Ո՞վ պետք է ստանձնի այս պատասխանատու գործը

(Այս նյութը բոլոր այն մարդկանց համար է, ովքեր իրենց համարում են սեռադաստիարակված, սեռաչդաստիարակված, ուզում են կամ չեն ուզում, դեմ կամ կողմ են սեռական դաստիարակությանը)

Դեռահասների հոգեբան Կարինե Քոչարյանն այդ առիթով հարցիս պատասխանեց.
- Դաստիարակությունը մեկն է, անդաստիարակ մարդը չի կարող լինել սեռապես կրթված: Սեռերի հարաբերությունն առաջանում է վաղ տարիքից, իսկ դպրոցում դրան անդրադառնալը շատ ուշ է:
Լեւոն Շանթի անվան թիվ 4 միջն. դպրոցի տնօրեն Անահիտ Վարդանյանի տեսակետը. ­”Կտրականապես դեմ եմ դպրոցում սեռական դաստիարակություն անցնելուն: Մենք ավանդապաշտ ազգ ենք, կարիք չկա այդքան վաղ տարիքից երեխաներին սեռերի հարաբերություն բացատրել: Տարրական գիտելիքները, որոնք, որ նրանք ստանում են կենսաբանությունից, բավական են­”:
Կ. Քոչարյան. ­”Սեռական բառը լսելիս մարդիկ միանգամից պատկերացնում են անկողին, բայց մինչ այդ սեռահարաբերումն ավելի կարեւոր է. ինչպե՞ս մոտենալ սիրած էակին, առաջին համբույր, գրկախառնում… Նախ սրանք պիտի սովորեն­”:
4-րդ դպրոցի 8-րդ դասարանցի Անի. ­”Կամաչեմ լսել որեւէ բան իմ հակառակ սեռին վերաբերող­”:
Անիի դասընկեր Արթուր. ­”Մեր ինչի՞ն է պետք իմանալը, տնօրենն էլ չի թողնի­”:

Ի՞նչ, ուզում եք ասել՝ ­”Պտուղը ծառից հեռու չի ընկնում­” (տվյալ պարագայում տնօրենը ծառն է, աշակերտները՝ պտուղը) ասացվածքն ապացուցվե՞ց, բա ­”Կրթության մասին­” ՀՀ օրենքի 18-րդ հոդվա՞ծը: Ըստ որի, դեռահասներն իրավունք ունեն. 1. սեռական դաստիարակության, սեռական եւ վերարտադրողական առողջության պահպանման, 2. իրազեկ լինել սեռական հասունացմանը, ունենալ անհրաժեշտ գիտելիքներ հղիության արհեստական ընդհատման, իմունային անբավարարվածության վարակի կանխարգելման ժամանակակից մեթոդներին: 3. Դեռահասների սեռական դաստիարակությունը հանրակրթական դպրոցներում եւ կրթական այլ հաստատություններում իրականացնում են մասնագիտական պատրաստվածություն ունեցող անձինք:

Տնօրենի խոսքերով՝ ­”Պարտադրված այդպիսի օրենք չկա, դա դպրոցի հայեցողությանն է թողնված­”: Իսկ ըստ ԿԳՆ նախադպրոցական եւ դպրոցական վարչության աշխատակից Անահիտ Մուրադյանի՝ ­”Սա օրենք է, որը շատ շուտով կկիրառվի­”: Հոգեբանը հարցնում է. ­”Ո՞վ պիտի դասավանդի սեռական դաստիարակություն. կի՞ն, թե՞ տղամարդ, միգուցե սեռական հարաբերությունների լավ փորձ ունեցող մե՞կը­”: Ըստ ԿԳՆ կրթության ազգային ինստիտուտի դաստիարակչական բաժնի աշխատակից Լուսինե Ալեքսանյանի, ­”Ուսուցիչները հատուկ դասընթաց են անցնում, թե ինչպե՞ս աշակերտների հետ խոսեն այդ թեմայով: Արդեն 29 դպրոցներում այն փորձում են անցնել ­”Կյանքի հմտություններ­” առարկայի շրջանակում­”:

Վերջապես հասանք իմ ­”ուզած­” հատվածին՝ Գրիգոր Զոհրապի անվան 43 միջն. դպրոցում եմ, դպրոց, որը փորձում է սեռապես դաստիարակված շրջանավարտներ տալ: Ուսուցչուհին քիմիայի մասնագետ Լյուդմիլա Թադեւոսյանն է. ­”Ես ստանձնեցի այս գործը, քանի որ դա շատ է պետք, մենք շատ բան չգիտենք մեր մասին, որոշ բաներ էլ նոր եմ իմանում: Երեխաները մի քիչ անլուրջ կպահեն իրենց, բայց կհափշտակեն գիտելիքը, իսկ անլրջությունը միայն բարդույթներից է, որը կփորձենք հաղթահարել­”: Նույն դպրոցի 8-րդ դասարանի դասղեկ Լյուդա Ղազարյանն ասում է. ­”Այս թեման մայիսի համար է նախատեսված, բայց բացառություն կանենք եւ հիմա կխոսենք դրա մասին, միայն թե երեխաների արձագանքը կարող է եւ լավ չլինել հիմա, իսկ մինչեւ մայիս դեռ մի քանի ամսով էլ հասունացած կլինեն­”:

Շնորհակալություն, ընկեր Ղազարյան: Հա՛, ուրեմն՝ 8-րդ դասարանցիներն ասում են՝ ­”Լավ կլիներ, որ դպրոցում անցնեինք, թե չէ դրան տեղեկանում ենք փողոցում, ամսագրերից­”, ­”Ավելի ճշգրիտ գիտելիք եմ ուզում­”… Աղջիկները լռում են, տղաները կես լուրջ, կես կատակով են խոսում: Ավելի լավ է՝ խնդրեմ անանուն նամակի ձեւով կարծիք գրեն:

Ստացվեց, իսկ սրանք մեջբերումներ են նամակներից. ­”Մայրիկիս չեմ կարող տալ ինձ հուզող հարցերը, կամաչեմ, համարյա ոչինչ չեմ հասկանում սեռական կյանքից, իսկ դա ինձ շատ է խանգարում որոշումներ կայացնելիս­”: ­”Կուզենայի, որ աղջիկներն առանձին, տղաներն առանձին անցնեն այս առարկան, որ իրարից չամաչենք­”: ­”Մեզ շատ պետք կգան գիտելիքներն ապագայում, լավ կլիներ, որ դպրոցում անցնեինք եւ առանց ամաչելու կամ ցինիկություններ անելու­”:

Նորից Կ. Քոչարյանն է խոսում. ­”Սեռական դաստիարակությունը սկսվում է հասարակ շփումից, որից էլ ձեռք ենք բերում որոշակի վարքագիծ: Սխալ մտայնություն է, թե վարքագիծը ժառանգվում է, ոչ, դրանով վարակվում են ծնողներից: Նրանց վարքագիծը պիտի լինի սեռադաստիարակված, պիտի խոսեն իրենց երեխաների հետ, մասնագիտական, կյանքի խորհուրդներ պիտի տան նրանց­”: Բայց ծնողներից շատերն ամաչում են երեխաներից. ­”Ավելի լավ է՝ դպրոցից ստանան գիտելիք, ես չեմ կարող երեխաներիս հետ խոսել այդ մասին, բայց հարեւանիս երեխային կասեմ­”,- խոստովանեց նրանցից մեկը: ­”Երբեմն խոսում եմ աղջկաս հետ, տալիս խորհուրդներ, թե ի՞նչ անի՝ չսխալվելու համար, ինչպե՞ս կողմնորոշվի­”, – ասաց մեկ այլ մայրիկ: Հոգեբանի կարծիքով՝ ­”դա կարծրատիպ է, որը պիտի հաղթահարի ծնողը: Կարելի է շատ հեռվից գալ, զգուշությամբ անցնել բուն նյութին: Օրը 15 րոպե՝ եւ 1 ամսից սեռադաստիարակված երեխա կունենան:

Մեղքս ինչ թաքցնեմ, վերջին եմ հասել, պիտի ասեմ. էս աշակերտներն ինձ դրեցին լավ սեռադաստիարակվածի տեղ, հետո էլ, թե. ­”Բա, ընկեր Փառանձեմ, մյուս ժամին կգաք, մեր գրավոր հարցերին բանավոր կպատասխանեք: Մենք երիտասարդ ուսուցչուհի ենք ուզում այս առարկան ավելի լավ յուրացնելու համար­”: Իսկ ինձ ուղղված հարցերից մեկը սա էր. ­”Ինչու՞ է մարդ սեռական գործողության կարիք զգում, սեռական հարաբերությունից հետո թուլություն զգու՞մ է, թե՞ ոչ­”: Դե ես էլ պրպտել եմ գրքերը, խոսել սեռաբանի հետ, այցելել նրանց, պատասխանել հարցերին: Եթե ձեր գլխում էլ են հարցեր ծագում, դիմեք ինձ՝ ­”մասնագետիս­”:…

Փառանձեմ Հովհաննիսյան
ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ 4-րդ կուրս

Խմբ. կողմից. – Այս թեման դաստիարակության կարեւոր խնդիրներից է: Բայց նկատի ունենանք, որ մարդու կյանքում ամեն ինչ հրահանգավորելու օտարի թելադրած մոլուցքը լավ բանի չի հանգեցնում, մանավանդ, եթե նկատի ունենանք նաեւ այն դասագրքերը, որոնցում սեռադաստիարակության փոխարեն սեքսադաստիարակություն է եւ որոնցով ԿԳՆ պատասխանատուները որոշել են կազմակերպել ուսուցումը: Նախապես ակնհայտ է, որ դրսից պարտադրված այս ­”կրթությունը­” նպաստելու է միայն մեր ընտանեկան եւ ազգային ավանդույթների, դրանցով պայմանավորված հարաբերությունների հետագա այլասերմանը:

­”Լուսանցք­”  Թիվ  38,  14-20 դեկտեմբեր 2007թ.

Հանրակրթական պատերազմ

Ազգայի՞ն, թե՞ ապազգային սերունդ ենք կրթում 

Անցյալ դարեվերջն ու ներկա դարասկիզբը “նշանավորվեց” համապարփակեցման (գլոբալացման) ավերիչ գործընթացով, ինչը անդրադարձավ նաեւ մեր հոգեւոր-կրթամշակութային ոլորտին: 

Հոգեւոր ոլորտին (հին ու նոր հավատներին, կրոնին ու աղանդներին) անդրադարձել ենք “Լուսանցք”-ի մի քանի թողարկումներում: Պակաս տխուր ու վատթար վիճակ չէ նաեւ կրթական բնագավառում: Այս կարեւորագույն ոլորտի (սերնդի ձեւավորման) օտարամուտ, օտարածին արժեքների ներխուժման վտանգի մասին Հայաստանի ազգայնական կառույցներն ահազանգել են դեռեւս 1990-ական թթ. սկզբից: Սակայն, ցավոք, վտանգը ոչ միայն չգիտակցվեց, այլեւ ահազանգողներին պիտակավորեցին… 

Այսօր արդեն ակնհայտ է, որ մեզ պարտադրվել է հայեցի նկարագրին անհարիր, մեր բարոյականությունն ու հոգեբանությունը խեղաթյուրող, ազգայնականության տարր չպարունակող կրթահամակարգ: Այս պարագան, ուզենք թե չուզենք, հանգեցնում է Հայոց Արժեքային Համակարգի այլասերմանն ու քայքայմանը, որի հիմնական տարրերն են հայ խոսքը, երգն ու պարը: 

Ամոթալի է, բայց ազգային հորջորջվող իշխանությունների օրոք իրականացվում է հայ էությունը ձեւավորող այս երեք կարեւորագույն բաղադրիչների արժեզրկման հետեւողական գործընթաց: Հայ լեզուն անպատիժ արհամարհվում ու աղավաղվում է, Հայոց Տան մեջ վիճարկվում է Հայերենի՝ Հայոց Տան Տերը լինելու իրավունքը: 

Մեր թողտվությամբ հայերենի կենսատարածք են ներխուժում օտար լեզուները, իսկ առանց միասնական լեզվահոգեբանական ու լեզվամտածողական դաշտի վտանգվում է պետության կայունությունը, ազգի հարատեւումը: Նույնիսկ աշխարհի հզոր պետությունները որեւէ օտար լեզվի մրցակցություն իրենց պետական լեզվի հետ բացառում են: Ազգային փոքրամասնություններին էլ թույլ են տալիս իրենց լեզուն ու մշակույթը զարգացնել այնքանով, որ նրանք չդառնան տվյալ միջավայրին խորթ տարր եւ չսպառնան երկրի անվտանգությանը: 

ՀՀ-ում այսօր սնկի պես աճում են օտարալեզու, օտարամշակույթ, օտարաբարք հաստատությունները՝ եւ՛ պետական, եւ՛ մասնավոր: Հոգեւոր գաղութացումն իրականացվում է ամենակարեւոր ոլորտի՝ կրթահամակարգի միջոցով: Կրթական քաղաքականության նպատակը պետք է լինի ազգային-պետական շահին համապատասխան սերնդակրթություն ապահովելը, Հայրենիքին եւ նրա Ազգային Համակարգին տեր կանգնելու հոգեբանություն ունեցող քաղաքացիներ ձեւավորելը: 

ԿԳ նախարարության կոլեգիան դեռ 1990թ. ընդունեց Ազգային միասնական դպրոց ունենալու մասին որոշում, որը հաստատվեց ՀՀ ԳԽ-ում, իսկ հետագայում ամրագրվեց ՀՀ Սահմանադրությամբ, “Լեզվի մասին”, “Կրթության մասին” ՀՀ օրենքներով: Սակայն, դեռեւս չի մշակվել ազգային դպրոցի հիրավի ազգային-պետական ծրագիր՝ բովանդակային ու կառուցվածքային լուծումներով: Եվ այս բաց ու անպաշտպան դաշտում գործում են զանազան օտարամուտ կազմակերպություններ. բովանդակային եւ կառուցվածքային աղավաղումները պատահական բնույթ չեն կրում. ծրագրավորված են, նպատակաուղղված, “դրամաշնորհված”: 2001թ. ԱԺ-ն հաստատեց “Կրթության զարգացման 2001-2005թթ.” ծրագիրը, որը կրթահամակարգ ներմուծված օտարամուծությունների, խեղաթյուրումների, աղավաղումների պետական վավերացումն էր: Բերենք մի օրինակ՝ 2-րդ բաժնում ծրագրի նպատակը ձեւակերպված է այսպես՝ “… հայ ժողովրդի հոգեւոր եւ մտավոր ներուժի ամրապնդում, ազգային եւ համամարդկային արժեքների պահպանում ու զարգացում”: Հաջորդ գլուխներում բացահայտված է ծրագրի իրական նպատակը՝ “համաշխարհային շուկայի պահանջներին համապատասխան քաղաքացիներ ձեւավորելը”: Այս նպատակն իրականացնելու համար նախատեսված էր՝ դրամավարկավորման ձեւի փոփոխություն՝ ըստ աշակերտների թվի. դասարանների խոշորացում, որի հետեւանքն էլ լինելու էր կրթության որակի անկումը, ուսուցիչների թվի կրճատումը, սոցիալական լարվածությունը: Այդպես էլ եղավ, բոլորս տեսանք “օպտիմալացման” ավերածություններն ու ազգային դպրոցի “միջազգայնացումը”… 

Այո՛, ոմանց ոչ թե ազգային մարդ՝ հայ քաղաքացի է պետք կրթել, այլ՝ աշխարհաքաղաքացի, անդեմ մեկին, ով սեփականից առավել սիրի եւ ընդունի օտարի կերպը: Ինչ է՝ համաշխարհային բանկը ցնդե՞լ է, որ հայ ազգայնականներ դաստիարակի, այդքան գումարները դրվում են, որ ուղեղներն ու հոգիները “լվացած” սերունդ կրթեն (իմա՝ կրտեն), ամեն երկրում իրենց կամակատարներն ու նպատակներն իրականացնողներն ունենան, աղանդավորականների ու սեռամոլագարների նման ապագա մի ազգուրացների հոծ զանգված էլ ստեղծեն… 

Սրան հետեւեց պետական ուսումնական հաստատությունների իրավունքների, պարտականությունների եւ գործունեության կարգի խառնաշփոթի պահպանումը, ինչը շարունակվում է առայսօր: Ապակենտրոնացմամբ փոշիացավ հանրակրթության կառավարման կրթահամակարգը: Իրականացվեց կրթության հումանիտարացում, ուսուցման հումանացում: Հումանիտարացումը պարզաբանելիս նշվել էին ավելացող առարկաների անվանումները, իսկ պակասեցվող առարկաները գաղտնագրվել էին. եթե իմանայինք, որ հանրակրթական ծրագրերից հանվելու էին ճշգրիտ գիտությունները, գուցե ընդվզեինք այն պահին… Ուսուցման հումանացումն էլ նախատեսում է ուսուցչի դերի նվազեցում, աշակերտի կամքի կատարում, ինչպես ժամանակին տեղեկացրել էր ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչը՝ ծրագրի քննարկման ընթացքում: Ուսուցիչը իրավունք չունի գիտելիքը որպես անհրաժեշտություն ներկայացնել. աշակերտն ինքն է որոշում՝ ինչ պետք է սովորի: Սա արդեն որոշակիորեն կիրառվում է մեզանում: Հումանիտարացումն էլ, հումանացումն էլ “բարձր” մակարդակով կազմակերպեցին “50-ից ավելի տեղական եւ միջազգային կազմակերպություններ”, որոնք համապարփակեցման ծրագրեր են իրականացնում: 

Իսկ “Մանկակենտրոն դասարաններ” ծրագրով գործող խառնակչախմբերը (չշփոթել խառը խմբերի հետ), ըստ ծրագրի հեղինակների՝ ապահովելու են սեռական դաստիարակություն, որում “պիտի” լինի հանդուրժողականություն, քանզի “9 տարեկանում երեխաները ձգտում են միասեռության”: Մերթ ընդ մերթ էլ շրջանառության մեջ են դրվում դասաքրքեր, որոնցում, 4-րդ դասարանից սկսած, մեր երեխաները պիտի ստանան սեռական հարաբերությունների վերաբերյալ սեռական դաստիարակություն: Երբ թերթում ես նմանատիպ “դասագրքերը”, ապա պարզ է դառնում, որ դա ոչ թե սեռական դաստիարակություն է (որը նույնպես անընդունելի է այդ տարիքում, եւ որի կարիքը 4-րդ դասարանցին դեռ չունի, ինչպես արեւմտյան “գերզարգացած” տարրական դասարանի արդեն լկտիացած դպրոցականը), այլ պատրաստում է ապագա պոռնիկների եւ համասեռականների… Ազգերը փչացնելու ամենադաժան ու հեշտ ուղին… 

Միջազգային կրթական չափորորոշիչները պարտադրում են նաեւ գիտամանկավարժական կազմի երիտասարդացում. մեզանում հաստատված բնական, կանոնակարգված սերնդափոխության փոխարեն ուղղակի պետք է ազատվենք փորձառու գիտնականներից, մանկավարժներից, քանզի նրանք շատ վտանգավոր են միջազգայնացման տեսանկյունից, հեշտ հարմարվող չեն: 

Կրթահամակարգի ապակենտրոն կառավարումը անցում է պետական միասնական կառավարումից համայնքային կառավարման: Հանրակրթության համար պետական վերահսկողության ու հովանավորության նվազեցումը դպրոցի գործունեությունը կախվածության մեջ է դնում դեռ չկայացած (կամ ֆեոդալական կարգերի անցած) տեղական ինքնակառավարման մարմինների դրամական հնարավորության վիճակից: Այսպիսի կառավարումը արդյունավետ չի կարող լինել, եւ ի վերջո հանգեցնելու է կրթահամակարգի փոշիացմանը: Ֆինանսավորման նոր եղանակն էլ նախատեսում է դպրոցի պետական ֆինանսավորումը՝ ըստ աշակերտների թվի: Կրթահամակարգի “բարեփոխումը” (մեր համոզմամբ՝ փոշիացումը) կառավարությունն “ապահովել” է համապատասխան որոշումներով:

Իրականացված “ռացիոնալացում”, “օպտիմիզացիա” բացասական գործընթացը, որը կարող էր կոչվել արդյունավետացում, բարեփոխում, դրական երանգ կունենար, եթե հիմքից խեղաթյուրված չլիներ: Հիմա դա “անցած էտապ” է եւ միջազգային դրամաշնորհները բառացիորեն գնեցին մեր կրթության ոլորտը, նաեւ՝ բուհական, ու անվերապահորեն թելադրում են իրենց “խաղի կանոնները”… 

“Բարեփոխում” կոչված գործընթացի հետեւանքները

1. Հոգեբանական

Հանրակրթության բովանդակությամբ է որոշվում սովորողների հնարավորությունների, կարողությունների բացահայտումը, կրթվող սերնդի նկարագիրը: Բովանդակային փոփոխություններով, օտար ծրագրերի ներխուժմամբ, աղավաղվել են աշխարհաճանաչողության ակադեմիական սկզբունքները, “ազատ, այլընտրանքային ուսուցում” անվան տակ քայքայում են դարերով մշակված կրթական ավանդույթը, ազգային դաստիարակությունը: 

Ներդրվում են կրթության այնպիսի եղանակներ, որոնք հանրակրթությունը վերածում են աննպատակ, չվերահսկվող զբաղմունքի, երեխան աշխարհաճանաչողության գիտելիք է ձեռք բերում խարխափելով, անկազմակերպ, այսինքն՝ դեն է շպրտվում կրթելու հայոց դարերի փորձը: 

Նման ծրագրերին թռուցիկ հայացք գցողն էլ կնկատի, որ այն միտված է կրթվող սերնդին դարձնել օտար արժեքների կրող, որի հետեւանքն անհատի, նաեւ՝ ազգի համար անվստահության, բարդույթավորման, խառնաշփոթ մտածելակերպի ձեւավորումն է: Պատահական չէ, որ այսօր հայոց արժեքային համակարգը կարեւորող երիտասարդները հազվագյուտ են: Իսկ սա նշանակում է՝ երկրին ու ազգին տեր կանգնողի հոգեբանություն ունեցող քաղաքացի չի ձեւավորվում:

2. Քաղաքական

“Բարեփոխման” ծրագրերի քաղաքական հենքը համապարփակեցումն է (գլոբալացումը): Երկրներ գրավելու անվրեպ միջոց է մշակութային-հոգեւոր դաշտը քայքայելը: Մշակութային ոլորտի համապարփակեցումը օտար մշակույթի ներխուժումն է, բնականաբար՝ մեր ունեցածի դուրս մղումով: 

Կրթահամակարգի համապարփակեցումը պետք է լիներ ընդամենը կրթական մակարդակի, չափի համապատասխանեցումը պետությունների մասնագետների շփումը հեշտացնելու նպատակով, այնինչ վեր է ածվել գաղութացման գործոնի, եւ սրա քաղաքական հետեւանքն էլ ինքնիշխանության կորուստն է լինելու: 

3. Սոցիալական

Այսպիսի ծրագրերը չեն շրջանցում սոցիալական լարվածության խնդիրը, որն իրականացվում է ազգային արժեքային համակարգի ոտնահարումով՝ առաջացնելով նաեւ հիասթափություն: Ստեղծվել են մեխանիզմներ, որպեսզի այս անհեթեթ մրցապայքարում պարտվեն հմուտ, գիտակ, ազգային մտածելակերպով մանկավարժները: “Օպտիմալացված” զարմանահրաշ նախարար Սերգո Երիցյանը (ՕԵԿ-ի նախկին կարկառուն ներկայացուցիչ, այժմ ՀՀ նախագահի խորհրդական) մեր “գրանտակեր” կառավարության ու ԱԺ պատգամավորների հետ, համաշխարհային բանկի խիստ հսկողության ներքո նախապատրաստեց հայոց կրթահամակարգի փլուզումն ու այսպես կոչված 12-ամյա կրթակարգի ներդրումը, իսկ բազմակիր ԿԳ նախարար Լեւոն Մկրտչյանը հիմնավորապես կատարեց օտարների պարտադրանք-պատվերը: Պատմաբան դաշնակցական նախարարը երեւի իր ուսումնասիրությունների արդյունքում պարզել է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը եվրաչափանիշներով է կրթվել, վենետիկներում կամ բոլոնիաներում… 

Զարմանալի է (գուցե թե այլեւս՝ ոչ), բայց ներկայիս ԿԳ նախարարը լինելով անունով ազգային կուսակցության անդամ (ՀՅԴ), իր կուսակիցների միջոցով գոնե մատը մատին չի խփում հայոց ազգային կրթակարգը վերականգնելու համար: 

Մնում է հուսալ, որ մեր ազգի գենետիկ զորությունն ու հիշողությունը կբավականացնի, մինչեւ հայկական (հայաբնույթ, հայահոգի) ազգային իշխանության հաստատումը… 

Արամ Ավետյան 

“Լուսանցք” Թիվ 27, 28 սեպտեմբերի-4 հոկտեմբերի, 2007թ.

Ազգային “ռեֆորմ”՝ կրթական դավադրությամբ

Ավարտվեցին բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում պետական քննությունները, եւ ուսանողական տարիների ընթացքում ձեռք բերած փորձով, հմտություններով ու գիտելիքներով կյանք մտավ եւս մեկ սերունդ: Ինչպես միշտ, գրանցվեց որակյալ ու հույսեր ներշնչող մասնագետների զգալի բանակ, որոնք, սակայն, բարձրագույն ակադեմիական հաստատությունների (ասպիրանտուրաներ) ընդունելության նոր ընթացակարգի պատճառով կարծես մասնագիտական առաջընթացի եւ իրենց գիտելիքները ազգին ու պետությանը ծառայացնելու լուրջ հույսեր չունեն:
Բարձրագույն ակադեմիական հաստատությունների ընդունելության նոր ընթացակարգի համաձայն, իրենց մասնագիտական կրթությունը շարունակել ցանկացող երիտասարդ մասնագետները՝ այսպես կոչված ասպիրանտուրաների դիմորդները, մինչեւ իրենց մասնագիտական քննությունների հանձնումը պետք է “թոյֆըլ” կոչված ծրագրի շրջանակներում անգլերեն լեզվի եւ ինֆորմատիկայի կենտրոնացված քննություններ հանձնեն օտարերկրյա մասնագետներին ու այդ պատնեշն անցնելուց հետո միայն հանձնելով մասնագիտական քննություններ՝ ընդունվեն բարձրագույն ակադեմիական հաստատություններ: Փաստորեն, լավագույններից լավագույններին ընտրելու անվան ներքո իրականում գիտական ոլորտից դուրս են մղվում որակյալ մասնագետները, ինչն իր հերթին հանգեցնում է մեր երկրից “ուղեղների արտահոսքի”: Այսինքն՝ ամերիկյան, անգլիական կամ եվրոպական մասնագետները՝ առաջնահերթության կարգով, օտար լեզվի քննություն ընդունելով դիմորդներից, որոշում են, թե կարող են նրանք դառնալ լեզվաբան, բանասեր, պատմաբան, գրականագետ կամ այլ մասնագետ եւ սա այն պայմաններում, երբ հայոց լեզվի իմացության խնդիրը մղվել է հետին պլան ու…մեր մասնագետներն այսօր ունեն հենց լեզվաիմացության ու լեզվամտածողության խնդիր: Այսպիսով, օտարերկրյա մասնագետները, կասեցնելով մեր գիտակ երիտասարդների մասնագիտական առաջընթացը, միաժամանակ հող են նախապատրաստում նրանց արտահոսքի համար, հասկանալի է երիտասարդները կգնան այն երկրներ, որի պետական լեզվին լավ են տիրապետում: Կասկածներ կան, որ տարբեր երկրների եւ, հատկապես, ամերիկյան դեսպանատունը այս ընթացքում առանց բարդությունների մուտքի վիզաներ կտրամադրի ասպիրանտուրաներ չընդունված եւ ժամկետային զինվորական ծառայությունից ինչ-ինչ հիմքերով ազատված երիտասարդներին՝ այդպիսով “սեփականացնելով” մեր որակյալ մասնագետներին, որոնց կայացման ու մասնագիտական գիտելիքների ձեռքբերման համար ՀՀ-ն հսկայական գումարներ է ծախսել: 

Ասածներիս ապացույցն է նաեւ այն, որ մի շարք բուհերում ասպիրանտուրայի ընդունելության հայտ ներկայացրած ուսանողները այդպես էլ չեն կարողացել անցնել անգլերեն լեզվի իմացության “պատնեշը”, ինչի հետեւանքով ստեղծվել է մի իրավիճակ, երբ կրթության ու գիտության նախարարությունը տրամադրել է համապատասխան տեղեր բուհերին, որոնք, սակայն, մնացել են թափուր՝ քանի որ այդ տեղերը զբաղեցնելու հայտեր ներկայացրած ուսանողները չեն հանձնել անգլերեն լեզվի քննությունը: Ի՞նչ է ստացվելու արդյունքում, ովքեր են զբաղեցնելու այդ տեղերը եւ ո՞վ է ի վերջո պատասխան տալու այս գործընթացի համար. գործընթաց, որը կարող է աղետալի հետեւանքներ թողնել մեր գիտական ու մասնագիտական ոլորտների վրա: Ո՞վ կամ ովքե՞ր են իրավունք վերապահել օտարերկրացիներին՝ որոշել մեր մասնագետների որակն ու նրանց հետագա ճակատագիրը՝ այն էլ կախված օտարի լեզվի իմացությունից…

Քավ լիցի, ես անկարեւոր չեմ համարում օտար լեզվի իմացությունը մասնագիտական կայացման ու առաջընթացի ճանապարհին, քանզի օտար լեզուների եւ դիցուկ՝ հենց անգլերենի իմացությունը անհրաժեշտ է մասնագետին, շատ սկզբնաղբյուրներ ուսումնասիրելու, գիտական մտքի վերջին նվաճումներին ու ձեռքբերումներին ծանոթանալու համար: Հարցն այն է, որ մենք ընտրել ենք վերոնշյալ խնդիրների լուծման վատագույն տարբերակը: Խնդրի լուծման համար կար առավել լավագույն տարբերակներ: Կարելի էր վերցնել մերձբալթյան երկրների օրինակը. այսինքն՝ հայերեն թարգմանել համակարգչային ծրագրերը, գիտա-տեխնիկական գրքերը, միաժամանակ ստեղծել նաեւ թարգմանչական ծրագրեր, որոնք կօգնեին երիտասարդ մասնագետներին համակարգչային ծրագրերի օգնությամբ տեղեկանալ վերջին նորություններին՝ միաժամանակ լուծելով լեզվամտածողության խնդիրը՝ ստիպելով հարգել սեփական լեզուն: Առավել եւս, հնարավոր է, որ այդպիսի ծրագրեր արդեն կան, պարզապես պետք է դնել գործողության մեջ: Կամ կարելի էր օգտվել մեր պետական այրերի կողմից այդքան “պաշտելի” եվրոպական երկրների փորձից. այն է՝ մասնագիտական քննությունների հիման վրա կատարելով ասպիրանտուրաների ընդունելության քննություններ, ուսման ընթացքում դնել օտար լեզվի տիրապետման խնդիրը եւ թույլ տալ պաշպանել գիտական կոչում որեւէ օտար լեզվի համապատասխան իմացության դեպքում եւ ոչ թե ընդունելության քննություններից մի քանի ամիս առաջ փոփոխման ենթարկել ընդունելության ընթացակարգը՝ կատարված ու մեր երկրի ու գիտական մտքի դեմ ուղղորդված դավադրության փաստի առաջ կանգնեցնել գիտական ու ուսանողական հանրությանը, ինչը ստիպում է հանգել մի եզրակացության, որ ազգային իշխանություններն ու ազգայնական համարում ունեցող կրթության նախարարը կատարեցին երկիրն ու երիտասարդությանը բարոյազրկող ու հուսալքող մեկ քայլ եւս, ինչը լրացուցիչ երկրից երիտասարդության գիտական ներուժի “արտաքսման” խթան կդառնա:

Ես՝ որպես երիտասարդ, հարցս ուղղելով երկրի ղեկավարներին ու պատասխանատու այրերին, ուզում եմ իմանալ, թե ո՞վ պետք է պատասխան տա այս ամենի համար ու ո՞վ է լափել հսկայական գումարներ՝ մեր երկրի ու ապագայի դեմ ուղղված այս դավադրությունը կազմակերպելու նկատառումով…

Էդգար Հելհելյան 

“Լուսանցք”   Թիվ 12,    1– 7 հունիսի, 2007 թ.

Դասագիրքն, իհարկե աստվածաշունչ չէ, բայց…

Գիտելիքներ ձեռք բերելու տարբեր միջոցներից ամենաարդյունավետը միշտ էլ լավ դասագրքն է, պայմանով, որ այն յուրացվում է հմուտ մանկավարժի ղեկավարությամբ: Հայաստանի հանրակրթական դպրոցներում գիտելիք են ստանում հազարավոր հայ երեխաներ՝ մեր երկրի ապագայի գրավականները: Ի՞նչ դասագրքեր ենք նրանց հրամցնում, ինչքա՞ն նյութ են ստանում, որքա՞նն են կարողանում յուրացնել:

Սրանք հարցեր են, որոնք վաղուց են լուրջ մտահոգության տեղիք տվել: Այսօրվա իրավիճակը կարելի է կոչել “բարեփոխման շրջան”: Սրան նախորդել է խորհրդային ժամանակներում պարտադրված օտար դասագրքերի փոխարեն սեփականն ստեղծելու փուլը: Փորձը ցույց տվեց, որ դրանք չափազանց ծանրաբեռնված են տեղեկատվությամբ, անծանոթ անուններով, զերծ չեն այլ լուրջ թերություններից եւ սահմանված նվազ դասաժամերի պայմաններում դժվար են յուրացվում: Հայաստանում այժմ, կարելի է ասել, բարեփոխման գործընթացում է ամբողջ կրթական համակարգը՝ մանկապարտեզից բուհ: Անկասկած է, որ մեծապես նաեւ դասագրքերի որակից է կախված, թե ինչ արդյունք կտան դրանք: Որովհետեւ բառը կարող է շփոթություն առաջացնել. այնինչ պարտադիր չէ, որ բարեփոխում անունը կրող գործընթացն անպայման դրական արդյունք տա: Հայաստանում արդեն մրցույթով ընտրվել են հանրակրթական ծրագրերին ու չափորոշիչներին համապատասխան դպրոցական դասագրքերը: 2006-07 ուստարում հանրակրթական դպրոցներում ներդրվել են տարրական եւ միջին դպրոցի “Հայոց լեզու”, “Գրականություն”, “Մաթեմատիկա” եւ “Ինֆորմատիկա” դասագրքերը, 2007-08 ուստարում գործածվելիք 6-րդ դասարանի “Մայրենի”, “Մաթեմատիկա”, 7-րդ դասարանի “Ինֆորմատիկա”, 8-րդ դասարանի “Հայոց լեզու”, “Հանրահաշիվ”, “Գրականություն”, “Երկրաչափություն” առարկաների դասագրքերը մրցույթով անցել են դեռ նախորդ տարի: Բնագիտական եւ հասարակագիտական առարկաների ծրագրերը, չափորոշիչներն ու դասագրքերը, ինչպես նաեւ ուսուցչական ձեռնարկները պատրաստ կլինեն այս տարվա սեպտեմբերին: Նախատեսվում է 2006-2009թթ. հիմնական դպրոցն ամբողջությամբ ապահովել նոր ծրագրերով ու դասագրքերով:

Դատելով գրքերի շրջանառու հիմնադրամի տնօրեն Կարինե Հարությունյանի եւ Կրթության ազգային ինստիտուտի տնօրեն Նուրայր Ղուկասյանի խոսքերից՝ նոր դասագրքերի համար սահմանվել են մի քանի անհրաժեշտ սկզբունքներ, որոնց բավարարումը կարող է արդյունավետ դարձնել գիտելիք հաղորդելու եւ ձեռք բերելու գործընթացը դպրոցներում: Առաջին հերթին փորձ է արվել մեծացնելու ուսուցիչների մասնակցությունը դասագրքաստեղծ աշխատանքին: Տիկին Հարությունյանը նշեց, որ գործածվողներից ամենաքիչ բողոքները կան օտար լեզուների դասագրքերից, որոնց հեղինակներն ուսուցիչներ են: Հենց նրանք են լավ պատկերացնում գիտելիքի այն ծավալը, որը երեխան կարող է ընկալել մեկ դասի ընթացքում, այդ նրանք են կարողանում տարիքային խմբին համապատասխան պարզ ու մատչելի ձեւակերպել հաղորդվող մտքերը, հետաքրքրություն առաջացնել նյութի նկատմամբ: Բուհական դասախոսների հեղինակած դասագրքերը, դատելով անցյալի փորձից, հիմնականում հեռու են դպրոցականի պահանջներից, խիստ ծանրաբեռնված են նյութով եւ փոքրաթիվ աշակերտներ են այն յուրացնելու ցանկություն ունենում: Այն հանգամանքը, որ մի քանի տարի առաջ անցկացված միջազգային մի դիտարկում ի հայտ է բերել մեր դպրոցականների անբավարար գիտելիքը բնագիտական առարկաներից, չի նշանակում, թե դասագրքերը բավարար գիտելիք չեն պարունակում: Ըստ էության՝ դրանք այնքան են հագեցած ավելորդ տեղեկություններով, այնքան խրթին են մատուցում ուսումնասիրվող նյութը, որ միայն շատ հմուտ ու սրտացավ ուսուցիչն է կարողանում սովորեցնել իր աշակերտներին, այն էլ՝ դասարանի փոքր մասին: Ընդ որում, չպետք է մոռանալ՝ մեր ուսուցիչները միշտ նշում են, որ իրենց աշակերտներն ի վիճակի են դիմանալ բավական մեծ ծանրաբեռնվածության: Երեւանյան դպրոցների ուսուցիչների, տնօրենների հետ զրույցներում այս թեման մի քանի անգամ շոշափվել է: Գրեթե բոլորն էլ այն կարծիքին են, որ քիչ դասաժամերի պայմաններում բարդ դասագրքով ու մեծածավալ նյութով առարկաները չեն յուրացվում՝ բարդացնելով աշակերտների, ծնողների, ուսուցիչների, կրթության պատասխանատուների գործը: Լավ աշակերտները նյութը վերադարձնում են, լավագույն դեպքում, մոտ 60 տոկոսով: Միջին դասարաններում տարիքին անհամապատասխան մատուցված նյութը հետագայում՝ բուհում քննություն տալու նպատակով, յուրացնում է այն աշակերտը, ով ընտրել է համապատասխան մասնագիտություն: Եվ եթե որեւէ մեկին (իսկ նրանք տվյալ դասարանի մեծ մասն են) քննություն տալու համար այս կամ այն առարկան անհրաժեշտ չէ, ապա նա պարզապես մնում է անտեղյակ: Սրա օրինակները մեր հասարակությունում արդեն ակնառու են ու պարզապես սպառնում են հայոց ազգային անվտանգությանը. 21-րդ դարում հիմնավոր գիտելիքներից զուրկ հասարակություն ունենալը, մեղմ ասած, մխիթարական չէ:
Նշվում է, որ մեր ուսուցիչները դասագրքեր ստեղծելու գործում պակաս նախաձեռնող են եղել: Մինչդեռ երեւանյան դպրոցներից մեկի աշխարհագրության ուսուցիչը հայտնեց, որ ինքն ունի համակարգչային շարվածքով ուսումնական ձեռնարկ, որն, իր կարծիքով, զերծ է տարածված սխալներից, մատչելի է եւ հագեցած անհրաժեշտ նյութերով: Բայց մրցույթին մասնակցելու համար ուսուցիչները բավականաչափ տեղեկացված չեն. “Դասագրքերի հեղինակներին մեծ հոնորարներ են վճարում, այնպես որ, ամեն մարդ չէ, որ հնարավորություն ունի մասնակցելու մրցույթին: Քանի տեղ դիմել եմ, բոլորը ձեռք են թափ տալիս, կարծում են, թե դրանից շահույթ չկա: Այսպիսի կարեւոր բաները մնում են թղթի վրա”: Դասագրքերը մրցույթի են ներկայացնում հրատարակչությունները, նրանց հետ են աշխատում հեղինակները, եւ մրցույթի կարեւոր պայմաններից է դրանց տեսքը, տպագրության որակը, մատչելի գինը:

Նոր կրթակարգի կարեւոր տարրերից է այլընտրանքային դասագրքի գաղափարը: Կրթության պատասխանատուները մտածում են, որ դասագիրքն աստվածաշունչ չէ: Ուստի‘ հանձնաժողովի երկրորդ մրցանակը շահած գիրքը նույնպես դասագրքի կարգավիճակ է ստանում՝ ուսուցչի հայեցողությանը թողնելով‘ ընտրել առավել համոզիչը:

Նոր դասագրքեր ստեղծելու սկզբունքներից մեկը համարվել է բովանդակության համապատասխանությունը կրթության ծրագրերին ու չափորոշիչներին: Դասագրքի հեղինակը պետք է ստեղծագործի այս շրջանակներում, իսկ դա նշանակում է, որ դրանք պետք է լինեն հիմնավորված ու վերջնական: Այդպե՞ս է արդյոք: Օրինակ, հայ գրականության դասագրքի հեղինակ, Գրականության ինստիտուտի տնօրեն Ազատ Եղիազարյանն այն կարծիքին է, որ գրականության չափորոշիչներն ու ծրագրերն այնքան էլ ճիշտ չեն սահմանված, եւ դա բացասական ազդեցություն է թողնում:

Ընթացիկ ուստարում արդեն իսկ դպրոցում կիրառվում է Վաչագան Սարգսյանի կազմած մայրենիի դասագիրքը կրտսեր առաջին դասարանի համար: Դասագրքի հեղինակը նշեց, որ հաշվի է առել համապատասխանությունը ծրագրերին, 6 տարեկանների հոգեբանությանը, աշխարհընկալմանը. “Աշխատել եմ հատկապես խաղային տեխնոլոգիաներ կիրառել, որովհետեւ երեխաների համար դա առաջնային գործունեություն է եւ կարողանում է տրամադրել սովորելու: Խաղով է երեխան աշխարհ ճանաչում, ինքնաարտահայտվում: Այդ երկուսի համակցությունը հուզական ընկալում է առաջացնում, որը երեխայի մեջ մնում է ամբողջ կյանքում: Եթե նյութը սրտով անցավ՝ երբեք չի մոռացվի: Հիմնական սկզբունքներից մեկն էլ երեւակայության զարգացումն է խաղերով, բեմականացմամբ: Դասագիրքը ուսուցչին երեխաների հետ խմբային աշխատանք տանելու մեծ հնարավորություն է տալիս, տրամադրում վարել շերտավորված, համակցված ուսուցում: Դասագրքերը պետք է հնարավորություն տան կիրառելու նոր տեխնոլոգիաները, այլապես երեխան դրանք չի սիրի”: Ցանկանալով իմանալ իր դասագրքի արդյունավետության չափը՝ պարոն Սարգսյանը 60 հարցից բաղկացած հարցաթերթիկներ է բաժանել ուսուցիչներին եւ ծնողներին: “Ծնողների հիմնական մասը գրել էր, թե դեռ այդպիսի բան չէր տեսել. երեխաները դպրոցից տուն են գալիս եւ չեն ցանկանում դասագիրքը ձեռքից ցած դնել”, – ասաց Վ. Սարգսյանը:

Պարզ է, որ Հայաստանում դասագրքաստեղծ աշխատանքը կարեւորվում է: Սակայն մտավախություն է առաջանում, թե սրանք էլ փորձնական նշանակություն կունենան. պարզ չէ, թե ինչպես քննություն կբռնեն: Իսկ դպրոցներում արդեն իսկ տարաձայնություններ, դժգոհություններ կան…

Ա. Թումանյան

 ”Լուսանցք”   Թիվ 11,    25– 31 Մայիսի, 2007 թ.

Երբ հայկականությունը փչացնողը կրթական համակարգն է

Վերջերս հասարակական կազմակերպություններից մեկը տեղեկացրեց, որ հայ երիտասարդության հիմնական մասը հեռու է մնում քաղաքականությունից: Պատճառներ նույնպես նշվեցին, անգամ զուգահեռ եղավ համաշխարհային փորձին: Պարզվում է, որ ընդհանրապես աշխարհի երիտասարդությունն է այդպիսին. չի սիրում քաղաքականությունը, սիրում է զվարճությունը: Մարոյի պես. չէր ուզում լինել կին, որովհետեւ սիրում էր մայրիկին: Բայց, ի տարբերություն մեր երիտասարդների գերակշիռ մասի, Մարոն մանուկ էր: Իսկ ինչո՞ւ է հայ երիտասարդը հեռու մնում քաղաքականությունից: Պատասխանը նույնն է, ինչ Մարոյի պարագայում‘ 25-ամյա երիտասարդը սիրում է… մայրիկին (իմա՝ պապային, ձյաձյային՝ ասել է թե՝ քեռուն, պաշտոնավոր բարեկամին, գենդերավոր մորքուրին…):

Իսկ ինչո՞ւ է կյանք մտնող հայը նման, ասենք, Ֆրանսիայի կամ Գերմանիայի իր հասակակցին: Ո՞րն է տրամաբանությունը: Մի՞թե ֆրանսիացին երկիր է կորցրել, մի՞թե նա ավանդույթները, լեզուն, մշակույթը պահպանելու համար ստիպված է երկրի նախագահին կամ նախարարին բացատրել դրանց կարեւորությունը: Մի՞թե Ֆրանսիայի բանակը մարտունակ, ազգային խնդիրները գիտակցող զինվորի ու սպայի պակաս է զգում, իսկ գիտական համակարգը՝ ֆրանսերեն իմացող մտավորականի կամ գիտնականի: Իհարկե՝ ոչ, մինչդեռ Հայաստանում այս խնդիրներն առկա են ամենայն սրությամբ: Հապա ինչո՞ւ են այդպես նման հայ ու ֆրանսիացի երիտասարդը: Ֆրանսիացին վստահ է, որ ամեն դեպքում պետությունն ատամներով պաշտպանելու է իր շահը, համոզված է, որ ոչ մի այլ տերություն չի համարձակվի լկտիաբար ներխուժել իր կենսատարածք ու ոտկել այնտեղ եղածը, իր ապագա զավակների հասանելիքը: Պատճառը ոչ այնքան Ֆրանսիայի տարածքի ու բնակչության մեծությունն է, որքան՝ պետականություն կերտելու ճանապարհի հանդեպ հարգանքն ու անելիքի հստակությունը:
Ուրեմն՝ ինչո՞ւ են նման էապես տարբերները: Որովհետեւ հայ երիտասարդների գերակշիռ մասն իր ապագան պատկերացնում է Հայաստանից դուրս (պապայի, մամայի, ձյաձյայի՝ ասել է թե՝ քեռու… աջակցությամբ): Պատճառներից ամենակարեւորը. պետականություն ձեռք բերած Հայաստանն այդպես էլ չկարողացավ ստեղծել կրթադաստիարակչական այնպիսի համակարգ, որը հայ երեխային հայրենասիրություն ներարկի, այնպես անի, որ նա, հասունանալուն պես, պատրաստ լինի հայրենիքին ծառայելու (որպես զինվոր, բժիշկ, գիտնական, բանվոր): Մեր կրթական համակարգն իրականում հայկականությունը փչացնող է, երկրի նկատմամբ անտարբերացնող: Դրա համար էլ հայը նման է ֆրանսիացուն. մեկը շատ խնդիրներ ունի լուծելու, բայց չի գիտակցում դա, մյուսը վստահ է, որ, եթե անգամ ինքը ժամանակավորապես թերանա, միեւնույն է՝ պետական կառույցն աչալուրջ է:

Ազգային ժողով ընտրեցինք: Լրջմիտ որեւէ մեկը կասի՞, թե ինչ է փոխվելու (դրական առումով) մեր կյանքում, եթե մրցակցող քաղաքական ուժերից որեւէ մեկը հաղթի:

Ուրեմն՝ “ինչո՞ւ են հայ եւ ֆրանսիացի երիտասարդները նման” հարցը հռետորական է: Որովհետեւ տարբեր են: Անցյալի իմացությամբ, արդի պայմաններով, ազգի, պետականության ապագայի հանդեպ հավատով են տարբեր:

Ֆրանսիայում ընտրվեց նոր նախագահ: Մարդ, ով բավականաչափ լավ պատկերացնում է ազգային ու պետական գերակայությունները, դրանց հասնելու ուղիները: Հայաստանում ընտրվեց հերթական ԱԺ-ն: Ֆրանսիան խնդիրներ է լուծելու Հայաստանի հաշվին ու… Հայաստանը մի քանի մաշված ավտոբուս կամ տրոլեյբուս է ստանալու Լիոնից…

Իսկ թե ինչու են Հայաստանի եւ, ասենք, Մալթայի կամ որեւէ այլ “երրորդ” երկրի երիտասարդները հավասարապես հեռու քաղաքականությունից՝ թող ընթերցողը որոշի:

Ս. Տեր-Սիմոնյան

“Լուսանցք”   Թիվ 9,  13– 17 Մայիսի, 2007 թ

Կուկլուքսկլանն ընդդեմ սպիտակամորթերի՞

Փաստ է, որ ցանկացած երկրի կրթական համակարգ՝ սկսած մանկապարտեզ ներից եւ վերջացրած բարձրագույն ու ակադեմիական հաստատություններով, տվյալ պետության ու ազգի պաշտպանա կան առաջնային ամրությունն է։ Այս իմաստով` առավել կարեւոր է մանկավարժա կան ուղղվածության բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների դերը, քանզի դրանք ոչ միայն պարտավոր են ուսանողին փոխանցել համապատասխան գիտելիք, հմտություն ու փորձ: Այս բուհերն առաջին հերթին պետք է դաստիարակեն ու կրթական համակարգ գործուղեն հայրենապաշտ ու ազգասեր մանկավարժներ: Այդ նրանք են դառնալու կյանք մտնող սերնդի դաստիարակության, նրա արժեքային ու գաղափարական համակարգը ձեւավորելու պատասխանատուն։

Վերջերս Ճապոնիայի կառավարությունն օրենսդրական նախաձեռնությամբ ներկայացավ խորհրդարան: Գործադիր իշխանությունը եզրակացրել էր, որ Ճապոնիայի կրթական համակարգում դասավանդող մանկավարժները պարտավոր են երեխաների շրջանում սերմանել հայրենասի րություն: Բանն այն է, որ Ճապոնիայում անցկացված սոցիալական հարցումից անսպասելիորեն պարզ դարձավ, որ պատերազմի սպառնալիք ծագելու պարագայում ճապոնացիների 30 տոկոսից ավելին մտադիր է լքել Ճապոնիան։ Իսկ եթե նույնպիսի հարցում անցկացվի Հայաստանո՞ւմ: Կարծում ենք, տվյալներն առավել քան ողբերգական կլինեն, եթե հաշվի առնենք մեր հայրենակիցների հոգեբարոյական ընդհանուր վիճակը: Այսինքն“ հայրենասեր մանկավարժների ու հայրենասիրական դաստիարակության կարիքը մեր կրթահամակարգում շատ ավելի մեծ է, քան հզոր Ճապոնիայում, որը նույնպես որոշակի փաստի առաջ է կանգնել:

Հայաստանում մանկավարժներ կրթելու եւ դաստիարակելու ազգապահպան կարեւորագույն գործը հիմնականում ստանձնել է Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանը: Դա է պատճառը, որ բուհում առկա խնդիրները եւ հաստատության ներքին խնդիրների առիթով ծագած քննարկումը չվրիպեցին “Լուսանցքի” ուշադրությունից: Առավել եւս, որ տողերիս հեղինակը ուսանում է այնտեղ եւ, որպես բուհի ու ուսանողական հանրության գործուն ներկայացուցիչ, շատ թանկ է գնահատում ՀՊՄՀ պատիվն ու բարի անունը։

22-03-07թ. “Առավոտը” “Մանկավար ժականում վնասվում են պետական շահերը” վերտառությամբ հրապարակման մեջ իրավացիորեն ներկայացնում է բուհական համակարգում առկա որոշակի խնդիրներ` միաժամանակ կարեւորելով մանկավար ժական համալսարանի նշանակությունը մատաղ սերնդի դաստիարակության գործում։ Համամիտ լինելով հրապարակախոս ների մտահոգություններին ու առաջ քաշած  խնդիրները կարեւորելով` այնուամենայ նիվ, ինձ իրավունք եմ վերապահում կասկածել նրանց անկեղծությանը։ Բացատրեմ ինչու։ Հրապարակման մեջ նշվում է նախատեսվածից ավելի ուսանողներ ընդունելու փաստը։ Հարգելի ընթերցող, ինչպես ավելի վաղ, այնպես էլ 2002-2003, 2003-2004, 2004-2005 ուսումնական տարիներին նույն ՀՊՄՀ պատմության եւ աշխարհագրության ֆակուլտետի տարբեր բաժիններ ընդունվել է առնվազն 110 դիմորդ, քանզի բուհն ինքնաֆինանսավորվում է եւ իրավունք ունի որոշելու, թե քանի ուսանողի համար կարող է ապահովել բնականոն ուսումնա կան գործընթաց։ Իմ նշած ամբողջ ժամանակահատվածում վերոնշյալ ֆակուլտետը ղեկավարում էր դոկտոր Պողոս Սիմոնյա նը, իսկ պրոֆ. Ա. Ղուկասյանը ՀՊՄՀ ռեկտոր է նշանակվել ավելի ուշ։ Ինչու է պարոն Սիմոնյանը այդ մասին խոսում միայն հիմա, երբ արդեն հեռացվել է ՀՊՄՀ պատմության եւ աշխարհագրության ֆակուլտետի դեկանի պաշտոնից։ “Պատճառը դեկանի պաշտոնից նրա հեռացումն է, աթոռը կորցնելու վախը, պաշտոնը թողնելու հանգամանքն է երեւի, որ ստիպել է նրան խոսել։ Սակայն ինչպես մեր ուսանողական խորհուրդը, այնպես էլ ուսանողութ յան մեծամասնությունը կանգնած է բուհի ղեկավարության եւ այն դասախոսների կողքին, ում հանդեպ այժմ իրականացվում են սադրիչ գործողություններ։ “Ուսանողական խորհուրդը, ուսանողների հետ խորհրդակ ցելուց հետո, գիտական խորհրդի նիստում, արդեն աջակցություն է հայտնել բուհի ղեկավարությանը, քանզի մենք կարծում ենք, որ այդ հրապարակումն ունի սադրիչ բնույթ եւ, փաստորեն, “վերջին մոհիկանի” ցասման յուրօրինակ արտահայտչաձեւ է”,” ասաց ՀՊՄՀ պատմության և աշխարհագ րության ֆակուլտետի ուսանողական խորհրդի նախագահ, ուսանող Միքայել Բադալյանը (նշենք, որ ուսանողական խորհրդի նախագահին ընտրում են ուսանողնե րը, եւ նա նվազագույն իսկ կախում չունի բուհի ղեկավարությունից)։

Այո, պարոնայք, խիղճն ու պաշտոնը անհամատեղելի բաներ են։ Անդրադառնա լով հրապարակման մեջ նշված գնահատականների փոփոխման փաստին` Միքայելը նշում է. “Դա մեր բուհում տեղի ունեցած ողջունելի փաստ է. ուսանողությունը կարողացավ կանգնել իր ընկերների թիկունքին եւ պաշտպանել նրանց իրավունքը։ Մենք կարողացանք բողոքարկել ավարտական կուրսում գտնվող մեր մի քանի ուսանող ների գնահատականները։ Նշեմ, որ դրանք այն ուսանողներն էին, ովքեր միշտ էլ հասարակական աշխույժ գործունեությամբ են աչքի ընկել՝ ուժերի ներածին չափով մասնակցելով թե մեր բուհը եւ թե պետությու նը շենացնելու գործընթացին։ Բողոքարկե լով կարողացանք վերականգնել արդարությունը: Դա ոչ թե կողմնակալություն էր, այլ, ինչպես այն ժամանակ նշեց այդ ուսանողներից Հովհաննես Զարգարյանը ` “Ճշմարտության հաղթանակ”։ Հիմա արդեն ուսանողության անունից շնորհակալութ յուն եմ հայտնում այն բոլոր դասախոսնե րին եւ հատկապես պրոֆեսոր Մհեր Կարապետյանին, ովքեր կանգնեցին մեր կողքին եւ նպաստեցին ճշմարտության հաղթանակին”։

Քավ լիցի, չեմ ցանկանում ստանձնել ՀՊՄՀ ղեկավարությանը պաշտպանելու գործը, առավել եւս, որ դա անշնորհակալ է, սակայն հարկ է նշել, որ հենց Ա. Ղուկասյանի ղեկավարման տարիներին բուհից հեռացվեցին ուսանողության հարգանքը չվայելող մի շարք “մասնագետներ”, ամբողջապես եւ մասամբ վերանորոգվեցին մի քանի մասնաշենքեր, բացվեցին ընթերցասրահներ, համակարգչային լսարաններ, ստեղծվեց աստղադիտարան, բուհը ապահովվեց նոր գույքով եւ համապատասխան պարագաներով։ “Ուսանողները գոհ են, քանզի նկատելի, աննախադեպ առաջընթաց է արձանագրվել։ Փուլ առ փուլ ամեն բան արվում է ուսանողության համար համապատասխան կրթադաստիարակչական միջավայր ու սովորելու բարվոք պայմաններ ստեղծելու համար”,-նշեց Միքայել Բադալյանը: Նա դժգոհ է նաեւ “Առավոտի” հրապարակումից”, քանզի այդ թերթում տպագրված հոդվածը խեղաթյուրված եւ միակողմանի է։ “Բանն այն է, որ “Առավոտում” ներկայացված է ընդամենը երկու դասախոսի անձնական կարծիք, իսկ նրանցից առաջինն արդեն երկար ժամանակ բուհում չի դասավանդում։ Մինչ հրապարակումը թող լրագրողը բարի լիներ մտնել մեր բուհ։ Թող զրուցեր ուսանող ների հետ եւ այդ ժամանակ միայն պարզ կդառնար, թե ով ով է”։

Չենք ցանկանում թաքցնել մեր բուհական համակարգում, այդ թվում եւ Մանկավարժական համալսարանում առկա խնդիրները: Մենք լինելու ենք հետեւողա կան, կանգնելու ենք ուսանողության կողքին, նրանց օգնելու ենք մանկավարժի ու գիտնականի անունը արժեզրկող կաշառակերներից բուհերը մաքրելու գործում: Բայց այս գործընթացն իմաստ ունի միայն այն պարագայում, եթե արվում է ոչ թե հանուն աղմուկ անելու, այլ հանուն Հայաստանի Հանրապետության վաղվա օրվա ու ազնիվ, անկաշառ քաղաքացիներ դաստիարակե լու: Իսկ դրա համար, նախեւառաջ, հարկավոր է իրերը կոչել իրենց անուններով։

Մանկավարժական համալսարանում խնդիրներ կան: ՀՊՄՀ”ում կան մասնագետ ներ, ովքեր չեն համապատասխանում իրենց դիրքին, զբաղեցրած պաշտոնին. դրա վկայություններից մեկն էլ կաշառակե րության 79 տոկոսի հասնող ցուցանիշն է: Իրավիճակի փաստացի պատասխանատու ներին պետք է ի հայտ բերել, օգնել այն   մարդկանց, ովքեր ուզում են գործ անել: Միաժամանակ հարկ է նշել, որ այդ ամենից խոսելու բարոյական իրավունք չունեն այն մարդիկ, ովքեր երկար տարիներ նպաստել են կաշառակերության ու ամենաթողության արմատավորմանը, այն “մանկավարժներն ու գիտնականները”, ովքեր արժանանացել են ուսանողության ու պրոֆեսորադասախոսական կազմի արգահատանքին։ “Ես իմ եւ ուսանողների անունից կասեմ, որ ուսանողների բացարձակ մեծամասնությունը, ոչ թե հարգում, այլ վախենում էր նախկին դեկանից։ Ուսանող ների եւ դեկանի միջեւ հսկայական անդունդ էր գոյացել։ Նա եւս, փաստորեն, չէր հարգում ուսանողներին։ Այդ դեկանը, օրինակ, ուսանողին կհարցներ` որտեղի՞ց ես, իսկ երբ ուսանողը պատասխանում էր Երեւանից, Վանաձորից կամ մի այլ վայրից, կրկին հարցնում էր. “Էլ ի՞նչ թերություն ունես”։ Եղել են դեպքեր, երբ անգամ հարվածել է ուսանողին՝ խախտելով վերջինիս իրավունքները”,” նշեց ուսանողական խորհրդի նախագահ Միքայել Բադալյանը:

Վահագն Հարությունյան

Հ.Գ. - 2002թ. երբ Ա. Ղուկասյանը նշանակվեց ՀՊՄՀ ռեկտոր, պատմում են ուսանողները, Պ. Սիմոնյանի հրահրմամբ ուսանողական բողոքի գործողություններ սկսվեցին նրա դեմ։ Մի քանի օր անց, երբ արդեն Սիմոնյանը, հավանաբար, հասցրել էր լուծել իր որոշ խնդիրները եւ հաշտվել Ղուկասյանի հետ, լքեց ուսանողությանը եւ սկսեց սպառնալ արդեն ուսանողներին (ստիպում էր դադարեցնել ցույցերը՝ ուսանողական ղեկավարներին թողնելով միայնակ)։ Հակառակ նրա,`Ա. Ղուկասյանը այդ նույն ժամանակ հանդիպեց իր դեմ ելած ուսանողների հետ, նրանց հրավիրեց խորհրդակցության, որի ժամանակ խոստացավ եւ ժամանակի ընթացքում իսկապես լուծեց ուսանողությանը հուզող բազում խնդիրներ։ Այնպես որ, ըստ պրն Սիմոնյա նի` այդ խնդիրներն արծարծելն ու քննադատելը, կարելի է վերնագրել “Կուկլուքսկ լանը ընդդեմ ռասիզմի” կամ “Ռոքն ընդդեմ թմրադեղերի“։

Խմբ. կողմից.- Պատրաստ ենք տպագրել նաեւ մյուս կողմի տեսակետը:      

                             

“Լուսանցք” Թիվ 3, 30 մարտի – 6 ապրիլի, 2007 թ.

Հայերենը գիտության միակ լեզուն է

Երբ Հայաստանը Խորհրդային Միության հանրապետություններից մեկն էր, եւ “մեծ եղբայրը“՝ “ռուս մեծ ժողովուրդն” էր վճռում, թե “բովանդակությամբ սոցիալիստական” քո մշակույթին ինչպես ազգային ձեւ տաս, գիտնական դառնալու միակ ճանապարհը ռուսերենով դիսերտացիա պաշտպանելն էր (ատենախոսություն բառը հետո էր մտնելու մեր գործուն բառապաշար): Եթե ուզում էիր արագ հաջողության հասնել, ռուսերեն պետք է գրեիր նույնիսկ հայոց լեզվի քերականությանը վերաբերող ատենախոսությունը: Մի բան, որ ցնցակաթվածի ազդեցություն էր թողնում հայկական բանասիրություն ուսումնասիրող շատ ուսանողների վրա:

Այս տարի նշեցինք հայոց վերջին անկախ պետության 15-ամյակը, սակայն, ցավոք, այս բնագավառում քիչ բան է փոխվել: Այդ քչից մեկն էլ այն է, որ ռուսերեն ատենախոսություններին արդեն մեծ չափով փոխարինում են անգլերենները: Եվ վերստին`գիտութ յունն իր կոչումը, կենսակերպը, մտածողության խթանիչը դարձրած հայ անհատը փորձում է օտար մշակույթի ոլորտում հունդեր ցանելով պտուղ ստանալ: Հայտնի է“ատենախոսություն գրում են հիմնականում բուհերի դասախոսները, ինչպես նաեւ գիտահետազոտական ինստիտուտների աշխատակիցները: Հենց նրանք են ստեղծում նաեւ այն դասագրքերը, որոնցով հայկական կրթություն ստացող հայերի բազմաթիվ սերունդներ յուրացնում են գիտելիքի`իրենց անհրաժեշտ պաշարը: 1980-կաններին Երեւանում ռուսական դպրոց եւ բուհի ֆակուլտետ ավարտած երիտասարդն արդարացնում էր զավակին ռուսական` օտար դպրոց ուղարկելու հանգամանքը. “Ուսանող ժամանակ նկատում էի, որ հայկական կրթությամբ ընկերներս դժվարությամբ են հասկանում հանձնարարված գրականությունը, որն ամբողջությամբ օտարալեզու` ռուսերեն էր: Նրանց մի մասը լավ գիտնական կդառնար, սակայն լեզվական պատնեշը խանգարում էր: Ես իմ որդուն հիմա հնարավորություն եմ տալիս ավելի լավ տիրապետել ռուսերենին, որ հետո որեւէ խնդրում չդժվարանա”: Միակ փաստարկը, որ երիտասարդի մեջ փոքր-ինչ կասկած առաջացրեց, թե Երեւանում կրթության լեզուն ռուսերենն ընտրելը չէ հաջողության հասնելու միակ ուղին, հետեւյալն էր. եթե հայի մտածողությամբ օժտված անհատը բանաստեղծ է ծնվել, ռուսական կրթությունը նրանում ուղղակի կսպանի բանաստեղծին: Նա չի կարողանա լիովին արտահայտել ոչ հայերենի, ոչ ռուսերենի լեզվական նրբությունները: Իսկ առանց դրա բանաստեղծ չեն դառնում:

Գիտության մեր դարում քչերին է հետաքրքրում, որ լեզուն մարդուն առաջին հերթին գեներով է տրվում: Ասում են` լոկ խոսքի առանձնահատկությունը հաշվի առնելով հնարավոր է հասկանալ, թե ընկեցիկ երեխան որ լեզվական միջավայրի ժառանգորդն է: Եվ եթե հայի գեներով ես օժտված, ինքնադրսեւորվելու ավելի մեծ հնարավորություն ունես, երբ ստեղծագործում, քննում, վերլուծում ես հայերենով: Որովհետեւ հազարամյակներով հայերեն մտածող ու արտահայտվողների ուղեղ ես ժառանգել:

Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովում մանրակրկիտ հաշվետվություն է կազմվել, թե  2006թ. քանի գիտական աստիճան ու կոչում է շնորհվել, քանիսին են վկայագրեր ու դիպլոմներ հանձնվել: Թե ինչ լեզվով գրված ատենախոսության հիման վրա են դրանք շնորհվել` նշված չէ: Սակայն հանձնաժողովի նախագահ Արմեն Թռչունյանը չի ժխտում, որ օտարալեզու ատենախոսություն ները մեծաթիվ են: Կանոնակարգն այդ հնարավորությունը տալիս է, միայն պահանջում է պաշտպանությունն անպայման իրականացնել հայերենով կամ թարգմանությունը ներկայացնել: Օտարալեզու աշխատանքներին անպայման պետք է կցված լինի հայերեն սեղմագիրը: Համաձայնելով, որ Հայաստանում ապրող ու գիտությամբ զբաղվող անհատը պետք է հարգի երկրի օրենքներն ու լեզվի իրավունքները, պարոն Թռչունյանը միաժամանակ արդարացնում է այս կերպ վարվողներին, նշելով, թե սա է միջազգային հանրությանը հայկական արդի գիտության նվաճումներին ծանոթացնելու ամենակարճ ու արդյունավետ ուղին:

 Օտար լեզուներ իմանալուն, իհարկե, ոչ ոք դեմ չէ: Սակայն այլ բան է`օրորոցից յուրացրած մայրենիիդ հիանալի տիրապետե լով`սովորես թեկուզ աշխարհի  բոլոր լեզուները, այլ բան“կենցաղային մակարդակից այն կողմ հայերեն չիմանալով` փորձես Հայաստանի մայրաքաղաքում գիտություն զարգացնել օտար լեզվով (այսինքն` օտարի համար): Դա նշանակում է հայերենը զրկել յուրահատուկ բառակազմական եղանակներով նոր հոմանիշներ ստեղծելու, նոր հասկացություններ ու եզրեր անվանելու հնարավորությունից, բարդ մտքեր արտահայտելու ճկունություն հանդես բերելու տարբերակնե րից: Դա նաեւ նշանակում է կրտսեր սերնդի մեջ ամրապնդել այն թյուր տեսակետը, թե հայերենի վրա հույս դնելով հաջողութ յան չես հասնելու, գիտական ապագայից ես զրկվելու: Պարոն Թռչունյանը նշեց, որ մեր օրերում շատ հայ գիտնականների հոդվածներ տպագրվում են աշխարհի հեղինակավոր գիտական ամսագրերում, եւ այս հանգամանքը եւս նպաստում է, որ նրանք իրենց ուսումնասիրությունները շարադրեն օտար լեզվով: Ընդ որում, հիմնականում օտար լեզվով են պաշտպանության ներկայացվում բնագիտական ատենախոսութ յունները:

Մեկ այլ խնդիր էլ հայերենով գրված աշխատանքներին է վերաբերում: Թեեւ դրանք շարադրված են հայերենով, սակայն անմիջապես զգացվում է օտար, հատկապես ռուսական մտածողության կնիքը: Բացի այն, որ նախադասությունները հագեցած են լինում “կայանում է նրանում”, “հանդիսանում է”, “արդյունքում” եւ այլ ոչ հայեցի ու անտրամաբանա կան ձեւերով, դրանց բառապաշարի հիմնական մասը, մանավանդ`եզրաբառերը, օտար են, այսպես կոչված` միջազգային, այն պարագայում, երբ հայերենում կան դրանց համարժեք,  արտահայտիչ հոմանիշները: Միայն հարկավոր է մշակույթ ձեւավորել եւ հայի գիտակցությունում ամրապնդել դրանք: Ժամանակին, օրինակ “Հայաստանի ֆիզկուլ տուրնիկ” կոչվող լրագրի էջերում ի հայտ եկան, ամրապնդվեցին եւ այսօր մեր բառապաշարում հնչում են բազմաթիվ մարզական եզրաբառերի հայերեն տարբերակները:

Իրավիճակն, իհարկե, չես ուղղի ոչ ճառերով, ոչ բարոյախո սությամբ, ոչ էլ` որոշումներով ու հրահանգներով: Համենայնդեպս, գործին կարող են օգնել նաեւ լավ թարգմանիչներն ու խմբագիրնե րը, ովքեր գիտնականների շարադրանքը վեր կածեն բարձրամակարդակ հայերենի: Եվ այդ գիտնականների գրած դասագրքերով կրթություն ստացող երիտասարդներն էլ կառնչվեն արտահայտչական անհամեմատ մեծ ներուժ ունեցող, ճկուն ու տրամաբանական հայերենին, կմտածեն, կստեղծագործեն այդպես, դա կփոխանցեն սերունդներին: Իսկ եթե ոչինչ չփոխվի, դժվար կլինի շատերի բերանում հնչող “անմակարդակ” հայերենով պահպանել հայի ինքնությունը: Իսկ դա անփոխարինելի արժեք է եւ չի կարելի վատնել:

Աշխեն Թումանյան         

 “Լուսանցք”   Թիվ 2, 23 – 30 մարտի, 2007թ.

Օտարինը` օտարին, մերը` մեզ

Անցած 15 տարիները վկայում են, որ Հայաստանի Հանրապետությունը չի կարողանում երաշխավորել պետականությունն ազգային հիմքով զարգացնելու պայմանը: Մտահոգիչ է, մասնավորապես, կրթության բնագավառի վիճակը: Մեր երկրի անցյալով ու ներկայով ապրող ու ապագայով մտահոգ քաղաքացիներ դաստիարակելու փոխարեն կրթահամակարգը պատրաստում է “ամենաքաղաքացի”, մարդ, որը պատրաստ է ամեն պահի լքելու հայրենիքը, ծառայելու օտարին, անգամ` ի վնաս իրեն ծնող ազգի: Պատճառները բազմաթիվ են, սակայն դրանցից ամենակարեւորն ազգային գաղափարախոսության` ազգապահպանման, զարգացման ու հարատեւման ծրագրի բացակայությունն է:

Կրթահամակարգի հեղհեղուկ վիճակը միջազգային կառույցներին հնարավորութ յուն է տալիս իրենց հարմար պահին անհրաժեշտ ծավալի միջամտության դիմել: Մենք դեռ չենք թոթափել խորհրդային լուծը, որի դրսեւորումներից մեկը համատարած երկլեզվությունն է. Հայաստանի Հանրապետության յուրաքանչյուր քաղաքացի, անկախ ազգային պատկանելությունից, հնարավորություն ունի ողջ կյանքում չգործածել հայերենը` պետական լեզուն, եւ անգամ պետական պաշտոններ զբաղեցնել: Մեր երկրում ամեն քայլափոխի արհամարհվում են ազգային խորհրդանիշերը` հարուցելով օտարի արհամարհանքը մեր` հայերիս նկատմամբ:

Հատկանշական է, որ ՀՀ Սահմանադրության 12-րդ հոդվածը, որով հայոց լեզուն պետական է հռչակված, անփոփոխե լիներից չէ: Նշանակում է` հիմնական օրենքով ենթադրվում է նաեւ համապատասխան միջամտություն: Սա է նաեւ պատճառը, որ մի քանի ամիս առաջ ՌԴ դեսպանը կոչ արեց վերականգնել ռուսական դպրոցները (իբր, դրանք վերացել են): Հետեւեց “Հայաստանում ֆրանսերեն դասավանդողների հայկական ասոցիացիայի” նախաձեռնութ յունը քառալեզու ուսուցման անցնելու մասին: Այսպիսով, որոշ ուժեր մտադիր են 98 տոկոսով միատարր ազգային կազմով մեր երկիրը վերածել բազմալեզու, սեփական ինքնությունը չգիտակցող հանրույթի, որի գերնպատակը պարզապես գոյատեւելն է, գաղթելը կամ օտարին ծառայելը:

Հայաստանի Հանրապետության կրթահամակարգը պետք է առաջնորդվի ազգային պետականությունն ամրապնդելու կոչված կայուն ծրագրերով: Միջնակարգ կրթություն ստացած քաղաքացին պարտավոր է տիրապետել հայոց արժեքային համակարգին: Անհրաժեշտ է արմատախիլ անել համատարած երկլեզվությունը, որը բազմալեզվության հիմքն է եւ ազգը բազմամշակութային խառնամբոխի վերածելու ուղին: Սա անարյուն, էժան եղանակով մեր պետականությանը, ազգի գոյությանը վերջ տալու ծրագիր է:

Պահանջում ենք.

ա. Հայաստանի Հանրապետությունում օրինական համարել եւ հարկատուի հաշվին պահպանել եւ զարգացնել միմիայն հայկական կրթօջախները ¹,

բ. պետբյուջեից անհրաժեշտ ծավալի միջոցներ հատկացնել բուհական եւ միջին մասնագիտական ուսմանն առնչվող գրականությունը հայերեն թարգմանելու համար,

գ. անհապաղ ձեռնամուխ լինել դպրոցական դասագրքերի բովանդակային փոփոխությանը, դասագրքաստեղծ գործունեության իրավունք վերապահել այն հեղինակներին, ովքեր կգործեն ազգային հստակ չափորոշիչների շրջանակներում,

դ. տարրական դպրոցում ուսուցանումը եւ դաստիարակությունը կազմակերպել միայն ՀՀ պետական լեզվով,

ե. օտար լեզուների ուսումնասիրությու նը ծառայեցնել պետության իրական շահերին` բացառելով համատարած երկլեզվությունը կամ բազմալեզվությունը ²,

զ. բացառել օտար երկրների դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ու միջազգային կազմակերպությունների ակնհայտ կամ միջնորդավորված միջամտությու նը կրթության եւ դաստիարակության գործին` վերջինս դիտարկելով որպես ազգային անվտանգության կարեւորագույն գործոն,

է. պետական պաշտոններ զբաղեցնող եւ Հայաստանի Հանրապետությունը ներկայացնող անձանց պաշտոնական ելույթները պետք է լինեն միայն հայերենով: Հիմնովին բացառել պետական լեզվին ու հայոց արժեքային համակարգին չտիրապետո ղներին պաշտոնի նշանակելու հավանականությունը,

ը. Բոլոր գովազդները, ցուցանակները, պիտակները, ծանուցագրերը, այցետոմսե րը եւն, պարտավոր են լինել անպայմանո րեն հայերեն լեզվով, իսկ բազմալեզվութ յան դեպքում՝ հայերենի առաջնայնության նախապայմանով: Բացառել հայատառ օտարալեզվությունն այս ոլորտում:             

ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՐԺԵՔՆԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆՁՆԱԽՄԲԻ անունից՝
1. Արմեն Ավետիսյան՝ Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ
2. Գեւորգ Հովսեփյան՝ “Նժդեհյան Ցեղակրոն” կուսակցության նախագահ
3. Տիգրան Փաշաբեզյան` “Ուխտ Արարատի” ՀԱՀԳԲ-ի (ԱՍԱԼԱ) ազատամարտիկ ների եւ նախկին քաղբանտարկյալների միության խորհրդի անդամ
4. Ներսես Ներսիսյան` “Հանուն Հայրենիքի” հայրենասիրական հ/կ նախագահ
5. Գեւորգ Յազիչյան՝ պատմական գիտությունների թեկնածու
6. Սուրեն Գեղամյան` արեւելագետ, լեզվաքաղաքականության փորձագետ
7. Արմենուհի Մելքոնյան` լրագրող (“Հայաստանի Հանրապետություն” օրաթերթ)

31.01.2007թ. ք. Երեւան

^1. Ազգային փոքրամասնություններն առաջնորդվում են “Լեզվի մասին” օրենքով:

^2. Օտար լեզուների դասավանդումը պետք է իրագործվի այնպես, որ մարզերում ուսումնասիրվողները հնարավորինս տարբերակվեն` բացառելով համատարած երկլեզվությունը կամ բազմալեզվությունը:                   

Առաջիկայում կանդրադառնանք նաեւ մեր պետական այրերի լեզվիմացության մակարդակին:                                                                                                                                    

“Լուսանցք” Թիվ 1  16 – 23 մարտի, 2007 թ