Կեղծ անկախություն

by

20.09.2009

նվիրվում է անիմաստ հանրաքվեի 18-ամյակին 

1991թ <անկախության> հանրաքվեից անցել է 18 տարի: Մինչ այդ հանրաքվեն ԽՍՀՄ-ի փլուզումը արդեն կատարված և անդառնալի փաստ էր, բացի այդ կոմունիստները պարտվել էին Գերագույն Խորհրդի ընտրություններում, որը օգոստոսի 23-ին արդեն հռչակել էր Հայաստանի անկախությունը: Բայց նորաթուխ իշխանավորներին համաժողովրդական աջակցության հերթական շոուն էր պետք: Հետաքրքիր է, թե ումից մենք պիտի կախված մնայինք, եթե 18 տարի առաջ, հանուն խաղի, որպես կատակ, ազգովի դեմ քվեարկեինք անկախությանը:

Ահա այսպես, թատերականացված և մանր-մունր կեղծիքներով (կեղծ էր նույնիսկ Արամ Մանուկյանը) ձևավորվեց Հայաստանի երրորդ հանրապետությունը: Քիչ անց պիտի պարզվեր, որ այն բոլորովին էլ հայության երազած ազգային պետությունը չէր, այլ եվրաստանդարտ մի պետությունիկ, սառը պատերազմում պարտված ԽՍՀՄ-ի մի բեկորիկ` օլիգարխացած պարտիական-կոմսոմոլական վերնախավով:

Նախ մադրիդյան սկզբունքների, իսկ հիմա նաև հայ-թուրքական դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնմանը վերաբերող զույգ արձանագրությունների հրապարակումը և դրանց վերաբերյալ հիմնական քաղաքական ուժերի արձագանքները վերջնականապես բացահայտեցին Հայաստան կոչվող իբրև թե անկախ պետության քաղաքական վերնախավի լիակատար սնանկությունը և ազգային որոշումներ կայացնելու բացարձակ անընդունակությունը:

Երրորդ հանրապետությունը, նախորդ երկուսի նման, ստեղծվեց ոչ թե հայության ազգային ծրագրով, այլ հանգամանքների բերումով: Դրա ստեղծման նախօրյակին, Ղարաբաղյան շարժման շրջանակներում ձևավորված և շուտով այդ շարժումը շահագործելով իշխանական լծակներին տիրացած քաղաքական վերնախավը պետք է ընտրություն կատարեր Հայաստանի զարգացմանը վերաբերող երկու հիմնական ուղղությունների միջև` (1) ինտեգրացիա թուրքական շրջապատի հետ կամ (2) զարգացում ի հեճուկս այդ շրջապատի: Ըստ առաջին ուղու անկախ Հայաստանը պետք է հրաժարվեր իր բոլոր իրավունքներից և ինքնուրունությունից, անվտանգությունը հանձներ թուրքի ողորմածությանը, համեստ կարգավիճակով ներառնվեր թուրքական շուկայում և անհոգ քարշ տար իր անիմաստ դարձած գոյությունը: Հասկանալի է, որ այս սցենարը մեծագույն սպառնալքիներ է պարունակում իր մեջ` ընդհուպ մինչև հայրենաբնակ հայության արագ և լիակատար ձուլում: Այլընտրանքը, սակայն, նորաթուխ իշխանավորներին ոչ միայն ավելի ռիսկային էր թվում, այլև անհնար, քանի որ ըստ երկրորդ ուղու Հայաստանը պետք է վերջնական պարտության մատներ Ադրբեջանին և պայքարի նոր ճակատ բացեր` վերահաստատելով Թուրքիայից ունեցած իր պահանջները, դիմագրավելով միջազգային ճնշումներին և նույն Թուրքիայի սպառնալիքներին ու պատժամիջոցներին: Երկրորդ ուղղությամբ ընթանալու դեպքում Հայ ժողովուրդը պետք է մաքառեր և պայքարեր նյութական ուժով իրեն բազմակի գերազանցող հակառակորդների դեմ, հաճախ չենթարկվելով միջազգային ուժերի թելադրած խաղի կանոններին: Իշխանության ու հարստության ծարավ քաղաքական վերնախավը դրան բոլորովին պատրաստ չէր: Նա նախընտրեց թալանել և վայելել, հետևաբար նաև չդիմադրել, համակերպվել հանգամանքների հետ, ենթարկվել արտաքին ուժերին և անդունդը գլորել մեզ: Մադրիդյան սկզբունքները և ֆուտբոլային դիվանագիտությունը մեկը մյուսին հաջորդած կառավարությունների և ընդդիմությունների, Երրորդ հանրապետության քաղաքական ողջ վերնախավի ապազգային ընտրության արդյունքն են: Ազգային պետությունում չէր կարող այսչափ ապազգային քաղաքական դաշտ ձևավորվել: Հայ ժողովուրդը ոչ մի կապ չունի այդ քաղաքական դաշտի հետ: Ներմուծված արևմտյան արժեքների հիման վրա ձևավորված պետական համակարգը չէր կարող այլ արդյունք արձանագրել:

Այսօր շատերը խորհում են, թե ինչպես է հնարավոր կանխել հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրումը կամ հայրենի տարածքի մի ահռելի հատվածի հանձնումը` մադրիդյան սկզբունքների համաձայն: Դա հնարավոր չէ, քանի դեռ չենք ստեղծել մեր` ազգային պետությունը: Կարելի է հետաձգել, ինչը և որոշ չափով արել ենք և փորձում ենք անել: Սակայն, քանի դեռ գոյություն ունի Երրորդ հանրապետությունը իր անհարազատ փիլիսոփայությամբ և ապազգային սկզբունքներով մենք միշտ բախվելու ենք քաղաքական վերնախավի դավաճանական գործունեության հետ: Կեցցե Չորրորդ հանրապետությունը` առաջինը, որ կստեղծվի Հայոց ազգային ծրագրով, այլ ոչ թե հանգամանքների բերումով, առավելագույնս կհամապատասխանի մեր ազգային նկարագրին, հոգևոր արժեքենրի համակարգին, արդարության և բարոյականության պատկերացումներին, ինքնակազմակերպման, հավաքաբար որոշումներ կայացնելու և դրանք գործադրելու ազգային առանձնահատկություններին, ինչպես նաև արդի ժամանակաշրջանի մարտահրավերներից բխող հիմնախնդիրներից: Այլապես Երրորդ հանրապետությունը կդառնա Հայ ժողովրդի գերեզմանը:

Մեկնաբանություն

Պարկոմո: Չէ, Արմեն ջան, ամեն դեպքում չորրորդ հանրապետության մասին խոսքը հենց գերեզմանի սկիզբն է: Ավելի լավ է` խոսենք երրորդ հանրապետության վերազարթոնքի մասին:

ԱԱ: Երրորդը հիմքից սխալ է: Ես այն բարեփոխելու որևէ հնարավորություն չեմ տեսնում: Ի՞նչը վերազարթնեցնենք:

Պարկոմո: Բա դու ի՞նչ ես առաջարկում: Քանդենք էսպետությունը. ծախենք ռուսներին կամ թուրքերին, հետո էլի արյուն թափենք, որ մի 10 000 քկմ պատառ կտրենք, ասենք սա էլ չորրորդ հանրապետությունն է, կեցցե Հայաստանը:

ԱԱ: Առանց մեզ էլ քանդողները,ինչպես նաև ռուսներին ու թուրքերին ծախողները շատ են: Ես առաջարկում եմ քաղաքական կազմակերպություն, շարժում,հրաժարում պետականության եվրաստանդարտսկզբունքներից, դրանց ազգային այլընտրանքների հիման վրա սկզբունքորեն նոր սահմանադրության ընդունում և նոր պետության շինարարություն, որից հետո միայն մենք ազգովի նպատակներ հետապնդելու հնարավորություն կունենանք:

Ջավախք: Սեպտեմբերի 21-ի հանրա… քվեարկության տոահանդեսի միակ ԻՄԱՍՏԸ թերեւս Շահումյանի շրջանի կորուստն էր: По большому счету էդպես ստացվեց…

ԱԱ: Այո, խորհրդանշական համընկնում էր

Ջավախք: Երեւի ոչ միայն խորհրդանշական: ГКЧП-ին նախորդող ամիսներին Մոսկվայում ուժեղացել էին ԽՄԿԿ պահպանողական ուժերը: Նրանք աձ ու ձախ հարվածում էին “անկախական” հանրապետություններից: Այդ հարվածներից մեկն էլ մենք կերանք “կոլցո” օպերացիայի տեսքով… ԼՏՊ-ի էշ խելքից…
Հո կարո՞ղ էին այդ “Անկախության հարնրաքվեն” մի պատրվակով մի կոս տարի հետաձգել ու Մոսկվայի հետ հարցեր չսրե՜լ: Բայց վարի տվին Շահումյանը Գ. Ստարավոյտովայի գորովից չզրկվելու համար:
Հետո ГКЧП-ն եղավ, Սովետը ինքն-իրեն փլվեց… ու Նայիրյան երկրում արին հանրաքվե առ այն, թէ ուզում են արդյոք Սովետից դուրս քալ: Ծիծաղելին այն էր, որ եթե ԱՆԳԱՄ քվեարկեին, թէ “ԱՅՈ, ուզում ենք Սովետում մնալ” արդեն Սովետ չկար…

ԱԱ: Համաձայն եմ: Ուղղակի մյուս ընթերցողների համար նշամ, որ <Անկախության հանրաքվեն մի կես տարի հետաձգել> ասելով, նկատի ունես այն անցկացնելու մասին մարտյան որոշումը ավելի ուշ կայացնելը: Իսկ <Շահումյանը վարի տալ> ասելով, նկատի ունես ոչ թե 1992թ Շահումյանի և Մարդակերտի անկումը, այլ 1991թ Գետաշենից հետո նաև Շահումյանի գյուղերի գրավումը:

Ջավախք:Ընդ որում հիմա այդ շրջանի պատմությանը այն պիոներ-ջոկատավարական բովանդակութունն է տրվում, թէ հայ ազգը պայքարում էր յուր անկախության համար, եւ ահա Սեպտեմբերի 1-ին հանրաքվե արեց, ու դաժան սովետից դրանով կորզեց յուր անկախությունը:
Ինչ-որ իմաստո մեր անկախությունը կորզվեց ոչ թէ սովետից, այլ Թուրքիա+Ադրբեջանից: Ընդ որում՝ Ստեփանակերտի պադվալներում:
Չգիտեմ ինչի են հիմա պատմությունը ուզում էդպես դզած-փչած ներկայացնել a-la Պռիբալծիկա…

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s


%d bloggers like this: