով ինչ է եղել մեր քաղաքականությունը հնդկացիների հանդեպ, և նա պատասխանեց, թե իր հասկացածով` մենք «ոչնչացրել ենք նրանց բոլորին էլ: Այնպես չէ՞»: Ես նայեցի նրան ոտքից գլուխ, ինչպես ինքն էր ինձ նայել մի քանի անգամ: Ու հաճույքով: «Եվ այսպես,- ասացի ես երկար դադարից հետո,- դուք կարծում եք հենց այդպես պետք է վարվենք հայերի հետ. պետք է ոչնչացնենք նրանց բոլորին էլ, գլխովին»:
«Ո՛չ, ո՛չ, ո՛չ,- ուղղեց նա:- Ինչպե՞ս եք դուք` լրագրողներդ, սխալ հասկանում և սխալ մեջբերում»: Նա բոլորովին էլ դա նկատի չուներ որպես քաղաքականություն: Նա գիտեր, որ մենք դրան ընդունակ չենք: Ի՞նչ պետք է անենք: Նա չասաց: Նա պտտվում էր հարցի շուրջ: Հոգնեցուցիչ էր: Բայց ես վերջապես խայծը կուլ տվեցի: Նա ստիպեց ինձ արտահայտվել և չուղղեց: Որոշակիորեն ու հստակորեն չէր ուզում ասել, թե մենք պետք է գիտակցորեն ու մտածված գնանք բնաջնջելու հայերին: Ոչ մի դեպքում: Նա միայն հավատում է, որ ուրիշ ամեն ինչ փորձելուց հետո մենք կգանք դրան: Եվ կանենք դա շատ լավ` չթողնելով ո՛չ Ադամ, ո՛չ Եվա, որ շարունակեն Կայեն աճեցնել:
«Բայց դա սկանդալ չի՞ դառնա»,_ հարցրի ես: Նա կարծում էր, որ ոչ: Հիշեցրեց, որ մենք այնքան գաղափարապաշտ ենք և մարդասեր, որ թվում է` կարող ենք անել ինչ պատահի` չկորցնելով մեր գաղափարը և բարի անունը: «Մի՞թե որևէ սկանդալ եղել է ձեր հնդկացիների հանդեպ,_ հարցրեց նա:_ Եվ դուք երբևէ չե՞ք մտածել` ձեր արածը ճի՞շտ էր: Դուք նվաճել եք Մեքսիկայի մի մասը, գրավել Հավայան կղզիները, զենքի ուժով Իսպանիայից խլել եք Ֆիլիպինները և Պուերտո Ռիկոն, գնել եք Դանիական կղզիները և ձեր ծովային հետևակազորը ափ եք հանել Կենտրոնական Ամերիկայում: Շուտով ստիպված եք լինելու վերականգնել կարգուկանոնը Մեքսիկայի մյուս մասում: Եվ սակայն,- ասաց նա հիացմունքով,- դուք դեռ կողմ եք փոքր ազգերի ինքնորոշմանը: Դուք փոքր կայսրություն եք, իսկ մեզ զգուշացրել եք ձեր Մոնրոյի դոկտրինով, որ պատրաստվում եք մեծ դառնալ: Եվ չնայած դրան, դուք հակաիմպերիալիստներ եք: Դուք պատերազմել եք գերմանական իմպերիալիզմի դեմ»: «Դուք նույնպես»,_ արձակեցի կրակոցս:
«Օ_, դա նույնը չէ,_ հակադարձեց նա իմ կրակոցը:_ Մենք իմպերիալիստներ ենք: Մենք անկեղծորեն մեզ կայսրություն ենք կոչում և պարկեշտորեն կռվեցինք գերմանացու դեմ մեր կայսրության համար: Բայց դուք, դուք կռվեցիք կայսրության դեմ հօգուտ ինքնորոշման»: Դրա մեջ մի բան կար, և նա չարախնդորեն սպասում էր, որ դիմակայեմ նրան: Եվ երբ ես չպատասխանեցի՝ ես չէի կարող այդ պահին, նա շարունակեց. «Ես հավատում եմ, որ դուք` ամերիկացիներդ, կարող եք անել ինչ պատահի, և չեք դատապարտվի ո՛չ աշխարհի, ո՛չ էլ ձեր կողմից: Դրա մեջ ինչ-որ սքանչելի բան կա, աշխարհին օգտակար բան կա: Դա թույլ է տալիս ձեզ իրականացնել Հայաստանում այն, ինչ պետք է. հանգամանորեն, աստիճանաբար, կատարելապես` չթողնել ոչ մի հայի, և այդ բոլորն առանց խայտառակության, առանց նվազագույնս խախտելու ձեր կարծիքը ձեր մասին»:
«Եվ,_ շտապեց ավելացնել նա,_ պետք է որևէ մեկը լուծի այդ հարցը: Ինձ թվում է բանաստեղծական արդարություն կլինի, լավ քաղաքականություն, որ աշխարհում ամենաիդեալիստ ժողովուրդն իր վրա վերցնի աշխարհի ամենագործնական ժողովրդին»: Ի՞նչ էր նա թելադրում ինձ: Անգլիական հումո՞ր էր: Ես խստորեն նայեցի նրան: Նա աչքն էլ չթարթեց: Կրկին փքված տեսք էր ընդունել: Անգլիացու հետ հարցազրույցը հոգնեցուցիչ է և վտանգավոր: Ես հիշեցի, որ ցանկության դեպքում ժխտելու է հարցազրույցը և որոշեցի հենց ուղղակի փորձել նրան. «Ինչպես հասկանում եմ,- ասաց նա,- մենք` ամերիկացիներս, առևտրական մշակույթ ենք, ինչպես հայերն են, ինչպես բոլոր այս հին ազգերն էլ, որոնց պետք է ոչնչացնել»:
Նա գլխով արեց: «Նրանց թվում է, որ զարգացնում են գործարարությունը, երբ իրականում զարգացնում էին մարդկային ցեղի մի որոշ տեսակ` մի ուրույն ցեղ գործարար մարդկանց, որոնք ատում են նրանց, որովհետև նրանք բոլորին կարող են գերազանցել և ապրել առանց աշխատելու. ստախոսներ են, մակաբույծներ` ամենագործնական մարդիկ ամենաքրիստոնեական վարվելակերպով»:
- Դուք` ամերիկացիներդ, լավ եք խոսում,- ասաց նա:- Ոչ մի անգլիացի չէր կարող այդքան հստակորեն բանաձևել որևէ նման բան:
- Եթե հիմա, մեր ներկա դրությամբ, զարգացման նախնական փուլում, կարողանայինք, կառավարելով հայերին, տեսնել մեր մշակույթի վերջնական արդյունքները, եթե կարողանայինք հասկանալ, ինչ քննում ենք ներկա հայի մեջ, ապագա ամերիկացին է…
- Վաղվա,- շտկեց նա:
- Այդ դեպքում,- շարունակեցի ես,- մենք պետք է մոլեգնած ոչնչացնեինք նրանց բոլորին:
- Այդպես, այդպես:
- Գուցե ոչնչացնեինք բոլոր հայերին, բայց դրա համար մենք պետք է գոնե տուն գնայինք:
- Հեռագրեիք,- հուշեց նա,- այդպես արագ է:
- Հեռագրեինք տուն,- համաձայնեցի ես,- հեռագրեինք զգուշանալու մի ահազանգ գործնական բիզնեսի հետ քրիստոնեական իդեալիզմի խաչաձևումից: Չափից շատ իդեալիզմը և չափից շատ բիզնեսը կարող են փչացնել այս, և վնասել մեզ` որպես ժողովրդի:
- Այդպես, այդպես:
- Դա կարող էր մեծ, հարուստ Ամերիկան վերածել մի Հայաստանի, որը Բրիտանիան ու Ռուսաստանը /ապագայում/ պիտի բաժանեին երկու մասի, մեկը` բուն իսկ Միացյալ Նահանգները՝ Անգլիայի համար, մյուսը` ամերիկյան ժողովուրդը` Ռուսաստանի համար: Նա լռեց: Ես սպասեցի` հուսալով, որ նա կընկալի ամերիկյան հումորը: Նա նույնպես սպասեց, բայց հասկանալով, որ ես որևէ բանի եմ սպասում, խոսեց.
- Ձեր գաղափարը,- սկսեց նա:
- Իմ գաղափա՜րը,- պայթեցի ես:
- Այո,- ասաց նա:- Դա մի գաղափար է, տեսականորեն լավ գաղափար է, բայց էությամբ իդեալիստական է: Մի՞թե դուք հավատում եք, որ ամերիկացիները կհամաձայնեն տեսնել իրենց նմանությունը հայերի հետ:
- Դուք` անգլիացիներդ, տեսնում եք,- կտրուկ ասացի ես:
- Ճիշտ եք,_ համաձայնեց նա մտածկոտ:- Մենք տեսնում ենք հայերի նշանակությունը ամերիկացիների համար, մենք` իմպերիալիստ անգլիացիներս: Բայց ես կասկածում եմ, որ հասարակ անգլիացիները կարող են կանխատեսել իրենց ճակատագիրը այն հին ազգերի ճակատագրի մեջ, որոնց կառավարում են:
Ես պարտված էի: Բարեբախտաբար նա դա չտեսավ: Աչքերը խոնարհված էին: Նա բարձրացավ և ուղեկցեց ինձ դեպի դուռը` մնալով խորը մտածմունքի մեջ:
- Ցտեսությու՛ն,- ասաց նա, ես հավանում եմ ձեր տեսությունը: Գայթակղիչ է: Վախենամ` գործնականում դա չաշխատի, բայց գրեք: Գրեք զգույշ, ոչ շատ հստակ, և, ի դեպ, մի մեջբերեք ինձ. ես ոչինչ չեմ ասել, ոչինչ…

Արտագաղթ կամ չհայտարարված մահվան խրոնիկա

August 6, 2011

Քսաներրորդ դարասկզբին` 1910-ին, արդեն մեծ տերությունների գաղտնի  ծառայություններին հայտնի էր, որ հայ էթնոսը պետք է ոչնչացվի .(Կ.Պոլսում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանի նամակը Մեծ բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարին . սըր Դ.Լոութըրիից սըր Չ.Հարդինգին , Ստամբուլ , 29 մայիսի, 1910թ.: Այս նամակ – փաստաթուղթը առաջին անգան լույս է տեսել Լոնդոնում հրապարակվող «Journal of Middel Estern Studies» թիվ 1-ում`,1971թ.Հեղինակը`արաբ պատմաբան Էլի Կեդուրիե:

Այն որպես փաստաթուղթ տպագրել է Յու. Վորոբեւսկին իր «Ճանապարհ դեպի Ակրոպոլիս.Օձի քայլը» գրքում,1999թ. Մոսկվայում, որտեղից էլ կրճատումներով արտատպվել է «Գոլոս Արմենիի» օրաթերթում 2001թ.04.թիվ 19 համարում:

Ավելի ուշ`1919թ.  Փարիզի Խաղաղության խորհրդաժողովի ընթացքում ամերիկյան`«Outlook and independeent» ամսագրի  թղթակից Լինկոլն Ստեֆանսը, ով նույնպես պատահական դեմք չէր.նա եղել է Տրոցկու մերձավորներից մեկը , հանդիպում եւ հարցազրույց է վարում Արաբիայի Լոուրենսի `  (  Lourens of Arabia) հետ , որը ինչպես հայտնի է Մեծ Բրիտանիայի « Inteligens cervis» գաղտնի ծառայության գործակալ եւ հետախույզ էր: Այդ հարցազրույցը առաջին անգամ տպագրվել է ` նույն «Outlook and independeent» ամսագրի 1931-թ. հոկտեմբերի 14-ի համարում:

Արեւմտյան  քաղաքական գործիչներից Արաբիայի Լոուրենս առաջինն էր, որ անկեղծ խոստովանեց հայերին տեղահանելու եւ ոչնչացնելու անհրաժեշտությունը: Այսպես, հայկական հարցի հիմնական լուծումը նա տեսնում էր հայերին ֆիզիկապես ոչնչացնելու մեջ: Ստորեւ ներկայացվող  մեջբերումը  մի հատված է այդ հացազրույցից:

«Ինքն էլ է լսել, որ Հայաստանը պետք է  մասնատվի. Բուն երկիրը, ուր բնական հարստություններն են, պետք է անջատվի առաջամասից, ուր ոչինչ չկա, բացի հայերից: Ամերիկյան մանդատը պետք է հայերի վրա լինի: Մեկ ուրիշ դաշնակից, ոչ բրիտանացիք, այլ մի ուրիշ հավասարաչափ գործնական տերություն, պետք է ստանա Հայաստանը:
Երկխոսությունը շարունակվում է…

-Բայց , -առաջարկեցի ես,-Ի՞նչ օգուտ մի երկրի բնական հարստություններից առանց այն ժողովրդի,որը պետք Է մշակի դրանք: Հանքեր, նավթի պաշարներ, բերրի հողեր, մի խոսքով `բնական հարստություններ,-համբերությամբ բացատրեցի նրան,-ոչ մի օգուտ չեն տա կապիտալին առանց այն աշխատուժի , որ պետք է մշակի եւ զարգացնի դրանք: Եվ մի երկրի բնիկները բնական աշխատուժ են դրա համար, ամենաէժանը, ամենահնազանդը, ամենաքիչ կազմակերպվածը , լավագույնը:
…-Ես կոչ եմ անում,ոչ թե «Հայաստանը հայերի համար», այլ գործնականորեն «հայերը Հայաստանի համար»:

Եվ քանի որ հայերը , ըստ Լոուրենսի , «ամենախելացի ,ամենակատարյալ ընտրասերված,ամենաբարձր զարգացած ցեղն է աշխարհում`քաղաքակրթության տեսակետից», եւ հենց նրանք կխանգարեն իրենց հասնելու բաղձալի նպատակին` տիրելու Հայկական բարձրավանդակին` եւ ոչ միայն` ապագայում ստեղծել Մեծ Միջին Արեւելք… ուստի նրանց պետք է բնաջնջել…

( Ուշադրություն դարձրեք այս ձ¨ակերպմանը`«հայերը Հայաստանի համար»:Կարծում ենք  վերջին քսան տարում ի կատար է ածվում  հենց այս ծրագիրը…)
Ունենալով աշխարհաքաղաքական մեծ, հեռահար նպատակներ  , Արեւմուտքին խանգարում էր հայերի եւ Հայաստանի գոյությունը:Նախապես 1879 թ. Անգլիայի լորդերի պալատի նախագահ Դիզրաելիի որոշնամբ աշխարհագրական քարտեզներից ջնջելով Հայաստան անունը, տարածքը անվանվեց Անատոլիա, որը հունարեն բառ է եւ նշանակում է արեւելք , ավելին `արեւելյան Անատոլիա , բառացի նշանակում է արեւելյան արեւելք , որն անհեթեթություն  է… :

Այդ անտեսանելի, ես կասեի յոթ գլխանի Հիդրան  իր նախագծի գործնական կիրառությանը անցավ 1915 թվականից , իհարկէ , նախապես մի քանի անգամ փորձելով հայերի զանգվածային ջարդեր կազնակերպել ( 1894-96թթ.,1909թ.): Փորձը կար եւ հաջողությունը երաշխավորված էր.1915թ.  իր բուն հայրենիքում ցեղասպանելու ճանապարհով հայերից «մաքրելով» պատմական Հայաստանը` որոշ «թյուրիմացաբար» փրկվածներ հայտնվեցին նորընծա Սովետական Հայաստանում, որտեղ նույնպես հասան հիդրայի շոշոփուկները. մի անտեսանելի ձեռք ամենայն հետ¨ողականությամբ շարունակեց նրանց տեղահանությունը եւ մաս- մաս ոչնչացումը այժմ արդեն ստալինյան ռեժիմի ձեռքով:

Ահա մի փաստաթուղթ, որը տպագրվել է 1924թ. «Արձագանք Փարիզի» պարբերականում: Այս հրահանգը ստացվել է բոլշեւիկյան կենտրոնական կոմիտեից, որը այսպես ձեւակերպել եւ ի կատարման է հանձնարարել ոչ անհայտ Արտաշես Կարինյանը:

«Երկրի մեջ եղած 300 հազար գաղթականությանն էլ պետք է ցրել լայնածավալ Ռուսաստանի մեջ: Հայաստանը կարող է խնդրել մյուս հանրապետություններից  հող…Այդպիսի հողեր քիչ չեն Հյուսիսային Կովկասում Դոնի շրջանում եւ Կուբանում: 300 հազար հայ գաղթականների բնակեցումը Խորհրդային միության հսկայական տերիտորիայի վրա ավելի հեշտ է , քան թէ սոված ու քայքայված Հայաստանում: Այդ գաղթականության բնակեցումը կազատի Հայաստանին ծանր բեռից, որ խեղդում է նրան:

Այդ ձեւով իր հիմքի մեջ կխեղդվի ամեն մի ազգայնական փորձ եւ կստեղծվի ավելի ամուր պատվանդան Մերձավոր Արեւելքի ժողովուրդների միության համար:

Վերջ տալ հայության հավաքման գաղափարին Հայաստանում, մի գաղափար , որը մինչեւ այժմ էլ ապրում է ժողովրդական զանգվածների  գիտակցության մեջ:
Եզրակացություններ

Ա.Հայաստանը հողային ազատ ֆոնդ չի ունեցել, չունի եւ նախատեսելի ապագայի մեջ չի կարող ունենալ:
Բ.Այդ  ֆոնդի բացակայությունն է եղել պատճառը,որ զարգանա ազգայնական ռոմանտիկան եւ հայությունը ձգտի տիրանալու իր «պապենական հողերին»:
Գ.Այդ  ֆոնդի բացակայությունն է պատճառը, որ նաեւ այսօր վառ ու կենդանի է «միացյալ եւ անկախ Հայաստանի» գաղափարը ժողովրդական զանգվածների մեջ:
Սրանից  ելնելով պետք է վերջ դնել հայության հավաքման գաղափարին  Հայաստանի մեջ:
1924թ.նոյեմբերի 26
Ա.Կարինյան»

Արդեն  100 տարի է , որ այս գործնթացը շարունակվում է եւ որի գերագույն նպատակն  է` թույլ չտալ հայերին ինքնագիտակցության գալ, սերունդների միջեւ կապը խզել, ամեն գնով ջնջել պատմական հիշողությունը, հնարավորինս ոչնչացնել տեղում , իսկ եթե ոչ, տեղահան անել ,կամ ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որ կամ տեղում դանդաղ վերանան , կամ կամավոր արտագաղթեն : Ինչպես տեսնում եք` օրվա հայրենի իշխանությունները նույնպես լծված են այս գաղափարին , ըստ այդմ, ակնկալելով սեփական շահը…

Օգտվեով ստեղծված քաղաքական եւ սոցիալական  ծանր կացությունից` հայերի գենոֆոնդի նպատակային ոչնչացումը, տարբեր պատրվակներով ,(նացիոնալիզմ , կուլակաթափություն  , ազգի դավաճան , ժողովրդի թշնամի եւ այլն) շարունակվեց նաեւ 1926-1937թթ .| Շուտով սկսված երկրորդ համաշխարհային պատերազմը եւս մի հնարավորություն տվեց . հանրապետությունում եղած 1մլն 200 000  հայերից պատերազմ զորակոչվեց 250 000 – ը:Խորհրդային մյուս հանրապետություններից, մասնավորապես Ադրբեջանից եւ Վրաստանից , ինչպես նաեւ Սփյուռքից պատերազմին մասնակցեց եւս քառորդ մլն. հայ: Այսպիսով, երկրորդ աշխարհամարտին մասնակցել է 0,5-մլն-ից ավելի հայ, որից մոտ կեսը զոհվեց մարտի դաշտում:
(Ի դեպ,  Հայաստանը երկրորդ համաշխարհային  պատերազմում այնքան զոհ է տվել , ինչքան 40 մլն բնակչություն ունեցող եւ հակահիտլերյան կոալիցիայի մեծ եռյակի անդամ Անգլիան):

Բնաջնջման նոր փուլն սկսվեց 1946-1949թթ. , որի հիմնական զոհերը դարձան հայրենադարձները . ավելին `1949 թվականին աքսորվում էին ոչ միայն Խորհրդային Միության տարածքում գտնվող հայերը , այլեւ Վրաստանի , Բուլղարիայի , Ռումինիայի , Արեւմտյան Ուկրաինայի , Լեհաստանի , նախկին Տրանսիլվանիայի, հատկապես էթնիկ հայ մտավորականությունը.  արդյունքում , հարյուր հազարավոր հայեր հետապնդումից խուսափելու համար, հրաժարվեցին իրենց ազգությունից : Այսօր նրանց մի մասը ոչնչացված է, իսկ մյուսը ` ուծացած :

Հայերի  համակարգված բնաջնջումը կարծես թե կանգ առավ 1955-1988թթ.-ներին , այսինքն մինչեւ արեւմտյան ծագում ունեցող գորբաչեւյան «Գողգոթա» ծրագրի գործադրումը:

1988թ. Սպիտակի երկրաշարժը , որի մասին այսօր արդեն անթաքույց  գրում են , որ այն սովետական նոր`լիտոսֆերային զենքի  առաջին փորձարկումն էր ,որի աշխարհագրական վայրը ամենեւին պատահական չէր ընտրված (տես` WWW.AIF.Ru /No 9, 2011,հեղինակ Սավելի Կաշնիցկի):   Ըստ պաշտոնական տվյալների այն խլեց 25 000 մարդու կյանք,իսկ ,իրականում` կրկնակի … Եվս կես միլիոն բնակչություն գաղթեցվեց –տարաբնակեցվեց:
Երկրաշարժին հաջորդած «հեղափոխությունն» ու արցախյան պատերազմը ակամայից նույնպես հանգեցրին նույն նպատակի իրագործմանը` քայքայել երկիրի տնտեսությունը, ունեզրկել բնակչությանը , ստեղծել կյանքի անտանելի պայմաններ եւ դրանով իսկ նպաստել երկրի հայաթափմանը:

Պատահական չէ նաեւ այն, որ 450 000 ադրբեջանահայությունից Հայաստան եկավ ընդամենը 1/5-ը , իսկ նրանց ճնշող  մեծանասնությունը անաղմուկ , անտեսանելի եւ արագ տեղափոխվեցին  ԱՄՆ , Ռուսաստան, եւ այլուր. միայն թե ոչ Հայաստան, (պատկերացրեք եթե նրանք  մեր իշխանությունների ջանքերով բնակեցվեին ազատագրված տարածքներում, այսօր բոլորովին այլ կերպ կլիներ քաղաքական-դեմոգրաֆիական իրադրությունը արցախյան հակամարտության գոտում:

Սակայն, մեծ տերությունները որոնք այդքան ջանք են գորադրել, ծրագրել եւ ֆինանսավորել են Հայաստանի հայաթափումը , թույլ կտայի՞ն ավելի ուժեղ եւ հզոր Հայաստանի գոյությունը…

Երբ հրապարակ եկավ Լ.Տեր-Պետրոսյանն իր վարչախմբով , նրանց օրակարգի ամենաառաջնահերթ խնդիրն էր Հայաստանը հնարավորինս արագ հայաթափելը , հարկ կա՞ արդյոք հիշեցնելու նրանց գործադրած մեթոդները` էլեկտրաէներգիայի հողանցում, արդյունաբերական ձեռնարկությունների հարկադրված պարապուրդ , սով , ունեզրկում, երկրի ամբողջ տնտեսության եւ ֆինանսական համակարգի վայրասլաց անկում …
Ըստ այդ ծրագրի, Հայաստանում պետք է ապրի է 1 մլն-ից պակաս հայ, որոնք պետք է սպասարկեն տարածաշրջանի երկրների շահերը :

Ինչպես տեսնում եք, այսօր այդ մասին է խոսում Լ.Տ.Պ-ն, եւ նրա կողմից «անընդունելի» վարչապետ Տ.Սարգսյանը , որի ներկայիս քաղաքականությունը եւս ուղղորդված է նույն նպատակին` վարկերի եւ հարկերի տակ խեղդել երկրի զարգացումը , ստեղծել այնպիսի պայմաններ , որոնք անտանելի կդարձնեն մարդկանց կյանքը , նպաստել արտագաղթին, դրանով իսկ ստեղծել պայմաններ Հայաստանի` որպես պետության վերջնական սնանկացման եւ  լուծարման համար:

Հայտնի բան է, որ երիտասարդությունը երկրի ապագան է: Արդյո՞ք պատահական է , որ 3 մլն բնակչություն ունեցող երկրում գործում են 5 արտասահմանյան համալսարաններ`ամերիկյան, ֆրանսիական , սլավոնական , գերմանական , եվրոպական, եւ մի քանի ռուսական ԲՈՒՀ-երի մասնաճյուղեր, որոնց շրջանավարտները սպասարկելու են համատասխան երկրների շահերը: Չմոռանանք նաեւ դրսից պարտադրվող օտարալեզու դպրոցների բացումը:

Ի դեպ, փոխելով ազգի լեզվամտածողությունը , փոխվում է նաեւ հոգեբանությունը , մարդը կառավարվում է այն լեզվով , եւ ծառայում է  այն լեզվին, որով մտածում է : Լեզվամտածողության փոփոխությունը հավասար է հոգեփոխությանը կամ ինքնության կորստին : Սա եւս ասիմիլյացիայի հզոր զենքերից մեկն է , որը հայերի դեմ կիրառվել է Հայաստանում պարսկահռոմեական եւ պարսկաբյուզանդական մրցակցության ժամանակներից ի վեր: Ասիմիլացիոն այդ քաղաքականությունը ավելի նրբացված մեթոդներով կիրառվուն է նաեւ այսօր:

Օրինակ`Լեհաստում,Ռումինիայում,Տրանսիլվանիայում,Վրաստանում,Ռուսաստանում իսկ այսօր արդեն Ամերիկայում, որտեղ  մոտ 2 մլն հայերից հայերեն են խոսում եւ իրենց հայ են համարում միայն տաս տոկոսը:
Ավելին ` հեռուստատեսությամբ այսօր անթաքույց գովազդվում է անվճար կրթությունը Եվրոպայում: Հետաքրքիր չէ՞ արդյոք իմանալ , ովքե՞ր են այն անձինք կամ կազմակերպությունները, որոնք շահագրգռված են արտասահման տանել հայ երիտասարդներին վճարելով նրանց բոլոր ծախսերը:Միգուցե՞ դրանք ֆինանսավորվում են Թուրքիայի կամ Ադրբեջանի կողմից. արդյո՞ք սա մի յուրատեսակ տրաֆիքինգ չէ:

Նույնը թերեւս անում է Ռուսաստանի դեսպանատունը , հրավիրելով հայ երիտասարդներին Ռուսաստանի ԲՈՒՀ-երում անվճար կրթություն ստանալու.Հարց` ինչո՞ւ Ռուսաստանը նմանօրինակ «ակցիա» չի իրականացնում, օրինակ, իր ազգակից Բելոռուսիայում , կամ դաշնակից Ադրբեջանում , կամ վերջապես աղքատության շեմից ներքեւ  գտնվող իր 18 միլիոնի հասնող սեփական քաղաքացիների նկատմամբ :

Ի՞նչ են մտածում այս մասին Հայաստանի ազգային անվտանգության ծառայությունները:
1996թ.Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանում տեղի ունեցավ մի կոնֆերանս , որտեղ ներկա էին Անգլիայի , ԱՄՆ-ի ,Վրաստանի , Թուրքիայի պատվիրակությունները ,եւ ուր խոսվում էր Հայաստանի ապագայի մասին , որպես ծառայություններ մատուցող , կամ ըստ մեր վարչապետի` ծառայություններ արտահանող երկիր , իմա` նաեւ մարդկային ներուժ:

1993թ. թուրքական թերթերից մեկը գրեց , որ եթե Հայաստանը իր գիտաարդյունաբերական հզորությամբ մնա եւ զարգանա, ապա տարածաշրջանում կդառնա նոր «Իսրայել» , որը ոչ մի կերպ չի կարելի թույլ տալ :Իսկ ին՞չ անել…Ցավոք , մենք մեր մաշկի վրա զգացինք , թե ինչպես եւ ում միջոցով  կարելի է ոչնչացնել մի ծաղկուն պետություն…

Ես կարծում եմ, որ մենք շատ մեղավոր ենք, որ այսօր արդեն նախկին պետական հանցագործներին, պատժելու , դատական պատասխանատվության կանչելու փոխարեն, թույլ ենք տվել վերակենդանանալ,ավելին` շարունակել իրենց ավերիչ , ապակողմնորոշիչ եւ այլասերող գործունեությունը,հանդես գալ երկրի եւ ժողովրդի «փրկչի դերում:»

Այսօր որտեղի՞ց են ուղղորդվում այդ գործընթացները : Ըստ իս ,ի շարս նաեւ այլ աղբյուրների` 1921թ . մարտի 16-ի ռուս-թուրքական պայմանագրից , որն այսօր ներկայացվում է որպես եվրասիական  գաղափարախոսություն , Եվրասիա հիմնադրամ ,Եվրասիա համալսարան, որը միգուցե ենթադրում է թուրք-ռուսական դաշի՞նք ի հաշիվ Հայաստանի եւ նրա շահերի: Ռուս-հրեական բոլշեւիկյան ղեկավարությունից ետ չմնաց նաեւ «հայասեր» եւ «դեմոկրատ » Ֆրանսիան , որը  Անկարայի 1921թ.հոկտեմբերի ֆրանս-թուրքական համաձայնագրով կատարեց հակահայ աղաղակող քայլ`Հայկական Կիլիկիան վերադարձրեց այժմ արդեն քեմալական Թուրքիային`մեկ անգամ եւս ջարդել տալով անապատներից վերադարձած արեւմտահայության բեկորներին:

1993 թ. «Սասունցի Դավիթ» կայարանի մերձակա հրապարակից սկսեցին աշխատել չնչին գներով ավտոբուսներ, որոնք հատկապես Հայաստանի մարզերի բնակչությանը վերմակ- ներքնակով տեղափոխում էին Հյուսիսային Կովկաս` Դոնի Ռոստով, Վլադիկավկազ,Պյատիգորսկ եւ այլուր : Այդ գործընթացը կանգ չի առել առ այսօր : Օգտվելով մեր կառավարության ընձեռած հնարավորությունից` մեր դաշնակից երկրի դեսպանատունը որոշել է ավելի ակտիվ եւ օպերատիվ «օգնել» իր անուղղակի դաշնակիցներին` Թուրքիային ու Ադրբեջանին եւ հայաթափելով Հայաստանը դարձնել այն տարանցիկ միջանցք: Ինչպես ասում է ռուս քաղաքական մեկնաբան Ալեքսանդր Օրլովը`. «Թուրքիան կանխավայելում է Հայաստանին կոտրելու հաճույքը , այն դարձնելու ոտքի տակի գորգ`որը տանում է դեպի ցանկալի Ադրբեջան, Անդրկովկաս , եւ այնուհետեւ բաղձալի Վոլգա:

Իսկ արդյո՞ք դա ձեռնտու է Մոսկվային.-գրում է հեղինակը,- Նկատի ունենալով Մոսկվայի օբյեկտիվ շահերը – ոչ մի դեպքում…Սակայն մենք սովորել ենք ,որ վերջին 25 տարիներին Կրեմլը ընտրի  վատթարագույն տարբերակը: Որպեսզի հաճոյանա արեւմտյան  մամուլին, Կրեմլի անունից ստորագրում են հնարավոր ամեն բան:Դա սկսվեց Գորբաչեւից , որի սխալները ջանասիրաբար կրկնում է նաեւ Մեդվեդեւը:

Ստորագրեցին «ոչ միջուկային սպառազինությունների» կրճատման պայմանագիրը, ստորագրեցին «միջուկային գործարքը» , ժամկետից շուտ Սահակաշվիլիին հանձնեցին ռուսական ռազմաբազաները: Կստորագրեն նաեւ Հայաստանի հանձնումը:»(Գոլոս Արմենիի,3 մարտի,2011թ.)
Եվ այս  քաղաքականությունը տարվում է  այսօր այն դեպքում, երբ մեր հարեւան երկրներում արձանագրվում է բնակչության աննախադեպ աճ. Թուրքիան,իր 78 մլն բնակչությամբ ( միայն 2010 թ. Թուրքիայում 1մլն մարդ է ծնվել),Իրանը` իր 73 մլն բնակչությամբ, դարձյալ ,մոտ 1մլն ծննունդով եւ վերջապես Ադրբեջանը իր 10 մլն բնակչությամբ,Վրաստանի մասին կարող ենք լռել…քանի որ այնտեղ վրացիներ «ծնվում » են հայերին ազգափոխություն պարտադրելով: Վերջին տվյալներով 200 000 հայ արդեն վաղուց « վրացի է»:(Գոլոս Արմենիի,9 հունիսի 2011թ:
Եկատերինա 2-րը նախաձեռնեց եւ տեղահան արեց Նախիջեւանի հայ բնակչությանը,նրանց վերաբնակեցնելով այժմյան Դոնի-Ռոստովում, որը այն ժամանակ վերանվանվեց Նոր Նախիջեւան. .

Այսօր ո՞վ է հիշում Նախիջեւանից տեղահանվածներին,ու՞ր անհայտացավ Նոր Նախիջեւանը եւ ու՞մ է պատկանում հին Նախիջեւանը…
Այսօր, երբ խոսքը գնում է աշխարհի բնակչության մասին,որը արդեն 7 մլրդ-ի է հասնում, եւ որ այն պետք է նվազեցնել ամեն գնով, (ոսկե միլիարդի դիվային գաղափարը)`մեր դիտարկումներով `արդեն 150 տարի է, որ կրճատվում են հատկապես հայերը , որոնք չնայած իրենց թվով աշխարհում քիչ թիվ են կազմում. եւ սակայն մեծ տերություններին նույնիսկ այդ թիվը շատ – շատ է թվում:
Ինքստինքյան հասկանալի է, է որ բոլոր պետությունները առաջնորդվում են իրենց շահերով , իսկ ու՞մ շահերով են առաջնորդվում մեր պետության պատասխանատու այրերը…
Ո՞վ  է կրելու երկիրը հայաթափելու եւ դրա կործանարար հետեւանքների պատասխանատվությունը.պետությունը՞, ժողովուրդը՞, ո՞վ …
Իսկ շարքային քաղաքացիները `դավին անտեղյակ, ցավին անտարբեր…
Ն.Մարգարյան

hraparak.am

Կեղծվող պատմությունն ու մենք

August 5, 2011

Պատմությունը կեղծվել է, կեղծվում է ու կեղծվելու է: Հայի մեծամտություն չհամարվի` երևի ամենաշատը մեր պատմությունն է կեղծվում, ու դրա համար մեծ-մեծ փողեր ու բարձր շրջանակներ են գործի մեջ դրվել: Բարեբախտաբար` այսօր բազմաթիվ հոդվածներ ու աշխատություններ են գրվում, շատ հաղորդումներում են դրա վերաբերյալ կարծիքներ ու վերլուծություններ հնչում: Սակայն արվածը անբավարար է ու հասցեագրված փոքր լսարանի: Մեկ անգամ կեղծված պատմությունը սովորած մարդը, հնարավոր է, այլևս առիթ չունենա ճշմարտությանը տեղեկանալու կամ պարզապես չհավատա:

Խորհրդային դպրոցում իմ սերնդի աշակերտները հայոց պատմություն էին անցնում բարձր դասարաններում շաբաթական մեկական ժամով, բարալիկ դասագրքերով: Ճիշտն ասած` դրանից ավելի բարակ դասագիրք հիշողությունս չի պահել: Միջնակարգ դպրոցի այդ դասագիրքի տրամաբությամբ` մենք պետք է հպարտ լինեինք, որ շուրջ երեք հազար տարի առաջ եկել-բնակություն էինք հաստատել ու պետություն հիմնել մի տարածքում, ուր մեզնից առաջ Ուրարտու անունով հզոր ու ազդեցիկ երկիրն էր եղել. այդ ժամանակներից էլ, իբր, կազմավորվել է հայ ժողովուրդը: Իսկ մեր տարածաշրջանի ամբողջ պատմությունն ու տեղանքն էլ այս կամ ԽՍՀՄ պատմություն կոչվող հաստափոր դասագրքում «եղբայրաբար» բաժանված էր անդրկովկասյան երեք «բարեկամ ազգերի» միջև: Պատահում էր` ճակատամարտը, որում որևէ պաշարված քաղաքի համար թուրքերի դեմ հերոսաբար մարտնչել էին հայերը, վերագրվում էր թուրք-ադրբեջանցիներին` նրանք դառնում էին պաշարված քաղաքում հերոսաբար պաշտպանվողները, իսկ նվաճողները` անհայտ ավազակներ… Դեռ այն ժամանակներում որոշ գիտնականներ ու հրապարակախոսներ զգուշացնում էին` ադրբեջանցիները գրում են աշխատություններ, որոնցում փորձում են յուրացնել մեր մշակույթը և իրենցը հայտարարել մեր հայրենիքի մի մասը, իսկ թուրքերն էլ Եվրոպայի ու Ամերիկայի լավագույն համալսարաններ են ուղարկում իրենց երիտասարդներին, որպեսզի պատմությունն իրենց օգտին կեղծելու պարարտ հող ունենան: Ինչպես տեսնում ենք` լավ էլ հասել են իրենց նպատակին: Բանն այնտեղ է հասել, որ Հայաստանի հանրային հեռուստատեսության հյուրը` արևելաեվրոպացի մի գիտնական, վերջերս եթերից մեզ խրատում էր` ինչպես կարելի է Թոմսոնին չհավատալ: Հիշեցնեմ, որ խոսքը Ռոբերտ Թոմսոնի մասին է, որ Հարվարդի, ապա Օքսֆորդի համալսարանների հայագիտության ամբիոնների վարիչը լինելով` պատմահայր Խորենացուն հայտարարել է ստախոս ու ինքնակոչ, ապրած ժամանակաշրջանն էլ տեղափոխել  9-րդ դար:

Այժմ հրապարակի վրա է Արմեն Այվազյանի «Հայաստանի պատմության լուսաբանումը ամերիկյան պատմագրության մեջ» քննական տեսությունը: Իմ տպավորությամբ` հայոց պատմությունը կեղծվել է մշակված, մեթոդաբար` հետապնդելով շատ հստակ նպատակ` այս արևի տակ մեր տեղը «գույքագրել» թուքերի համար, ձեռքի հետ էլ նսեմացնել ու արժեզրկել հայությանը որպես ազգի: Ազգի` որպես կենսաբանական տեսակի հատկություններից զուրկ հանրությամբ բնակեցված, հիմնականում հրեական գաղափարների վրա հիմնված պետության գիտությունից ուրիշ ի՞նչ կարելի է ակնկալել: Եթե իրենք պետություն են դարձել հնդկացիների հողի վրա, թուրքերին էլ կարելի է նվիրաբերել արիացիների նախահայրենիքը: Չէ՞ որ թուրքերը դրա համար մեծ-մեծ գումարներ են վճարում…

Մենք սիրում ենք հղումներ անել Ստրաբոնին ու Հերոդոտոսին՝ նկատի չունենալով, որ նրանք էլ իրենց պատմությունները շարադրել են Հռոմեական կայսրության նվաճողական շահերից ելնելով։ Եվ մեր պատմիչների խոսքերն էլ, ըստ էության, պետք չէ միանշանակ ընդունել, քանի որ նրանք քրիստոնեական եկեղեցու հալածանքներից զգուշանալով՝ ճշմարտության մի մասը թաքցրել են, մի մասը հաղորդել սքողված։

Վերջերս «Լույսաշխարհի» եթերում Արտակ Մովսիսյանը խոսում էր պատմության կեղծարարներից՝ հիշեցնելով, թե խորհրդային գիտնականները հանուն ինչի էին կեղծում գիտությունը: Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան համալսարանի կայքում, ըստ նրա, կան գիտնականներ Դյականովի և Վինոգրադովի խոստովանությունները: Նրանցից մեկն ասել է, թե ետպատերազմյան սուղ տարիներին ադրբեջանցիներից դրամ է վերցրել` նրանց պատմության ժամանակաշրջանը դեպի ավելի վաղ դարեր հասցնելու համար, իսկ մյուսն էլ` թե Մոսկվայից հստակ հրահանգ է ունեցել պեղումների ժամանակ ի ցույց չդնել այն բոլոր գտածոները, որոնք կարող են ապացուցել, թե հայերը Հայաստանում բնիկներ են:

Կեղծարարությունը շատ ազդեցիկ է արվում, սա անկասկած է: Նույնիսկ գիտական նորամուծությունների հեղեղ քսանմեկերորդ դարում որոշ մարդկանց ուղեղներ պահածոյի օրենքներով են գործում, մանավանդ` եթե գիտության նոր խոսքը հերքում է տարիների իրենց գիտական «վաստակը», ուղղկիորեն խփում գրպանին ու նսեմացնում սին փառքը: Գիտության ցանկացած նվաճում կարող է անտեսվել, եթե որևէ հզոր շրջանակի այն ձեռնտու չէ կամ կարծրատիպեր է ջարդում: Մանավանդ, եթե այն իր ռազմական հզորությունը չի ավելացնում, այլ ռազմավարական զենք է տալիս ոչ յուրայինին:

Մենք հիմա ոչ մեկի համար յուրային չենք, ու կանգնած ենք դեպի մեզ հորդացող պղտոր ու թունավոր հեղեղի դեմ: Սրա դեմ դեղատոմս թերևս դժվար է առաջարկել, սակայն մեր հիշողության ու հավատամքի մեջ կա բարալիկ մի առու, որ կտրում է հորդահոս լայն գետի հունը ու առանց խառնվելու նրա օտար ջրերին` իր ուրույն ընթացքը շարունակում: Միայն թե մենք, գոնե մեր այն հատվածը, որ այդ առվի զորությունը ոգու մեջ պահել է, պիտի կարողանանք համախումբ ու մարտահրավերների համահունչ գործել:

Մեր ազգային հատկանիշներից մեկն է համարվում, որ մենք հզոր բռունցք ենք դառնում միայն կործանման եզրին: Այսօր, երբ մեզ ընկղմում են մեր բոլոր արժանիքներն ու իրավունքները ժխտող տեղեկատվական կեղծարարությունների հեղեղի մեջ, նրա հունը մեզ  անդունդ է քշում: Սա չի՞ նշանակում արդյոք, որ նորից է հասել բռունցք դառնալու ժամը:

Արմենուհի Փալանդուզյան

7or.am

Վարդավառը՝ սիրո տոն

August 1, 2011

«Ի սկզբանէ էր բանն»։ Իսկ սա նշանակում է, թե նախապես բանականությունն է եղել։ Ու այդ բանականությունն էլ, ըստ հներից մեզ հասած պատկերացումների, նախագո քաոսից ստեղծել է աշխարհը։ Հին հայերը համարում էին, թե այդ աշխարհը ձև ու կերպարանք է առել չորս տարրից՝ օդ, կրակ, հող և ջուր, որ խորհրդանշական տեսք է ստացել Հայաստանի բազմաթիվ ժայռապատկերների վրա մեզ հասած պտտվող խաչի պատկերում՝ որպես կենսատու արև, որպես հավերժական պտույտի մեջ ապրող տիեզերք։ Հենց միայն «Սասնա ծռեր» էպոսի քննությունը բավական է, որ մեզ համոզի՝ այս չորս տարրերի պաշտամունքը մեր էության մեջ է։ Այդ մտքին ես հանգում, երբ կարդում ես Արթուր Արմինի «Հնագույն հեթանոսական աստվածաշունչ՝ «Սասնա ծռեր» էպոսը» գիրքը։

Այդ պաշտամունքն անցել է հազարամյակների միջով ու դարձել հայի գեն ժառանգած մարդու ենթագիտակցության անբաժանելի մասը։ Ջրի պաշտամունքի մի հետաքրիր դրսևորման մասին «Հայ տան» եթերում Համլետ Ներսիսյանի հետ զրուցելիս պատմում է նույն Արթուր Արմինը. «2008թ. Գլենդելի քաղաքապետարանում փորձեցին պարզել, թե ինչու է ջուրը քիչ։ Քննությունը ցույց տվեց, որ Գլենդելի բոլոր հայերը, որոնք ունեն սեփական տներ, խողովակով տեղինանտեղին իրենց պարտեզը և փողոցի իրենց հատվածը պիտի ջրեն։ Հիվանդության նման մի բան է։ Եվ միայն հայերն են, որ ջրի գերադաս ծախս են անում։ Մենք շատ լավ գիտենք, թե ինչ է Վարդավառի ծեսը։ Ջրելու ահավոր պահանջ կա մեր գենի մեջ։ Ոչ թե ծիսակատարությունից է գալիս, այլ մեր (ինչպես տրնդեզի ժամանակ՝ կրակի հետ կապված) բնազդական գենետիկական հատկությունից ստեղծվում է ծեսը։ (http://www.louysworld.com/2011/03/22/%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%BE%D5%AB-%D5%AC%D5%A5%D5%BC%D5%A1%D5%B6-%D5%BF%D5%AB%D5%A5%D5%A6%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A3%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%83%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AD%D5%B8%D5%BD%D5%B8/

Նկարագրվածը ծանո՞թ տեսարան է։ Հայաստանում ապրող հայերիս համար՝ ավելի քան։ Սակայն օտարազգիներին հայերի այդ «վատնողականությունը» միայն զարմացրել է։

Հիմա արդեն երևի դժվար չի լինի ընդունել, որ մենք չէինք կարողանա Վարդավառ չտոնել։ Որքան էլ տոնի իմաստը մթագնել է, կամ «այլակերպվել» (հիշենք՝ Հայ առաքելական եկեղեցին սա համարում է հինգ տաղավար տոներից մեկը և կոչում Պայծառակերպության տոն՝ ի հիշատակ Քրիստոսի այլակերպության, այն նշելով Զատկից 98 օր անց), ամեն ամառ հայերը այս կամ այն կերպ նշում են՝ գոնե իրար վրա ջուր ցողելով։ Իհարկե՝ որոշ ահնատներ դա հասկանում են բոլոր անցորդներին ոտից գլուխ ջուր դարձնելու «հերոսություն», սակայն ջրային տարերքի պաշտամունքի ենթագիտակցությունն է, որ նրանց մղում է գործողությունների։

«Ուխտագիրք արարտյան»–ը նշում է, թե Վարդավառը տոնելով՝ մենք մեր մեջ նորոգում ենք աստվածային սիրո զգացողությունը։ «Վարդ» բառն այստեղ բացատրվում է որպես սիրո գերագույն խորհուրդ, իսկ «վառ»–ը՝ կրակի իմաստ ունենալով՝ արտահայտում է որևէ հուզական որակով համակված լինելու գաղափարը (օրինակ՝ սիրավառ՝ սիրով համակված)։ Ուրեմն վարդավառը պիտի նշանակի վարդով՝ սիրո գերագույն խորհրդով համակված լինել։

Ըստ Արարտյան դիցաբանության՝ Ստորգետնյա աստված Յահվահը արիներից գողանում է սիրո մարմնավորում Աստղիկին։ Դրա հետևանքով սերը արիների միջից հեռանում է, ամենուր ատելությունն է տիրում։ Երբ Վահագնը նրան ազատում է, Աստղիկը շրջում է Արարատով մեկ, վարդեր բաժանում, վարդաջրով օծում մարդկանց, ու նորից սերն է հաստատվում արիների աշխարհում։

Վարդավառի էությունը, ըստ այսմ, ամեն տարի սիրո գերագույն խորհրդով հոգիներն օծելն է, որպեզի մեջները նորոգվի աստվածային սիրո զգացողությունը, սերը հաստատվի։

Իսկ մի՞թե հենց սիրո պակասից չէ, որ Երկրագունդն այսօր թավալվում է ատելության ու այլամերժումի բավիղներում՝ հասարակ մահկանացուների կյանքը վերածելով վտանգի ամենօրյա սպասումի, կամ որ առավել վատ է, բութ ու անիրական ակնկալիքների։ Բայց չէ՞ որ նախագո բանականությունը սերն ի սկզնաբե է հաստատել երկրի վրա (կարելի է հիշել «Հինգերորդ տարր» հիանալի ֆիլմը, որտեղ հող–օդ–կրակ–ջուր միասնությունը գոյատևում է միայն հինգերորդ՝ սեր տարրի առկայությամբ)։

Արմենուհի Փալանդուզյան

ՎԱՐԴԱՎԱՌ–ը հայերի ամենասիրած տոներից է, ու նրանք մեծ խանդավառությամբ օծում են իրար վարդաջրով, երգով ու պարով, նորոգում են իրենց մեջ Աստվածային Սերը և փառաբանում Աստղիկին, նրան նվիրելով իրենց նորոգված սիրո խորհրդանիշը՝ Վարդ ծաղիկը։

Ըստ այդմ, Աստղիկը կոչվում է նաև ՎԱՐԴԱՄԱՏ, որ նշանակում է Սիրո Բացարձակ Խորհուրդը պահպանող։

Հայ Արիների պատասխանը՝ ժամանակավոր պարտադրված հարեւաններին

July 29, 2011

Մեկ ան­գամ չէ, որ Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յու­նը կոչ է ա­նում ՀՀ­ իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին՝ հետ կան­չել հայ-թուր­քա­կան կոչ­ված, բայց ի­րա­կա­նում մի­ջազ­գայ­նո­րեն պար­տադր­ված ար­ձա­նագ­րութ­յուն­նե­րի տակ դրված ՀՀ ս­տո­րագ­րութ­յու­նը, քան­զի թյուր­քա­կան լկտիութ­յունն ու տհա­սութ­յու­նը ան­բու­ժե­լի են, իսկ հայն ու թյուրքն էլ՝ գե­նե­տի­կո­րեն ան­հա­մա­տե­ղե­լի: Մինչ ստո­րագ­րումն էլ վստահ էինք, որ թուր­քը մնում-մնա­լու է թուրք, ե­թե ան­գամ թաքն­ված է եվ­րա­դի­մա­կի տակ: Այս տզրուկ մար­դա­տե­սա­կը ի­րա­կա­նում եւ էութ­յամբ նույն սե­խագ­լուխ  տա­փաս­տա­նա­յին գայ­լի կամ շնա­գայ­լի կերպն ու­նի, նույն ստոր, հա­յա­կեր ու ան­մարդ­կա­յին հո­գին է կրում իր ար­հես­տա­ծին տե­սա­կի մեջ… Իսկ մարդ­կա­յին ո­րո­շա­կի կեր­պա­րանք ներ­կա­յիս Թուր­քիա­յի ներ­կա­յիս բնակ­չութ­յու­նը ստա­ցել է միայն խառ­նա­ձու­լում­նե­րից՝ հա­յե­րի, հույ­նե­րի, ա­սո­րի­նե­րի եւ այ­լոց հետ: Տասն­յակ մի­լիոն­նե­րի հաս­նող բնակ­չութ­յան ա­վե­լի քան 80%-ը այ­սօր էլ գի­տակ­ցում է, որ ծա­գու­մով թուրք չէ… Էլ չենք խո­սում ավ­ելի քան 10 մի­լիոն թրքա­ցած ու քրդա­ցած հա­յե­րի մա­սին:

Թուր­քիա­յի ԱԳՆ-ն­ ան­հա­պաղ Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նին քննա­դա­տող հա­ղոր­դագ­րութ­յուն է տա­րա­ծել՝ նշե­լով, որ ՀՀ ­նա­խա­գա­հը՝ հու­լի­սի 25-ին Հա­յաս­տա­նում կա­յա­ցած Հա­յոց լեզ­վի եւ գրա­կա­նութ­յան օ­լիմ­պիա­դա­յի մաս­նա­կից­նե­րից մե­կի՝ Ա­րեւմտ­յան Հա­յաս­տա­նի (Ա­րա­րա­տով հան­դերձ) հնա­րա­վոր ա­զա­տագ­րութ­յա­ն ­վե­րա­բեր­յալ հար­ցին ի պա­տաս­խա­նը ա­սել է. “Այդ ամ­բող­ջը կախ­ված է քեզ­նից եւ քո սերն­դից: Իմ սե­րուն­դը, կար­ծում եմ, իր առջեւ դրած պար­տա­կա­նութ­յու­նը կա­տա­րեց, երբ 90-ա­կան թվա­կան­նե­րի սկզբնե­րին անհ­րա­ժեշտ էր մեր հայ­րե­նի­քի հատ­ված­նե­րից մե­կը` Ար­ցա­խը պաշտ­պա­նել թշնա­մի­նե­րից, մենք կա­րո­ղա­ցանք դա ա­նել: Եվ ես սա ա­սում եմ ոչ նրա հա­մար, որ ո­րե­ւէ մե­կին կշտամ­բեմ: Ու­զում եմ ա­սել, որ յու­րա­քանչ­յուր սե­րունդ իր պար­տա­կա­նութ­յունն ու­նի, եւ այդ պար­տա­կա­նութ­յու­նը պետք է կա­րո­ղա­նա կա­տա­րել ու՝ լավ կա­տա­րել: Ե­թե դու եւ քո հա­սա­կա­կից­նե­րը ջանք ու ե­ռանդ չխնա­յեք, ե­թե ձեզ­նից ա­վագ­ներն ու ձեզ­նից կրտսեր­նե­րը ձեզ նման վար­վեն՝ մենք ու­նե­նա­լու ենք աշ­խար­հի լա­վա­գույն երկր­նե­րից մե­կը…”:

Այսպիսով, թուր­քե­րը եւս մեկ ան­գամ հաս­կա­ցան, որ հա­յը եր­բեւէ չի մո­ռա­նա­լու իր հայ­րե­նիքի ամ­բող­ջա­կա­նաց­ման նպա­տա­կը եւ Ար­ցա­խը ա­զա­տագ­րող սերն­դի խոսքն է ուղղ­վել Ա­րա­րա­տն­ ու Ա­րեւմտ­յան Հա­յաս­տա­նը ա­զա­տագ­րող սերն­դին: ՀՀ ­նա­խա­գահն այս­պի­սով գա­լիք սե­րունդ­նե­րին հանձ­նա­րա­րել է լու­ծել Ա­րեւմ­տա­հա­յաս­տա­նի վե­րա­դար­ձի հար­ցը՝ վե­րա­հաս­տա­տե­լով հա­յոց պա­հան­ջա­տի­րութ­յու­նը:

Ան­կա­րան եւ Բա­քուն շտա­պե­ցին Հա­յաս­տա­նին մե­ղադ­րե­լ “ա­պա­կա­ռու­ցո­ղա­կան պահ­ված­քի, հո­ղա­յին պա­հան­ջա­տի­րութ­յուն ցու­ցա­բե­րե­լու եւ­ տա­րա­ծաշր­ջա­նում խա­ղա­ղութ­յուն ու կա­յութ­յուն հաս­տա­տե­լու գոր­ծին խո­չըն­դո­տե­լու հա­մար”: Բայց պար­բե­րա­բար պա­տե­րազ­մից ու այ­լա­մեր­ժութ­յուն­նե­րից խո­սող թյուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան ոհ­մա­կի ա­սած­նե­րը լուրջ չեն ըն­կալ­վում այ­լեւս:

Թուր­քե­րից հետ չմնա­ցին նաեւ ադր­բե­ջան­ցի­նե­րը: Ե­թե Թուր­քիա­յի ԱԳ նա­խա­րա­րութ­յանն ու մտա­գար վար­չա­պետ Էր­դո­ղա­նին դեռ կա­րիք չի հա­մա­րել պա­տաս­խա­նել ՀՀ ­նա­խա­գա­հը, ա­պա պատ­մա­կան հի­շո­ղութ­յան հի­վան­դութ­յամբ տա­ռա­պող Ադր­բե­ջա­նի ներ­կա նա­խա­գահ Ա­լիե­ւի Ար­ցա­խի եւ հա­յութ­յան հաս­ցեին հնչեց­րած ար­տա­հայ­տութ­յուն­նե­րի հա­մար նա­խա­գահ Սարգս­յա­նը պա­տաս­խա­նել է, որ նման պահ­ված­քը ան­հա­րիր է ոչ միայն երկ­րի ղե­կա­վա­րի հա­մար, այ­լեւ՝ նոր­մալ մար­դուն: Ադր­բե­ջա­նը մի խե­լա­պա­կաս նա­խա­գահ ու­ներ՝ Էլ­չի­բե­յը, ով Ս­­ե­ւա­նա լճում ոտ­քե­րը լվա­նա­լու ցնդա­բա­նութ­յամբ էր տա­ռա­պում, իսկ այս մեկն էլ իր տե­սա­կին հա­րիր բթամ­տութ­յամբ է տա­ռա­պում:

Թուր­քիա­յի վար­չա­պե­տին եւ Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գա­հին մենք են պա­տաս­խա­նում, քան­զի ՀՀ ­նա­խա­գա­հը պար­տա­վոր չէ Հա­յոց Հայ­րե­նի­քի վրա բուն դրած ա­մեն մի ար­նա­խում լա­մու­կի կամ հի­վանդ հիբ­րի­դի պա­տաս­խա­նել: Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յու­նը ի լուր աշ­խար­հի նո­րից հայ­տա­րա­րում է՝ հա­յը չի մո­ռա­ցել իր ծա­գումն ու հայ­րե­նի­քը, եւ հա­յոց սե­րունդ­նե­րը քոչ­վոր թյուր­քա­կան տար­րը վաղ թե ուշ քշե­լու են Հայ­կա­կան լեռ­նաշ­խար­հից, դե­պի ի­րենց ալ­թայ­ներն ու տա­փաս­տան­նե­րը: Կա­մո­վին չհե­ռա­նա­լու դեպ­քում Հայ Աստ­ված­նե­րի ու Հա­մայն Հա­յութ­յան պա­տիժն է գոր­ծե­լու, ան­գամ ե­թե այս ա­նաս­նաբ­նույթ մար­դա­տե­սա­կի իս­պառ վե­րա­նա­լու խնդի­րը դրվի

Տիե­զե­րա­կան Գա­րու­նը իր ազ­դե­ցութ­յուն­ներն է ի­ջեց­նում, եւ ա­րիա­կան հա­յե­րը վե­րա­դառ­նա­լու են ի­րենց հայ­րե­նիք: Ի­զուր չէ, որ այս ան­գամ էլ Թուր­քիա­յի ընդ­դի­մա­դիր Ժո­ղովր­դա-հան­րա­պե­տա­կան կու­սակ­ցութ­յան պատ­գա­մա­վոր Մեհ­մեթ Սի­յամ Քե­սի­մօղ­լուն է բարձ­րա­ձայ­նել, որ “թուրք ազ­գի մահ­վան հրա­մա­նա­գիր հան­դի­սա­ցող Սեւ­րի պայ­մա­նա­գի­րը պատ­մութ­յան աղ­բա­մա­նը նե­տե­լուց հե­տո, Թուր­քիա­յի ան­կա­խութ­յունն ու սահ­ման­նե­րը ճա­նա­չած Լո­զա­նի պայ­մա­նագ­րի ստո­րագ­րու­մից 88 տա­րի հե­տո էլ Թուր­քիան կանգ­նած է մաս­նատ­ման մար­տահ­րա­վե­րի առ­ջեւ”…

Հայ­կա­կան լեռ­նաշ­խար­հը հայ տե­սա­կի ա­րար­չա­կան բնօր­րան-հայ­րե­նիքն է, եւ ինչ­պես նաեւ մեր ներ­կա­յիս իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին են նշում՝ Ա­րեւմտ­յան Հա­յաս­տա­նը եր­բեք չի դառ­նա Ա­րե­ւել­յան Ա­նա­տո­լիա:

Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յուն
29.07.2011

Թուրքիան հայերին ուզում է զրկել անգամ երազելու իրավունքից

July 28, 2011

Թուրքերն այսօր բացահայտ խոսում են Օսմանյան կայսրության վերականգնման մասին: Իհարկե, դա ուզում են անել այլ փաթեթավորմամբ, սակայն էությունը դրանից չի փոխվում: Եվ սա պարզապես խոսակցությունների մակարդակով չէ, այլ կա հստակ ձևակերպված և իրականացվող պետական քաղաքականություն: Եթե ժամանակին Լենինը Ռուսաստանյան կայսրությունը կոչել է «ժողովուրդների բանտե» ապա Օսմանյան կայսրությունը հաստատապես կարող ենք կոչել ,ժողովուրդների սպանդանոցե: Խոսքը հենց ա՜յդ սպանդանոցի վերականգնման մասին է: Աշխարհում չի եղել որևէ այլ պետական միավորում, գոնե վերջին հինգը հարյուր տարվա մեջ, որտեղ այլազգիները և այլակրոնները պետական մակարդակով և օրենսդրորեն ենթարկված լինեն բազմաբնույթ խտրականության, դաժան ջարդերի և, ի վերջո, աննախադեպ ցեղասպանության:

Պատկերացնո՞ւմ եք՝ ինչ կլիներ, եթե գերմանացիները խոսեին Երրորդ ռայխի կամ դրա ազդեցության վերականգնման մասին: Իսկ մենք լռության մատնեցինք և լռության ենք մատնում թուրքական նման հայտարարությունները: Փոխանակ, որպես այդ կայսրության և դրա իրավահաջորդի կողմից ցեղասպանության ենթարկված և հայրենազրկված ազգ ու պետություն, ամեն քաղաքական խաչմերուկում բողոքեինք դրա դեմ: Թերևս մեր ակնկալիքն այն է, որ թուրքերը երախտագիտությամբ կփոխադարձեն մեր զուսպ վարքին: Երջանիկ միամտություն, որը կարող է ունենալ միայն թուրքերին չճանաչողը: Միթե՞ պարզ չէ, որ Օսմանյան կայսրության վերականգ­նումը, անկախ նրա դրսևորման ձևից, նշանակում է Հայաստանի Հանրապետության վերջը:

Օրեր առաջ աշակերտի պարզ հարցին՝ Հայաստանի ապագա սահմանների վերաբերյալ, Սերժ Սարգսյանը տվել է բավականին մեղմ, խիստ ընդհանուր, ես կասեի՝ խուսափողական, պատասխան: Ավելին, նա ըստ էության ասել է, որ ինքը մտադիր չէ Թուրքիային որևէ պահանջ ներկայացնելու, քանի որ իր սերնդի գործը համարել է ավարտված: Նա չի ասել, որ որպես Հայաստանի Հանրապետության նախագահ ամեն ինչ անելու է որպեսզի վերջ դրվի Թուրքիայի կողմից Հայաստանի Հանրապետության տարածքի, կրկնում եմ՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքի և ոչ թե վերացական հայկական հողերի, Թուրքիայի կողմից ապօրինի ռազմակալմանը:

Այս միջադեպը երևի աննկատ կմնար, եթե չլիներ Թուրքիայի կողմից բարձրացված աղմուկը: Իսկ ո՞րն է Թուրքիայի նպատակը տվյալ դեպքում: Կարծում եմ՝ հերթական անգամ Հայաստանից հավաստիացումներ պոկելն (իսկ դա մի անգամ արդեն ամրագրվել է արձանագրությունների մեջ) առ այն, որ Հայաստանը Թուրքիայից որևէ պահանջ չունի, այսինքն՝ ուրացման քաղաքականության միջոցով Հայաստանի հերթական ստորացումը միջազգային հարաբերու­թյուններում: Թուրքիայի այսօրվա վարքի մեջ է դրսևորվում նաև տխրահռչակ հայ-թուրքական արձանագրությունների գաղտնիքը: Շատերն ասում են՝ Թուրքիայի ինչի՞ն էր պետք ստորագրել տալ արձանագրությունները, նախապես իմանալով, որ դրանք չի վավերացնելու: Ոնց թե՝ ինչին էր պետք, բա հայոց պետականության հրապարակային ստորացումը: Թուրքիան աշխարհին ցույց տվեց, որ իր հետ հարաբերությունների համար հայերը պատրաստ են գնալ գրեթե ամեն ինչի, ամեն ուրացումի:

Սա գործնական հարթության վրա, իսկ խորքային առումով Թուրքիայի նպատակներն ավելի վտանգավոր են: Թուրքիան հայերին ուզում է զրկել անգամ երազելու իրավունքից: Թուրքերը մեզ զրկել են գրեթե ամեն ինչից, իսկ հիմա էլ ուզում են զնդանել մեր ոգին և շղթայել մեր միտքը: Զրկեք ցանկացած ազգի երազելու ունակությունից, և նա ազգից կդառնա սպառողական շուկա:

Երազանքը, անգամ անիրականանալի թվացող երազանքը, ազգի ոգու աղն է, որը փրկում է այդ ոգին փչանալուց: 

Արա Պապյան

Մոդուս վիվենդի կենտրոնի ղեկավար

Արթուր Արմինի Գիրքերը

July 23, 2011

Հայկականության տեսական միտքն անհնար է պատկերացնել առանց Արթուր Արմինի, ում ստեղծագործությունները կոչված են համակարգելու և ամբողջացնելու հայ ազգայնական գաղափարաբանությունը: Անուրանալի են նրա ծառայությունները նաև հայագիտության ասպարեզում:

Հեթանոսական Աստվածաշունչ` Սասնա ծռեր էպոսը (PDF)
Նամակներ մենության հեռուներից (PDF)
Մհերի Դուր.Հնագույն Թվային Համակարգը (PDF)
Բնազանցություն (PDF)
Փոքր Մհեր (PDF)

Այլ Աշխատանքներ

NOUMENON-The Alternative Reality (2009թ., ԱՄՆ)
Արևի լեռան տիեզերական գաղափարաբանությունը (2011թ., ԱՄՆ)

Արեվի Լեռան Յոթ Պնակիտները

July 22, 2011








Ի~նչ մարդիկ էին քրմերը

June 30, 2011

Ի~նչ մարդիկ էին քրմերը, արքա. դու չես կարող պատկերացնել, թե ինչ աղետ էր նրանց ոչնչացնելը: Նրանք տիեզերքը կառավարող ուժերի հետ էին առնչվում, նրանք մարդ չէին, այլ` կիսաստված:
-Ինչպիսի±ն էր նրանց տեսքը,- հարցրեց արքան հետաքրքրասիրությամբ:
- Գոտկատեղից վեր մերկ էին նրանք, սափրված գլխով, բացառությամբ Գիսանեի քրմերի: Բարձր դասը մորուք էր պահում: Նրանց մարմինը պատված էր խորհրդավոր դաջվածքներով, որոնց իմաստը միայն նվիրյալները գիտեին: Նրանցից անդիմանալի հուր էր հորդում ասես. անպատրաստները չէին կարող մոտիկից երկար շփվել նրանց հետ, քանի որ խանգարումներ կունենային: Երբ մեծ ծեսերի ժամանակ նրանք հավաքվում էին տասերեք հոգով, ապա տաճարը հազիվ էր դիմանում նրանց զորության հանրագումարին: Նրանք գիտեին բոլոր հարցերի պատասխանները, թեպետ դրանցից ոչ բոլորն իրավունք ունեին հայտնել մահկանացուներին: Կենցաղում ժուժկալ էին, չէին կարևորում սնունդը. այն իրենց հարկավոր էր սոսկ գոյությունը պահելու համար, և ոչնչով չէին ծանրաբեռնում իրենց: Ու նաև միս չէին օգտագործում, որպեսզի առնչությունը տիեզերքը կառվարող ուժերի հետ լիներ լիարժեք: Թեպետ տաճարները հարուստ էին նվիրատվությունների շնորհիվ, բայց իրենք սեփական ոչինչ չունեին և չգիտեին` ի±նչ է սեփականությունը: Տարվա մեջ երկու անգամ էին նոր զգեստ ստանում: Նրանց կոչումը Արարիչին և իրենց ժողովրդին ծառայելն էր: Նրանց հետ վիճել հնարավոր չէր, քանի որ, նախ, նրանց ներկայութունը մոգական ազդեցություն էր ունենում մարդկանց վրա, և հետո, նրանք իրենց խոսքն այնպես էին փաստարկում, որ այն միանգամից չընդունել հնարավոր չէր: Նրանց հոգու ուժը կազմում էր ընդհանուր շղթա, և այդ հանրագումար ուժից ընդհանուր նպատակների համար կարող էր օգտվել նրանցից յուրաքանչյուրը` քրմապետի միջոցով, ով հավաքում, կուտակում էր ընդհանուր հոգևոր ուժը: Նրանք կարողանում էին այդ ուժը միմյանց փոխանցել նաև տարածության վրա, որը նրանց վեր էր բարձրացնում սովորական չափանիշներից: Նրանք կարողանում էին հարուցել խղճահարություն կամ սարսափ, հպարտություն կամ դժգոհություն: Նրանք տեգ և տապար վարժ էին բանեցնում, բայց առավել վարժ ազգի սրտին էին տիրում: Նրանց ոչնչացումով ազգը որբացավ, քանզի խաթարվեց առնչությունն Արարչի հետ, ու քանի որ եկվորները պարզունակ արարածներ էին նրանց համեմատ, ապա ազգը մեր կորցրեց իր յուրահատկությունն ու վերածվում է հոտի, ինչպես իրենք են սիրում ասել…,,: Հատված Ա.Պ. ,,Թագավոր Պապ կամ մայրամուտից առաջ,, գրքից: Այս հատվածը գրվել է Արթուր Արմինի հետ ունեցած զրույցից հետո:

Կորցրել ենք ազգ դառնալու շանսը

May 21, 2011

lragir.am
21.05.2011

Ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը, ելույթ ունենալով Քաղաքացիական համաժողովին, ասել է, որ կուզեր անցած քսան տարվա մի քանի կարեւոր խնդիրների անդրադառնալ:Իհարկե, անկախությունը ձեռք բերեցինք այն տնօրինելու բազմաթիվ խոչընդոտներով, մենք ձեռք բերեցինք սփյուռքահայությունը որպես քաղաքական գործոն: Հիմնականում խոսվում է սփյուռքահայության տնտեսական նշանակության մասին, բայց կարծում եմ կարեւորագույն ձեռքբերում էր քաղաքական գործոնը: Կարեւոր էր մեր արժեքները վերակենդանացնելու հնարավորության ձեռքբերումը: Մենք ստացանք մեր էթնիկությունը ձեւավորելու հնարավորություն, մեր այդ ընկալումները բարքի նորմերի վերածելու եւ նկարագիր կերտելու հնարավորություն: Վերջապես, հանրապետություն եւ հանրապետության քաղաքացի, արժեքների մեր հայաստանյան սանդղակը ձեւավորելու հնարավորություն, ասել է նա:

Միեւնույն ժամանակ, Հրանուշ Խառատյանը խոսել է անցած տարիների կորուստների մասին. ‘Մենք կորցնում ենք ազգ դառնալու հնարավորությունը, մենք կորցնում ենք մեր հպարտությունը, հավատը միմյանց նկատմամբ, մեր երկրի իշխանության հանդեպ, հավատը կառավարման ինստիտուտների հանդեպ, ինքնուրույն ապրելու, ինքնակառավարվելու հանդեպ: Հանրապետականության ամենակարեւոր` շարքային քաղաքացու պաշտպանվածության գաղափարը վարկաբեկվել է, ինչն ամենամեծ կորուստներից մեկն է: Մենք փաստորեն կորցրինք մեր տանը, մեր երկրում լինելու հնարավորությունը: Ինչ տուն, եթե դրա անդամները անհավասար հնարավորություններ, անհավասար իրավունքներ ունեն’, ասել է նա:

‘Իմ բոլոր կանխատեսումներով, արտագաղթը կշարունակվի, եթե առարկայական ու հստակ փոփոխություններ չլինեն: Իսկ դրանցում, իմ կարծիքով, թիվ մեկ խնդիրը իրավունքի խնդիրն է’, ասում է Հրանուշ Խառատյանը:

Նրա խոսքով, մարդիկ հեռանում են ոչ թե ծանր պայմաններից, այլ անհավատության եւ անվստահության զգացումից, իրենց կարողություններն իրացնելու հնարավորության բացակայությունից, ինքնարտահայտման եւ նախաձեռնողական դրսեւորումների հնարավորության բացակայությունից:

Նրա խոսքով, մարդիկ հեռանում են մեր բոլոր ազգային ինստիտուտներից, հեռանում են մեր լեզվից, մեր առաքելական եկեղեցուց, մեր պետությունից: Այդ ամենը գալիս է իշխանություն-հասարակություն փոխհարաբերության այն որակներից, որ մենք ունենք մեր անկախության տարիների ընթացքում: Մեզ սպասում է էթնիկ ինքնության կորուստ, ժողովրդագրական շատ ծանր վիճակ` տարեցների եւ երիտասարդների շատ ծանր անհամամասնություն ունենք արդեն
այսօր: Մեր բոլորի թողտվությամբ է, որ շարունակվում է այս վիճակը` իմ, յուրաքանչյուրի, ամեն մի քաղաքացու:

Պետք չէ աղմուկ բարձրացնել կրոնափոխ համշենահայերի վերադարձի հարցում

May 16, 2011

tert.am
15.05.2011

Ռուսաստանի հայերի «Երկրամաս» թերթը գրել էր, որ Ղրղըզստանում ապրող համշենահայերի ընտանիքներ ցանկություն են հայտնել բնակություն հաստատել Լեռնային Ղարաբաղում: Համշենահայերի հայրենադարձության հարց եղել է նաև 1984թ.«Համշեն» հայրենակցական-բարեգործական հ/կ փոխնախագահ, «Ձայն համշենական» ամսաթերթի գլխավոր խմբագիր Սերգեյ Վարդանյանը Tert.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ կրոնափոխ համշենահայերի հայրենադարձության նախաձեռնություն եղել է դեռևս 1984թ.:
Սերգեյ Վարդանյանը պատմեց, որ խորհրդային տարիներին ևս Ղրղըզստանի կրոնափոխ համշենահայերը ցանկանում էին բնակություն հաստատել Հայաստանում։ «Նրանք, իհարկե, կուզեին գնալ Աջարիա, որտեղից աքսորվել էին 1944-ին, սակայն Վրաստանը նրանց չէր ընդունում», – նշեց նա։

Ներկայացնելով Ղրղըզստանի համշենահայերի համայնք իր այցելությունը՝ նա նշեց, որ վերադարձին նախաձեռնությունը ներկայացրել էր պատկան մարմիններին և լրատվամիջոցներին խնդրել էր պահպանել խոհեմ լռություն՝ գործին չխոչընդոտելու և այդ մարդկանց՝ իրենց տարածքում ավելորդ հարվածի տակ չդնելու համար։ Սակայն հասարակության լայն շրջանակներում քննարկվում էին «վերադարձի այնպիսի մանրամասներ, ինչպիսիք են՝ Երևանում նրանց համար մզկիթ կառուցելը և այլն»։ «Ասում եմ՝ նրանք այնտեղ էլ շատ գյուղերում մզկիթ չունեն: Դե, Խորհրդային Միություն էր՝ եկեղեցիները, մզկիթները շատ տեղերում արգելված էին, իսկ այստեղ շարունակում էին քննարկել հավանական և անհավանական վարկածներ: Ցանկացած գործ, երբ դեռ չես արել, բարոյական իրավունք չունես այդ մասին հայտարարել»,- ասաց Սերգեյ Վարդանյանը։

Ըստ Վարդանյանի՝ հնարավոր չէ կանխատեսել, թե Ղրղըզստանի համշենահայերից քանիսը կկամենա վերադառնալ, քանի որ կան նաև խառնամուսնություններով ընտանիքներ, և դժվար է թողնել ընտանիքի կեսը, բնակության վայրը և այլն։ Նրանց մի մասի ազգականները բնակվում են Կրասնոդարի, Ռոստովի և Վորոնեժի մարզերում և ոմանք ցանկանում են մեկնել այնտեղ: «Մարդիկ 1944-ից՝ այսինքն արդեն յոթ տասնամյակ ապրում են Ղրղըզստանում և տուն-տեղ թողնել-գալը բոլորի համար հեշտ չի լինի։ Բայց արդեն իսկ հայտարարվում է հնարավոր ամենամեծ թիվը՝ 200 ընտանիք. այնտեղ հենց այդքան կրոնափոխ համշենահայ ընտանիք կա, և հայտարարվում է, թե նրանք գալիս են։ Իսկ բարձրացված այս աղմուկից հետո, բնականաբար, այնտեղ կընկնեն նրանց տների գները, գույքը դժվար կլինի վաճառել, մարդիկ իրապես կկանգնեն խնդիրների առաջ»,- նշեց նա։

Ադրբեջանը հասցրել է օգտվել բարձրացված աղմուկից
Սերգեյ Վարդանյանը շեշտեց, որ չարված գործի շուրջ բարձրացված այս աղմուկից արդեն իսկ հասցրել է օգտվել Ադրբեջանի իշխող կուսակցությունը՝ նամակ հղելով ԵԱՀԿ համանախագահներին, թե Հայաստանը փորձում է վերաբնակեցնել «գրավյալ տարածքները»։ Նա ասաց, որ Թուրքիան արդեն քանի տարի է՝ Արևմտյան Հայաստանի տարածքում բնակեցնում է Միջին Ասիայից ու Աֆղանստանից հրավիրված տարբեր ազգությունների տասնյակ հազարավոր ներկայացուցիչների, բայց այդ մասին ոչ մի աղմուկ չի բարձրացնում: Վարդանյանը նշեց նաև, որ Թուրքիան բավականին ազդեցիկ լծակներ ունի Միջին Ասիայի հանրապետություններում, որոնցում ակտիվ գործում են թուրքական մի շարք կազմակերպություններ, որոնք կփորձեն խանգարել այս վերաբնակեցմանը:

«Ես համշենահայերի խնդիրներին ծանոթ եմ արդեն տասնամյակներ՝ տարբեր երկրներում այցելել եմ այդ մարդկանց, զրուցել եմ նրանց հետ, նրանց մասին արդեն 7 տարի է հրատարակում եմ ամսաթերթ, ծանոթ եմ Ռուսլան Կարաբաջակովին, ով եկել էր Հայաստան՝ տեղում իրավիճակին ծանոթանալու և Ղրղըզստանի համայնքին ներկայացնելու համար, որպես հին ծանոթներ հանդիպեցինք և զրուցեցինք, նրան նվիրեցի 2009 թ. լույս տեսած իմ գիրքը` «Կրոնափոխ համշենահայերի բարբառը, բանահյուսությունը և երգարվեստը», որում տպագրվել էին նաև նրա և ծնողների լուսանկարները: Շատ հուզվեց: Մեծ ցավ եմ ապրում, որ խորքային խնդիրների նկատմամբ զանգվածային լրատվամիջոցները ցուցաբերում են այսքան մակերեսային վերաբերմունք: Դա վնասում է ցանկացած գործի»,- ասաց Ս. Վարդանյանը:

Սփյուռքի նախարարությունը որևէ դիմում չի ստացել
Tert.am-ի հարցին ի պատասխան՝ Սփյուռքի նախարարությունում ասացին, որ իրենց ոչ ոք չի դիմել համշենահայերի վերադարձի հարցով: «Մեզ հետ ոչ ոք նման բան չի քննարկել և այդ տեղեկատվությունն ու դրա ծրագրի ընդգրկումը կամ ֆինանսավորումը ես չեմ կարող մեկնաբանել»,- ասաց Սփյուռքի նախարարության հայրենադարձության և հետազոտությունների վարչության հայրենադարաձության բաժնի պետ Արսեն Հակոբյանը։ Նա տրամադրեց 2003թ. պաշտոնական տվյալներ՝ ըստ որոնց, Ղրղըզստանում ապրում են 1364 հայ և 1500 մուսուլման համշենահայեր։ «Նրանց կողմից պաշտոնական դիմում, հայրենադարձության որևէ ծրագիր մենք չենք ստացել»,- կրկնեց նա։

Tert.am-ի հետ զրույցում ավելի վաղ թուրքագետ Ռուբեն Մելքոնյանը կարծիք էր հայտնել, որ Հայաստանը պետք է օգտագործի համշենահայերի՝ հայկական արմատներին վերադառնալու ցանկությունը, նրանց մեջ ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքը և վերաինտեգրի նրանց հայությանը։

Հայ քաղաքական ուժերը՝ «ֆաշիստական», հայ պատմաբանները՝ «անուս». համագործակցե՞լ արդյոք Ռասելի հետ

May 13, 2011

ankakh.com
13/05/2011

1997 թ. ԱՄՆ-ում պատմաբան Ռիչարդ Հովհաննիսյանի խմբագրությամբ լույս տեսավ մի անգլերեն երկհատորյակ` «Հայ ժողովուրդը հին ժամանակներից մինչև մեր օրերը»: Այդ կոլեկտիվ աշխատության հեղինակների թվում են Ռ. Թոմսոնը, Ջ. Ռասելը, Ջ. Բուռնությանը, Ռ. Սյունին, Ն. Գարսոյանը:

Սակայն այդ գիրքը սուր քննադատության արժանացավ ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Սփյուռքում։

Հայաստանի հին շրջանի պատմության շարադրումը հանձնված էր Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր, հայագիտության ամբիոնի վարիչ Ջեյմս Ռասելին, և նա գրեց «Հայ ժողովրդի կազմավորումը» բաժինը:

Այդ երկհատորյակը, ներառյալ Ռասելի հեղինակած գլուխը, Հայաստանում լրջորեն քննադատեց նախ Արմեն Այվազյանը՝ 1998 թ. հրատարակված «Հայաստանի պատմության լուսաբանումը ամերիկյան պատմագրության մեջ» իր հայտնի գրքում: Այվազյանը քննադատեց Ռասելին Հայաստանը Արևելյան Անատոլիա թուրքական տերմինով ներկայացնելու, հայերին անվերապահորեն եկվոր համարելու, հայասական վարկածը դիտավորյալ մոռացության մատնելու առնչությամբ: Նա Ռասելին մեղադրեց նաև հայերին գաղութարարներ՝ «կոլոնիստներ» անվանելու համար: «Հայկական լեռնաշխարհում հայերին կոլոնիստ անվանելը մեծ բավականություն կպարգևի թուրքերին, քանի որ բացի իր վերաբնակիչ, գաղութաբնակ նշանակությունից, այդ բառն ունի նաև բացասական հայտնի երանգներ», – մեկնաբանում է Այվազյանը:

Ռասելի ուսումնասիրությունները մանրամասն քննադատեց նաև բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ազգագրագետ Արմեն Պետրոսյանը: 2000 թ. ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի «Պատմա-բանասիրական հանդեսում» լույս տեսավ նրա «Ռասելի «հայագիտական» հնարանքները» հոդված-գրախոսությունը: «Սովորաբար գրախոսության մեջ քննարկվում են աշխատության ուժեղ և թույլ կողմերը, արժանիքներն ու թերությունները, սակայն այս ոչ ծավալուն տեքստը լի է այնպիսի կեղծ գիտական մտքերով ու արտառոց սխալներով, որ նման մոտեցումն անհնար և անիմաստ է», – գրում է Արմեն Պետրոսյանը:

Ըստ Պետրոսյանի` Ռասելն իր անհամար հրապարակումներում փորձում է ցույց տալ, որ հայկական մշակույթում ոչինչ ծագումով հայկական չէ, օրգանապես անընդունելի է Հայաստանում հայերի համեմատաբար հին արմատների մասին միտքը, և դա հայերի կողմից ստեղծված մի ինչ-որ ազգայնական հնարանք է:

Ի դեպ, Ռասելը մեկ անգամ չէ, որ հայերին կամ հայկական կազմակերպություններն անվանել է ազգայնական, հետադիմական, հակասեմիթական, համասեռատյաց կամ նեոնացիստական: 2007 թ. լույս տեսած իր հոդվածներից մեկում Ռասելը Դաշնակցությանն անվանել է «ֆաշիստական կազմակերպություն», իսկ դաշնակցականներին՝ «առանձնապես չծպտված նացիստ դաշնակներ» (the not-so-crypto-Nazi Dashnaks): ՀՅԴ-ն մինչ օրս որևէ պատասխան չի տվել Ռասելի այդ հայտարարությանը: Զավեշտալին այն է, որ այդ հայտարարությունից մի քանի տարի առաջ ՀՅԴ-ի «Համազգային» մշակութային կառույցը նույն Ռասելին հրավիրել էր Երևան՝ դասախոսություններ կարդալու ամբողջ աշխարհից հավաքված երիտասարդ դաշնակցականների համագումարում:

2003 թ. Հարվարդի համալսարանի լեզվաբանության ֆակուլտետի դոցենտ Բերթ Վոքսը, հարցազրույց տալով «Armenian weekly»-ին, խիստ քննադատության է ենթարկել Ռասելին՝ կոչ անելով որևէ բան ձեռնարկել նրա դեմ, քանի որ այդ հայտարարություններն ամենևին էլ ամերիկահայ համայնքի շահերից չեն բխում, այլ «վառոդ են մատուցում այն մարդկանց, ովքեր ցանկանում են ոտնձգություններ կատարել հայերի դեմ». «Երբ հայերին անվանում ես նեոնացիստ, դա վնասում է հայկական համայնքին» – նկատում է Վոքսը։

Այդ հարցազրույցում Բերթ Վոքսը նաև նշել է, որ ինչ 1993-ից Ռասելը դարձել է Հարվարդի հայագիտության ամբիոնի վարիչ, այդ ամբիոնում հայագետներ չեն պատրաստվել. ուսանողները տեսնելով, թե ինչ է կատարվում այնտեղ, հեռացել են:

Վոքսը քննադատել է Ռասելի այն տեսակետը, որ խորհրդային դպրոց անցած հայ պատմաբաններն իբր նացիստ են կամ էլ շատ վատ պատրաստվածություն ունեն: Վոքսը հիշեցնում է, որ Ռասելը ոչ այնքան հայագետ է, որքան իրանագետ:

Արմեն Պետրոսյանը կարծում է, որ հայ ժողովրդի ծագումնաբանության շարադրումը Ռասելին հանձնարարելու պատասխանատվությունն ընկած է երկհատորյակի խմբագրի՝ Ռիչարդ Հովհաննիսյանի վրա. «Ես ժամանակին նրա հետ էլ եմ խոսել, ասել եմ՝ եթե ուզում եք հայ ժողովրդի մասին գիրք գրել, հանձնարարեք հայաստանցի մասնագետներին,- ասում է նա,- բայց երևի ուզում էին, որ խորհրդային դպրոց անցած մասնագետ չլինի»:

Իր հոդվածում Պետրոսյանը հիմնավորում է, որ Ռասելի կողմից հայ ժողովրդի ազգածագումը, նախապատմությունը, կազմավորումը և Ուրարտուի ողջ պատմությունը 17 էջում ներկայացնելը բացարձակապես բավարար չէ. «Եթե նույնիսկ հաշվի չառնենք, որ այդ էջերն անհասկանալի և անիմաստ կերպով հեղեղված են կասկածելի մտքերով, ինքնահնար լեգենդներով, տեսությունների անլուրջ շարադրանքով, լեզվաբանական մարզանքներով և այլն»,-գրում է նա:

Ռասելը հեղինակ է նաև բազում հայագիտական հոդվածների և մի քանի մենագրության, որոնց թվում է «Զրադաշտականությունը Հայաստանում» մենագրությունը: Արմեն Պետրոսյանն իր գրախոսության մեջ անդրադարձ է կատարում նաև դրանց. «Այդ բոլոր աշխատություններում կարմիր թելի նման անցնում է մեկ և միայն մեկ միտք: Քննարկվող ամբողջ հայկական նյութը, ողջ հայ մշակույթը, որոշ սեմական, խուռա-ուրարտական և անատոլիական ներառումներով, ծագում է իրանականից և դժգույն արտացոլումն է իրանականի: Օրինակ, եթե քննվում են, ասենք, արծվի, շան, վարազի, արևի, հերոսի գերբնական ծննդի վերաբերյալ հայ ժողովրդական պատկերացումները, միանգամից որպես դրանց միակ աղբյուր, հռչակվում են իրանական նախօրինակներ: Ընդ որում, իրանական պատկերացումը կարող է միայն հեռավոր նմանություն ունենալ կամ չունենալ հայկականի հետ կամ նույնիսկ գոյություն չունենալ. միևնույն է, բանաձևը գտնված է՝ ամեն ինչ պետք է հանգեցվի իրանական իրական կամ ենթադրյալ նախահիմքերի»:

Ահա ևս մի քանի օրինակ Պետրոսյանի հոդվածից՝ Ռասելի աշխատություններում առկա սխալների վերաբերյալ.

1. «Հայոց դիցարանը ներառել է նաև սիրիական Բարշամինին՝ նույնացված Արամազդի հետ» (Բարշամինը Հայաստանում չի նույնացվել Արամազդի հետ):

2. «Խեթերեն կամ խաթերեն լեզուն պատկանել է հնդեվրոպական լեզուների արևմտյան ճյուղին» (իրականում խաթերենը նույնական չէ խեթերենի հետ և, առավել ևս, հնդեվրոպական լեզու էլ չէ):

3. «…Էրեբունի ամրոց-քաղաքը հիմնադրվել է ներկայիս Երևանի տեղում՝ Արգիշտի Երկրորդ արքայի կողմից» (իրականում Էրեբունին հիմնել է Արգիշտի Առաջինը):

4. «Տակիտոսը պատմում է մեզ, որ Արտաշես Առաջինը միավորել է Հայկական լեռնաշխարհի տարբեր ժողովուրդներին մեկ թագի և լեզվի ներքո» (Այդ տեղեկությունը գալիս է ոչ թե Տակիտոսից, այլ Ստրաբոնից):

Մեր կողմից ավելացնենք, որ Արտաշես Առաջինը միավորել է ոչ թե տարբեր ժողովուրդների, այլ հայ ժողովրդին:

Իսկ «Սասնա ծռերի» վերաբերյալ Ռասելի մոտեցումը բացահայտվում է գռեհիկ մի համեմատությամբ՝ թե այն իր մեջ իբր «զուգորդել է տարածին՝ իրանական և սեմական ասպեկտներ այնպես հարմոնիկ լսելու համար, որքան իսրայելական բուտերբրոդն է կուլ տալու համար»:

«Ճաշակին, իհարկե, ընկեր չկա, բայց «Սասնա ծռերն» ակնհայտորեն ուրիշ տարրեր էլ է պարունակում՝ արժանի նշվելու այդ խոհանոցային համեմատության մեջ», – հեգնում է Պետրոսյանը:

Ի դեպ, իր աշխատության մեջ Ռասելը նսեմացնում է ոչ միայն հայոց պատմությունը, այլև հայ գիտնականներին՝ նրանց անվանելով «հայ անուսներ», ովքեր «հանդգնում են» առաջ քաշել հայասական տեսությունը:

Պետրոսյանը, ամփոփելով իր գրախոսությունը, նշում է, որ ԱՄՆ-ի հայկական շրջանակներում Ռասելը շրջապատված է երկրպագուներով. «Ռասելն ու նրա նմանները, ապրելով աշխարհի գիտական կենտրոններում, հսկայական հնարավորություններ ունեն շփվելու անընդհատ զարգացող գիտության հետ, հետևորդներ ստեղծելու, տպագրվելու և իրենց կարծիքները պարտադրելու աշխարհին: Հայագիտությունից ստացված նրանց եկամուտները հարյուրավոր անգամ գերազանցում են մեր գիտաշխատողների աշխատավարձերը և համադրելի են մեր գիտահետազոտական ինստիտուտների բյուջեների հետ: Ընդ որում, նրանք «հայագիտությունը զարգացնելու համար» նշանակալի չափով ֆինանսավորվում են նաև սփյուռքահայ շրջանակներից: Աշխարհի գիտական և ոչ միայն գիտական հրատարակությունները հեղեղած նրանց «գիտական» արտադրանքը, որը մինչև վերջերս լրջորեն չէր քննադատվել, իշխում է Արևմուտքում և պատկերացում ձևավորում հայոց պատմության և մշակույթի վերաբերյալ»:

Այնուամենայնիվ, Պետրոսյանը կարծում է, որ ծայրահեղ մոտեցումը կառուցողական չէ, և պետք է ոչ թե թշնամաբար տրամադրվել արևմտյան հայագիտության դեմ, այլ համագործակցել, քանի որ այլ ճանապարհ չկա. «Իհարկե, համագործակցությունը կարող է լինել գիտության ներկայացուցիչների և ոչ այն շահարկող ու քաղաքականացնող մարդկանց հետ, ինչպիսին է Ռասելը»,- ավելացնում է Պետրոսյանը:

Համագործակցության վերաբերյալ դեռևս 2005 թ. իր տեսակետն է ներկայացրել նաև Արմեն Այվազյանը իր «Հայագիտության զարգացման ռազմավարությունը փոփոխվող միջազգային գիտական միջավայրում» գրքում. «Հայրենի և արտասահմանյան հայագետների միջև արդյունավետ համագործակցության ելակետային սկզբունքը հայոց ազգային արժանապատվության նկատմամբ հարգանքն է։ Այս սկզբունքի խախտումը հայագետի կողմից ի չիք է դարձնում արդյունավետ գիտական համագործակցության որևէ հնարավորություն»։

Անի Գասպարյան

Արեւապաշտական տիեզերաշինություն

May 8, 2011

iranahayer.com
21 January, 2009

Գաղափարական առումով մեր տարածաշրջանն առանձնանում է նրանով, որ հանդիսանում է միաստվածության օրրան։ Ուստի հայ մինչքրիստոնեական հավատալիք ների ուսումնասիրման ժամանակ հարկավոր է հաշվի առնել այս դրսևորումը որ պես գեոէթնիկական երևույթը։ Տիեզրաշինական հայկական ավանդապատումների հնագույն շերտերի վերականգնման փորձը մշտապես բախվում է եղած նյութերի հատվածականությանը կամ նրա առաջնային նյութի հետագա ժամանակաշրջան ներում կրած փոփոխություններին:
Տիեզրաշինական ավանդապատումների Արաչական համակարգը հայկական էթ նոսի հնագույն մշակույթի մեջ անշուշտ պետք է պահպանված լինի, սակայն առ այսօր առանձին վերցված մենք հստակ և ամբողջական տեղեկություն չունենք այդ մասին, չունենք նաև ամբողջական տեղեկություններ մեր արևապաշտական հնա գույն պանթեոնի մասին:
Սակայն կարող ենք վստահ լինել մեկ բանում, մենք գործ ունենք Արևապաշտա կան Տիեզրաշինական արարչության այնպիսի կայուն համակարգի հետ, որը ժա մանակի ընթացքում դառնալով համամարդկային, հիմք է հանդիսացել այլ ավան դապատումների համար: Հնդեվրոպական տարածաշրջանի առանցքային բոլոր ավանդապատումները պահպանել են իրենց մեջ Արևապաշտական Տիեզերաշինա կան Արարչության գլխավոր էլեմենտները, սա հիմք է հանդիսանում կարծելու, որ հնդեւրոպական տարածաշրջանի բոլոր տիեզերաշինական ավանդապատում ները ծագում են մեկ աղբյուրից:
Համաձայն եւրոասիական տիեզրաշինական ավանդապատումների, Տիեզերքը ծնվելով, իր հետ ստեղծում է իր պատմությունը, որտեղ ամենից շատ կրկնվում են աստվածները և նրաց, իրար փոխարինող աստվածների չորս սերունդները, որոնց միջոցով կառավարվում է արարված աշխարհը,իր ստեղծման պահից սկսած: Տիե զերաշինական այս լեյբմոտիվը հիմքային է:
Տիեզերական կյանքի ալգորիթմը սկսվում է մեկ երեւույթից, որը համարժեք է Արարչին: Սկզբի կամ էության բաժանումը առաջին զույգի, նշանակում է անցում հետագա բազմաքանակության,մեկ էությունը և Անորոշ երկդեմությունը հիմք հան դիսացան գաղափարական և թվային համակարգերի ստեղծման համար :Երկդեմ կառավարման մոդելը գրավոր ձևով առաջին անգամ մեզ է հասել Շումեր կոչվող մշակույթից:
Շումերական ավանդապատումները մեզ են փոխանցել երկդեմ կառավարման մոդելը առաջացման ավանդապատումը, որի հիմնադիրները հանդիսացան Էնկի և Էլիլ եղբայրները: Նույն ավանդապատման մեջ պատմում են, որ շատ շտապ Մեկ էությունը բաժանվեց երկու մասի: Մեկ էության վերականգնման համար պայքարի դուրս ելավ Ալալուն, սակայն գրավոր ավանդապատումները ասում են , որ վերա կանգնման փորձը անհաջող ավարտ ունեցավ:
Էության բաժանման արդյունքում Էնլիլը դարձավ մարդկանց հովանավորը և պա հապանը իսկ Էնկին դարձավ երկրի կառավարիչը:Այսպես առաջին անգամ գրա վոր աղբյուրներից տեղեկանում ենք, որ բաժանումից հետո ստղծվեց Էնլիլի և Էն կիի կլանները և հիմք դրվեց դիցաբանական հակամարտությանը: Ըստ ավանդա պատումների, մարդկանց նկատմանաբ ցուցաբերած լավ վերաբերմունքի համար Էնլիլը,Ա-նախահորից ստացավ արևի խորհրդանիշը կրելու իրավունքը: Առաջին անգամ եվրոասիական տիեզրաշինական ավանդապատումների՝ Շումերական գրավոր աղբյուրներում մենք հանդիպում ենք մեզ համար շատ կարևոր մի փաստի հետ, Արևի խորհրդանիշը կրելու իրավունքը շնորհել է Ա Արարչը Էնլիլին՝ մարդ կանց նկատմամաբ ցուցադրած սիրո համար:Այսինքն Արևի խորհրդանիշը կրելը ուղղակիորեն նշանակում է՝ Ընտրյալ:Այս մոտեցումը մեզ հայտնի ավանդապա տումներում մշտապես համարվելու է չափանիշ:
Ըստ Շումերական ավանդապատումների Էնլիլը դարձավ արևակիր կլանի հիմնա դիր, Էնլիլի կլանային համակարգի մեջ մատնանշված են չորս Արևակիրները: Ներ քո բերված Շումերական կլանային համակարգի վերջին արևային աստվածն է՝ Ուտուն:Արևի երևույթի եւ նրան ներկայացնող աստվածների նկատմամաբ Շու մերները ունենին առանձնակի ընդգծված վերաբերմունք:

aram_1_308431679.jpg
1.պատկեր Դեղին գույնը մատնանշում է գլխավոր արևակրին
Կլանային համակարգ, որը ստեղծելու է արևապաշտական հավատամքի նախապայմանները:

Ըստ նկարի Շումերական կլանային համակարգի արևի վերջին աստվածը dUTU-ն է: Համաձայն Շումերական ավանդապատումների Արևը (dUTU) ծագում և մայր է մտնում այնտեղ, որտեղից հոսում են Տիգրիս և Եփրատ գետերը: Հաջորդ բացա հայտումն այն է, որ Շումերների մատնանշած Տիգրիս և Եփրատ գետերի ակունք ներում գտնվող արևածին երկիրը՝ Արատտան է :
Արևապաշտական Հավատամքից օգտվողների համար հետագա ժամանակաշրջա նում գլխավորը համարվեց Շումերների կողմից մատնանշված արևի ֆիզիկապես ծագելու և մայր մտնելու ավանդական վայրը, ինչպես նաև Արևապաշտական աստ վածների կողմից իրարից հեռու գտնվող տարբեր աշխարհների կառավարումը:
Այս ելակետային դրույթները մնացին անփոփոխ բոլոր ժամանակների համար, սակայն նրանք հետագայում առաջ բերեցին որոշակի հարցեր: Տարածաշրջանում արևապաշտական համակարգից բոլոր օգտվողները պետք է կարողանային պատ ճառաբանել, թե ինչու է մեկ Աստվածը կարողանում կառավարել երկու աշխարհ ները: Այս հարցադրումը անհրաժեշտ դարձրեց որոշակի շտկումներ մտցնել գա ղափարախոսական դաշտում: Գերագույն Աստվածը օտար միջավայրում ստիպ ված էր հանդես գալ որպես բազմադեմք աստված, որը հնարավորություն կտար նրան կառավարելի դարձնել տարբեր աշխարհները:
Կատարենք ամփոփում
1. Շումերական կլանային արևապաշտական համակարգի բարձրագույն աստծո երկիրը՝ Արատտա աշխարհն է:
2. Ըստ Շումերական կոսմոգենիկ համակարգի, արևը խորհրդանշանակորեն իջնում և բարձրանում է այն տարածքում, որտեղ հիմնադրվել է արևապաշ տական հավատամքի համակարգը:
3. Համաձայն Շումերական դիցաբանական համակարգի՝ արևակիր աստված ները չորսն էին Էնլիլ, Իշկուռ, Շարա, Ուտու: Ըստ շումերների՝ Արևի ծագել և մայր մտելը, մատնանշում է երկու աշխարհների գոյությունը, որը կառա վարվում է մեկ էության կողմից:
4. Շումերական արեւակիր աստվածները՝ Էնլիլը, Իշկուռը,Շարարը,ՈՒտուն իրենց բոլոր սերունդները ծնել են հայկական տարածաշրջանում:
Հայկական արեւապաշտական հավատամքի համակարգի մասին հաջորդ տեղե կությունները պահպանվել են մեր հարեւան հեթերի ավանդապատումների մեջ, որտեղ արևապաշտական աստվածները հանդես են գալիս որպես Հուրիական աստվածներ: Հուրիական աստվածները որոշ ավանդապատումների հետ մեզ են հասել հեթերի միջոցով, հեթական մշակութային նյութերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Հուրիները խորը ազդեցություն են ուեցել հեթերի վրա: Ինչպես Շումերների մոտ, այնպես էլ Հեթերի մոտ, աստվածները իրեց աշխարհը կառավա րելու իրավունքը ստացել են Ա-նախահորից և այդ իրավունքը հերթականորեն փոխանցել են հաջորդ սերունդին: Հեթերի արևապաշտական գաղափարախոսու
թյան վերջին արեւային աստվածը՝ Թեյշիբանին էր և որի վերջին նստավայր քա ղաքը դարձավ Վանը:

aram_2_256222867.jpg
2.պատկեր
Երկնքի ներկայացուցիչը երկրի վրա ըստ արեւապաշտական գաղափարախոսության

Ինչպես Շումերների, հեթերի այնպես էլ հուրիների պանթեոնը անփոփոխ ղեկա վարում է արեւածին աստվածը:Հեթական գրավոր մշակույթի գիտակները հստա կորեն ասում են ,որ«Երկնքում թագավորելը» պոեմը ունի հուրիական ծագում,այս պոեմում Հեթերը պատմում են թե ինչպես է աշխարհը արարվել: Պոեմը պատմում է այն մասին, որ երկնային Կումմի (Կումախի) քաղաքում կառավարում էր Ալալուն, նրան ծառայում էր Անու աքադական աստվածը:Կումարբի և Անու աստ վածները ինը տարին մեկ մենամարտում են իրար հետ և հաղթողը կառավարում է աշխարհը:Վերջին մենամարտի ժամանակ Կումարբին կծելով պոկեց Անու աստծո սեռական օրգանը :
Կումարբին բեղմնավորվեց և նրա գլխի մեջ առաջացան Ամպրոպի Աստվածը, Ար անցախ(Տիգրիս) գետը և Տասմիսու (Մասիս) լեռը:Երբ լրացավ նրաց՝ժառանգների ծնվելու ժամանակը նրաք դուրս եկան Կումարբիի գլխից և Անու աստծո օգնությամբ հաղթեցին իրենց հորը՝ Կումարբիին:
Հուրիական արեւապաշտական համկարգը և պանթեոնը ամբողջությամբ մեզ է հասել և այն ունի այսպիսի կառուցվածք:Բարձրագույն աստվածը կամ աստված ների հայրը կոչվում էր Կումարբի, որը կարող է նշանակել «շարժվող, գնացող կամ եկող արեւ»:Կումարբին տարածաշրջանի հզորագույն բարձրագույն աստվածն է, որը պատկանում է արեւածին աստվածների երրորդ սերնդին:

aram_3_1_258445350.jpg
3.պատկեր. Հավատանքի արեւապաշտական համակարգը տարածաշրջանի համար մինչեւ մ.թ.ա.1400 թվականը:

Հայկական արեւապաշտական պանթեոնի մասին որոշ տեղեկություններ մեզ հայտնի են դարձել հեթական նոր թագավորության արքա Մուրսիլիս II-ի և Հայա սայի արքա Աննիայի միջև (մ.թ.ա. 1322-1321թթ.) կնքված պայմանագրից: Փաստա թղթում միայն նշված են աստվածների անուները և նրանց պաշտամունքային կեն տրոնները:Ըստ այս տեղեկատվության Հայասայի պանթեոնը գլխավորել են dU. GUR գաղափարագրով ( աքքադական պանթեոնում հայտնի Ներգալ աստծո գաղա փարագիրը) հանդես եկած աստվածությունը և dIŠTAR-ը (աքքադական գաղափա րագրով հանդես եկող մայրության, սիրո եւ պտղաբերության աստվածուհին),որը շումերական Ինաննան է, հուրրի-հեթական Հեբաթը կամ Շավուշկան:
dU.GUR աստվածը հայասական և հեթական պանթեոններում զբաղեցնում էր ան դրաշխարհի կառավարչի տեղը:Հեթական արձանագրության մեջ հայասական անդրաշխարհի կառավարիչը հստակ տարբերվում է աքքադական համարվող Ներգալից՝ dU.GUR-ից, հեթական տեքստերում շեշտվում է Հայասայի dU.GUR-ը:
Հարկ է նշել, որ անդրաշխարհի աստվածությունը դիցարաններում զբաղեցնում է չորրորդ տեղը:Կնքված պայմանագրի վերահսկիչ ընտրվել է անդրաշխարհի կառա վարիչը, քանի որ, որպես անդրաշխարհի աստված նա կարող էր պատժի ենթար կել նրան, ով չէր կատարի պայմանագիրը: Բնականաբար հասկանալի է, որ Հայա սայի dU.GUR-ը կարող էր իր իրավունքները իրականացնել միայն այն ժամանակ, երբ խախտողը հանձնվում էր նրա իրավասիությանը, իսկ նման բան կարող էր տեղի ունենալ պայմանագիրը ստորագրած կողմերի մահվանից հետո: Ըստ էու թյան, կողմերը լուծել էին անժամկետ գործող պայմանագրի հարցը, կամ որի գործունեության ժամկետը կարող էր սահմանափակված լինել պայմանագիրը կնքողների երկրային կյանքի տեւողությամբ:
Այս երևույթը փաստում է այն հանգամանքը, որ անդրաշխարհի dU.GUR-ը բար ձրագույն հեղինակությամբ մի աստվածություն է, նա միակ աստվածն էր, որի մասնակցությունը ապահովում էր պայմանագրով վերցված պարտավորություն ների կատարումը:Սրանից բխում է, որ պայմանագիր կնքող կողմերի համար անդրաշխարհի dU.GUR աստվածը բացարձակ հեղինակություն էր, ինչպես արեւի աստված՝ Թեյշիբանին:
Կատարենք ամփոփում
1. Հեթերի ներկայացված արևապաշտական համակարգի բարձրագույն աստծո երկիրը՝ Հայաստան աշխարհն է:
2. Ըստ հեթերի՝ ամենահին Հուրիական կոսմոգենիկ համակարգի պանթեոնը ղեկավարում է Կումարբին :
3. Համաձայն հեթական ավանդապատումների, Հուրիական դիցաբանական համակարգի արեւակիր աստվածը՝ Թեյշիբանին է, որը փոխարինում է Կու մարբիին :
4. Ինչպես վկայում են Շումերական, Հեթական ավանդազրույցները, արեւը՝ ըստ Շումերների եւ աստվածները՝ ըստ Հեթերի, ուղղակիորեն կապված են հայկական տարածաշրջանի հետ:
Ինչպես տեսնում ենք, այստեղ նույնպես մատնանշում է Շումերական ,Հուրիական եւ Հեթական թագավորությունների արեւապաշտական հավատամքի և պանթեոնի միասնականությունը:
Հեթական թագավորության անկումից հետո տարածաշրջանի հաջորդ հզոր դավա նաբանական կենտրոնը դարձավ Վանի թագավորությունը եւ Ուրարտական շըր ջանի պանթեոնը ուղղակիորեն դարձավ արեւապաշտական աստվածապաշտա կան գաղափարախոսության միակ ժառանգորդը:
Պատմության մեջ Ուրարտական շրջանի աստվածապաշտական համակարգը ամենակուռն է, չնայած այն բանին, որ այստեղ նույնպես բավականին չպարզա բանված հարցեր կան: Ուրարտական պանթեոնը իր վրա կրում է ժամանակի ազդեցությունը, սակայն հարկավոր է շեշտել, որ արեւապաշտական հավատամքի գլխավոր բաղադրիչը անփոփոխ է, արևապաշտական հավատամքի պահապան և բարձրագույն աստված Թեյշիբանին առաջնորդում է Ուրարտական թագավորու թյան արեւապաշտական պանթեոնը:
ՈՒրարտական արեւապաշտական պանթեոնը և իր համակարգը ունի մեկ շատ կարևոր առանձնահատկություն,պանթեոնը ղեկավարում, առաջնորդում են Թեյշի բանի և Հալդի աստվածները (Հալդիի կինը՝ Վարուբանի-Բագմաշթու աստվա ծուհին էր) առանց ներքին և արտաքին հակամարտությունների:
Ինչպես Թեյշիբանի, այնպես էլ Հալդի աստվածները մարդկանց կառավարում էին և երկնքից և երկրից: Երկու աստվածներից Հալդին ավելի էր օժտված մարդուն բնորոշ գծերով, ինչի վկայությունն են նրա արքունական հագուստները և մահճա կալը, որ պահվում էր Մուցածիրի Հալդիի տաճարում: Թեյշիբանին և Հալդին համարժեք աստվածներ էին, նրաց համարժեք չորրորդ և վերջին աստվածը՝ Վանի թագավորության Իվարշա աստվածն էր, որին նվիրված էր Էրեբունի քաղաքում Արգիշտի I-ի կողմից կառուցված «սուսի» տաճարը: Վանի թագավորության անկումից հետո Իվարշայի Էրեբունիի տաճարը վերակառուցվել է և (ըստ Կ.Հով հաննիսյանի)հնարավոր է, որ վերականգնումից հետո տաճարը նվիրված լիներ Ահուրամազդային:Փաստորեն, միեւնույն տաճարը տարբեր ժամանակներում նվիրված է եղել Թեյշիբան-Հալդի-Միթրա-Ահուրամազդա աստվածներին:
Վանի թագավորության արևապաշտական պանթեոնում չորս հավասարների մեջ առաջինը Հալդի-Միթրա զույգն է,նրանց առաջնայնության մասին է խոսում «Մհերի դուռ» կոչվող ժայռի վրա փորագրված և Հալդի աստծուն նվիրված արձա նագրությունը:
Որպես խաղողի և գինու հովանավոր աստված Միթրայի–Մհերի համարժեքը հու նական ավանդապատումների մեջ համարվում է Դիոնիսոսը, որը մի շարք պատ կերներում՝ խաչակիր է:Ավելի ուշ շրջանում հայ հավատամքի մեջ խաչակիր Դիո նիսոսի համարժեք աստվածն էր՝ Հայ-Արիքի արեւապաշտական հավատամքի անդրաշխարհի աստվածությունը՝ Սանդարամետը: Ըստ Ագաթանգեղոսի վկայութ յան, հետագայում Կաթողիկե եկեղեցին (Մայր Տաճարը՝ քրիստոնեական Հայաս տանի պաշտոնապես հռչակված առաջին տաճարն է), որը կառուցվում է Տրդատ թագավորի և Գրիգոր Լուսավորչի ցանկությամբ, Սանդարամետի մեհյանի տեղում: Սանդարամետը համարժեք է «Սպենտա-Արմայտեին», «Սիրելի Սպենտա-Արմայ տե, կերակրող կենդանիների և մարդկանց, լայնացիր»։
ՈՒրարտուի անկումից հետո, ինչպես գիտենք, առաջացավ Երվանդունիների Ար մինա թագավորությունը, գահակալ դառնալուց հետո, Երվանդունիները անմիջա պես հռչակեցին նոր արեւապաշտական պանթեոնի կազմակերպման մասին:Նոր պանթեոնի կազմակերպումը արդեն բխում էր Երվանդունիների, ինչպես նաեւ Հայ-Արիքի համադաշնության քաղաքական շահերից:
Երվանդունիների Արմինա թագավորության մեջ, Հայ-Արիքի համադաշնության շրջանակներում,Հալդիի-Միթրայի–Մհերի-Ահուրամազդայի անունների տակ հան դես եկող աստվածների իրավունքները հավասարեցված էին, իսկ նրանց կերպար ները ունեին խիստ ընդհանրական գծեր, օրինակ՝ առյուծի,կրակի, խաղողի և գի նու առկայությունը նրանց պաշտամունքներում:
Արև-Միհրը, Հայ-Արիքի համադաշնության համակարգում, սոսկ երկնային մար մին չէ, նա արժեւորվում է իբրեւ երկրային կյանքն ապահովող եղելություն՝ «Երբ Արեւը լուսավորում է, երբ Արեւը տաքացնում է, կանգնում են աստվածություն ները հարյուր հազարավոր և երջանկություն են ներառում, և երջանկություն են նվիրում Երկրին, որ տվել է Մազդան» (Օրհներգ Արեւին՝ «Խուրշեդ-յաշտ» I)։
Արմինայի պանթեոնի մեջ Միհրը արեւապաշտական դավանաբանական դաշտի ամենահայտնի աստվածն է, նա ծնվել է Հայկական լեռնաշխարհում և մշտապս հանդես է եկել որպես արեւի, լույսի և հրո աստվածություն:
Զրադաշտական գաղափարախոսության կայացումից հետո արեւապաշտությու նից նրա մեջ անցած բոլոր աստվածների անունները որոշակի տառահնչյունային փոփոխություններ կրեցին՝ Միհրը վերածվեց Միթրաի: Փոփոխություններ կրեց նաև աստվածների համակարգը եւ որպես Միհր-Միթրա արեգակնային աստվածու թյուն՝ իր տեղը զիջեց Ահուրամազդային և ձեռք բերց նոր որակ, նա դառնում է միջ անձնյա համաձայնության և պայմանավորվածությանը հավատարիմ մնալու երաշ խավոր և հովանավոր ։
Զրադաշտական հավատանքի մեջ Արեւապաշտական աստվածների չորրորդ սե րընդի ներկայացուցիչ Թեյշիբանի աստվածը նույնպես որոշակի գաղափարական և տառահնչյունային փոփոխություն կրեց և ստացավ Թիշտրիա անունը:
Զրադաշտական գաղափարախոսության մեջ Թեյշիբանի-Թիշտրիան հանդես է գա լիս որպես աստղ, նա Մերկուրի մոլորակի անձնավորումն է, որը փահլավերեն անվանվում էր Տիր։ Նրան փառաբանող օրհներգի բոլոր 14 հատվածներն սկսվում են՝ «Փայլուն աստղ Թիշտրիային աղոթենք» նույն բանաձեւով, որում առաջնա հերթը հենց աստղ լինելն է (Թիշտր-յաշտ), իսկ ուսմունքի մարգարեն ուղղում է հայացքը ոչ թե գերագույն աստծուն, այլ աստղին:
Զորաստրիզմի ուսմունքի մեր կողմից ավանդաբար սխալ ընկալման և սխալ մեկ նաբանման արդյունքում նոր ուսմունքի մեջ «Զարատուշտրա» անունը ներկայաց վում է որպես «Թիշտրիային նայող», որը ըստ մեզ, կոպիտ սխալ է:Այս մեկնաբա նությունը բխեցված է նրան նվիրված օրհներգերից, բացարձակապես անտեսված է բառակազմական և իմաստաբանական և լեզվական առանձնահատկությունները: Զարատուշտրա ձևը առաջացել է «Զարադուստրա» ձևից, որը նշանակում է «Այն արի զավակը»:
Սխալ ընկալման և սխալ մեկնաբանման արդյունքում, առ այսօր Արամազդ և Ահու րա Մազդա անվան մեկնաբանությունները կապված են հին իրանական կրոնա կան և դավանաբանական մշակույթի հետ:Առ այսօր, մեր գիտնականների հիմնա կան մասը ամեն գնով, այդ անունների ծագումը փորձում են բխեցնել հին իրանա կան մշակույթից, առանց ուշադրություն դարձնելու բառակազմական, պատմա կան եւ դավանաբանական փաստերի վրա:Ահուրա Մազդա ձեւը երբեք չի արտա հայտել «տեր իմաստուն» միտքը, Արամազդ-ԱհուրաՄազդա ուղղակի իմաստն է՝ «Աստծո հուրը մեզ տա»:
Այդ պատճառով է, որ Արամազդի մակդիրներն էին «զմեծն և զարին Արամազդ, զարարիչն երկնի և երկրի»:Արամազդ անվամբ մեզ է ներկայացվել հայոց արեւա պաշտական հավատամքի վերջին պահապանը: Արամազդի պաշտամունքային կենտրոններից մեկը գտնվում էր Դարանաղյաց Անի ամրոցում, որտեղ եւ գտնվում էր հայոց Արշակունիների դամբարանները: Ըստ հայ պատմիչների, արևապաշտական հավատանքի աստվածներին նվիրված սրբավայրերը, այդ թվում՝Արամազդի պաշտամունքային հիմնական կենտրոնները գտնվել են Բարձր Հայքի Եկեղյաց գավառում:
Ըստ Ագաթանգեղոսի Արամազդը համարժեք է Զևսին: Սա հաստատում է, որ նա ունեցել է կայծակնածին և ամպրոպածին հատկանիշներ:Խորենացին իր «Հայոց պատմության» մեջ նշում է չորս Արամազդների մասին, առանձնացնելով «կունդ- ճաղատ» Արամազդին, այլ ոչ «զմեծն և զարին Արամազդ, զարարիչն երկնի և երկրի»:Սա իր մեկնաբանությունն ունի, Խորենացին չէր կարող շեշտադրությունը դնել այն աստծո վրա, որի երկնային գահակալությունը քրիստոնեության ընդու նումից հետո մերժվել էր:Սակայն նա կատարում է մեկ այլ ընտրություն, որը մատ նանշում էր Արամազդի առաջինը լինելու հանգամանքը հայկական դիցարանում: Նախքան անդրաշխարհի տեր դառնալը, համաձայն արեւապաշտական հավա տամքի կանոնակարգի, նա եղել է երկնային գահի տերը: Խորենացու բնութա գրմամաբ «կունդ- ճաղատ» երևույթը, բնորոշում է անդրաշխարհի տերերին և մատնանշում էր նրա տարիքը, այսինքն՝ ծեր լինելը: Երվանդունիների դիցարա նում հայ արևապաշտական ավանդական հավատամքի մեջ մ.թ.ա. 500 թվական ներին Արամազդ -Ահուրամազդա աստծոն համահավասար երկրպագվում էր Անահիտ-Արդվիսուրա-Անախիտա աստվածուհին:
Անահիտի պաշտամունքն ձևավորված է եղել Հայկական լեռնաշխարհում Ք.ա.II հազարամյակում:Անահիտ աստվածուհու հնարավոր նախատիպն է հայասական d.IŠ TAR (ՈՒրարտական Վարուբանի) աստվածուհին: Ծագմնաբանորեն, Միջա գետքյան և Փոքր Ասիական մայրության, պտղաբերության և սիրո աստվածուհի ները կապված են Անահիտ աստվածուհու հետ:
Անահիտ-Արդվիսուրա-Անախիտա աստվածուհու առաջնահերթ տարրերից մեկը հանդիսանում է ջուրը: Ջուրը Շումերական ավանդապատումների մեջ հայտնի է որպես կյանքի կենարար երևույթ:Այս երեւույթը Զորաստրիզմի գաղափարախո սության իրանական տարբերակի մեջ Անահիտ աստվածուհուն տալիս է լրացու ցիչ Արդվիսուրա-Անահիտա անունները:
Զորաստրիզմի գաղափարախոսության մեջ Արդվիսուրա-Անահիտան ոչ միայն ջրի և պտղաբերության աստվածուհի էր, այլև հենց ջուրը, գետը, ինչը բխում է նրա օրհներգում տեղ գտած սահմանումներից. «Աղոթի՛ր, օհ, Սպի տամա, նրան՝ լիա ջուր Արդվի սուրային»: Պետք է նաև նկատի ունենալ, որ այս աստվածուհու ան վան իրանական տարբերակի մեջ անունը կազմված է «արդվի-խոնավություն» և «սուրա-հզոր» բառերից: Արարչական ջուրը հոսում էր« հզոր Հուկարիա բարձուն քից մինչև Որուքաշա ծովը, ուր թափվում է Արդվին՝ հազար առվակներով» (Արդ վի սուր-յաշտ 1-4)։
Ավանդական սխալ լուսաբանման արդյունքում՝ Անահիտ անունը ժամանակի ընթացքում ստացել է այսպիսի բացատրություն՝ «կազմված է ժխտական «ան» նա խածանցից (անշուշտ այն դարձել է ժխտական ուշ շրջանում) և «ահիտ» (կեղտ, պղծություն) բառարմատից որը «ան» ժխտական նախածանցի հետ տալիս է մա քուր,անբիծ իմաստը։Մեր կարծիքով, Անահիտ անվան ծագումնաբանությունը այս պիսին է՝ Շումերական ավանդապատումներում Ան-ը բառացիորեն բարձրագույն աստված է և համարժեք է Ա արարիչ աստծուն: Անահիտ անվան ճիշտ իմաստն է՝ «բարձրագույն Ան աստծո մաքրություն»: Մեր թվարկության 301 թվականի կրոնա կան հաջորդ ռեֆորմի ժամանակ, Անահիտ աստվածուհու ավանդական պաշտա մունքը վերափոխվեց և վերաիմաստավորված ձևով մարմնավորվեց Մարիամ Աստվածածնի կերպարում:
Հավատամքի դաշտում տաբեր ռեֆորմացիաների արդյունքում եւ մի քանի հազար տարվա ընթացքում լուրջ խզումներ և շեղումներ տեղի ունեցան: Ինչպես գիտենք արարչական գաղափարախոսության հիմքը քառակողմ է ,բուն արեւապաշտական համակարգը կազմված է չորս երևույթների հարաբերակցությունից: Աշխարհա ստեղծ Արարչական Արեւապաշտական Հավատամքի գլխավոր կրող հենքը՝ քառա նիստության կամ քառակողմ հարաբերությունների պաշտպանությունն էր, սա կայն արևապաշտական հավատամքի կրող հիմքը հայկական արևապաշտական համակարգի մեջ հիմնականում ներկայացում է «Արեգակ, Արեգ և Արեւ» եռյակով: «Արեգակ, Արեգ և Արեւ» եռյակ երևույթի մեջ բացակայում է չորրորդ էլեմենտը, որը ըստ Արեւապաշտական Հավատամքի՝ «հուրն է»:
Զրադաշտական և հունա-հռոմեական աշխարհները չկարողացան ընկալել «Հուրի» էությունը, այս երեւույթի չընկալման պատճառով արեւը պաշտվեց իբրև կոսմի կական մարմին: Արեւապաշտական հավատամքի բանախոս Հայկական կողմը բոլոր նրանց, ովքեր հրաժարվել էին քառակողմ հավասարազոր արարչական փոխ հարաբերություններից և կենտրոնացել էին «Արեգակ, Արեգ և Արեւ», «նյութեղեն աշխարհի» եռյակ համակարգի վրա, բոլոր գաղափախարոսներին, ներառյալ պար սիկներին՝ կոչեցին կրակապաշտներ: «Հուրը», իր էությամբ հակադրված էր նյութե ղեն աշխարհին և այն հանդիսանում էր «Արեգակ, Արեգ և Արեւ» եռյակի գլխավոր՝ չորորդ կողմը:
Հայտնի է, որ «Ի սկզբանէ էր Բանն, եւ Բանն էր առ Աստուած, եւ Աստուած էր Բանն» միտքը Արարարչի բացարձակության խորհտդանիշն է եւ այդ «Բանն» որպես բացարձակ երեւույթ տիեզերքում նախատեսված է միայն մարդու համար եւ այն համարժեք է «ոգեղեն հուրին»: «Հուր» հասկացությունն հոգևոր ոլորտի առաջ նային դրսեւորումներից է, սա նշանակում է, որ «հուրը» ի սկզբանէ է և կազմում է համակարգի հիմնական և անփոփոխ մասը: Այս բացահայտումը հասկանալի է դարձնում Հայկական Արեւապաշտական բուն հավատամքի մեջ «հուրի» ընկա լումը մեր նախնիների կողմից որպես ոգեղեն եղելություն, հստակ տարբերակելով նրան մարմնեղեն կրակից, անվանելով՝ «հուր»։ Հուրի կորսված եզրերը հստակ դրսեւորում է ստացել Հին Կտակարանում եւ ուղղակիորեն առնչվում է Հին ՈՒխ տի հետ, Մովսեսի տեսած մորենին չէր այրվում, քանզի նրան համակել էր ոչ թե նյութեղեն կրակը, այլ հայոց հավատամքի «ոգեղեն հուրը»։
Պատահական չէ, որ «հուր» բառը ըստ Աճառյանի բուն հայկական է, նրանով են կազմվել երկնային մարմնի անվանումը՝ «Հրատ», Վահագնի բնութագիրը «Նա հուր հեր ուներ» և վերջապես աստվածության անունը՝ Միհր։ Հայ էթնոսի ավանդական գաղափարախոսության մեջ Արեւը պաշտվել է իբրեւ հոգեւոր եղելություն, հոգե ղեն լույս, «արեգակն արդար», այսպիսի ընկալումով, այս հոգեւոր «կարգավիճա կով» արեւը համարվեց հայ էթնոսի սկզբնաղբյուր ու հայերն անվանեցին իրենց «արեւ որդիներ»։ «Արորդիներ» ինքնանվանումով շեշտվեց ոչ այնքան ծագումնա բանության, որքան եղբայրության և հավասարության գաղափարը, որը ամրացված է «Արեգակն արդար» ձեւի մեջ: Ավանդապատումները մեզ հուշում են այն մասին, որ Քրիստոնեության տարածումից հետո Աստծուն հասցեագրված «Արեգակն արդար» դիմելաձեւը դարձավ «Հայր մեր»։
Այսպիսով մենք կարող ենք կատարել հետեւյալ եզրակացությունը՝ «Հուրը» արեւա պաշտական հավատամքի և հայ աշխարհաստեղծ գաղափարախոսության մտա ծողության մեջ դրսեւորվեց որպես հավատամքի կենտրոնական երևույթ:
Ըստ մեզ, այսպիսին էր արեւապաշտական դաշտի աստիճանակարգը հայկական էթնոսի ընկալման մեջ որպես հավատամքի երեւույթ:
1)Արարիչը (տիեզերակալ) գաղափարախոսության մեջ ներկայանում է որպես «Հուր ,լույս» և այլն:Այն շատ լավ դրսեւորվում է «Հավատամք» աղոթքի մեջ:
2)Աստվածներ (երկնային և երկրային կառավարիչներ) չորս սերունդներ, մինչև Թեյշիբանի:
3)Ընտրյալներ -կիսաաստվածներ (աշխարհի և երկրների կառավարիչներ)
4)ՈՒզուրպատորներ-դավադրաբար իշխանության գլուխ անցած մահկանացուներ, որոնք հետագայում հայտարարվում են ընտրյալներ:
Արեւապաշտների կոսմոգենիկ համակարգի հիմքը հանդիսանում է Տիեզերակալ Արարիչը եւ այն ստեղծվել է մի ժամանակաշրջանում, երբ հարաբերությունների հիմքում դրված էր արեւապաշտական հավատամքի էությունը, այդ պատճառով էթնիկական պատկանելիությունը հավատամքի դաշտում տեղ չուներ մինչև «Հայկ եւ Բել» դյուցազնամարտը: Այս հակամարտությունից հետո Արարիչ Տիեզերակալ գաղափարախոսությունը՝ «լույսը» բաժանվեց՝ Արեւապաշտություն և Լուսնապաշ տության:Բաժանումից հետո Հավատամքի դաշտում աստիճանաբար ամրանում են նշված գաղափարախոսությունները ներկայացնող էթնոսները, իրենց արբանյակ ներով:
Հաջորդ էտապում գաղափարական պայքարը մտավոր դաշտից տեղափոխվում է վերջնականապես ֆիզիկական դաշտ, որտեղ գործում են այլ օրենքներ : Սկսած մ.թ.առաջ 250 թվականից տարբեր ճնշումների տակ, հայկական կողմին ստիպեցին մասնակիորեն հրաժարվել Արարիչ Տիեզերակալ գաղափարախոսության «հուր» ներկայացնելու իրավունքից: Հայկական կողմին ստիպեցին հավատամքի դաշտում հանդես գալ ինքնավարական ձեւաչափի մեջ,ներկայացնելով մեր հավատամքը՝ «հայկական աստվածներ տերմիններով»: Նույն գաղափարախոսների կողմից շըր ջանառության մեջ դրվեց «Հեթանոսական աստվածներ» տերմինը, որը կապված էր ՈՒզուրպատորական –դավադրական համակարգի հետ և առաջացել է մ.թ.առաջին հարյուր ամյակում և իր գաղափարախոսությամբ ուղղված է եղել Արարչակա նության դեմ: Հետագայում «Հեթանոսական աստվածներ» տերմինը մասնավորաց վեց և կիրառելի դարձավ նեգատիվ իմաստով: Այս փորձերի վերջնական նպա տակը մեկն էր, զրկել Հայկական էթնոսին իր ամենակարևոր իրավունքից եւ չթողնել ներկայանալ որպես «Արարչական Տիեզերակալ գաղափարախոսության» ընտրյալ և կրող: «Արարչական Տիեզերակալ գաղափարախոսության» համակար գում կան արեւապաշտական աստվածներ, հայկական պանթեոն և հայկական դիցարան, այլ ոչ թե «հայկական հեթանոս աստավծներ»:Շատ անցանկալի ձևով առ այսօր առանց նշանակություն տալունրա իրական իմաստին գործարար շրջանա ռության մեջ մշտապես օգտագործվում է «Հեթանոսական աստվածներ» տերմինը:
«Հեթանոսական» տերմինը իր բովանդակությամբ ընդունելի չէ մեր աստվածների համար և փաստենք այն Ագաթանգեղոսի օգնությամբ: Ըստ Ագաթանգեղոսի՝Արա ծանիի (Եփրատի) գետի ափին է գտնվում Տարոնի Աշտիշատ սրբատեղին։
«Աշտիշատ» նշանակում է «բազմաստված», «աստ» բառարմատի պարսկականաց ված ձևը «աշտ» -ն է:Սա նշանակու է, որ մենք միաստված էինք և ինչ ինչ հանգա մանքների բերումով դարձել էինք «Աշտիշատ»-«բազմաստված», այլ ոչ թե հեթա նոս:Հայոց Արեւապաշտական ազգային հավատքը, քրիստոնեության վաղ շրջանը, Մ. Խորենացու կողմից կոչվել է «հեթանոսական»՝«տխմար ու ինքնահավան, փո ղով ընտրված, ոսկեսեր, նախանձոտ վարդապետներին, որոնք գայլ դարձած գիշա տում էին իրենց հոտերը»: Մ. Խորենացու կողմից նշված ժամանակշրջանում ար դեն մեր աստվածները և դիցերը եղծված էին:
Ամենայն հավանականությամբ, Աճառյանը հենվելով Մ.Խորենացու այդ մտքի վրա իր արմատական աշխատության մեջ ՀԵԹԱՆՈՍ բառը ներկայացնում է որպես 1. Կռապաշտ: 2. Դիցապաշտ: 3. Անօրեն, բարբարոս: Արդի հայերենի բացատրական բառարանի հեղինակները օգտվելով Աճառյանից՝ ՀԵԹԱՆՈՍ բառը ներկայացնում են նույնպես, որպես կռապաշտ, դիցապաշտ, անօրեն, բարբարոս՝ չխորանալով բուն էության մեջ:
Արարչական գաղափարախոսության և աստվածների նկատմամբ շարունակաբար կիրառելով «Հեթանոսական գաղափարախոսություն և աստվածներ կամ հայկա կան աստվածներ» տերմինը, մենք արհեստականորեն մեզ մղում ենք հետին պլան, անջատելով մեզ «Արարչական Տիեզերակալ գաղափարախոսության» հավատամ քից և հայտնվում ենք «այլ հավատների» բաժնում, թողենլով թափուր առաջին տեղը, որը հնարավորություն է ստղծել այլերին ներկայանալ որպես առաջինը:
301-ին, Հայկական կողմը դասեր քաղելով անցյալից, իրեն հռչակեց «Արարչական Տիեզերակալ գաղափարախոսության» ընտրյալը, կրողը, «քրիստոնեության» և իր ընտրյալի կարգավիճակը հաստատեց 451թվականին:
Այսպիսին է Արեւապաշտական հավատամքի համակարգի անցումային սխեման:
1. Արարիչ= Հուր = Բան «Ա»,«ԱՆ » հատուկ անուն, եւ ընտրյալ ազգ (ազգեր):
2. Արեգակ=Հայր Աստված=Հայր մեր Աստված ,հատուկ անուն Հալդի ,Թեյշիբանի:
3.Արեգ=Մայր Աստված=Մայրամ Աստավածածին հատուկ անուն Թուշպեանի ,
Անահիտ:
4.Արեւ=Որդի=Աստծո որդի հատուկ անուն՝Հիսուս, Արամազդ-Ահուրամազդա, Միհր, Հայ Մարդան:
Ըստ մեր ավանդապատման, Հաբեթական Հայկը համարվում է արեւակիր եւ տոմա րադիր, հայոց ավանդապատումների մեջ արեգակնային Տարին և Կենաց ծառի խորհրդանիշը՝ «Ծիրանի ծառն» էր: Համաձայն արեւային Ծիրանի-Կենաց ծառի հա վատամքային համակարգի՝ արեգակնային 12 ամիսները համարժեք են արեւային Ծիրանի ծառի 12 ճյուղերին: Ուշագրավ է, որ հայկական տոմարում անուններ ունեցել են ոչ միայն ամիսները, այլև ամսվա բոլոր օրերը, որոնցից ամեն մեկը նվիրված է եղել հայկական պանթեոնի աստվածներին: Եթե նկատի ունենանք Ան. Շիրակացու, Վանական Վարդապետի, Գր. Տաթեւացու, Հովհաննես Իմաստասերի (Սարկավագի) վկայությունները, մեր Արեգակնային տոմարի ամսանունների եւ օրերի անունները Հայկի ուստրերի ու դուստրերի անուններն են: Այստեղից կարող ենք ենթադրել, որ հայկական պանթեոնը կազմված էր 36 աստվածներից և 319 դիցերից որին կսռավարու էր՝
1. Արարիչը
2. 12 գլխավոր աստվածներ
3. 24 օգնական աստվածներ
4. 319 աստվածներին օգնական դիցեր

Արամ Մկրտչյան

Գառնիի տաճարը՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մրցանակակիր

April 28, 2011

7or.am
28.04.2011

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր տնօրենի որոշմամբ եւ միջազգային մրցանակաբաշխության հանձնաժողովի եզրակացության հիման վրա ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ՀՈՒՆԱՍՏԱՆ 2011թ. Մելինա Մերկուրի հեղինակավոր մրցանակը կիսելու են Հայաստանի «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանը եւ Պաղեստինի տարածքում գտնվող Բաթիր վայրը: Մրցանակի հանձնման պաշտոնական արարողությունը տեղի է ունենալու մայիսի 24-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կենտրոնակայանում` Փարիզում:

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-Հունաստան Մելինա Մերկուրի միջազգային մրցանակը շնորհվում է երկու տարին մեկ անգամ այն անհատին կամ կազմակերպություններին, որոնք նշանավոր ավանդ ունեն մշակութային լանդշաֆտի պահպանման եւ կառավարման բնագավառում:

Մրցանակի հայտը համատեղ պատրաստվել եւ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կենտրոնակայան էր փոխանցվել ՀՀ մշակույթի նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի եւ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գործերով Հայաստանի ազգային հանձնաժողովի կողմից:

Սպառել Ենք Մեր Ժառանգությունը

April 12, 2011

Մարդու իրավունքների, պետքարտուղարության զեկույցի և մեր ապագայի մասին

Օրերս հրապարակվեց ԱՄՆ պետնախարարության Հայաստանի մասով Մարդու իրավունքների զեկույցը` 63 էջ: Ի դեպ, Թուրքիայի մասը ընդամենը 46 էջ է, որը նշանակում է, որ ավելի քիչ բան կար գրելու: Սա այն դեպքն է, որ ինչքան քիչ գրեն` այնքան լավ: Ընդհանուր ակնարկը ցույց է տալիս, որ ամերիկացիների գրածը ճիշտ է: Գուցե ուրիշներն այլ շեշտադրումներ անեին քան ամերիկացիները, այսուհանդերձ զեկույցի փաստական մասը և գնահատականները ճիշտ են: Հիմա ոմանք դեմքերին նորից զարմանքի արտահայտություն են տվել: Ինչո՞ւ: Ի՞նչ է մենք չգիտեինք թե ի՞նչ է կատավում մեր իրավապահ համակարգում, բանակում, խոսքի ազատության ոլորտում կամ գործարարության դաշտում: Մենք ամերիկացիներից ավելի լավ գիտեինք և գիտենք, պարզապես նրանց խոսքն ավելի ծանրակշիռ է և բնականաբար ազդեցությունն ավելի զորեղ: Սա իրողություն է, որը ժամանակակից աշխարհում որևէ իշխանություն չի կարող անտեսել:

Հիմա, ուզում եմ անդրադառնալ որոշ հարակից հարցերի, որոնք էական են հենց զեկույցի ընկալման համար: Ձայներ են հնչում, որ որևէ պետություն իրավունք չունի միջամտելու այլ պետության ներքին գործերին: Համաձայն եմ, սակայն մարդու իրավունքները վաղուց արդեն պետությունների ներքին գործը չեն: Ներկայումս մարդու իրավունքերն ունեն համաշխարհային ընդգրկում և բնույթ: Պատահական չէ, որ այդ իրավունքները կոչվում են` մարդու համընդհանուր իրավունքներ (Universal Human Rights): Բացի այդ, գրեթե բոլոր երկրները, այդ թվում նաև Հայաստանը, ստորագրել են մարդու իրավունքներին վերաբերող բազմաթիվ միջազգայնագրեր (կոնվենցիաներ), ըստ այդմ իրենց պարտավորություններին տվել են իրավական ձևակերպումներ և ստանձնել են անսակարկ հանձնառություններ: Եթե երկրներ էլ կան, որ չեն ստորագրել նման փաստաթղթեր, թեև ես նման բան չեմ հիշում, միևնույն է, բոլորն են պարտավոր դրանք հարգել, քանի որ մարդու իրավունքները հարգելու նորմն արդեն միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունք է (jus cogens):

Մյուս առարկության ձևն էլ այն է, որ սկսվում են մեր երկիրը համեմատել հարևանների հետ կամ ընդհանրապես համեմատություններ անել տարբեր երկրների միջև: Նախ, մարդու իրավունքները հարաբերական չեն, այլ բացարձակ արժեք են: Հետո, եթե ոմանց թվում է, որ մեզ խիստ են մոտենում և, եթե դա ճիշտ է, ուրեմն պետք է բողոքել ոչ թե խստության դեմ, այլ պահանջել, որ նույն խստությունը պահանվի այլ երկրների նկատմամբ ևս:

Հիմա ամենակարևորի մասին: Ցավոք սրտի մեզանում չկա այն ընկալումը, որ մարդու իրավունքների հարցը Հայաստանի համար, գուցեև ի տարբերություն շատ այլ երկրների, կենսական կարևորության հարց է: Պարզաբանեմ միտքս: Օրինակ, վստահաբար Սոմալիում կամ Չադում մարդու իրավունքերի վիճակն ավելի վատ է: Սակայն մեր և նրանց միջև կա հսկայական տարբերություն, քանզի մեր առջև ծառացած խնդիրներն են ուրիշ: Նշածս երկրները կարող են մի հիսուն տարի ևս այս վիճակում գոյատևել այն հույսով, որ ի վերջո հետո լավ կլինի: Մենք այդ հիսուն տարին չունենք: Մենք երեսուն տարի էլ չունենք: Մեր երկիրն արագորեն մարդաթափ է լինում, կա բնակչության ծերացում, սաստկանում է բնակչության և կապիտալի արտահոսքը երկրից, ծայահեղորեն մաշված են ենթակառուցվածքային բոլոր համակարգերը, խորանում է իշխանությունների նկատմամբ անվստահությունը, մարդիկ խորթանում են սեփական երկրից, և այլն, և այլն:

Քսան տարվա ընթացքում մենք արդեն սպառել ենք մեր ժառանգությունը: Գտնվելով նման աշխարհաքաղաքական վիճակում, ինչի մեջ ենք մենք և լինելով փաստացի պատերազմի վիճակում, այս ամենը կարող է ճակատագրական լինել ոչ միայն մեր պետության ապագայի, այլև հայ ժողովրդի հավաքական գոյության համար: Կան բազմաթիվ բռնապետական երկրներ, որոնք նավթ ու գազ ծախելով կարող են երկիր պահել: Մենք դրա հնարավորությունը չունենք: Մեր միակ ուղին օրենքի գերակայության և անխախտ ժողովրդավարության միջոցով մարդկանց և կապիտալի ներհոսքի ապահովում է երկիր: Մարդկանց ստեղծագործ գործարարության բացահայտման համար պայմանների ստեղծումը: Այդ դեպքում գուցեև կկարողանանք դիամակայել ահագնացող վտանգներին: Սակայն քանի դեռ մեր իշխանությունները և ընդհանրապես հասարակությունը մարդու իրավունքերի պահպանումը չի ընկալել որպես կենսաապահովման միջոց և երկրի կառավարման ամենաարդյունավետ ձև, այլ արևմտյան թիթիզություն կամ մութ ուժերի կողմից մեր դեմ պարզած դագանակ, մենք չենք կարողանա ապահովել առաջընթաց:

Ինչ մեղքս թաքցնեմ: Ես ինքս հեշտությամբ չեմ եկել այս եզրահանգմանը: Առաջ մտածում էի, որ հասարակության զարգացման որոշակի փուլում հանուն ընդհանուր շահի կարելի է սահմանափակել մեկ անհատի իրավունքները: Սակայն փորձը ցույց տվեց, որ այդպես չի լինում: Քանի որ հասարակությունը բաղկացած է անհատներից, ուստի մեկ մարդու իրավունքների ոտնահարումը ի վերջո բերում է ողջ հասարակության իրավունքների ոտնահարման:

Մարդու իրավունքների անշեղ իրականացուն է մեր ազգային և հասարակական բոլոր իղձերի, մեր դարավոր երազանքների կենսագործման անսասան հիմքը: Մենք պարզապես այլընտրանք չունենք, քանզի առանց մարդու իրավունքների պահպանման մենք պարզապես ապագա չունենք:

ԱՐԱ ՊԱՊՅԱՆ
Մոդուս վիվենդի կենտրոնի ղեկավար
10 ապրիլի 2011թ.

Հայոց հավատը եւ հավատավորները

April 9, 2011


Շուրջ 2 հազարամյակ է, ինչ համառորեն շարունակում են հայից ու Հայքից հեռու պահել Հայոց հավատը, Հայ Աստվածներին, ճշմարիտ ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՐԳ-ը:

Եվ այդ հեռու պահողներն ամենաշատն են խոսում ազգային սրբությունների ու ավանդությունների պաշտպանությունից: Ոչ միայն խոսում են, այլեւ ամբարտավան կեցվածքով այլոց սրբություններն ու ավանդույթներն են 1700 տարի քարոզում մեզանում: Ու դեռ զարմանում են, որ հայը չի հասկանում ու չի ընդունում դրանք, նույնիսկ չի կարդում իրենց “սրբազան” գիրքը: Ինչպես հասարակ ժողովուրդն է ասում՝ պարզապես “պապերից է եկել, էլի՜”, դրա համար էլ գնում են եկեղեցի՝ մոմ վառելու կամ հարս ու փեսի հարսանիքը մի քիչ արժեւորելու, իսկ թաղումները՝ “էլի պապական կարգով կատարելու” համար:
Երբ այդ հայի հետ խոսում ենք առավել փաստացի, իր հասկացած “պապականից ավելի պապական հավատից ու ավանդույթներից”, հասկանում է ու չի հակադրվում, չի կարողանում անգամ հակասել, պարզապես չի կողմնորոշվում` այսուհետ ինչ անել…

Երբ հայն իմանում է, որ Եհովան հրեաների Աստվածն է, Հիսուսը հրեաների Աստծո որդի եւ ինքն էլ հրեա, եւ այսպես շարունակ… մինչեւ հրեական ազգի աստվածընտրյալությունը “Բիբլիա” կոչված (հայերեն, չգիտես ինչու, “Աստվածաշունչ” որակված) գրքում, ու նաեւ իմանում է, որ այսքանից հետո էլ, երբ մեռնում է, իրեն “ի վերի Երուսաղեմ” են ուղարկում, այլ ոչ թե իր պապերի երկիր՝ Արարատյան լեռնաշխարհ, մարդկության ծագման, քաղաքակրթման եւ փրկության արարչական վայր… շանթահարվում է, բայց անցնելով իր դժվարին առօրյային՝ մոռանում ու “պապերից է եկել, էլի՜”-ի հույսին է մնում՝ մինչեւ…
Իսկ այդ մինչեւ-ը մոտենում է, քանզի Տիեզերական Գարուն է, կատարվում են անբեկանելի ու բնական իրողություններ, ինչը նույնի՜սկ մեծահարուստ հղփացածները չեն կարող իրենց փողերով կանգնեցնել… Հայի Գենն արթնացել է ձմեռային նիրհից: Այո՛, հայի Գենն արթնանում է նույնիսկ քրիստոնյա շատ հոգեւորականների եւ այլակրոնների մոտ, ովքեր պատմությունից քաջատեղյակ են, թե 301թ. ինչ ավերածություններ եղան Հայաստանում եւ ինչպես հրդեհվեց, ոչնչացվեց Հայոց պատմությունը, հավատը եւ հեթանոսական տաճարների փլատակների վրա արագորեն կառուցվեցին եկեղեցիներ, իսկ քրմերի կրթյալ երեխաներին դարձրին քահանաներ… Տիեզերքի Արարչին, Հայոց Աստվածներ Հայր Արային, Մայր Անահիտին, Նանե, Վահագն, Աստղիկ, Միհր, Տիր եւ Վանատուր Աստվածներին “փոխարինեցին” հրեա Եհովայով, հրեաներ Հիսուսով, Թադեւոսով, Բարդուղիմեոսով, Պողոսով, Պետրոսով, Հուդայով…

…Գենն արթնանում է եւ, թվում է, միայն պիտի ուրախանալ: Իհարկե ուրախանալ պետք է, սակայն, այստեղ էլ մի այլ վտանգ կա: Հին վտանգի կրկնությունը: Դա արթնացող Հայ-արիական տեսակի հավատավորների մի մասի իրականում անհավատ լինելն է, հավատավոր խաղալը: Այսպիսիները բոլորի պես ուսանել ու ապրել են ապականված, ապազգային համակարգում, բայց շատերի պես չկարողացան “բեռնաթափվել”, եւ այդ ապականվածությունը, շահամոլությունը, կիսատ-պռատությունը եւ ծախու բնավորությունը մնաց որպես նրանց “նոր” բնավորություն: Իսկ դա չեն կարող երկար ժամանակ կոծկել հանրությունից, այն էլ` վերափոխվելու պատրաստ: Եվ այդպես էլ լինում է: Ու դեռ լինելու է: Դեռ մաղվելու է Հայոց Գենը, ինքնամաքրվելու է…

Այսօր Հայ հավատի հետեւորդները գուցե քանակով դեռ տասնյակ հազարների չեն հասնում (բայց հազարավոր լավ ծիլեր ունեն Հայաստանում եւ Սփյուռքում), բայց այդ իբր եղածների մեջ էլ կան չեղածներ… Դրա առաջին “արտացոլանքը” եղավ Երեւանում Արիական տաճար կառուցելու հայտարարությունից հետո: Իհարկե, մինչ այդ էլ շատերի համար պարզ էր, թե ով ինչպես է ապրում իր հավատին արժանի… բայց զատվելը չէր հասունանում՝ “դեռ քիչ ենք” ասելով: Բայց հասունացավ: Քրմացավով մի հիվանդություն մտավ ոմանց մեջ եւ սրանք դեմ դուրս եկան Արիական տաճարի գաղափարին անգամ: Պատճառը՝ անձնական չհասությունն էր: Սակայն դա ծածկելու պատրվակով հայտարարեցին, թե Արիական Տաճարը Երեւանում պիտի կառուցվի նաեւ Հայ առաքելական եկեղեցու հետ… Պատկերացնու՞մ եք, այն եկեղեցու, որի “ներդրողները” ուրացնել տվեցին Հայ Աստվածներին եւ հայեցի ամեն սրբություն ու անպատիժ վայելում են Հայոց տաճարային իմաստությունն ու հարստությունները: Մի նոր 301թ. հոտ եկավ: Բայց միայն հոտ, քանզի նմաններն այս անգամ արդեն քրիստոնյաների պես հոտային մտածողություն ունեն եւ դա չի կարող իրապես հայ հեթանոսներին կանգնեցնել մի նոր 301թ. առաջ: Քուրմը պաշտոն չէ եւ ոչ էլ շահութաբեր աթոռ, բայց քրմացավով տառապողները հո տեսնու՞մ են, թե կաթողիկոսն ինչպես է ապրում, եւ… “Մայր աթոռ”-ը ձգում է նաեւ սրանց: Իսկ Հայ Արիական միաբանությունը սկսել է Հայոց քրմական դասի ձեւավորումը, եւ ՀՀ մարզերում, Արցախում, Ջավախքում ու Սփյուռքում նույնպես աշխատանքներ տարվում են:

Եվ հասկանալի է, թե ինչու ենք մենք պարբերաբար աշխարհի տարբեր անկյուններից նամակներ ստանում քրմի կամ քրմուհու “հոգով” հայտնված այս կամ այն անձերից… Բայց Հայ Աստվածներն արդե՛ն Հայաստանում են… եւ Տիեզերքի բոլոր երկինքներում-աշխարհներում (ու ոչ միայն հայկական): Թող բոլո՛րն իմանան: Հատկապես՝ քրմացավով տառապողները: Ինչքան էլ ցուցադրաբար գոռան, կանչեն Հայ Աստվածներին, չե՜ն լսվելու: Ավելին՝ արդեն կպատժվեն, եւ ո՛չ միայն կեղծողները, այլեւ նրանց հարազատներն ու գործակիցները, քանզի Հայ Աստվածներն այլեւս չեն կրկնելու “հանգիստ հեռանալու” տարբերակը… Տիեզերական “ի շրջանս յուր” պտու՛յտը նույնպես չի թողնելու…

Այս համապատկերում հետաքրքիր մի աղմուկ բարձրացավ “Մոսկվա” կինոթատրոնի ամառային դահլիճի տեղում եկեղեցի կառուցելու առումով:

Հայր Կոմիտասը (այդպես ներկայացվում է) դարձավ հեռուստաեթերի հերոս` պարբերաբար կրկնելով, որ այդ տեղում ցանկանում են վերականգնել հին եկեղեցին: “Կենտրոն” հ/ը-ի մի հաղորդման ժամանակ հաղորդավարը հարցրեց, որ եթե կինոթատրոնը կառուցված է եկեղեցու հիմքի վրա, ապա ինչի՞ վրա է կառուցված Էջմիածնի Մայր տաճարը: Հոգեւորականը պատասխանեց. “Հեթանոսական կրակարանի վրա”: Հետեւեց մեկ այլ հարց. “Իսկ եթե մի օր հայ-արիները գան ասեն՝ քանդեք”: Եվ պատասխանն էր. “Եթե մի օր ամբողջ Հայաստանը դառնա հեթանոս նորից, համաձայն եմ, որ վերականգնվի այդ տաճարը, որովհետեւ արդարությունը իր ձայնը միշտ պիտի պաշտպանի”:

Մի հարց էլ մենք տանք` Հայաստանն ամբողջապես քրիստոնեակա՞ն էր, որ քանդեցիք ու ավերեցիք Արիական տաճարները եւ ոչնչացրիք ու սեփականացրիք Հայոց արժեքներն ու մատյանները: Հիմա արդարությունից խոսողի համար միեւնույն չէ՞, թե քանի հոգի են պահանջում վերականգնել արդարությունը, թե՞ այս հարցում էլ հոտային է մտածողությունը:

Այս առումով Հայ Արիական միաբանությունը նույնպես հայտարարություն արեց: ՀՀ Հելսինկյան կոմիտեի նախագահը “Ուրբաթ” ակումբում նույնպես ասել է, որ “հայ հեթանոսներն էլ կարող են ասել՝ քանդե՛ք Էջմիածնի եկեղեցին, որովհետեւ նախապես այդտեղ մեհյան է եղել”: Եվ այսպես` արդեն շատերն են ասում ու մտածում… Իսկ ահա, իրենց քրմացավը “պետական” եւ “եկեղեցական” մակարդակի բարձրացնողները, անգամ նոր Արիական տաճարի կառուցմանն են դեմ:

Իրապես աղանդավորականներից խոսելով` կհանգենք մի մտքի. քրիստոնեությունը հեթանոսության եւ հուդայականության աղանդն է, հիմնվել է հեթանոսական ծեսերի, տոների եւ տաճարների վրա, բայց` հուդայական դավանաբանությամբ: Եվ հիմա, քրիստոնեությունից են արդեն աղանդներ ծնվում: Խոսքը ոչ թե մեզ հայտնի օտար երկրներից ներմուծվող աղանդների, այլ առաքելական քրիստոնեությունից առաջացած էկումենիկ հրեաընտրյալությամբ առաջնորդվող միջազգային աղանդի եւ հեթանոս-քրիստոնեավարներ ներազգային անկապ աղանդի մասին է:

Քրիստոնյա հոգեւորականները եկեղեցու վերակառուցման դեմ ալիքից սարսափած աղաղակում են, թե այս ի՞նչ է, մեր ժողովուրդը անաստվա՞ծ է: Ասենք` այո՛, անաստված է, քանի որ այլեւս Աստվածներով է նորեն…

Բայց Գարունը Տիեզերական է, Երկրային չէ, որ փողով առնես ու Աստվածներին խաբես: Ուրեմն` այն հաստատվելու է վստահաբար: Իսկ ով փառքով է ապրելու, ով էլ պատժով՝ դա սպասման կարճ ժամանակ ունի այլեւս:
Հայը զորավոր է ի՛ր Ծագումով, ի՛ր Հավատով, ի՛ր Հայրենիքում եւ ի՛ր Առաքելությամբ…

Փա՜ռք Հայ Աստվածներին, Ովքեր վերադարձան… ու այլեւս` ՀԱՎԵՐԺ…

Արմեն Ավետիսյան

“Լուսանցք” թիվ 142, մարտ 26 – ապրիլի 1, 2010թ.

Հայոց Հավատամք

April 9, 2011

 ԱրԱրիչը ԱրԱրեց ԱրԱրածին ԱրԱրատում և այդ Արարված Արիածին ԱրԱրածը Արիացին էր՝ Արի Մարդը՝ Արի Մանը՝ Արմանը կամ Արմենը:

        ԱրԱրատը Արիական Ցեղի Նախահայրենիքն է, և քանի որ Արիա­ցին Երկնի ու Երկրի Ոգեղեն Ծնունդ է՝ Հայ(ա) կամ Հայ(ր) Աստծո Պտուղը, ապա ԱրԱրատում Ար­Արված ԱրԱրածը Բնույթով ու Էությամբ Հայ-Արի­ացի է…

        Նրանք, ովքեր պատմության անդաստաններում հեռացան Նա­խա­հայրենիքից, կրեցին Արի կամ Արիա-Արիացի կոչվելու իրավունքը, իսկ նրանք, ովքեր մնացին Նախահայրենիքում՝ ԱրԱրչական Աստվածային Տարածքում, կոչվեցին՝ Հայ-Հայեր՝ Հայ(ա) Աստծո անունով…

        Եվ Բնօրրանն էլ նրանց կոչվեց Հայրերի-Հայերի Երկիր՝ Հայրենիք-Հայ(ր)աս­տան… Եվ Հայ(ր)երն են մարդ­կության Հայրերը՝ Նախնինե­րը…

        Հայերն են, որ ունեն ԱրԱրիչ Տի-Եզերքի՝ Տիրոջ Եզերքի(ց) Ծա­գում ու ըստ այդմ՝ ԱրԱրչական Առաքե­լու­թյուն…

      …Վաղ շրջանի մեկնություններում հաճախ է Արմենիան (Արմենների Երկիրը) փոխարինվում Հայքով, իսկ Արարատ-Արատտա-Արմենիա-Հա­յաստան նույնութ­յունն անկասկած է…

        Հայկական լեռնաշխարհում է հիշատակվում Եդեմ-Դրախտը (որից ելնող չորս գետերից երկուսը Տիգ­րիսն ու Եփրատն էին): Այնտեղ ար­արվեցին մարդկության ա­ռաջնեկները, ինչից էլ ակնհայտ է, որ հին ազգե­րի աշխարհածնության պատկերա­ցումներում Հայաստանն ըն­կալվել է իբրև Սրբազան Վայր, Սրբազան Օ­րենք­ների Երկիր, որտեղ արարվել է մարդկությունը, վերածնունդ ապրել (փրկվել աշխարհա­կործան ջրհե­ղե­ղից), որտեղ կնքվել է Աստծո ու Մարդկության Հա­վի­տենական Ուխ­տը, որտեղ ստեղծվել են Արարչադիր Օ­րենքները՝ Տի­եզերակարգը…

        Հայկական լեռնաշխարհը կրում է անմահության խորհուրդը (կե­նաց ծառ և անմահության ծաղիկ)՝ փակ­վելով անարժան մարդկության առաջ (ճառագող մար­դակարիճները՝ Մաշու լեռներում, քերովբեները և ամեն կողմ դարձող բոցեղեն սու­րը՝ դրախտի դիմաց, կենաց ծառի ճամփին): Ավելորդ չենք համարում նշել, որ Ար­ատտա-Արարատ-Ար­մե­նիա-Հա­յաստանը նույն կերպ է ներկայանում ինչպես շումերական (մի­ջագետքյան), այնպես էլ աստվածաշնչյան և ամենատարբեր հնագույն ազգերի վաղ պատկերացումներում:

       Մեր նախնիներից, որպես ազգային հոգևոր-մշակութային համա­կարգի մաս, հավատամքը մտել է մեր գենոտիպի, արյան, մտածելա­կերպի ու էության մեջ: Հա­վատքի հավերժելու միջոցը Առաքինությունն է, մեր դեպքում՝ Հայ-Արիական Առա­քինությունը: Հայոց Հավատքի հիմ­քում, որպես հիմնասյուն, պիտի լինի Ծա­գու­մը-Գենը, Արյունը, Լեզուն ու Բնօրրանը: Այո’, ներկա համատարած վարակի ախտա­զերծման մի­ջոցը Արի­ա­կան Առաքինությունն է:

       Առաքինի բառը, ըստ հայոց լեզվամտածողության, ունի հետևյալ իմաստները.

1. արիական, արիասիրտ, քաջ, զորավոր, լավ կռվող, ընտիր;

2. բարեպաշտ, մաքուր հոգով, լավ վարք ու բարքով, պարկեշտ, ազ­նիվ, արդարա­միտ:

       Այսինքն, համաձայն հայոց խառնվածքի ու մտածելակերպի, բա­րոյական (բա­րեպաշտ, մաքուր հոգով, լավ վարք ու բարքով, պար­կեշտ, ազնիվ, արդարամիտ) կարող է լինել միայն այն մարդը, ով ուժեղ է հոգով ու մարմնով (արիասիրտ, քաջ, զորավոր, լավ կռվող):

 Արիական առաքինության ծագումնաբանական արմատները

       Արիականությունը դիցա-աշխարհընկալումային համակարգ է, որ­ում տրվում են աշխարհարարման տե­սու­թյունը, աշխարհի, պետության ու հասարակության կառուցվածքը, ներհասարակական բոլոր փոխհա­րաբե­րությունների կարգա­վոր­ման օրենքները, հասարակության տար­բեր խավերի բարոյական չափանիշնե­րը, ճշմարիտ աստվածա­պաշ­տության հիմունքները: Հայ-Արիներն ըմբռնելով բնության միածին էու­թյունը, միաս­նականությունն ու միաբանությունը՝ իրենց հոգևոր-աշ­խարհընկալումային պատկերացումների հիմքում դրեցին միաստվա­ծության գա­ղափարը: Արարիչ Աստծո ինքնադրսևորում համարեցին ու պաշտեցին Անա­կունք Լույսը: Լույսի արարչական էությունն անվանե­ցին Ար, իմա՝ Ստեղծող, Շինող, Արա­րող, նրա խորհուրդը պատկերեցին Խաչի՝ հավասարաթև Խաչի տեսքով, իսկ ար­ևին կոչեցին Աստծո Ակն՝ Արեգակն: Արի պաշտա­մունքը, որի նախնական համա­կարգված ձևը գալիս է հազարամյակներից, դարձավ արիականության ձևա­վոր­ման առանցքը: Ձևավորվող արիականությունը հետզհետե իր ազդեցության ոլորտ էր ներառում բոլոր ա­րի­ական՝ այժմ հնդեվրոպական լեզուները կրող ցեղերին, որոնց ընդհանրության շրջանի նախահայրենիքը Հայ­կական լեռնաշխարհն էր: Արիական կամ հնդեվրոպական ընդհանրութ­յան տրոհման հիմնական փուլերն ընդգրկում են շուրջ 2000-ամյա ժամանակաշրջան: Որպես հետևանք, արիական տարբեր ցեղեր ընդ­հանրու­թյունից անջատվում ու իրենց հետ տանում էին արիականու­թ­յան զար­գացման տարբեր փուլերի գիտելիք­ներ: Վերջին մեծ տրոհման ժամանակ (մ.թ.ա. III հազ. վերջ) նախահայրենիքից հեռանում են հնդ­արիական, իրա­նական և հունա­կան լեզուների կրողները: Հնդեվրոպա­կան նախահայրենիքում մնում են հայերը, ովքեր շա­րունակում են ա­րիական գաղափարները զարգացնել հայրենիքի բնա­կան միջավայ­րում:

       Արիական հոգևոր-աշխարհընկալումային համակարգի առանցքա­յին հասկա­ցություններն են Արարչա­ծին Օրենքը, Առաքինությունն ու Պարտականությունը: Եվ ըստ արիական պատկերացումների, Արար­չածին Օ­րենքը թափանցում ու համա­կում է ողջ Տիեզերքը, վերացնում է քաոսը՝ անկազմակերպվածությունը ու հաս­տա­տում անխախտ կար­գավորվածություն՝ կոսմոս, այն նաև իրերի ու երևույթների համընդհա­նուր էութ­յունն է, նրան են ենթարկվում բոլոր աստվածներն ու մարդիկ: Օրենքն է սահմանում բարոյական չափանիշ­ները և առաքինի է այն մարդը, ով գն­ում է Արարչի նախասահմանած Օրենքի ճանապարհով: Իսկ գնալ Օ­րեն­քի ճա­նապարհով նշանակում է՝ կատարել դրանով սահմանված պարտականությունները, քանզի պարտ­քի գիտակցումն ու կատարումն է Առաքինության՝ Բարձրագույն Կա­տարելության հաս­նելու կարևոր միջոցը:

 Արիական առաքինի մարդը ապրում ու գործում է.

- ճշմարիտ Օրենքի՝ Տիեզերակարգի սահմանած կարգով,
- ճշմարիտ աստվածապաշտության, ցեղային առաքելության կանոննե­րով,
- Աստծո ու մարդկանց առջև ունեցած պարտականություններն անշե­ղորեն կատա­րելով,
- խոստմանը, երդումին ու ուխտին հավատարիմ,
- բոլոր գայթակղություններից վեր կանգնած,
- ի շահ ու ի ապահովություն Ցեղի,
- չտրվելով զայրույթին, չարությանը, կեղծիքին, ագահությանը, տառ­փանքին,
- չհանդուրժելով չարին, անարդարին, անազնիվին,
- գնահատելով ու սիրելով կյանքը՝ իր բոլոր դրսևորումներով,
- հաղթողի հոգեբանությամբ՝ վստահ իր ճշմարտացիությանը,
- չհետապնդելով անձնական շահ ու փառք,
- ամենուր սիրո, հավատի, գթառատության, բարության ու քաջության դրսևո­րու­մով…

       Անշուշտ սա դեռ Արիական Առաքինության ամբողջական ու սպա­ռիչ նկարա­գիրը չէ: Իսկ Հայ-Արիակա­նու­թյան գաղափարական-հավա­տամ­քային հիմնադրույ­թները ներկայացնում ենք մեր հետևյալ ձևա­կերպում­ներով.

   – Իբրև Արարող Ցեղ, մենք բնարմատն ենք Արիական մեծ ցեղի և ու­նենք պատկա­ռելի ավանդ համաշխար­հա­յին քաղաքակրթությունում:

   – Արարչից մեզ տրված Բնատարածքը Հայկական Բարձրավանդակն է, որը մեր հավիտենական Հայրե­նիքն է՝ Բնօրրանը Արիական Ցեղի:

   – Հայկական Բարձրավանդակը Արարչի և Մարդ-Աստվածների ու մարդկության Հա­վիտենական Ուխտի ու Փր­կության Բնատարածք է, Հայ-Արիացիների արարման վայր:

- Ճանաչի՛ր Հայ-Արիական Բնությունը, Տիեզերակարգը և կմերձենաս Արարչին:
- Անշեղորեն կատարի՛ր Աստծո, Ցեղիդ և մարդկանց առջև ունեցած պարտականու­թյուններդ:
- Ապրի՛ր Արիական առաքինությամբ, որը մեր առաքելության կայաց­ման նախա­պայմանն է:
- Առաջնորդվի՛ր ցեղասիրության և բնօրրանապաշտության մտածու­մով, Ցեղին ու Բնատարածքին նվիրա­բեր­վելու բացարձակ կամքով, որի դեպքում միայն կար­մատավորվի ներցեղային բարոյականը, որը մեր ցե­ղա­յին միասնության գրա­վա­կանն է:
- Հայ-Արիական գաղափարները քարոզի՛ր անձնական օրինակով, ե­ղի՛ր Համաարի­ական Դաշնության առա­ջա­մար­տիկը:
- Ապրի՛ր մաքուր հոգով, բարեպաշտ, ազնիվ ու արդարամիտ:
- Երբե՛ք խոստումդ, երդումդ և ուխտդ մի’ խախտիր:
- Գնահատի՛ր և սիրի՛ր կյանքը, սակայն մի’ հանդուրժիր չարը, անար­դարը, անազ­նիվը:
- Եղի՛ր արիասիրտ, զորավոր և քաջ կռվող:
- Թշնամուդ և հակառակորդիդ ների՛ր միայն պատժելուց հետո:
- Տու՛ր ինչպես Արևը, դրանից Հայ-Արիները կզորանան, չարիները՝ կմոխրանան…

        Անշուշտ, □առաքինություն□ հասկացության կրած ձևախեղումնե­րը պայմանա­վորված են հոգևոր-աշ­խարհ­ընկալումային միջավայրում տեղի ունեցած հակա­բնական փոփոխություններով: Հետևաբար առա­քի­նու­թյան անկումային ընթացքը և դրա դրդապատճառները հաս­կա­նալու համար անհրաժեշտաբար պետք է քննել հոգևոր հիմքի փոփո­խությունները, քանզի որոշակի հոգևոր արժեքներով են ձևավորվում տվյալ ժա­մա­նա­կաշրջանին համապատասխանող բարոյական չափա­նիշներն ու □առաքինություն□ հասկացությանը տրվող որակները: Այո’, Առաքինութ­յունն է նախապայմանը Առաքելության: Հայ-Արիական աշ­խարհընկալ­ման-տիեզե­րաճանաչողության մեջ Արարիչը Միակն է՝ Ամե­նաստեղծն ու Ամենակատարյալը: Իսկ բազմաստ­վածությունը ազգա­յին հոգեկերտվածքի զգացական դրսևորման արդյունք է, աշխարհըն­կալումային ըմբռ­նում­ների հետ մարդկայնորեն առնչվելու, աստվածա­յինի հետ շփվելու, նրանով ապրելու հոգեմտային էութ­յան դրսևորման արգասիք…

 Հեռացող և վերադարձող աստծո պաշտամունքը

Հնագույն պատմությամբ ու դիցաբանությամբ զբաղվող գիտնականնե­րը տարբեր ազգերի դիցական առաս­պել­ների համեմատական վերլու­ծության արդյունքում հանգել են այն եզրակացության, թե շատ ազգե­րի շրջա­նում տարածված է եղել նաև մեռնող-հարություն առնող աստ­ծո պաշտամունք: Սա հատկանշական է Հայ-Արիական Հավատամքին: Ընդ որում, նրանց կողմից մեռնող-հարություն առնող աստծո պաշտա­մունքի շրջանակ են մտցվել իմաստաբանական ու խորհրդաբա­նական առումով իրարից բոլորովին տարբեր երևույ­թ­ների (արևի օրական ու տա­րեկան պտույտներ, լուսնի փուլեր, մարդկային կյանքի պարբերու­թյուն, թագա­վո­րական իշխանության պարբերական վերականգնում և այլն) վերաբերող դիցական առասպելներ: Նաև հա­շ­վի չեն առնվել էթնո-հոգևոր, աշխարհընկալումային, մշա­կութային, բնա-կլիմայական տարբեր միջավայ­րերի առանձնահատկությունների ազդեցությունը ա­ռասպելի իմաստա – խորհրդաբանության վրա:

        Իրականում արիական աշխարհընկալումային համակարգում, ուր արևին ար­ական սկիզբ էր վերագր­վում, արևի օրական ու տարեկան պտույտները և դրանց ուղեկցող բնական երևույթները մեկնաբանվում էին որպես հեռացող ու վերա­դար­ձող աստծո գործունեություն: Այլ կերպ՝ արիացիները պաշտում էին հեռացող-վե­րադարձող հավերժ կեն­դանի աստծո: Դրա ցայտուն արտահայտումներից է Սաս­նա դյուցա­զունների մար­տագոչը. □Հացն ու գինին, Տեր կենդանին□:

        Արիական աստծո հեռանալն ու վերադառնալը պայմանավորվում էր երկու հիմնարար գործոններով.

1. Արիական աստվածը հեռանում և վերադառնում է Օրենքի նախա­սահմանած կարգով: Օրինակ, արևը, որպես այդ աստծո մարմնավո­րում, արարչածին Օրենքի նախասահմանած կարգով է կատարում իր օրական ու տարեկան պտույտները:

2. Արտահայտելով դժգոհությունը՝ արիական աստվածը հեռանում է Տաճարից կամ աշխարհից, երբ Օրենքի ճանապարհից ու ճշմարիտ աստվածապաշտության կա­նոններից մարդիկ շեղվում ու տրվում են գայթակղու­թյուններին:

       Մարդիկ շեղվում են առաքինության ճանապարհից, անտեսվում են Աստծո նա­խասահմանած ծիսակար­գերը, մարում են զոհաբերության խարույկները, մարդու ձեռքով կտրվում է կապը իր և Աստծո միջև, խախտ­վում է ողջ տիեզերակարգը և Աստված հեռանում է աշխարհից: Դրան հետևում է համաշխարհային կործանա­րար աղետը. աղբյուրները ցամաքում են, բույսերն ու ծառերը՝ չորանում, մարդիկ ու կենդանիները դադա­րում են սերունդ տալ, հետևում են սովն ու մահը, խավարում են բոլոր լուսատուները և այլն: Այս կարգի ա­ռասպելներում ի վերջո հա­ջողվում է վերադարձնել հեռացած աստծուն և աշխարհը փրկել կոր­ծանումից:

       Աշխարհի կարգից ու մարդկանց բարոյականությունից դժգոհ հե­ռացող արիա­կան աստծո կերպարի ցայտուն օրինակներ կան □Սասնա Ծռեր□-ում, Արա Գեղե­ցիկի մասին ավանդապատումում, իսկ Փոքր Մհերը մեր ներկայիս հառնող աստծո գաղափարն է… Ժայռում ինքնա­կամ փակված Մհերն ասում է, որ դուրս չի գա □քա­­նի աշխարհ չար է□: Փոքր Մհերին վերադարձնելու նախապայմանը աշխարհում մարդկանց կողմից ա­ռա­քի­նության վերահաստատումն է: Փոքր Մհերը մեր մեջ է, և մենք՝ Հայերս պիտի նրան դուրս բերենք՝ մեր Ակունք­ներին, մեր Հավա­տամքին դառնալով, Արիական Առաքինությամբ մեր Առաքելությանը ճանապարհ հար­­թե­լով… Առաքինության կրողը նախ և առաջ Հայ-Արի­ական Տեսակն է, որը պիտի վե­րագտնի նաև մարդ­կության փրկության Արահետը…

       Այսպիսով, արիական պատկերացումների համաձայն, երբ աշ­խարհում ան­տեսվում ու մոռացվում է աս­տ­վածաշնորհ գիտությունը, երբ մարդիկ առաքինութ­յունն ու ճշմարիտ աստվածապաշտությունը համարում են □ապրելուն□ խանգարող ավելորդ բեռ, Աստված հեռա­նում է աշխարհից: Այդժամ մարդկանց դատարկ հո­գի­ներում բուն են դնում կեղծիքը, խաբեությունը, չարությունը, ագահությունը…:

        Հուսահատված, հոգնած, բզկտված մարդիկ, հոգեկան մեծագույն տվայտան­քներ ապրելուց հետո, ի վերջո հիշում են Աստծուն, բռնում են ինքնամաքրման ուղ­ին, վերականգնում Տաճարն ու ճշմարիտ աստ­վածապաշտությունը, վերստին իր­ենց զավակներին դաստիարակում են առաքինության ոգով ու, անկեղծո­րեն զղ­ջա­լով իրենց գործած հան­ցանքների համար, դիմում են Աստծուն՝ խնդրելով վերա­դառնալ: Ինք­նամա­քր­ված մարդկանց կանչով Աստվածը վերստին վերադառնում է աշխարհ, բազմում Օրենքի գահին, դառնում ստեղծագործ աշխատան­քի ներշնչ­անք, արդարության գրավական, առաքինի զորության աղբ­յուր, բարձրա­գույն ձգտ­ումների ու հոգևոր գիտության Փարոս:

       Ազգային դյուցազնավեպը՝ էպոսը, փաստում է, որ ժայռում փակ­ված Փոքր Մհերը սպասում է մեր հոգևոր-բարոյական ինքնամաքրմա­նը, որ վերահայտնվի ա­ռաքինացած Հայոց աշխարհում ու վերահաս­տատի Հայ Ցեղի զորությունն ու փառքը:

       Արիական միաստվածային հոգևոր-աշխարհընկալումային համա­կարգը ժխ­տում է Աստծուն զորությամբ հավասար և էությամբ հակադիր (չար) հակառակորդի գոյությունը: Սա նույնպես շատ հատկանշական է մեր հավատամքում… Հետևա­բար, աշխարհից Աստծո հեռանալը պայ­մանավորված է ոչ թե նման հակառակորդի ճնշմամբ, այլ ճշմարիտ աս­տվածապաշտության ու առաքինության ուղուց մարդ­կանց նահանջով:

       Իսկ սեմական ցեղերի մոտ շրջապատի բնակլիմայական պայման­ները նրանց ստիպեցին ի դեմս գիշե­րա­յին լուսատուի՝ լուսնի տեսնել իրենց հովանավոր զո­րությանը: Իսկ ցերեկը ամենին վառող ու չորաց­նող արևին հիմնականում վերագր­վեց չար ու թշնամական էություն: Երբ ցերեկն արևն ու լուսինը միաժամա­նակ էին երևում երկնակամա­րում, ենթադրվում էր, թե երկնքում առաջնությանը տիրելու պայքար են մղում: Ընդ ո­րում, քանի որ լուսինը կարողանում է մտնել արևի տի­րույթից ներս (երևալ ցերեկը), իսկ արևը՝ ոչ, լուսնին առավել զորութ­յուն է վերա­գր­վում ու նա է հռչակվում վերջնական հաղթող: Լուսնի այդօրինակ էությունը մտավ սեմական հոգևոր-աշխարհընկալումային համակարգ և որպես ժառանգություն հա­սավ իսլամին:

       Ավարտելով մեռնող-հարություն առնող աստծո թեման՝ նշենք, որ առասպելի համաձայն, աշխարհին տիրելու համար բարի ու չար աստ­վածների պայքարի սկզբում չարը հաղթում, սպանում է բարուն ու տի­րում աշխարհին: Որոշ ժամանակ անց բարին հարություն է առնում ու սպանելով չարին՝ իրեն է վերադարձնում աշ­խարհի իշխանությունը: Չար ու բարի աստվածները պարբերաբար աշխարհին տիրելով՝ տեր են դառնում նաև մարդկանց հոգիներին ու ճակատագրերին:

 Հեթանոսություն – Ազգային Հավատք

       Ազգային Հավատքը Ցեղային Հավատքի մասնավոր արտահայ­տություն է:

       Ցեղն ի սկզբանե հարաբերվել է իր ծագմանը, լեզվին, նախնինե­րին, բնօր­րա­նին, Աստվածներին… Իր բնա­կան որակներին համապա­տասխան ընկալել է դրանց խորհուրդները: Ազգային հավատքը ներքին զգա­ցո­ղությամբ վերապրված բնական Խորհուրդների հետ հարաբե­րությունների համակարգ է: Ըստ այդմ, Ազգային Հա­վատքը սերտորեն կապված է Ազգային Լեզվին: Եթե Ազգային Լեզուն ապահովում է բնա­կան խոր­հուրդ­ների ճանաչողությունը, ապա Ազգային Հավատքը ա­պահովում է բնական խորհուրդների հետ Ազ­գի հարաբերությունը:

       Ազգային Հավատքը ազգի զգացական հարաբերությունն է Արարչի ու Աստ­վա­ծների հետ, Բնության հետ, Բնօրրանի հետ, Նախնիների հետ, անցյալի ու ապա­գայի հետ, ծագման ու արյան հետ:

       Հավատքը խիստ տարբեր է կրոնից: Կրոնը արտաքին ներգործութ­յունն է ան­հատների վրա: Ըստ այդմ, կրոնը զուտ անհատական է, իսկ հավատքը, որի հիմ­քում Ազգի ծագման զգացողությունն է՝ Ազգային: Կրոնը սարսափի պատրանք է անհատների մեջ, իսկ Ազգային Հավատ­քը Ազգի Կենաց Խորհուրդն է: Հաճախ օգ­տագործվում է □հեթանոսա­կան կրոն□ արտահայտությունը, ինչը կոպիտ սխալ է: Նախ՝ հեթանոսը հունարեն Էթնոսն է, որ նշանակում է Ազգ: Իսկ Ազգը կրոնով չի կարող ապրել: Կրոնով ապրում է անհատը, նրա կողմից □ձևավորած□ արհես­տա­ծին ազգը: Բնածին Ազգն ապրում է Ազգային Հավատքով: ՈՒստի, □հեթանոսական կրոն□ արտահայտության փոխարեն պետք է օգտա­գործել □Ազգային Հավատք□ հասկացությունը: Ազգային Հավատքը Ազ­գի հատկանիշ է, ուստի Ազգը կարող է ապրել միայն այդ հավատքով: Ազգային Հավատքի հիմ­քը Ազգային Ծագումն է:     

       Մարդկությունը, որպես բնական օրգանական ամբողջություն, ունի իր օրգա­նական մասերը, որոնք կոչվում են Ցեղեր: Ցեղերի բազմազա­նությունը պայ­մա­նա­վորված է նրանց տարբեր որակական առանձնա­հատկություններով, որոնցով նր­անք լրացնում են մարդկության օր­գանիզմը: Ամեն ցեղ իր որոշակի դերն ու­նի մար­դկության օրգանիզմում և ներկայանում է որպես առանձնահատուկ Տեսակ:

       Ցեղն էլ, որպես բնական օրգանիզմ, ունի իր օրգանական մասերը, որ կոչվում են Ազգեր: Ազգը Ցեղի (Տեսակի) օրգանական մաս է: Ազ­գե­րը ծագում են հենց Ցե­ղածառի բնից, որպես դրա բնական ճյուղեր՝ կրե­լով ցեղային որակները մասնավոր ազգային արտահայտությամբ:

       Ազգը բնական օրգանական ամբողջություն է իր Ցեղի օրգա­նիզ­մում: Ըստ այդմ, չկա վերացական Ազգ, կան մարդացեղերի (ռա­սա­ների) ազգեր: Բոլոր ազ­գե­րը բաժանվելով իրենց նախնական Տեսա­կից (Ցեղից)՝ ստեղծել են ուրույն հավատ­քներ՝ սեփական աշխարհըն­կալմանը համապատասխան, արարչատեսության մեջ ներդնելով իր­ենց պատկերացումները, էությունն ու աստվածներին:

       Ազգային անհատը միաժամանակ կրում է անհատական, տոհմա­յին, ազգային, ցեղային դիմագիծ, որն էլ նախանշում է ազգային հա­վատքի հիմնադրույթները:

       Բնության մեջ ցանկացած որակական ամբողջություն անպայման ունի որա­կական իր միջավայրը, որ­տեղ նա կատարում է իր որակական դերը: Ըստ այդմ, ո­ր­ակական ամբողջությունը անպայման գենետիկո­րեն համապատասխանում է իր որակական միջավայրին:

        Ազգն էլ, որպես բնական Որակական Ամբողջություն, անպայման ունի իր Որա­կական Միջավայրը՝ Բնօր­րանը, որ կոչվում է նաև Մայր Հող:

       Ազգի Հայրենիքը Մայր Հողի վրա՝ Բնօրրանում ի սկզբանե ամ­փոփված Ազգի գենետիկական ամբողջութ­յունն է:

       Ըստ այդմ, Ազգն անպայման ունի գենետիկական կապ իր Բնօր­րանի՝ Մայր Հողի հետ, որպես Ազգային Հայ­րենիք: Ազգը Հայրենիք չի կարող ընտրել: Մայր Հո­ղից դուրս Հայրենիք չկա: Մայր Հողից դուրս Ազգը որ­ևէ դեր չունի:

        Բնության մեջ բոլոր բնական Տեսակները, ենթատեսակները իր­ենց բնական որակներին, բնական դե­րին, բնական միջավայրին և գո­յապահպանման անհրաժշ­տությանը համապատասխան ունեն իրենց որա­կա­կան կենսակերպը:

       Մարդկային ամեն մի Ցեղի կենսակերպը համապատասխանում է միայն իր բնական որակներին: Ուստի և երբեք կենսակերպ փոխառնել չի լինի, եղածն էլ ար­հեստական կլինի:

       Ազգի բարոյականությունը  ազգի կենսակերպն է իր տեսակի (Ցեղի) կենսա­կեր­պում:

       Ազգի կենսակերպը, որպես որակական դրսևորում, զարգանում է ինքն իր մեջ, ազգի կենսափորձի զար­գացմանը զուգընթաց, բայց երբեք որակական փոփոխու­թյուն չի կրում:

      Ազգային կենսակերպի որակներն են՝ ազգի բնավորությունը, հոգևոր կերտված­քը, մտածելակերպը, հա­րա­բերությունները…

        Ըստ այդմ, ազգի կենսակերպը խստորեն կապված է Ազգային Լեզվին և Ազգա­յին Հավատքին:

        Ազգային Լեզուն Ցեղային Լեզվի մասնավոր արտահայտություն է, որ հետա­գայում զարգանում է ինք­նու­րույնաբար: Ազգը (Ցեղը), որպես բնական որակ, ի սկզբանե հարաբերվել է իր ծագմանը, իր բնօրրանին, բնական բազմազան երևույթներին, էություններին, բնական զորութ­յուններին… Եվ այդ բոլորը նա վե­ր­ապրել է իր հոգևոր կերտվածքի, իր մտածելակերպի միջոցով, յուրովի ճանաչել է դրանց խորհուրդները և համա­պատասխան անուն տվել դրանց: Հենց այդ ազ­գա­յին խորհուրդ­ների ճանաչողության համակարգն է, որ ներկայանում է որպես Ազ­գա­յին Լեզու: Ազգային Լեզվի ամեն մի անուն իր խորհուրդն ունի, և ամեն մի խոր­հուրդ իր անունն ունի: Եվ չկա անուն առանց խորհրդի:

       Ըստ այդմ, Ազգային Լեզուն, որպես ազգային հատկանիշ, իր ազ­գում ներկա­յանում է որպես Ազգային Խորհուրդների Համակարգ, իսկ օտար ազգում այն ներկայանում է որպես արտաքին հաղորդակցման միջոց, այսինքն՝ քերականական համակարգ:

       Ազգը պարտադիր կերպով ունի ազգային տոներ: Դրանք ներքին որակական դրսևորում են և իրենց մեջ ունեն Նորոգման Խորհուրդ:

       Ազգն ի սկզբանե ունի բնական գերագույն խորհուրդների զգացո­ղություն՝ Սի­րո, Զորության, Պտղա­բե­րումի… Այդ բնական Խորհուր­դ­ներն իրենց որոշակի ազ­դեցությունն ունեն ազգի ներքին որակների վրա: Եվ ազգը պարբերաբար նորո­գում, թարմացնում է այդ Խորհուրդ­ների զգացողությունը:

       Ամեն մի բնական Գերագույն Խորհուրդ ունի իր կենսալիցքային օրը, երբ բա­վական կենսալիցքային դաշտ է գոյանում: Այդ օրերին ամ­բողջ Ազգը ներքին պա­հանջով առավելագույնս հարաբերվում է ինքն իր հետ, նախնիների հետ, Աստված­ների հետ, հոգեձուլվում նրանց և ինքն իր հետ, առավելագույնս կենսալից­քով է սնվում ու նորոգում է իր մեջ բնական Գերագույն Խորհուրդների զգացողությունը: Ըստ այդմ, Ազգային տոն ոչ կարելի է ստեղծել, ոչ էլ՝ փոխառնել: Ազգային տոները խիստ տարբեր են պետական կամ կրոնական տոներից: Ազգը կարող է մասնակցել պետական կամ կրոնական տոներին, բայց ինքը դրանք չի կատարում: Ազգն ինք­նաբուխ  կատարում է միայն Ազգային տոներն ու դրանցից բխող ծեսերը:

       Ազգային Դիցաբանությունը Ազգի ծագման և իրական պատմու­թ­յան խոհա­զգացական, երևակայական ի­մաստավորումն է Ազգի սե­րուն­դների մեջ որպես կեն­սափորձ:

       Ըստ այդմ, Դիցաբանություն չունենալ, կնշանակի չունենալ ծա­գում, չունենալ պատմություն՝ որպես կեն­սափորձ, կնշանակի չլինել Ազգ: Միայն Ազգն ունի Դիցա­բանություն:

       Հայոց ազգային (հեթանոսական) հավատքը ձևավորվել է վերո­նշ­յալ պատկե­րացումների շուրջ և որևէ կապ չունի կռապաշտական ժա­մանակաշրջանի հետ, որը այլասերեց ամեն ազգային երևույթ, ինչպես այսօր է օտարամոլությունն ու ա­պազգայնությունը ոչնչացնում ամեն ազգային բան…

 Քրիստոնեություն

       Քրիստոնեությունը ձևավորվեց արիական և սեմական քաղաքա­կր­թություննե­րի բազմադարյա համատեղ ազդեցության միջավայրում և անխուսափելիորեն նե­ր­առեց այդ երկու աշխարհընկալումների գաղա­փար­նե­րը: Դրանք համադրեց համա­պատասխան այն էթնո-հոգևոր ի­րականության, որում ինքը ծնվեց ու ձևավոր­վեց: Քրիստոնեական հա­վատի գաղափարա-աստվածաբանական հիմքում դրվեցին արիական պատկերա­ցում­ները: Դրանցից առանձնանում են հատկապես աստվա­ծաբանական առանցքային գաղափարները՝ մի­աստ­վածություն, երրոր­դություն, աստծո մարդեղացում և օծյալ փրկչի գալուստ, որոնցով էլ քրիստոնեու­թյու­նը հիմ­նականում տարբերվում է սեմական ծագում­նա­բանական հիմք ունեցող հուդա­իզմից ու իսլամից:

       Միաստվածություն - քրիստոնեական Աստվածը, ինչպես արիա­կան Արարիչը, Միակն է և չունի հակա­ռա­կորդ, առավել ևս զորությամբ իրեն հավասար: Այսինքն՝ արմատապես տարբեր է սեմական մեռնող-հարութ­յուն առնող աստծուց: Ինչպես արիական Արարիչը, քրիստոնե­ական Աստվածը ևս բացարձակ Բարիություն, բա­ցարձակ Առաքի­նու­թյուն, բացարձակ Գիտություն, բացարձակ Զորություն է:

       Երրորդություն - Աշխարհի եռամիասնական և եռաստիճան գործու­նեության կառուցվածքի գաղափարը արի­ա­կան հնագույն միջավայրի ծնունդ է: Երրորդու­թյան գաղափարի հնագույն դիցական արտահայ­տումնե­րից են հնդարիական Ագ­նիի և հայոց Վահագնի կերպարները: Դիցարանում գերագույն իշխանությունը ներ­կայացնող և տիեզերական աշխարհակարգի հիմք հանդիսացող երրորդության ցայտուն օրինակ­ներ կան բո­լոր արիական ազգերի հավատամքներում:

       Հին կտակարանում, որն առավելապես հրեական ընտրյալության մասին դա­տարկաբանություն է, առկա է երկրորդություն հասկացութ­յունը (Աստված և Աստծո Հոգի): Իսկ այսպես կոչված բուն քրիստո­նե­ությունը հա­վատարիմ մնաց իր ծա­գումնաբանական ակունքին՝ արիա­կանությանը, և տիեզերական աշխարհակարգի հիմքում դրեց Սուրբ Երրորդությունը՝ Աստված Հայր, Աստված Որդի, Սուրբ Հոգի:

        Քրիստոնեական հավատի համաձայն, Քրիստոսը Աստծո մարդե­ղացումն է Եր­կրի վրա, իսկ սեմական միջավայրում՝ աստծո մարգարե հռչակված մահկանացու են Մովսեսը, Մուհամեդը, հնդարիականու­թ­յան մեջ՝ Ռաման, Քրիշնան. Բուդդան, Վիշնուն… Հայոց դիցարանի աս­տված-աստվածուհիները նույնպես աստծո մար­դե­ղացումներ են:

        Քրիստոնեական եկեղեցու հայրերը այս սկզբունքային հարցի վե­րաբերյալ տարբեր տեսակետներ են ար­տահայտել: Առավել կողմնա­կիցներ ու հետևորդներ ունեցավ Քրիստոսի էության երկաբնակության գա­ղա­փարը (անմահ աստվածային և մահկանացու մարդկային), ինչը փաստորեն արիական-սեմական աշ­խարհ­ընկա­լումների միավորում էր: Այս սկզբունքային հարցում Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցին հնարավորին չափ հավատարիմ մնաց նախնյաց ազգային հավատքի հիմքերին և Քրիստոսին վերագրեց միա­բնակ էություն (աստվածայինն ու մարդ­կա­յինը միավորված անխառն ու անբաժան կերպով):

       Քրիստոսի էության այս ելակետը մեծամասամբ նույնանում է ճշ­մարիտ աստ­վածապաշտությունը ոտնա­կոխ արված ու առաքինա­զուրկ աշխարհից հեռացած արիական աստծո վերադարձի հետ: Հայ-Արիական Աստ­վածը (Փոքր Մհեր կեր­պա­րը) կվերադառնա, երբ դարձի եկած մարդիկ հոգևոր-բարոյական ինքնամա­քր­ման ճանապարհով հող նախապատրաստեն Աստծո վերադարձի համար: Ճշմարիտ Աս­տծո էու­թյունն ընկա­լողը գիտակցում է, որ իր հոգում, իր տանն ու հասարակու­թ­յու­նում կուտակված աղբը մաքրելը ոչ թե Աստծո գործն է, այլ՝ իր ան­միջական պար­տականությունը, և նա Աստծուն Տաճար վերադարձնե­լու համար վկայակո­չում է իր անեղծ հոգին, սիրուն, հարգանքին ու պատասխանատվությանը հիմնված ընտա­նիքը, արդար օրենքներով կառավարվող հասարակությունը: Այս ամենում նպա­տակացույցի դեր է խաղում անընդհատ ու հավերժ որակական վերընթաց ապրող անձնա­կան կյանքի շարունակականությունն ապահովելու ձգտումը: Դա առա­քինի պայքարող մարդն է՝ ով պայքարում է չարի ու ախտի ցանկացած դրսևորման դեմ, դա լինի իր ներ­սում, թե՝ իրենից դուրս:

       Հետևաբար, Հայ-Արիական պատկերացումներում վերադարձող աստվածը չու­նի փրկչական առաքելու­թյուն: Նա գալիս է մարդու նա­խապատրաստած միջավայ­րում Աստվածային Օրենքը վերահաստա­տելու համար: Այստեղ մարդու փրկիչն ին­քը մարդն է, որն իրեն փրկում է Աստծո համար:

       Մարգարեները հին կտակարանի աստծո ապագա գալստյան պա­հի կործանա­րար պատկեր են նկարագրում. □Բոլոր երկիրը աւերելու համար□, □իբրեւ զօրավոր աւերում գալիս է□, □որ երկիրն աւերակ ա­նէ□ և այլն: Այս առումով քրիստոնեական գաղափարներն ավելի մերձենում են հնդարիական և մասամբ հին կտակարանի պատկերա­ցումներին:

       Քրիստոսի էությունում արիական հեռացող-վերադարձող աստծո էության հետ է սեմական հոգևոր-աշ­խարհընկալումային պատկերա­ցումների մեռնող-հարություն առնող աստծո կերպարը (խաչված Քրիս­տո­սը հարություն է առնում ու հեռանում՝ խոստանալով վերադառ­նալ և ոչնչացնել չարն ու անարդարը): Որպես մեռ­նող-հա­րություն առնող աս­տված, Երկրից հեռացող Քրիստոսը աշխարհի իշխանությունը ժամա­նակավո­րա­պես հանձնում է չարը մարմնավորող հակառակորդին՝ □իշ­խան աշխարհի□, □այս աշխարհիս աստւածը□:

       Աստծո էության, աստվածընկալման, մարդ-աստված հոգևոր փոխ­հարաբե­րու­թյան և այլ հիմնարար աստ­վածաբանական հարցերում (հոգևոր-աշխարհըն­կա­լու­մային) քրիստոնեական պատկերացումների ա­կուն­քը արիականությունն է: Խնդ­իր­ները, որոնցում դրսևորվում են մարդկային փոխհարաբերությունների հո­գևոր-բա­րոյական կողմերը, որքան դառնում են երկրային, կենցաղային ու գործնական, նույնքան ցայտուն են ուրվագծվում սեմական ազդեցության հետքերը:

       Հեռացած արիական աստվածը վերադառնում է առաքինի ու ար­դարամիտ մարդկանց միջավայրը: Այն­ինչ, հարություն առած սեմական բարի աստվածը վե­րադառնում է չարի իշխանության աշխարհը՝ այն կոր­ծա­նելու և իրենը հաստա­տե­լու համար: Քրիստոսը ևս եկել էր մեղ­քի միջավայր՝ □մեղաւորներին ապաշխար­ու­թեան կանչելու□…: Նույն միտքն է արտահայտված Քրիստոսի՝ հայոց Աբգար թա­գավորին հղած թղթում:

       Բոլոր նրանց, ովքեր երկրային կյանքում հալածվել ու անարդա­րության զոհ են դարձել, քրիստոնեութ­յունը խոստանում է փոխհատու­ցել երկնային կյանքում: Նոր կտակարանում բազմաթիվ անգամներ կրկնվող այս մտքերի անպաճույճ մեկնա­բանությունը հանգեցնում է երկրային կյանքի (որպես ժամանակավոր երևույ­թի) ըն­թացքում զր­կանքների մղող, բարեկեցիկ ապրելակերպ ապահովող աշխատանքը և արդարության հա­մար պայքարը մերժող մտքի:

        Տերունական աղոթքում ասվում է. □Փրկեա զմեզ ի չարէն□, և քա­նի որ, ըստ մեռնող-հարություն առնող աստ­ծո պաշտամունքի էության, չարին սպանելը միմի­այն աստծո զորության գործ է, ապա նա քա­րո­զում է, թե □չարին հակառակ մի կե­նաք, այլ ով որ ապտակ տայ քո աջ երեսին, միւսն էլ նորան դարձրու… Սիրեք ձեր թշ­նամիներին, օրհնեցեք ձեզ անիծողներին, բարի արեք ձեզ ատողներին, աղօթք արեք ձեզ չարչարողների և ձեզ հալածողների համար. Որ որդիք լինիք ձեր Հորն, որ երկնքումն է. որովհետեւ նա իր արեգակը ծագեց­նում է չարերի և բարիների վերայ□: Նույն ոգին է առկա □Մի դատեք, որ չ՛դատուիք□ կամ □եթե դուք մարդ­կանց իրանց յանցանքները թողէք, ձեր երկնաւոր Հայրն էլ ձեզ կթողէ□ և նման բազմաթիվ արտա­հայտութ­յուններում:  

       Արիական աշխարհընկալումը մերժում է չարի ու անարդարության ցանկացած դրսևորում հանդուրժելու կամ նրան հարմարվելու գաղա­փարը, քանզի վստահ է իր կրթած առաքինի անհաղթ մարտիկի զորու­թյանն ու արդարամտությանը, չնայած լինում են նաև սայթաքումներ, օրինակ Սասնա Դավիթը Առաքինության դաշ­տում մի անգամ սայթա­քեց. նա երդմնազանց եղավ: Մոխրացավ ու անհետացավ Սասնա դյու­ցազունների զո­րության կարևորագույն հիմքը՝ Խաչ Պատերազմին: Խաչ Պա­տերազմին ազգի ու նրա առաջնորդների առա­քինության խոր­հուրդն է: Խաչը խոր­հրդանշում է □առաքինություն□ հասկացության հո­գևոր-բարոյական իմաստները (ճշմարիտ աստվածապաշտության հե­տնորդ, բարեպաշտ, մաքուր հոգով, արդա­րամիտ, ազնիվ և այլն), իսկ Պատերազմին՝ հոգևոր-մարմնական զորությունը (արի­ական, արիա­սիրտ, քաջ, ընտիր, զորավոր, պայքարող, լավ կռվող և այլն): Խաչ Պատերազմի=Առաքինությունը անխոցելի էր դարձնում Սաս­նա հերոս­ներին (□Դնես վեր քո աջ թեւին, որ դարբ չառնի□):

        Սասնա դյուցազունների զորության մյուս հիմքը Քուռկիկ Ջալալին ու Թուր Կե­ծակին են: Դրանց ըն­ձեռնած զորությամբ աստվածազարմ հերոսները կարո­ղանում էին ընդգրկել ողջ կարգավորված Տիեզերքը՝ Երկնքից մինչև Ստորերկրյա Աշխարհ (արևից մինչև սև ջուր) և այնտեղ հաստատել ու պահպանել արարչա­ծին աշխար­հակարգը: Այլ կերպ՝ Քուռկիկ Ջալալին ու Թուր Կեծակին Տիեզերքի բոլոր անկյուն­ներում կար­գա­վորվածություն հաստատող աստվածային Օրենքի խոր­հուրդն են: Քանի դեռ Օրենքը Առաքինության ձեռ­քում էր (Խաչ Պատերազմի նշանով քաջի աջ բազուկն էր ճոճում Թուր Կեծակին), Սասնա Խոյերն անհաղթ աստ­վածներ էին: Դավթի երդմնազանցությամբ սասանվեցին առաքինության հիմ­քերը: Դավիթը դար­ձավ խո­ցելի ու զոհվեց աղ­ջ­նա­կի նետից: Հայոց աշխարհում ա­ռաքինի ապրելա­կերպը բռնեց ան­կումի ճանապարհ:

        Եթե հետևենք Պատմահայր Խորենացու նկարագրությանն ու ժա­մանա­կա­գրու­թյանը, ապա Հայոց աշ­խարհը և նրա արքա Երվանդյան Տիգրանը դեռ առա­քինի էին, օրինապաշտ ու հաղթող: Տիգրանի մասին Խորենացին գրում է. □Եւ ո՞ր իսկա­կան մարդը, որ սիրում է արիական բարքը եւ խոհականությունը, չի ուրա­խանա սրա հիշատակությամբ եւ չի ձգտի նրա նման մարդ լինել: Նա տղամարդ­կանց գլուխ կանգնեց և ցույց տալով քաջություն՝ մեր ազգը բարձրացրեց, եւ մեզ, որ լծի տակ էինք, դարձրեց շատերին լուծ դնողներ եւ հարկապահանջներ…: Հե­տեւակ կռվողները ձիավոր դարձան, պարսերով կռվողներն՝ հաջող ա­ղեղնա­վոր­ներ, լախ­տերով կռվողները զինվեցին սրերով ու տեգավոր նիզակներով, մերկերը պատ­վեցին վահաններով եւ երկաթե զգեստնե­րով: …Նա խաղաղություն եւ շե­նու­թյուն գցեց, բոլորին լիացրեց յուղով ու մեղրով…□: Մով­սես Խորենացին իր □Պատ­մու­թյունն□ ավարտում է հանրահայտ □Ողբ□-ով, որը սկսում է հետևյալ տո­ղերով. □Ող­բում եմ քեզ, հայոց աշխարհ, ողբում եմ քեզ, բոլոր հյուսիսային ազգերի մեջ վե­հագույնդ, որով­հե­տեւ վերացան թագավորդ ու քահանադ, խորհր­դականդ եւ ու­սու­ցանողդ, վրդովվեց խաղաղությունը, ար­մատացավ անկարգությունը, խախտ­վեց ուղղափառությունը, հիմնավորվեց տգի­տությամբ չարափառութ­յու­նը□: Պատ­միչն իր □Ողբն□ ավարտում է հե­տևյալ խոսքերով. □Աստվածապաշտությունը մո­ռացված է եւ կա դժոխ­­քի ակնկալություն□:

       Ահա այս ժամանակահատվածում է, որ Խաչ Պատերազմի հովա­նուց զրկված Մհերը, համոզվելով իր անմեղության մեջ, Քուռկիկ Ջա­լալու և Թուր Կեծակի հետ հեռանում է մեղքերի մեջ թաղված աշխար­հից՝ հե­տևե­լով հոր գերեզմանից իրեն հասած խոսքին.

                                         Քո տեղ Ագռավու քարն է,

                                         Աշխարք  ավերի, մեկ էլ շինվի,

                                         Որ գետին քո ձիու առջև դիմանա

                                         Աշխարք քոնն է:

        Աստվածը հեռացել է և սպասում է մեր կանչին, որովհետև աշ­խարհն ավերողն ու շինողը մենք ենք և մինչ Աստծուն կանչելը պիտի կարողանանք աշխարհն այնպես շինել, որ այն դառնա Աստծո Տաճար: Մհերը վե­րա­դառնալու է Օրենքի (Քուռկիկ Ջալալի և Թուր Կեծակի) հետ, իսկ մինչ այդ մենք պիտի կարողանանք մեր հոգիներում կառու­ցել Օրենքի անսասան պատվանդանը՝ առաքինանալ, զի արդար Օր­ենքի ծանրությունը չի զգում միայն առաքինի մարդը: Պետք է ազատ­վել հոգևոր-մարմնական ինքնաոչնչացման մղձավանջից: Ժամն է ա­ռաքինանալու:

* * *

Հոգևոր-կրոնապաշտամունքային բնագավառ

         Հսկաների Ցեղը՝ Հայերը, լինելով Մարդ-Աստվածներ, ճանաչելով Համատիե­զերական օրինաչափու­թյուններն ու իրականությունը, ունե­ցել են ճշմարիտ պատ­կերացումներ Արարչի, Աստվածների, նյութի ու ներուժի (կենսալիցք-էներգիայի), ինչպես նաև՝ մարմնի ու հոգու (Ոգու) փոխադարձ կապի, ամենատարբեր Բնա­կան՝ Տիեզերական երևույթ­նե­րի և այլնի մասին…

       Հայերի Գիտական Միտքն ու Իմաստասիրությունը կառուցվել է Համատիեզե­րական Ճշմարտությունների հիմքին: Այդ Ճշմարիտ Գի­տական Միտքն ու Ամենայն Ստեղծի Իմաստասիրությունը պարզաբան­վել և տրվել են նաև երկրաբնակ չորս Ցեղերին: Եվ այս Ցեղերը, ճա­նաչելով Ամենայն Ճշմարտությունը, ունեցել են Ար­ա­ր­չի, Աստվածների, Մարդ-Աստվածների (Աստծո Որդիների կամ Ընտրյալների), Ամե­նայն Արարման և դրա հետ կապված սրբությունների վերաբերյալ իրենց հավատքի ու պաշտամունքի բացատրելի դրսևորումները, որից և ծն­վել են Ցեղապաշտու­թյունը, Ծնողապաշտությունը, Հայրենի Հողի, Սր­բազան Արարատ Լեռնաշխարհի, ՀայԱրիական Խաչի (Խաչապաշտու­թյուն, ինչպես հավասարաթև խաչ, այնպես էլ կեռխաչ-սվաստիկա), Նախնյաց և այլ պաշտամունքներ…

       Սակայն, դարերի ընթացքում ցեղապիղծ զանգվածների ձևավո­րվելուց հետո, աստիճանաբար աղա­վաղվեցին և խեղաթյուրվեցին Հա­յերի Ճշմարիտ Գիտական Միտքն ու Ամենայն Ստեղծի Իմաստասիրութ­յու­նը, իսկ դրանք ուսուցանողները՝ Մարդ-Աստվածները՝ Հայերը, ա­ռանձնացվեցին որպես անհատ սրբութ­յուններ՝ Աս­տծո Որդիներ, մար­գարեներ, միակ ու անկրկնելի կատարյալներ… Ավելին, հազար­ամյակ­ներ շա­րու­նակ ստեղծվեցին տարբեր իմաստասիրություններ ու գա­ղա­փա­րախոսություններ՝ կրոններ, հավատքներ, պաշտամունքներ և այլն, որտեղ Մարդ-Աստվածներին սկսեցին ոչ միայն հակադրել միմյանց, այլ՝ գրեթե թշ­նամացնել՝ իբրև □հիմնավորելով□ տվյալ կրոնի բացար­ձակությունը…

        Յուրաքանչյուր նորահայտ □մարգարե□ Մարդ-Աստվածների՝ Հա­յերի, Ճշմա­րիտ Գիտական Մտքի և Ամե­նայն Ստեղծի Իմաստասիրութ­յան արդեն աղավաղված և խեղաթյուրված ներկայացնող նորաստեղծ կրոնա­կան գաղափարախոսություն­ները սկսեց մեկնաբանել արդեն իր մտքի թռիչքի տրամաբանության հնարավո­րու­թյան սահմաններում, և, այսպես, կրոններն էլ իրենց հերթին մասնատվեցին բազ­մաթիվ ա­ղան­դների: Աղան­դա­վորներն արդեն առանձնացրին ոչ միայն Մարդ-Աստ­վածներին, այլև՝ նրանց կյանքի տարբեր ժամա­նակահատվածներն ու գործունեու­թյան ոլորտները: Այսպիսով, Հայերի Ճշմարիտ Գիտական Միտքն ու Ամե­նայն Ստեղծի Իմաստասիրությունը գրեթե ոչնչացվեց, իսկ փոխարենը ստեղծվեցին Մարդ-Աստվածների վե­րա­բերյալ առան­ձին կրոններ, Տիեզերքների, Երկրագնդի և այլնի արարման ուրույն պատկերացումներ, իսկ աղանդների ի հայտ գալով՝ պաշ­տելի դարձան նույնիսկ որևէ Մարդ-Աստվածի, Աստծո Որդու անցկացրած կյանքի մի քանի օրերը…

       Աղավաղումներն ու խեղաթյուրումները մարդկությանը հեռացրին իրականութ­յունից, իսկ Հայերին (նաև՝ Արիացիներին)՝ իրենց Բնությու­նից և Էությունից: Սա­կայն, արդեն անհրաժեշտ է վերջնականապես զգալ ու կողմ­նորոշվել, որ ներկա կրոնների միմյանց հակադրումն ա­նիմաստ է, քանզի ոչ մեկը մյուսի նկատմամբ չի կարող ունենալ որա­կական առավելություն, ավելին՝ տարածում գտած կրոնների հիմնաղբ­յուրները ոչ թե հե­ռու չեն իրարից, այլ սնումը կատարվել է բացարձա­կա­պես նույն Ակունքից…

       Այն կրոնները, որոնք շատ թե քիչ կառուցվել են Հայ Ցեղի Ճշմա­րիտ Գիտական Մտքի և Ամենայն Ստեղ­ծի Իմաստասիրության հիմքի վրա, ունեն բացահայտ նմա­նություններ ու մեկնաբանություններ, և սա թույլ է տա­լիս գրեթե հստակորեն գծա­գրել ընդհանուր ճշմարտության, իրականության պատկերը: Այս գծագրման գործ­ընթացը օրինաչափո­րեն պետք է դառնա հատկապես միմյանց դեմ մարտնչող կրոնների համախմբման այն պահը, որից հետո կարելի կլինի հավաքել, ընդհան­րացնել և անհրաժեշտաբար վերադառնալ Մարդ-Աստ­վածների Ճշմա­րիտ Գիտա­կան Մտքին և Ամենայն Ստեղծի Իմաստասիրությանը, Հա­յակրոնությանը, որ­տեղ էլ այժմ և միշտ թաքնված է Արարչի և Ամենայն Արարման գաղտնիքների բացման բա­նալին՝ Տիեզերա­կան Հավերժա­կան Խորիմաստ Խորհուրդները…

Ա Ր Ա Ր Մ Ա Ն   Տ Ե Ս ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն

 Երբ վերջանում է ամեն ինչ, այն մտնում է Անեզրություն

Ասել է թէ՝ Սկիզբ

         …Անսկիզբ և Անվերջ է Ան­եզրու­թյունը (Ոչինչը, Մեծ Դա­տար­կութ­յու­նը) և Ան­մեկնելի՝ իր Էությամբ: Նա Սկիզբն է բո­լոր Սկիզբների, ինչ­պես նաև Վերջը՝ բոլոր Վերջերի:

       Անեզրությունը Մարմինն ու Հո­գին, Ոգին ու Բացարձակ Կա­­տա­րե­լու­թյունն է: Սպի­տակն է և սևը հա­վա­սա­րապես և դրանցից բխող բո­լոր գույ­ները. այն Ա­մենայնի Սերմն է ու երբեք ու­­նայնություն չէ, և Օր­րանն է Հա­վի­տենական Կյան­քի՝ անծնունդ ու անմահ, այն մշտա­պես լի է Լույսով Ան­սպառ – Ուժով Կենա­րար: Անեզ­րու­թյունը Տունն է Արար­չի և Ամենայն Ար­ար­ման, այն Հավերժի Մարմնավորումն է, սա­կայն հե­ռու՝ որևէ պատ­կե­րա­ցու­մից ու բնութագրումից, կամ նույնն է թե՝ ի Սկզ­բանե Բանն էր, որն Ինքնա­ստեղծ էր և Ան­երևույթ…

       Ամեն ինչ Անեզրության մեջ. ահա’ Իմաստասիրու­թյունն Ամե­նայն Ստեղծի…

       …Եվ Արարիչը՝ Սիրտն Ան­եզրության, Արարումների □Ար­քայից Ար­քան□ դար­ձավ Ակ­ուն­քը ամեն Արար­ման: Եվ Ա­րա­րումն Առաջին որ կա­տարվեց, Ինքնա­բեղմ­նավորումն էր Ար­ար­չի, որ պիտի կոչվեր Մեծ Պայ­թ­յուն՝ Ծն­ունդն Առաջին Տի­ե­զերքի: Եվ Առաջին Սեր­մը Կե­նաց Սկզ­բունքն էր, որ ըն­դու­նեց ամեն մի մարմին. ու այդպես է ցարդ և առ միշտ: Մեծ Պայ­թյունը ձևափոխեց Արարչի Մար­մինը՝ տալով նրան ան­կազ­մակերպ ձև, և ան­նա­խադեպ տրո­հումից խաչվեցին մտ­քերը բո­լոր, ու­ժերը բոլոր, չափում­ները բոլոր ու ժամանակ­ները, ձևե­րը բո­լոր, գույ­ները բոլոր և ամեն, ամեն բան՝ Ար­արչի Մար­մնում: Ու այդ­ժամ տի­րեց Քաոսը (Անկազմա­կերպ­­վածությունը) ա­­մենուր, որ դեռ կր­ում էր Ցա­վը Երկունքի՝ Առ­աջին Ցավը Տիե­զե­րա­ծ­նու­թյան: Այսպես Ծն­վեց Տի­եզերքն Արարչի մեջ՝ կրելով Արարչի Մտքի Ձևը. այն է՝ Ա­ր­ա­ր­ող Ուղեղի Ձևը, ո­րը դեռ այդպես էր Պտուղ վի­ճակում, և վերջ դր­վեց Քա­ոսին ու Արարիչը եղավ Տիեզերք (Կոսմոս, Կազ­մակերպ­վա­ծու­թյուն)՝ Մեծ Եզ­երք: Առա­ջին Տիեզերքը միայն Առաջնեկ Արդյունքն էր Արար­չագործու­թյան և Արա­րումների շա­րունա­կա­կան Երկունքներից Ծնվե­ցին նոր Տիեզերքներ՝ Արար­չադիր Սկզբունքնե­րով և Օրինա­չա­փու­­թ­յուններով, ու այդ­պես է ցարդ և առ միշտ:

       Եվ ընդարձակվում է ամեն անգամ Մեծ Եզերքը կամ Տի­րոջ Մար­մինը՝ ավելա­նալով ևս մեկ Տիեզերա­չափով՝ մշտա­պես պահ­­պանելով իր արտա­քին ձևն ու ներ­քին էությու­նը: Եվ բոլոր Տիեզերքներն ու դր­անցում ներառ­ված ամենա­տարբեր չա­փերի ու ձևերի անթիվ մար­մին­ներն ունեն փո­խա­դարձ կապ և ազդեցություն այն­պես, ինչպես մարդ արա­րածի (ինչ­պես նաև՝ բոլոր կենդանական ու բուսական աշ­խարհ­ների) մարմնի ներ­քին օր­գանները և դրանք միմյանց կապող ցանց-համա­կարգը: Այդպիսով Մարդն էլ Ար­արիչն ու Տերն է իր Եզերքի. ու այդպես է ցարդ և առ միշտ:

       Եվ արդ, սիրի’ր ու պահ­պանի’ր մարմինդ այնպես, ինչ­պես Արար­իչն է սիրում ու պահ­պանում իր Մար­մինը: Կան մար­միններ (իմա՝ օր­գաններ), որոնք հիվանդա­նում, մեռ­նում և փո­խա­րինվում են նոր ծն­ված­ներով, սա­կայն ահա­վասիկ, կան նաև մարմին­ներ, որոնց մահը Տիեզերքի (իմա՝ մար­դու եզերքի) անխու­սա­փե­լի ոչնչա­ցման պատ­ճառ է դառնում, և մեռնում է Տիեզերքը (իմա՝ մարդը): Եվ այդժամ, սնվե­լով Անեզրութ­յան Լույսից Ան­ս­պառ – Ուժից Կենարար՝ կազդուրվում և նոր Առաքե­լություն է ստանում Ար­արչի Մար­մինն այն­պես, ինչ­պես մեռած մարդու Հոգին է դրանք ստա­նում Արարչից, ու այդպես է ցարդ և առ միշտ:

       Եվ ստեղծվեց Տիեզերքն Ա­ռաջին, ստեղծվեցին Տիեզեր­ք­ներ հա­ջոր­դիվ, ու նրան­ցից մե­կն էլ եղավ մեր Տի­եզերքը: Եվ յուրաքանչյուր մարմին ձևա­վորվեց Մեծ Պայթ­յունից (Մեծ Հրից ու Ջերմությունից) հե­տո՝ տրոհ­ման ընթացքի գա­գաթնա­կե­տին հա­սած պահին, անկա­նոն տարածվող, եռա­ցող, հրե հեղուկ նյու­թերից, որոնք ուներ Արա­րիչը, և դրանք տարբեր քա­նակությամբ բաշխ­վեցին այդ մար­մինների մեջ՝ դրանց տա­լով տարբեր Բնույթ ու Ձև. այն է՝ հիմ­նականում գնդաձև, ո­րը Հա­վերժական Պտույտի հետևանք է, և դա է Տիե­զե­րա­կան Մարմնի Կա­տարյալ Ձևը: Ու այդպես է ցարդ և առ միշտ:

       Եվ երբ դադարեց եռքը, բո­լոր մարմիններում սկսեց աս­տի­ճա­նա­բար ընթանալ հա­մակար­գումը, արտա­քին ու ներ­քին ձևա­վորումը, և շուտով բաբա­խեց կյանքը՝ միջա­վայրի բնա­կան պայմաններին համա­պա­տաս­խան արարած­ներով ու բու­սա­ծածկույթով հանդերձ, ու այդ­պես է ցարդ և առ միշտ…

       …Բաբախեց կյանքը նաև մեր Տիեզերքում և այն մար­միններում, որոնց եռքն ու հիմնարար ձևավորումը հան­դարտ­­վեց հետզհետե: Եվ մեր Երկիր Մոլորակը հրե գնդից վե­­րածվեց բազմաշերտ ու բազ­մա­բնույթ Կե­նաց Մարմնի և այն­տեղ նույն­պես երևակվեց կյան­քը՝ ավե­տելով սկիզբը Երկ­րային Արարչության…

       …Եվ Աստվածները՝ մեր Տիե­զերքի Ոգեմարմնական Ար­ա­րած­­ները՝ որ­պես Ար­արչի □միտ­քը կրողներ ու կա­տարող­ներ□, Տիեզերքի մեջ ա­մեն մի մարմնի ու երև­ույթի Պա­հա­պանը դար­ձան: Ու Աստվածներից այդ Ար­ար­­չա­բնույթ՝ հան­գրվանեցին մար­­­­միննե­րում այն, որոնք ըն­դու­նել էին Ձևը Կա­տարյալ Տիե­զերական: Իսկ Երկիրը մեր՝ որ­պես այդպի­սին, իր ձևավորման օրից եղավ առաջին հան­գրվանն այն Աստ­ված­նե­րի, ո­վքեր պիտի դառնա­յին Պահ­ա­պանը մեր Մո­լորակի ու գիտակ­ցա­բար պիտի զրկվեին հրաշա­գործ շնոր­հներից Աստ­վածային, քանզի Մոլորակը մեր նո­րածին ար­դեն իսկ դառնում էր Օթևանը Նրանց:

      …Եվ Աստվածները՝ արդեն Հոգեմարմնական Էակներն այդ՝ հանգր­վա­նե­ցին Արա­րա­տի (Հայ­­կա­կան) Լեռ­նաշխարհին՝ Սրբացնելով այն, որով և Տարածքն այդ Բարձրա­վան­դակի դարձավ Բնօրրան՝ Տա­րածք Աստ­վա­­ծային, Արարում­ների Ակ­ունք Երկրային: Եվ արդ, Աստ­վածներն այդ՝ որպես Կիս­աստվածներ կամ Մարդ-Աստ­վածներ, սկիզբ դր­եցին Ա­ռա­քելությանն այն, որն այնուհետև դրվելու էր նրանց բոլոր Սե­րունդ­ների առ­ջև. այն է՝ Եր­կրա­գնդի վրա ամենուր կա­տա­րել փրկիչ-վե­րա­կանգնիչ գործ-մեծա­­գոր­ծու­թյուններ՝ կան­­խե­լով կենդանական ու բու­սական աշ­խարհների կործանու­մը՝ Տիե­զերքի՝ պարբերաբար վե­րա­ձևավոր­ման արարիչ-ավե­րիչ ազ­դե­ցու­թյուններից և բնական այլ ա­ղետներից ու □պատիժնե­րից□… ու այդ­պես է ցարդ և առ միշտ…

      …Եվ Բնօրրանն այդ կոչվեց ՀԱՅՔ, քանզի Մարդ-Աստ­վածները Բարձ­րյալ Տե­րերն էին (ՀԱՅ(ՀԱՅ(Ը)Ր)-ՏԵՐ (Հայ-Արի­ական լեզվամեկ­նութ­յուն)) Ար­արչա­տուր Տարածքի, և ՀԱՅԵ­ՐԸ ((Հ)ԱՅԱՆԵՐԸ (Արիա­կան)) հետա­գա­յում դարձան Առաջ­նորդ և Հովանավոր այն բոլոր չորս Ցեղե­րի, որոնք □առա­ջացան□ Երկիր Մոլորակի վրա… ու այդպես է ցարդ և առ միշտ…


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 72 other followers