Պատերա՞զմ

by

31.10.2009

Վերջերս ինձ շշուկներ էին հասել, թե Սերժը, շփվելով զինվորականության հետ, նրանց նախազգուշացնում է <պատրաստվել վատթարագույնին>:

Հիմա էլ Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Սաֆար Աբիևը, մեկնաբանելով Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի` Լեռնային Ղարաբաղ կատարած այցը, հայտարարել է, որ, «հնարավոր է` դա նրա վերջին այցը լինի»: Նա ասել է, որ Ադրբեջանի Զինված ուժերը պատրաստ են պատերազմ սկսել:

Ի՞նչ է սա
— Սերժի խաղաղասիրական նախաձեռնությունների լիակատար ձախողում և իրական պատերազմ
— պայմանավորված պատերազմ, տարածքների հանձնում առանց պայմանգրի և խաղաղապահների մուտք գործելու առիթ 
— ներքին քարոզչություն, որպեսզի վախենանք ամեն ինչ կորցնելուց և համաձայնվենք Սերժի հետ` կեսը տալու հարցում

Մեկնաբանություն

Վայքունեցի: Առավել հավանական են վերջին երկու ենթադրությունները, սակայն խոշորագույն «կորցնողը» ամեն պարագայում լինելու է տխրահռչակ չնախագահ Սերժ Սարգսյանը: Լևոնասերժական իշխանական համակարգն ուղղակի սպառնալիք է Հայաստանի գոյությանը և պետք է իր տեղը զիջի հայաստանակենտրոն պետական կառուցվածքին:

ԱԱ: Խոսակցությունների ամենահավանական նպատակը տարածքների հանձնումից առաջ զինվորականների և արցախցիների հավանական դիմադրությունը կանխելն է: Աբիևի ասածները կարող են նաև ներքին նշանակություն ունենալ, բայց կոնկրետ խոսքը հուշում է, որ նա, հավանաբար, Սերժին է օգնում, հաստատում է նրա <մտավախությունը>:
Մյուս կողմից, մեր օրերում և կոնկրետ դեպքում պատերազմի մասին խոսակցությունները կարող են նշանակել նաև իրական նախապատրաստություն դրան, հատկապես եթե մինչ այդ երկար բանակցություններ են եղել և պետք է ինչ-որ կերպ հիմնավորել <դիվանագիտությունից պատերազմ> անցումը, և հատկապես, եթե այն պայմանավորված պատերազմ է:
Կարծում եմ այսօր օտարներից ոչ մեկի մտքով չի անցնում, թե հայերը կարող են Կուր հասնել, այն էլ այնքան արագ, որ իրենք չհասցնեն միջամտել:
Ամեն դեպքում պետք է պատրաստվել իրական պատերազմի, որի պաշտպանական փուլը հաղթահարելուց հետո, միակ նպատակը պետք է լինի Կուր, իսկ Նախիջևանում նաև Արաքս հասնելը:

Քորեոլեն: Բոլոր երեք տարբերակներն էլ միևնույնն է հանգեցնում են պատերազմի:

ԱԱ: Այո, բայց տարբեր մեկնարկային պայմաններում

Վայքունեցի: Որչափ էլ հանդուգն հնչի, պատերազմը կարող է դառնալ ոչ միայն արտաքին, այլև բազում ներքին խնդիրների սպեղանի:

ԱԱ: Այո, բայց դրա համար վճարվող գինն է շատ մեծ: Նկատի ունեմ, որ հազարավորները կարող էին չզոհվել սպասվող պատերազմում, եթե նորմալ քաղաքական ընտրանի լիներ, եթե այս պատերազմը 1994-ին իսկապես ավարտած լինեինք կամ եթե գոնե բավականաչափ պատրաստ լինեինք նորին: Բայց այդ դեպքում էլ թուրքերը չէին համարձակվի վերսկսել այն:

Յուլիա Վայքունեցին: Միթե չես տեսնում? Երբ որ դու ասում ես, որ պատերազմը կլինի մեր ներքին խնդիրների սպեղանի, դու չես մտածում, որ իրականում պատերազմը միայն նոր խնդիրներ կառաջացնի, ինչպես նաև բազում մարդկանց, հատկապես երեխաների համար կդառնա անձնական ողբերգություն, որից նրանք այլևս գուցե և ուշքի չգան: Դու չէիր, որ ԿՄ-ում տեղավորեցիր զոհված ազատամարտիկների երեխաների նկարները? Որ ներքին խնդիրների սպեղանին դարձավ նրանց վիշտը? Քո ասածը ինձ հիշեցնում է բոլշևիկյան հայտնի “мировой пожар раздуем” արտահայտությունը:Պատերազմը երբեք ոչ մի ներքին խնդիրների լուծում չի կարող հանդիսանալ: Այն կարող է այդ բոլոր խնդիրները ժամանակավորապես ետին պլանի մղել միայն, քանի որ կյանքի ու մահվան առջև ամեն ինչը արժեզրկվում է և ասպարեզ են դուրս գալիս լրիվ այլ մեխանիզմներ ու արժեքներ: Բայց պատերազմն ավարտելուն պես, հին խնդիրները կծառանան մեր ժողովրդի առջև նոր ուժգնությամբ:Պատերազմի որպես փրկության մասին մտածելը դա ինքնախաբություն է: Իհարկե, եթե ճար չի լինի և թշնամին հարձակմանն է անցնելու, պիտի գնանք ու կռվենք, բայց էլի եմ կրկնում, համոզված եմ, դա ելք չէ:

Վայքունեցին Յոիլիային: Յուլյա ջան, դու քաջ գիտես, թե ինչը նկատի ունեմ, սակայն խնդրին մոտենում ես ավելի շուտ կնոջ դիտանկյունից: Խաղաղությանը պիտի արժանի լինես, իսկ մենք դեռ շատ հեռու ենք խաղաղության անդորրը վայելելու արժանի լինելուց: Մեզ այն պարբերաբար պարտադրվելու է մարդկության` որպես կենսաբանական տեսակի և որպես քաղաքակրթական մրցակցության մղիչ անխուսափելի անհրաժեշտություն: Ուստի պիտի միշտ պատրաստ լինենք պատերազմին և չվարանենք այն անվեհերաբար մղելուց, եթե կամենում ենք ունենալ խաղաղություն, անվտանգություն և սեփական Հայրենիքում ապրելու և արարելու իրավունք: Իսկ մարմնի մահով կյանքը չի վերջանում, թեև նման «կրոնական նախապաշարումներով»

Յուլիան Վայքունեցին:

“Խաղաղությանը պիտի արժանի լինես, իսկ մենք դեռ շատ հեռու ենք խաղաղության անդորրը վայելելու արժանի լինելուց:”
Ինչ է, մինչև հիմա չենք վաստակել այն արժանիքը?
Ալեքս ջան, շատ լավ հասկանում եմ թե դու ինչ ի նկատի ունես, բայց էլի չեմ կարծում, որ պատերազմը լուծում է լինելու: Պատերազմը հերթական փորձություն է լինելու, հերթական զարթոնք, հերթական պատրանք, հուսանք, որ հերթական ձեռքբերում, այլ ոչ թե հերթական կորուստ, որից հետո, չեմ զլանում կրկնել, էլի նույն խնդիրների առջև ենք կանգնելու, որովհետև նրանք մեր մեջ են:
իհարկե ես մոտենում եմ կնոջ դիտանկյունից, իսկ կնոջ դիտանկյունը հաշվի չպետք է առնվի? Թե կին, թե տղամարդ, բոլորս էլ այդ ազգի և երկրի պատմության և ճակատագրի կերտողներ ենք, կամ էլ Պատմության քմահաճույքի զոհերը: Իսկ եթե այդպես է, երկուսի կարծիքը, երկուսի մոտեցումը, դիտանկյունը, շահը, հոտառությունը, կանխազգացումը, երկուսի վախն ու երկուսի քաջությունն էլ հավասարապես նշանակալից են:Մեկը առանց մյուսի չենք լինում:
 
ԱԱ: Յուլիան ճիշտ է, երբ ասում է, որ պատերազմից հետո էլի նույն խնդիրների առջև ենք կանգնելու: Պատերազմը ինքնին մեր բոլոր խնդիրները չի լուծելու, ինչպես որ չլուծեց նախորդը: Շատ հնարավոր է, որ այս անգամ էլ, ազգային մարդիկ զբաղված լինեն ռազմաճակատում, իսկ թիկունքում իշխանությանը տիրանա պատեհապաշտների հաջորդ սերունդը:
Իսկ Ալեքսը ճիշտ է, երբ նոր պատերազմը մեր ազգային խնդիրները արմատապես լուծելու առիթ և ավելի մեծ հնարավորություն է համարում: Բայց նախ այդ առիթը կարող է ուղեկցվել շատ մեծ կորուստներով, և երկրորդը, այն դեռ պետք է կարողանալ օգտագործել:
 
Լեռնցի: Կարծում եմ, որ խոսելով անընդհատ պատերազմի հավանականությունների մասին, նրա լինելը ավելի ենք արագացնում և իրականանալի դարձնում:
Ինչևէ, պատերազմ հրահրողները այս տարածաշրջանի հետ կապ չունեցող մարդիկ են, որոնք տարբեր միջոցներով հրահրում են այդ պատերազմները:
Իսկ տուժողը մնում և մնում են ժողովուրդները:
Բայց թող նրանք իմանան, որ գալու է նաև նրանց հատուցման ժամը և այդ անկատարները պատասխան են տալու կատարելության առաջ: Եվ մի ժողովուրդ, ինչպիսին հայերն են, եղել են և միշտ էլ պատրաստ են լինելու պաշտպանել իրենց արդար իրավունքները:
 
Ազատարար: Բոլոր դեպքերում, պիտի միանշանակ ընդունենք, որ ֆուտբոլասերժությունը մոտեցրեց պատերազմը, ամենայն դեպս դրա վտանգը, ու նաև հնարավոր զոհերի պատճառ դարձավ: Ես ուրիշ հարց տամ`
որպես հայ պիտի ցանկանամ ու ընդհուպ կյանքս տամ, որ Հայրենիքս չպարտվի,
բայց հասկանում եմ, որ եթե հաղթենք էս ստրկատիրական կարգերը մի քանի տասնամյակ էլ քարշ կտան: Եվ՞
 
ԱԱ: Միանշանակ չէ: Ընդհակառակը, կարծում եմ, որ պարտության դեպքում դա ավելի հավանական է:
Հաղթել մենք կարող ենք միայն ազգային ոգու ուժով: Եթե այդ ոգին արթուն լինի, ապա ստրկատիրությունն էլ կարելի է հաղթահարել: Ավելին, նախ ստրկատիրությունը հաղթահարելով պետք է վկայես ոգուդ առկայությունը, հետո միայն խրամատում հաղթես:
Պատերազմի սկսվելու դեպքում կոնկրետ իշխանավորների մեղքերը բազմապատկվում են և ես չեմ կարծում, թե նրանք կդիմանան: Այլ հարց է, թե պատերազմի ընթացքում և հետո ով կտիրանա իշխանությանը:
 
Լեռնցի: Թե ով կգա իշխանության, դժվար է պատկերացնել, բայց կարծում եմ, դա կլինի պատմական հնարավորություն, դնել ՀԱՅԿԱԿԱՆ պետական ապարատի հիմքը, ու ինձ ավելի շատ այժմ հուզում է, թե կա արդյոք այդպիսի մոդել, որի գոյությունը շարունական, ավելի վեհ ու ճշմարիտ լինի, քան ներկայիս աշխարհի մոդելները:
Եվ մինչ այդ պահը, կարծում եմ, որ պետք է հիմքերը գցված լինեն:
Եթե նախապատրաստված չլինի այդ հիմքերը, ապա վախենամ պայթյունից հետո լրիվ այլ բան ունենանք, որի հիմքերը մեր հողում այլոք արդեն երկար ժամանակ է գցում են
 
ԱԱ: Այդպիսի մոդելի ձևավորման որոշ աշխատանքի ես մասնակցում եմ սկսած 2003թ-ից: Այն ժամանակ Ազատագրված Տարածքների Պաշտպանության գրասենյակում սեմինարների երկար շարք կազմակերպվեց, որի ընթացքում հնչած բազմաթիվ առաջարկներն ու գաղափարները ամփոփվեցին մի ընդհանուր տեսության մեջ, որը ստացավ <Չորրորդ հանրապետություն> պայմանական անունը: Այն ներառում է պետականության հիմնարար չորս սկզբունքների փոփոխություն և դրանց կիրառության օրինակներ տարբեր բնագավառների համար: Հետո դրանք ներկայացվեցին երիտասարդական մի քանի խմբերի, Երևանի մեթոդաբանական ակումբին և մի քանի այլ խմբերի ու անհատների: Արձագանքները հաշվի առնվեցին: Իսկ վերջերս դրանք որոշ չափով շարադրեցի <Ազգային պետության ծնունդը> հոդվածում, որը գրել էի ի պատասխան Տիգրան Սարգսյանի <Պետության վախճան> հոդվածին: Այնպես որ կառավարությունում էլ են դրանից խաբար և նույնիսկ ինձ հրավիրել են այդ թեմայով զեկուցելու իրենց <ուղեղային կենտրոններից> մեկում: Շուտով այդ սկզբունքները և դրանցից բխող ավելի կոնկրետ դրույթներ ներառված են նաև <Հայկական ընտրություն> պայմանական անունով կուսակցության նախաձեռնող խմբում քննարկվող քաղաքական պլատֆորմում:
Տես նաև իմ գրառումները Չորրորդ հանրապետություն խորագրի ներքո:
 
Լեռնցի: Շնորհակալություն,
Շատ լավ կլիներ, որ երիտասարդների տարբեր խմբերի հետ շարունակական ակտիվ քննարկումների արդյունքում պրոպագանդել այդ դրույթները: Կարծում եմ ժամանակն է, որ Հայկականության պրոպագանդան ընդհատակից դուրս գա:
Միևնույն է, ինչ էլ լինի, ոնց էլ լինի, դրա կրողները և պահպանողները և հետագա փոխանցողները լինելու է ներկայիս երիտասարդությունը և նրան պետք է պատրաստել: Վերջիվերջո ցանկացած խոշոր գործողություն արվում է հենց երիտասարդության էներգիայի, նախաձեռնության հաշվին:
Իսկ այսօր ցավոք կամայական մեկը դուրս է գալիս և հայ երիտասարդության փխրուն ձգտումները ցաք ու ցրիվ անում ու յուրաքանչյուրը իր հետեևից տանում է մի փունջ, արդյունքում կործանելով այդ պոտենցիալը:
Այնպիսի տպավորություն է, որ անտեր է մեր երիտասարդությունը և ինչու ոչ, հենց Հայ Ժողովուրդը:
Եվ շատ կարևոր է այնպես դուրս գալ, որ այն չդիտվի որպես կրկին մի կամայական մեկ:
Հ.Գ. Մի կարևոր հանգամանք: Մեր ժողովրդի պատմության մեջ բազմաթիվ են եղել այն դեպքերը, երբ շատ լավ նախաձեռնություններ կանգ են առել զուտ այն պատճառով, որ ժամանակին ուշադրություն չի դարձվել սերնդափոխության փաստի վրա: Եվ նախաձեռնությունը սկսվել և ավարտվել է նախաձեռնողների կյանքով:

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s


%d bloggers like this: