Գրային համակարգը որպես դավանաբանական գլխավոր երեւույթ

by

Ու՞մ կողմից եւ որտե՞ղ առաջին անգամ օգտագործվեց պատկերագրային խոսքը

Դեռեւս 1923թ. Նիկողայոս Մառը մեծ համոզվածությամբ ասում էր, որ հայերեն լեզվի հնությունը պետք է չափենք մի քանի հազար տարիներով: Նա նաեւ նշում էր, որ հայ էթնոսը հնագույն հաբեթական էթնոս է, կրողը եւ պահապանը հնագույն մշակութային ավանդապատումների, նրա տարածողը արեւելք եւ արեւմուտք, որ հայերենի լեզվական հարստությունը հեքիաթային հնարավորություններ է տալիս այլ ժողովուրդներին` իրենց լեզվական արմատը տեսնելու համար: 

Պատահական չէ, որ նյութն սկսեցի Ն. Մառի արտահայտած մտքերով, քանզի նա այն գիտնականներից է, ում աշխատանքները հայագիտության համար շատ կարեւոր են նաեւ շատ հաճախ իրար բացառող մտքերով: Ըստ այս գիտնականի, հայերեն լեզվի կարեւորության աստիճանը հնդեվրոպական (արիական) պատմա-համեմատական հետազոտություններում առանձնահատուկ է, այն ընդգրկում է նաեւ նախալեզվի խնդիրը: 

Նախալեզվի խնդիրներից առանձնացնենք graphiketekhne (բառացի թարգմանությունը՝ կենդանագրություն) համակարգը` որպես Տիեզերաստեղծ Արեւապաշտական Գաղափարախոսության հիմնական մաս: Graphiketekhne երեւույթը բավականին ուսումնասիրված է, սակայն հետազոտությունները չեն կարողանում տալ այն կենտրոնական հարցի պատասխանը, թե ու՞մ կողմից եւ որտե՞ղ է պատկերագրային համակարգը առաջին անգամ, որպես կապակցված մտքի փոխանցման միջոց, օգտագործվել եւ ի՞նչ նպատակով: Վերջին տասնամյակների ուսումնասիրությունները հայագիտության բնագավառում լուրջ առաջընթաց են ունեցել, մեր տարածաշրջանի ծիսական համալիրների եւ պատկերագրային համակարգերի հետ կապված տարբեր բացահայտումները եւ դիտարկումները թույլ են տալիս հնագույն աշխարհի հավատամքային եւ պատկերագրային հիմքային համակարգի ստեղծումը ընկալել որպես մեկ ամբողջական մշակութային երեւույթ: Ա. Վարպետյանի, Դ. Նազարյանի, Ա. Մովսեսյանի, Ս. Հարությունյանի, Ա. Ավետիսյանի, Հ. Մարտիրոսյանի Ա. Եղիայանի եւ այլ հեղինակների ուսումնասիրությունները վստահաբար թույլ են տալիս մեզ կարծելու, որ Հայկական լեռնաշխարհում հայկական էթնոսի առաջնային մասնակցությամբ ստեղծվեց մի կատարյալ մշակույթ, որը եվրոասիական տարածաշրջանի հայտնի մշակույթներից հին է մի քանի հազար տարով: 

Մեր այս տեսակետը կփորձենք առավելագույնս հիմնավորել ստորեւ շարադրված նյութերով եւ կամրապնդենք մեր կարծիքը այն մասին, որ մեկ ամբողջականություն ներկայացող հավատամքային եւ պատկերագրային համակարգը ստեղծվել է Հայկական լեռնաշխարհում, իսկ մեկ ամբողջական համակարգը գործնական ներկայացնելը կապված էր արմենոիդական մարդու կամ Ավեստայի մեջ նշված առաջին մարդու` ՀԱՅԱ ՄԱՐԴԱՆԻ գործունեության հետ, որն ինքը նույն հայն է: 

Մեզ հասած ամենահին ծիսական համալիրը Պորտասարն է (Գյոբեկլի թեփե) եւ դրանում պահպանված դավանաբանական քանդակները: Այս համալիրում արդեն տեսնում ենք քանդակը որպես արտահայտչամիջոց, պատկերագրի նախատիպ, հստակ գաղափարախոսություն արտահայտող պատկերները սերտ կապված են իրար հետ եւ արտահայտում են Արարչական Էության կենտրոնական միտքը եւ հավատամքի բուն գաղափարը. կյանքը արարված է եւ մահվանից հետո շարունակական է: Այս անփոփոխ եւ առանցքային համարվող տեսակետը ստեղծվել է Հայկական Լեռնաշխարհում եւ ամփոփված է Հին Կտակարանում: Այսինքն՝ 12 հազ. տարի առաջ Հայկական Լեռնաշխարհի արմենոիդ մարդաբանական տեսակի մոտ հստակ ձեւավորված էր ժամանակակից մարդու համար առանցքային համարվող դոգմատիկ կրոնական դրույթներից մեկը` հավատ անդրաշխարհի գոյության նկատմամբ: Պորտասարի հնավայրերից հայտնաբերված ծիսական նյութերը ընդհանրական են ամբողջ տարածաշրջանի համար, պատկերների եւ գաղափարանկարների հստակ զարգացումներին մենք կարող ենք հետեւել արդեն այս ժամանակաշրջանից սկսած, որոնք գրեթե նույնությամբ կրկնվում են տարածաշրջանի ուշ հնավայրերում: Պորտասար, Karahantepe, Sefertepe, Hamzantepe, Չատալ Հույուկ ծիսական կենտրոնների միջեւ ընկած ժամանակահատվածը կազմում է 3.000-5.000 տարի, սակայն հիմնական գաղափարական նշանները անփոփոխ են:

Ժամանակային առումով իրարից շատ հեռու գտնվող այս հնավայրերի ուսումնասիրությունները մատնանշում են մշակույթում նույն գաղափարական դրսեւորումները, հնավայրերում հիմնական եւ անփոփոխ խորհրդանշաններն են խաչը, արեւը, անգղը, արծիվը, ցուլը, որոնք հայկական մշակույթում հիմքային երեւույթներ են: 

Եվրասիական հաջորդ մշակութային կենտրոնը դարձավ Եգիպտոսը, որը կիսալուսնի տարածաշրջանում ստեղծեց իր մշակույթը` հենվելով Հայկական լեռնաշխարհում ձեւավորված արեւապաշտական գաղափարախոսության եւ դրա գրապատկերային համակարգի վրա: Եգիպտոսի մշակույթի առանցքային զարգացումների համար ելակետ ենք համարում Հայկական Լեռնաշխարհում ձեւավորված Արարչական Էության կենտրոնական միտքը եւ հավատամքի բուն գաղափարը. կյանքը արարված է եւ մահվանից հետո շարունակական է: 

Այս անկյունաքարային տեսակետը եգիպտական մշակույթում ներմուծված է Արարչական պատկերագրային համակարգ մեհենագրի հետ միասին: Զարմանալին այն չէ, որ ներմուծված է, այլ այն, որ անտեսված է Հայկական լեռնաշխարհից ներմուծված լինելու հանգամանքը: Շրջանցելով Հայկական լեռնաշխարհը եւ բրանխիցեֆալ արմենոիդ մարդաբանական տեսակի հզորագույն մշակույթը, ինչպես նաեւ Հին Կտակարանը, Ավեստան` Եգիպտոսի համար հիմնավորվեց մի տեսակետ, ըստ որի Եգիպտոսը համարվում է Ատլանտիդա կոչվող պայմանական քաղաքակրթության մշակութային արժեքների կրողը: 

Հաջորդ հետեւությունը որ կարող ենք անել, հետեւյալն է. եվրասիական տարածաշրջանում ակնհայտ նկատելի են մշակութային էքսպանսիայի բոլոր նշանները, որոնք ունեն 2 սկզբնաղբյուր` առասպելական Ատլանտիդան եւ Հայկական Լեռնաշխարհը, որը հնագույն գրավոր աղբյուրներում համարվում է Արարչագործության Կենտրոն:

Մենք հակված ենք կարծելու, որ Հայկական լեռնաշխարհը, որպես Արարչագործության Կենտրոն, ուներ բոլոր անհրաժեշտ պայմանները մշակութային էքսպանսիայի համար: Մեր կարծիքով` մշակութային էքսպանսիայի սկիզբը կապված է աշխարհաստեղծ գաղափարների բախման ավարտով, որի մասին պատմում է Հայկ եւ Բել դյուցազնամարտը: 

Հաբեթի ծոռ եւ Հայկի որդի Խորը Բաբելոնյան հակամարտությունից հետո իրավունք ստացավ կառավարել կիսալուսնի տարածաշրջանը, որի մեջ մտնում էր նաեւ Եգիպտոսը: Կիսալուսնի տարածաշրջանը կառավարելու համար Խորը օժտված էր դավանաբանական աշխարհի գլխավոր ներկայացուցչին հատուկ բարձրագույն մանդատով եւ բարձրագույն ատրիբուտներով, որոնք էին Արեւապաշտական Գաղափարախոսությունը, արեւ-արծիվ խորհրդանշանը եւ գրապատկերային համակարգը: Մեր այս տեսակետի հավաստիությունը հաստատում են նաեւ եգիպտական որոշ ավանդապատումներում. դրանցից է “Սեթ եւ Խոր” ավանդապատումը, որտեղ պայքար է ծավալվում “մեծ լույս կամ արեւ” գաղափարախոսությունը ներկայացնող Խորի դեմ: Փարավոնների մումիաների մարդաբանական տեսանկյունից կատարված ուսումնասիրությունները եւս հաստատում են մեր տեսակետը եւ ավելի ամբողջական են դարձնում պատկերը. ըստ մարդաբանների, եգիպտական փարավոնները արմենոիդ են եւ պատկանում են բրանխիցեֆալ խմբին: 

Երբ ուսումնասիրությունների հաջողված ելքի բանալին Հայոց լեզուն է

Անդրադառնանք եգիպտական պատկերագրային համակարգին: Վերջինիս հետ կապված հետաքրքիր ուսումնասիրություն է կատարել Համլետ Մարտիրոսյանը: Ըստ հեղինակի, հայկական ժայռապատկերների պատկերագրային ձեւերը պահպանված են եգիպտական պատկերագրային մշակույթում: Հեղինակի կատարած համեմատական աշխատանքը ցույց է տալիս, որ պատկերագրային համակարգը եգիպտական մշակույթ է անցել Հայկական լեռնաշխարհից:

Պատկերագրային “սրբազան հիերոգլիֆը” հնագիտական տերմինաբանության մեջ կոչվում է Hieratika (քրմական), հայկական մշակույթի մեջ՝ մեր կողմից Արարչական պատկերագրային համակարգ կամ մեհենագիր: Hieratika-ն մեկ ունիվերսալ ամբողջականություն է, որին ներկայացնելու բացառիկ իրավունքը պատկանում էր ժառանգական արեւապաշտական քրմապետին: 

Եգիպտական գրավոր մշակույթում պատկերագրական “սրբազան հիերոգլիֆների” քանակը ավելանում եւ հասնում է 700-ի, մեկ պատկեր մեկ իմաստը փոխում է իր մոդելը եւ ձեռք է բերում բազմիմաստություն, փորձ է կատարվում Hieratika-ն, մեր ընկալումներով` մեհենագրությունը, աստիճանաբար մոտեցնել ամենօրյա կյանքին: Այս երեւույթը հունական մշակույթում կոչվեց demotikos (ժողովրդական), որը հայկական մշակույթում հայտնի է երկաթագիր ձեւով: 

Hieratika-ն ամենօրյա կյանք մտցնելով` Եգիպտոսում խախտվեց Արարչական Անխախտ Պայմանականության սկզբունքը եւ պատկերագրային համակարգի օգտագործման բուն էությունը: Այդ ձեւով արեւապաշտական գաղափարախոսության գլխավոր գրային համակարգ հիերոգլիֆ-մեհենագիրը Եգիպտոսում պահպանվեց մինչեւ Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումները, հիերոգլիֆով վերջին տեքստը փորագրվել է մ.թ.ա. 394թ. Իսիդի տաճարում, մեր ժամանակաշրջանի ամենահայտնի հիերոգլիֆներով տեքստը գրված է 452թ.: Եգիպտական գրավոր լեզուն անցել է զարգացման 5 փուլ: 1. Հին եգիպտական Hieratika լեզու -XXVIII-XXIII դդ. մ.թ.ա.: 2. Դասական լեզու- XXII-XVI դդ. մ.թ.ա.: 3. Նոր եգիպտական լեզու-XVI-XIII դդ. մ.թ.ա.: 4.  Demotikos մ.թ.ա. VIII դ. — V մ.թ.: 5. Ղպտական լեզու` սկսած III դ. մ.թ.: 

Ի տարբերություն Եգիպտոսի, Hieratika-մեհենագրությունը, որպես Արարչական Անխախտ Պայմանականությունը ներկայացնող գրային համակարգ, Հայաստանում որեւէ էական փոփոխություն չկրեց եւ կիրառվեց բացարձակապես որպես հոգեւոր ոլորտի գրային համակարգ ընդհուպ մինչեւ 301թ.: Եգիպտական մշակույթին զուգահեռ, Միջագետքում 4-րդ հազարամյակում հիմնադրվում է եւս մեկ հզորագույն մշակույթ, որը արմատներով նույնպես կապված է Հայկական լեռնաշխարհի եւ հայ էթնոսի հետ: Միջագետքում արեւապաշտական գաղափարախոսության երկրորդ թեւի կայացումը նախապայման եղավ երկրորդ գրավոր լեզվի առաջացման համար, որը աստիճանաբար, մշակութային ընդհանուր զարգացումների շրջանակներում մեր կողմից ընկալվում է որպես մեկ այլ գրային համակարգ՝ սեպագիր անվամբ` ստեղծված Շումեր կոչվող կազմավորման կողմից: Այս գրելաոճը նույնպես կապված էր Տիեզերաստեղծ Արեւապաշտական Գաղափարախոսության խնդիրների հետ:

Տառագրության (kalligrafik) հայտնի մասնագետ Ալբերդտ Կապը կարծում էր, որ Շումերի եւ Եգիպտոսի տառագետ ոճաբանները ճանաչում էին իրար եւ մրցման մեջ էին միմյանց հետ: Ի տարբերություն Եգիպտոսի եւ Հայաստանի, Շումերում անցումը դեպի նոր գրային համակարգ արագ տեղի ունեցավ: 3-րդ հազարամյակի կեսերին մեր տարածաշրջանում արդեն գոյություն ունեին մեծ տարածում գտած եւ իրար հետ գործող 2 գրային համակարգեր: Ավանդապատման համաձայն, լուսնապաշտական Աքքադը որոշակի ժամանակային տարբերությամբ այս համակարգի հիման վրա ստեղծեց իր սեպագիր համակարգը, շումերական եւ աքքադական սեպագրերը ունեին 600-ից ավել նշաններ: Աքքադում սեպագրի կիրառումը դավանաբանության մեջ հակասում էր Տիեզերաստեղծ Արեւապաշտական Գաղափարախոսության սկզբունքներին, նրանք համարում էին, որ դավանաբանական եւ հոգեւոր գրագրությունները կարելի է կատարել յուրաքանչյուր գրային համակարգի միջոցով: 

Շումերական մշակույթում լեզուն անվանվել է “gir” բառով: “Gir” բառը եւ հետագայում դրանից բխած բոլոր բառերը շատ սկզբունքային նշանակություն ունեն ընդհանրապես հնդեվրոպական լեզվաբանության համար: “Gir” բառի օգնությամբ շումերները իրենց հստակորեն ներկայացնում են որպես “գրերի երկրից եկած ժողովուրդ”, առաջին անգամ հնդեվրոպական գրավոր մշակույթի մեջ շումերները շատ հանգամանալից եւ ոչ այլաբանորեն ասում են՝ “gir” նշանակում է “խոսք, լեզու, գիր”: Շումերական մշակութային համակարգը “gir” բառի միջոցով ֆիքսել է գրավոր լեզվի ստեղծող հայկական էթնոսին, “gir” բառը այդ նույն իմաստով օգտագործվել է նաեւ Հնդկաստանում Divanagari լեզվի անվան մեջ: Արեւմտյան քաղաքակրթությունը նույնպես հայերենից փոխառել է գաղափարական ամենաբարձր “gir” տերմինը, որը հունական լեզվում պահպանել է իր սկզբնական իմաստը՝ հունարեն, grapho “գրում եմ”, gramma “տառ”, grapheys, gropheys “գրող”-հայերեն gir, grabar, grox: Հունարենը պահպանել է հայ-հունական նախատառագրային շփումները, որոնք կապված են նկարապատկերային երեւույթների հետ եւ արտահայտվել է ընդհանրական graphiketekhne տերմինով: 

Այստեղ կարող ենք եզրակացնել. հնագույն քաղաքակիրթ աշխարհները պատկերագրային համակարգը օգտագործելու պահից սկսած իրենց լեզվամտածողության մեջ ֆիքսել են գրի երեւույթի հիմնադրին` հայկական էթնոսին “gir” բառի միջոցով: Այս համատեքստում շատ հետաքրքրական են դառնում հայկական եւ նախահունական զուգահեռները: Հայկական հետքը գրավոր ֆիկսացիայի է ենթարկվել Կրեթում մ.թ. առաջ 3-րդ հազարամյակում: Կրեթում հայտնաբերված եւ գիտությանը հայտնի Ֆեստսական սկավառակին զետեղված տեքստը (որը գրված է հունարեն եւ ունի պալեոբալկանական ընդգծվածություն) ամբողջությամբ չի կարդացվում հունարեն եւ որոշ բառեր կարդալու եւ հասկանալու համար հարկավոր է որպես բանալի օգտագործել հայոց լեզուն: Հայերենի օգնությամբ կրեթական տեքստերի ուսումնասիրությունները տվեցին սպասելի արդյունքներ, վանկային da-ku բառը (գրված կրեթական երկշեղբ կացինի վրա) վստահաբար կարելի է ընկալել որպես daku “թակիչ, կացին” որից ծագում է Հունական thego, thago “սրել, հղկել” բառը: Կրեթական մայրաքաղաքի Knos(s) os անունը առաջացել է հունական gno(s)tos “հայտնի” բառից, նրա հնագույն տարբերակն է ka-nu-ti, a-ka-nu-we-ti, որը հնարավոր է միայն հասկանալ` օգտագործելով հայերենի zanaut “ծանոթ” բառը (հունական տարբերակում gno(s)tos), (PopeM. TheLinear AQuestion//Antiquity.-Vol. XXXII.- N126.-June 1958.-P. 99): Հունական մշակույթի համար փոխառնման հիմնական ոլորտներից է կրոնականը, նախահունական asp-is “օձ”, “sp-al-os “ձուկ”, visap “մեծ օձ”, “Basilik նստել”, հայերեն “Bazmel բազմել”, “kosmos տիեզերք” հայերեն kazm, ouranos-“երկինք”, հասարակական՝ koiranos, մակեդոնական korannos “տիրակալ”, հայերեն karan “իշխան” բառերը հստակ ունեն հայկական ծագում: Համանման խնդիր կա նաեւ էթրուսկյան լեզուն ուսումնասիրողների համար, բավականին հետաքրքրական է հայերենի ներկայությունը մշտապես տեսնել էթրուսկյան լեզվի մեջ` սկսած մ.թ.-ից 1000 տարի առաջ մինչեւ մ.թ.-ից առաջ, 1-ին դարը: Հայ- էթրուսկյան հնարավոր կապի մասին հարցը առաջին անգամ բարձրացվել է 100 տարի առաջ Ս. Բուգենի կողմից: Նա ընդգծեց էթրուսկների makh, mekh “1” եւ հայկական mek “1” բառերի եւ իմաստների ընդհանրությունը: Ակադեմիկ Վ. Գեորգիեւը ուսումնասիրում էր էթրուսկա-հայկական լեզվական ընդհանրությունները եւ այն ներկայացնում էր tur(էթ.), tal-tur(հայ.) բառերի միջոցով, որոնք նույն իմաստն են արտահայտում: tal-tur (հայ.), tur(էթ.), բառը կա նաեւ հունարենում եւ արտահայտում է նվեր-doron կամ “տալ նրան”, իսկ ռուսերենում “ՊՈՐՌՑՖ”-նվեր տալ: Հայ-էթրուսկյան լեզվական եւ մշակութային առնչությունների համար առաջնային է “փայլ” բառը, էթրուսկների մոտ գործածվում է pulum-“աստղ” ձեւով, որը կենտրոնական է արեւապաշտական գաղափարախոսությունում: Արեւմտյան կրոնական գաղափարախոսության մեջ հայերենից անցել է նաեւ “լույս”, lux (էթ.), լատինական Locot հայերեն լուսոտ, ինչպեսեւ` հայկական լուծ, Էթ. Lacth, կամ iacet (պարկել) լատին. Iugum, հայկական են էթրուսկների “ais”-“աստված”, հայկական Hajas, aja, ինչպեսեւ հաթիթական համարվող հանրահայտ “ահայացիներ” կոչվող տերմինը:

Վերը բերված օրինակներով ակնհայտ է դառնում, որ մ.թ. 3.000 տարի առաջ Փոքր Ասիայում հստակորեն կար մեկ ձեւավորված ընդհանրություն` հզոր դավանաբանական եւ լեզվական միջուկով:

Հանգամանքների բերումով անտեսվում է Փոքր Ասիայում ձեւավորված հնագույն լեզվական մեկ ընդհանրությունը՝ փաստը, եւ ժամանակակից պատմահամեմատական լեզվաբանության մեջ առաջին լեզվի փաստը ընկալվում է որպես պայմանական երեւույթ համարելով առաջնային հնդոիրանական, եվրասիական եւ ինդոգերմանական ընդհանրությունները: Նման մոտեցումը խախտում է գործնական լեզվի ստեղծման եւ օգտագործման բնական սկզբունքը եւ հետազոտությունների հսկայական մասը տանում է այլ եզրահանգումների, որոնք էլ հանգեցնում են անավարտ բացահայտումների: 

1800-2007թթ. ժամանակաշրջանի հայերեն լեզվին վերաբերող զարգացումները 

Իներցիայի համաձայն, գիտական շրջանառության մեջ մնում են պահպանված առաջին 3 պայմանական անունները, սակայն արդեն ժամանակն է, որպեսզի այս համակարգը գլխավորի Արմենոիդական տերմինը, քանի որ այն ավելի ճիշտ է ծագումնաբանական, մարդաբանական, լեզվաբանական առումներով: 

Իր զարգացման հաջորդ փուլում գրային համակարգը ձեռք էր բերում քաղաքացիական անկախություն, այն հնարավորություն էր տալիս ավելի ճկունորեն կատարել տեղեկությունների հավաքագրումը եւ փոխանցումը, նոր գրավոր մշակույթի հիմնական ստեղծողները համարվեցին փյունիկիացիները (phoinikoi):

 Ամենահին մշակութային կենտրոնները պատկանում են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակին, ամենաուշ շրջանի մշակույթը պատկանում է մ.թ. 2-րդ դարին, իսկ արեւմտյան միջերկրական շրջաններում այն շարունակվում է մինչեւ մ.թ. 3-4-րդ դարերը: Մ.թ. ա. 13-12 դարերում Փյունիկյան քաղաքները անկախացան Եգիպտոսից, մ.թ.ա. 10-րդ դարում Տիր Ահրիմ թագավորը ստեղծեց Տիր-Գիդոնական թագավորությունը: Մ.թ.ա. 1100-800-ը փյունիկիացիները վերահսկում էին միջերկրական ծովը: Փյունիկյան քաղաքները, որպես կանոն, շրջապատված էին հզոր ատամնավոր պարիսպներով. այդպես է պատկերված Տիր քաղաքը մ.թ.ա. 9-8 դդ.: Մ.թ.ա. 722թ. սկսած Փյունիկիան հայտնվեց Ասորիքի ենթակայության ներքո: Մ.թ.ա. 677թ. Սիդոն քաղաքը ոչնչացվեց, իսկ Բիլ, Տիր եւ Արադ քաղաքները ճանաչեցին Ասորոքի գերակայությունը: Մ.թ.ա. 539-332թ. Փյունիկիան կազմել է Հայ-Արիքի համադաշնության մասը եւ իր նավատորմով ակտիվորեն մասնակցել է Հայ-Արիքյան ճակատամարտերին: Մ.թ.ա. 332թ. սկսած գտնվել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու, Պտղոմեոսի, Սելեկվիդների կառավարության ներքո, մ.թ. 2-րդ դարում այն համարվում էր Սիրիայի մասը: Փյունիկյան մշակույթի հնագույն կենտրոններն են Ուտիկը, Գադրումետը, Լեպտիսը, Գիպպոնը եւ Լիկսը Մարոկոյում: Բաբելոնցիները եւ ասորացիք անվանում էին նրանց “kina-an-hu”, հրեաները նրանց անվանում էին “kena an”m”, “kena an”, “aras kena au”, շատ խոսուն է “aras kena au” տերմինը` “առաջ կենացող”: 

Ովքե՞ր էին փյունիկիացիները եւ ո՞ր մշակութային դաշտի արդյունք էին նրանք. այդ մասին որոշակի կարծիք ստեղծում է phoinikoi կամ punae անունը, որով կոչվում էին այդ տարածքի բնակիչները: Տերմինը հիմնականում կապված է առաջին անգամ արտադրական ծավալներով կարմիր ներկանյութ ստանալու երեւույթի հետ: Purpur տերմինը կազմված է pur բառից, որն ընդհանրապես մշակույթի պատմության մեջ հայտնի է որպես կարմիր “հուր”, իսկ բառի հաջորդական կրկնությունը որպես մեկ բառ տալիս է հուրհրացող իմաստը: Հունական phoinikoi, Լատինական punae եւ PURPUR բառերի մեջ (ph ) եւ (pu) եւ (PU)R մասը կրկնվում է, HUR-ը բացառիկ հայկական բառ է, այն մատնանշում է արեւապաշտությունը: Հունական եւ Լատինական phoinikoi տերմինը հստակորեն կազմված է հայկական “հուր” (ըստ Աճառյանի) արմատից, որը օտար ընկալումներում նշանակում է նաեւ արեւ, կրակ, լույս հուրհրացող: 

Հռոմեացիները նրանց անվանում էին (punae)` հիմնականում նկատի ունենալով այսօրվա Թունիսում գտնվող Carthago անունով հայտնի քաղաքի բնակիչներին: Մ.թ.ա. 825թ. փյունիկիացիները հիմնեցին Qart Hadasht (Քարտ հադաշտ) հունարեն Carhedon, Լատիներեն Carthago քաղաքը, որը համաշխարհային պատմագրությունում հայտնի է Carthago անունով: Պատմագրությունում, արատավոր սովորության համաձայն, Qart Hadasht անունը զիջեց Carthago լատինական տարբերակին. նրա հայկականացված տարբերակը դարձավ Կարթագենը: Qart Hadasht/Qarhedon/ Carthago/Qarthadasht Qart Hadasht տերմինը բաժանենք մասերի, Քար/տ/հա/դաշտ, կստանանք հետեւյալը՝ “քարի հատման դաշտ”, տվյալ դեպքում հարկավոր է կատարել միայն մեկ պարզաբանում, որը կապված է “քար” բառի հետ: “Քար” բառի կիրառման դաշտը լայն է, սակայն այս տարբերակում սահմանափակ է եւ կապված է որոշակի երեւույթների հետ: Բառի իմաստը կապված է առեւտրի հետ եւ համարվում էր ճիշտ չափման միավոր, որի ֆիզիկական դրսեւորումը մեր կողմից “քար” անվանված նյութն է: 

Համաձայն ավանդույթի, Carthago-ն հիմնադրել է Էլիսա (Դիդոնա) թագուհին, նա փախել էր Տիր քաղաքից այն ժամանակ, երբ նրա եղբայր Պիտգալիոնը, որը Տիրի թագավորն էր՝ սպանեց քրոջ ամուսնուն՝ Սիհեին` նրանց հարստությանը տիրանալու համար: Ըստ առասպելի, Դիդոնային թույլ տվեցին զբաղեցնել այնքան հողակտոր, որքան կծածկի ցուլի (արեւապաշտական խորհրդանշան) կաշին, մեծ հողակտոր զբաղեցնելու նպատակով նա բաժանեց կաշին բարակ շերտերի եւ առավելագույնս օգտագործեց իրեն ընձեռնված հնարավորությունները, իրեն պատկանող մասում նա կառուցեց մի ամրոց, որը կոչվեց Բիրսա: Բիրսա տերմինը մեկնաբանվում է որպես “կաշի”, սակայն բառի ծագումնաբանությունը բացարձակապես այլ իմաստ ունի, բառը կազմված է բիր/բյուր եւ սա/զա մասերից, որտեղ բիր/բյուրը նշանակում է “շատ”, իսկ սա/զա-ն նշանակում է “Ա կողմից”: Միացնելով այս 2 իմաստները`  ստանում ենք Բիրսա բառի սկզբնական իմաստը, որը հետեւյալն է՝ “Արարիչ աստծո շատ կողմնակիցներ”: Որոշ ժամանակ անց այս քաղաքը դարձավ Միջերկրական ծովի խոշորագույն տնտեսական կենտրոնը, որը հսկում էր Իսպանիայից մինչեւ Եգիպտոս ընկած միջերկրական առափնյա հատվածը՝ ժամանակակից Լիբանանը, հյուսիսային Սիրիան, հարավային Կիպրոսը, արեւմտյան Սիցիլիան, հարավային Սարդինիան, հարավային Իսպանիան, հյուսիսային Աֆրիկան: Փյունիկիայում բարձր վարպետության էր հասել ոսկերչությունը, ոսկերչության հետ կապված փյունիկիացիները օգտագործում են “harus” բառը, որը նշանակում է ոսկի, հեբրայերեն այն նշանակում է մետաղ հատող, “մշակող”, “harus”` հայերենում “հարուստ”, որն առաջին հերթին նշանակում է ոսկի ունեցող: Հետաքրքիր է նաեւ “ձիավոր” կամ “այս ձին” բառակապակցությունը, որը փյունիկները գրում էին “hessus” ձեւով, հեբրայերենում “hassus”, շատ նման է “hicsos”hajos”, “hesnoc” բառին, որը մատնանշում է մարդուն, որը նստած է ձիու վրա, այսինքն` hesnoc -հեծնող կամ ձիավոր: 

Զենդ Ավեստայի 14 գլխագրերից 11-ը հայերեն են հնչում

Շինարարին կոչել են “bano”, հեբրայերենում “bana”, հայերենում` “բանվոր”, “մարդիկ” գրվում էր՝ “isim” հեբրայերենում, հայերենի բառբառում “asim” “anasun” չասող-չխոսող: Հեբրայերեն “maqumim, meqomot”՝ վայր-տեղ, այն հայերենում ցույց է տալիս վայր, տեղ “mes mot”: “Sair”՝ փոքրիկ, հեբրայերեն՝ “sair”, հայերեն՝ փոքրիկ եւ սուր, ինչպես նաեւ հեբրայերեն “sair”-ին համարժեք է հայերեն “ծայր-սայր” բառին, sippi՝r գեղեցիկ, հեբրայերեն՝ appir լավ, հայերեն “շպար”: Փյունիկյան is(ինչ) նույկերպ հնչում եւ գրվում է հայերենում: Շատ հետաքրքրական է փյունիկիացիների կողմից “zor” կամ seni բառի օգտագործումը որպես “այլ կամ ուրիշ”: Օրինակ բերված բառերը կապված են հայերեն լեզվամտածողության հետ: Հետեւությունը այսպիսին է՝ փյունիկյան մշակույթի հիմքում արեւապաշտական գաղափարախոսությունն է, որը կարող էր տարածվել բնականաբար նաեւ այլ էթնիկ միջուկի կողմից, սակայն լեզվական մշակույթը մատնանշում է հայկական միջուկին: Եվրասիական մշակույթի մեջ phoinikoi-ն, որպես կազմավորում, առավելագույնս կապված էր խոշոր ծավալների ծովային առեւտրի հետ, նրանք լավ ծովայիններ էին եւ աշխարհագրագետներ: Նման ծավալների ապրանքային շրջանառությունը բնականաբար պահանջում էր հաշվառում եւ որոշակի անհրաժեշտություն կար գործնական գրային համակարգի: Համակարգ, որ հեռու պետք է լիներ դավանաբանական գաղափարախոսությունից եւ չպետք է պահանջեր շատ ժամանակ եւ խորը գիտելիքներ: Իսկ ամենակարեւորը, նոր համակարգով պետք է կարողանային գրել ամեն մի նյութի վրա: Առեւտրական տեղեկատվության պահպանման եւ փոխանցման խնդիրը սկզբունքորեն լուծեց նոր գործնական գրավոր համակարգը, որը մեզ հայտնի է որպես այբուբենային կամ ֆոնետիկական, կոնսոնանտային գիր: Հարավփյունիկյան այբուբենի վրա հիմնական ազդեցություն է թողել եգիպտացիների 24 բաղաձայն նշաններից կազմված գրային համակարգը, որը, ըստ մասնագետների, ամուր կապված էր 26 բաղաձայն նշաններից կազմված հայկական կամ հիքսոսների գրային համակարգի հետ, պատմության մեջ հայտնի որպես “Սինայական գիր”՝ ըստ հայտնագործության վայրի: Հաջորդ փուլում փյունիկյան այբուբենը արամեացիների կողմից վերածվեց 22 տառից կազմված համակարգի:

Համաձայն հայտնի տեսակետի` հույները զարգացրին փյունիկյան եւ արամեական տառային համակարգերը, կարողացան վերացնել նրանց ամենամեծ թերությունը, համակարգը համալրվեց լրացուցիչ նշաններով, որոնք կոչվեցին ձայնավորներ, եւ ձեւավորվեց 30 նշաններից կազմված տառահնչյունային նոր համակարգը: 30 տառից կազմված տառահնչյունային համակարգը անվանվեց “Alpabet”: Ընդունված է ասել, որ այս անունը գալիս է հունական գրային համակարգի առաջին երկու տառերի՝ “Alpa” եւ “bet” միասնական օգտագործումից: Հաջորդ ավանդույթի համաձայն հույները այն փոխառել են փյունիկիացիներից: Մեկ այլ ավանդապատման համաձայն, արեւմտյան-սեմիթական լեզուներում “Alpa” եւ “bet”-ը նշանակում էր, համապատասխանաբար՝ Alpa՝ “ցուլ”, իսկ bet-ը՝ “տուն”:

Կատարենք մի փոքրիկ վերլուծություն կապված “Alpabet” տերմինի ծագումնաբանության հետ, Alpa բառի նախնական ձեւն էր Arfa: Arfa-ն լարային երաժշտական գործիք է, նրա ստեղծողները համարվում են հուրիթները, որոնք ապրում էին Վանա լճի շրջակայքում, գործիքի կրող մասերը պատրաստված էին ցուլի կոտոշներից: Ինչպես գիտենք, ցուլը արեւապաշտական 4 գլխավոր խորհրդանշաններից մեկն էր, նրան բնութագրող տառագրային դրսեւորումներից մեկն է Al/-Ar-ը, որը նշանակում է “կարմիր արեւ”, ph/pu/pa–ն նշանակում է “հուր”: Միացնելով 2 իմաստները` ստանում ենք արեւի նկարագիրը` “արու-հուր”, որի գրաֆիկական արտահայտումը դարձավ “Ա” տառը: Կարող ենք վստահաբար ասել, որ Arfa-ցուլ երեւույթի գրաֆիկական դրսեւորումը առավելագույնս ամփոփվել է հայկական “Ա” տառի մեջ: Արտահայտության 2-րդ մասը հայտնի է որպես “bet”, որը նշանակում է տուն: Գերմաներենում “bet” նշանակում է քնելու տեղ, հայերենի բարբառում “bet” նշանակում է մեծ, արաբերենում նույնպես նշանակում է “մեծ”, իսկ մաշտոցյան տառերի համակարգի մեջ այն հնչում է որպես “ben” եւ նշանակում է երկրորդ, նաեւ “այն”, նաեւ “խոսք”: Ելնելով արեւապաշտական գաղափարախոսության սկզբունքներից` մեր կարծիքով “Alpabet” մտքի բոլոր իմաստները կապված են կառուցողական Էության հետ, որը կարող է նշանակել “այն մեծ խոսքը, որ տուն է կառուցում” նաեւ “արեւի խոսք”: Ամփոփելով բառի հիմնական գաղափարական շերտերը` կարող ենք ասել հետեւյալը, որ “Alpabet” նշանակում է “Արեւի խոսք”, այն համապատասխանում է Հին Կտակարանի “բանն էր սկիզբը” մտքին: Մեր վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ “Alpabet” տերմինի մեջ բազիսային է արեւապաշտական գաղափարախոսությունը, իսկ Alpa բառի մեջ (l=r )-(p=f) տառադարձությունը լեզվական օրինաչափություն է: 

Գրի զարգացման հաջորդ կարեւոր շրջաններից մեկը կապված է կրոնական գաղափարախոսության ընթացիկ զարգացումների հետ, որոնք տեղի ունեցան Հայ Արիքի համադաշնությունում: Հայ Արիքի համադաշնության մեջ մեհենագրությանը զուգահեռ Ահուրամազդա աստծո հովանավորությամբ գործարար շրջանառության մեջ մտավ Հայ Արիքի սեպագիրը, իսկ հաջորդ փուլում Ավեստայի Սրբազան Լեզուն, ձեւավորված գրային համակարգ՝ բաղկացած էր 48 տառերից եւ 48 հնչյուններից: Այս գրային համակարգով մեզ են հասել Ավեստայի աղոթքների գրքերը` բաղկացած “Վենդի դատ, Վիսպերեդ եւ Յըշնա” եւ այլ մասերից: Ավեստայի 2-րդ տարբերակը` Զենդ Ավեստան ներկայացնում է նույն գաղափարախոսությունը հերթականությամբ, որը հարմարեցված է ուսումնասիրման համար, ուղղորդված է մեկնաբանություններով եւ գրված փահլավունական կոչված այբուբենով եւ միջին պարսկերենով: Ավեստայի մեջ հայ մշակույթի համար կան հարցեր, որոնք անհասկանալի պատճառներով վրիպել են հայագետների տեսադաշտից: Բերենք Զենդ Ավեստայի, փահլավունական կոչվող տեքստերի գլխագրերի տրանսկրիպցիան, որպես եւս մեկ ծանրակշիռ փաստարկ եւ կարեւոր բացահայտում է այն մասին, որ արեւապաշտական հավատամքը եւ հայերեն լեզվամտածողությունը սերտորեն կապված են միմյանց, եւ լուրջ հետազոտությունների խնդիր կա: 

1) Datastan i menog i crat (Դատաստան ի մենոգ ի խրատ) դատաստան, մենակ խրատ:

2) Bund ha i san (բուն տա ի զան)-հիմքի ստեղծումը:

3) Sajast na Sajast (Շայաստ նա Շայաստ)-ասվածը եւ չասվածը թույլատրելիության իմաստով:

4) Cim dron-(գամ դնեմ)-կամ դրվածի իմաստը:

5) Andarz i danag mard-(Անդարձ ի դանագ մարդ) պատվիրան մարդուն զենքի չդիմելու:

6) Hveskarih i redagan-(վեր կանգնելու կարողություն (կարիք) հետ եկողներին):

7) Ajada gar i Sareran-(Զարերանից եկած Այադա):

8) Chatang-namag (ճատրակի(շախմատ) նամակ):

9) Draxt i asurik-(Դրախտ ի ասուրիկ):

10) Arda Virasi namak-(արդար Վիրազի նամակը):

11) Draisan i Ahriman o divan (Ահրիմանի դրած օրենքը-դիվանը): 

Զենդ Ավեստայի 14 գլխագրերից 11-ը այս պահին հնչում են հայերեն, այս պատճառով է, որ Ֆրոյդը ժամանակին ասել է, թե Զորաստրը խոսում է աստվածային լեզվով: Զենդ Ավեստայից բերված գլխագրերը գալիս են հաստատելու, որ հայկական լեզվամտածողությունը եւ հոգեւոր միտքը առկա է տարածաշրջանի դավանաբանությունում մշտապես: 301թ. քրիստոնեության ընդունումով հայկական էթնոսը մտավ նոր շրջան, որը բնականաբար իր հետ բերեց նոր խնդիրներ… 

Մեր իրական Լուսավորիչը քրմապետի ժառանգ Մեսրոպ Մաշտոցն է

… 301թ. քրիստոնեության ընդունումով հայկական էթնոսը մտավ նոր շրջան, որը բնականաբար իր հետ բերեց նոր խնդիրներ… եւ լուծումներ` միեւնույն ժամանակ թողնելով շատ անպատասխան հարցեր, որոնք հրատապ պարզաբանման կարիք ունեն: Այդ չպարզաբանված հարցերի թվին է պատկանում Մաշտոց տերմինի մեկնությունը, որն ամուր կապված է նախորդ հազարամյակներից մեզ ավանդված արեւապաշտական մեհենագիր գրավոր համակարգի ոչ Արարչական հայտարարվելու եւ արգելվելու, այնուհետեւ 120 տարի հետո արեւապաշտական մեհենագիր գրավոր համակարգի վեր հառնելու երեւույթի հետ: Մաշտոցի մասին մեզ հասած կենսագրական տեղեկությունները շատ քիչ են, մեր ոչ սակավախոս պատմիչները քիչ տեղեկություններ են թողել նրա տոհմի եւ նրա սոցիալական պատկանելության մասին: Մեսրոպ, որդի Վարդանի, ծնված 361թ. Հայաստանում, քրիստոնեությունը ընդունելուց 50 տարի անց, Տարոնի գավառի գյուղ Հացեկացում: Հայագիր քրիստոնեական դպրոցի հիմնադիր եւ առաջին ուսուցիչ, լուսավորիչ, քրիստոնեության քարոզիչ, Հայաստանի եկեղեցու վարդապետ: Փորձենք լրացնել եւ վերականգնել արեւապաշտական մեհենագիր գրային համակարգի վերաիմաստավորողի կենսագրության այն բացը, որը կապված է մեր քննախուզության հետ: Առաջինը, ինչին պետք է ուշադրություն դարձնենք, Մեսրոպի ազգանունը փոխարինող Մաշտոց տերմինն է:

Դատելով նրա ստացած կրթությունից` կարելի է ենթադրել, որ նա սերում էր հայտնի տոհմից: Ասում են նաեւ, որ սերում է նույնիսկ Մամիկոնյանների տոհմից, սա քիչ հավանական է, եթե այդպես լիներ, ապա կշեշտվեր որեւիցե ձեւով: Հակված ենք կարծելու, որ Մաշտոցը ազնվաբարո եւ բարձր հեղինակություն ունեցող արեւապաշտական քրմապետի ժառանգ էր: Մեր այս տեսակետը ամրապնդվում է Հ. Օլկոտի կողմից: Նա ժամանակին նկատել էր, որ հավատամքի դաշտի հետ կապված երեւույթները գաղտնիքներ ունեն, եւ այդ գաղտնիքների կրողը Էջմիածինն է: Հավատամքի դաշտի հետ կապված երեւույթները, ըստ Հ. Օլկոտի, պահպանված են “Մեսրոպյան մատեաններում”: Հայկական գրի օգտագործումով Հայոց եկեղեցին նույն Մաշտոց անունով կոչեց իր ծիսական կարգերի, օրհնությունների, աղոթքների գիրքը: Պարզ է, որ այդ մատյանների հեղինակը Մեսրոպ Մաշտոցը չէր կարող լինել: Այստեղից ակնհայտ է դառնում, որ Մեսրոպ Մաշտոցը գիտեր այն, ինչ կարող էր իմանալ միայն ձեռնադրված արեւապաշտ քրմապետի ժառանգը: Հետեւաբար նշանակում է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը Հայոց նոր եկեղեցու համար ծիսական կարգերի, օրհնությունների եւ աղոթքների գիրքը գրելիս ունեցել է հին հայկական արեւապաշտական ձոների, ծեսերի, օրհնությունների եւ աղոթքների գիրքը՝ Մաշտոցը, գրված սրբազան մեհենագրերով: 

Ուշագրավ դիտարկում է արել ժամանակին Ղ. Ալիշանը: Այն է` “Մաշտոց”, “Մաժդոց” անունը ծագում է “Մազդ” արմատից, որը, ըստ նրա, պետք է ունենար “սուրբ” իմաստը: Ղ. Ալիշանը մոտ էր ճշմարտությանը: Շարունակենք Ալիշանի միտքը. վարդապետ Մեսրոպի իսկական Մաշտոց անունը կապված է մ.թ.ա. I հազարամյակի սկզբից Հայաստանում հավատամքի մեջ օգտագործվող “մաշտու”, “սուրբ”, “սրբազան” տերմինների հետ: “Մազդ” կամ “Մաժդ” արմատը հեշտությամբ նկատվում է “Ահուրամազդա”, “Արամազդ” անվան մեջ եւ ծագում է անվան երկրորդ մասից, որ նշանակում է “մեզ տա”: Նա նաեւ շեղակիորեն ունի սուրբ իմաստը: 

Վերադառնանք նորից այն մտքին, որ Մեսրոպը պետք է լիներ ազնվաբարո եւ բարձր հեղինակություն ունեցող քրմապերտի սերունդ եւ ունենար ժառանգած մեհենական գիտելիքներ: Ուսում ստանալու ժամանակ, ըստ կարգի, Վարդանի Մաշտոց որդին պետք է ձեռնադրվեր եւ իր սոցի-ալական եւ հոգեւոր նոր կարգավիճակին համապատասխան անուն ձեռք բերեր: Արարողակարգը հուշում է, որ Մեսրոպը դարձավ Մաշտոցի նոր անունը, սակայն Մեսրոպ եւ Մաշտոց երկու “իրար ընդդիմախոս” կրոնական անունների հավասարազոր գործածումը հակասական է, բայց մեր կարծիքով` բացատրելի, որը կանենք մենք հոդվածի վերջում: 

Ավարտելով ուսուցումը` Մաշտոցը աշխատանքի է անցնում Արիքին լոյալ հայկական արքայական գրասենյակում, բնականաբար` առանց համապատասխան բարձրագույն երաշխավորության: Մաշտոցը չէր կարող այդպիսի բարձր դիրք ունենալ արքունիքում. ինչպես գիտենք` հայոց արքունիքը դավանում էր քրիստոնեություն, հետեւաբար` կարող ենք զարմանալ, որ հոգեւորական Մեսրոպը արքայական գրասենյակում զբաղեցնում էր զինվորական պաշտոն, ինչը հակասում էր քրիստոնեական գաղափարախոսությանը: 

Այստեղ կարող ենք մեկ հետեւություն անել, Մեսրոպ Մաշտոցը իր հավատամքային ընկալումներում խորապես կապված էր Արեւապաշտական հոգեւոր դպրոցի Մեկարարչական Էության գաղափարախոսության հետ եւ հակասություն չէր տեսնում իր կատարած աշխատանքի եւ քրիստոնեության միջեւ: Իսկ սա նշանակում էր. այդ ժամանակաշրջանի արքունական հավատամքային ընկալումներում սկզբունքային հակասությունները Արեւապաշտական Տիեզերաստեղծ Արարչական Գաղափարախոսության եւ այդ գաղափարախոսությունը յուրովի ներկայացնող Քրիստոնեականության միջեւ շատ չէին: 

395-396թթ. ընկած ժամանակահատվածում դառնալով հոգեւորական եւ քրիստոնեության քարոզիչ` Մեսրոպը իր հոգեւոր նոր կարգավիճակին համապատասխան նորից չհրաժարվեց Մաշտոց անունից: Միայն 404թ. Դանիելյան նշագրերի ուսումնասիրման ընթացքում եկեղեցուց ստացավ վարդապետի աստիճան: Ահա, թե ինչու է Կորյունը Մեսրոպի մասին գրում. “Նա տեղյակ ու հմուտ էր աշխարհական կարգերին, իր զինվորական արվեստով սիրելի էր դարձել իր զորականներին”: 

Վերականգնելով բացթողումները` մենք Մաշտոցին տեսնում ենք ոչ թե որպես եկեղեցական գործիչ, այլ ազգային գործիչ, հայ հոգեւոր կյանքի առաջնորդ եւ լուսավորիչ, ինչպես 20-րդ դարում Կոմիտասը: Իսկ մարդկային այս տեսակը չէր կարող հակասություններ չունենալ եկեղեցու հետ: 

Հարկավոր է եւս մի կարեւոր շեշտադրում կատարել, առաջնային դավանաբանական հակասությունը Բյուզանդիայի եւ Պարսկաստանի միջեւ էր, այլ ոչ թե Պարսկաստանի եւ Հայաստանի: 387թ. Բյուզանդիան եւ Պարսկաստանը միմյանց մեջ բաժանում էին Հայաստանը, իսկ Հայոց Արշակունիների թագավորական տունը ձգտում էր վերականգնել Հայ պետականությունը, իսկ նոր եկեղեցու մեջ ցանկանում էր տեսնել Հայոց Արեւապաշտական Տիեզերաստեղծ Մեկ Արարչական Էության եւ հավատամքի կրողին: Ամփոփելով շարադրված քննախուզությունը` կարող ենք ընդգծել, որ.

ա) Հայկական Լեռնաշխարհում եւ հայկական էթնոսի առաջնային մասնակցությամբ ստեղծվել է graphiketekhne (գրապատկերային) համակարգը: 

բ) Հայկական պատկերագրային (ոչ թե նախահայկական) համակարգը ամուր կապված է Տիեզերաստեղծ Արեւապաշտական Գաղափարախոսության հետ, որը հստակ ամրագրված է Եվրոասիական տարածաշրջանի գրավոր մշակույթի մեջ, այսինքն` Մաշտոցից 4425 տարի առաջ:

գ) Արեւապաշտությունը՝ որպես մեկ սկզբնական հավատամքի համակարգ, իսկ պատկերագրային համակարգը՝ Hieratika-մեհենագրությունը, որպես տեղեկատվության փոխանցման միջոց, տարածաշրջանի կրոնական գիտակցության եւ լեզվամտածողության մեջ ֆիքսված է որպես Հայ էթնոսի դիցաբանական եւ լեզվաբանական համակարգ: 

դ) Կատարենք լրացումը. Մեսրոպ Մաշտոցը ազնվաբարո եւ բարձր հեղինակություն ունեցող քրմապետի ժառանգ էր, կատարյալ Hieratika գիտելիքներով: Որպես Արեւապաշտական Տիեզերաստեղծ Մեկ Արարչական Էության կրող մի կողմից եւ Քրիստոնեական Էությունը ներկայացնող վարդապետ եւ երկու աշխարհներին կապող օղակ` մյուս կողմից, Մաշտոցը հայկական մշակույթի պատմության մեջ հաստատված է որպես Լուսավորիչ: 

Այսպիսով, համոզված կարող ենք ասել, որ 425թ. այբուբենի վերահառնումը Մաշտոցի կողմից եւ Հայոց Արեւապաշտական հավատամքի Մեկ Արարչական Էության ընդունումը, ամրագրումը անցած դարի 90-ականներին երջանկահիշատակ Վազգեն Կաթողիկոսի կողմից վերահաստատում են “Հայկեան շրջանի” Տիեզերական եւ Արաչական Էությունը, որը եւ հայ էթնոտեսակի հարատեւման գրավականն է: 

Արամ Մկրտչյան

Գերմանիա 

“Լուսանցք” թիվ 155, հունիսի 25ի- հուլիսի 1 2010թ.

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

w

Connecting to %s


%d bloggers like this: