Ասուլիս` Թամարա Վարդանյան Եվ Գեվորգ Յազըճյան

by

20.06.2009

Հունիսի 20-ին «Հայելի» ակումբում լրագրողների հարցերին են պատասխանում պատմական գիտությունների թեկնածուներ Թամարա Վարդանյանը և Գևորգ Յազըճյանը:  Ասուլիսի թեման իսլամ ընդունած հայերի հարցն է….

ՎարողԲարև ձեզ, շնորհակալ եմ հրավերն ընդունելու համար: Մեկ անգամ մենք կրկին քննարկում կազմակերպեցինք իսլամացած հայերի թեմայով: Կարծիք կար, որ նրանք նույն հայերն են, պարզապես որոշակի ռազմավարություն է պետք մշակել այդ ուղղությամբ` ներգրավելով նրանց համահայկական, հայկական մի շարք ծրագրերում: Լրագրողներին տեղեկացնեմ, որ սեպտեմբերին լույս կտեսնի Թամարա Վարդանյանի գիրքն այս թեմայով:

Թամարա Վարդանյան-Նախ եկեք պայմանավորվենք տերմինների շուրջ. չի’ կարելի կիրառել «մահմեդական հայ» հասկացությունը: Նման բառակապակցություն գոյություն չունի: Դա թե հակագիտական է, թե անգամ աբսուրդային (որքան անընդունելի է, ասենք, «քրիստոնյա թուրք» հասկացությունը): Դրա փոխարեն մենք պետք է կիրառենք «մահմեդականացված հայերի սերունդներ» ձևակերպումը: Դրանից հետո նոր մենք կարող ենք խոսել այդ սերունդների մոտ ազգային ինքնագիտակցության գոյության (աստիճանի) կամ չգոյության մասին:

Վարող-Իսկ եթե ասենք «բուդդիստ ամերիկացի», ճիշտ կլինի՞:

Թամարա Վարդանյան-Ամերիկացիների տարբերակը լրիվ այլ է:

Եթե մենք խոսում ենք հայկական ինքնության մասին, ապա չի կարելի առաջնորդվել նույն տեսություններով, որոնք ընդունելի են ավելի երիտասարդ ազգերի համար, օրինակ, ամերիկացիների։  Բոլորս էլ գիտենք, որ ամերիկացին քաղաքացիություն է: Ամերիկայում էթնիկ ընդհանրություն չկա: Ընդհանրապես ազգերն իրենց թե պատմական անցյալով, թե ինքնության, ինքնագիտակցության մակարդակով տարբեր են լինում: Կան երիտասարդ ազգեր, որոնց մոտ ազգային ինքնությունն ամբողջությամբ ձևավորված չէ։ Իսկ հայկական ինքնությունը լիովին ձևավորված, կազմավորված է, և, եթե առաջնորդվենք քաղաքացիական սկզբունքով, ապա չենք կարող հասկանալ հայկական ինքնությունը, որն էթնիկ սկզբունքի վրա է հիմնված:

Վարող-21-րդ դարում ժամանակը չէ՞ արդյոք առաջին հերթին  հայ քաղաքացի ձևավորելու համար…

Թամարա Վարդանյան-Մենք շատ ենք ասում` 21-րդ դար, նոր իրավիճակ, աշխարհը փոխվել է… Դա այդպես չէ:  Ձեզ հավատացնում եմ, որ 18-րդ դարի ինտելեկտուալները նույն բանն էին ասում… Բոլոր դարերում էլ դարի ինտելեկտուալներն ասում են, որ այս դարը փոխվել է… Օրինակ, երբ լույս աշխարհ եկավ տպագրությունը, նորից աշխարհը համարեցին փոխված… Լինելով պատմաբան` ես կարող եմ շատ օրինակներ բերել անցյալից: Պատմաբաններին շատ են մեղադրում, որ չեն տիրապետում ներկա իրավիճակին, և միշտ հղում են անում անցյալին: Դրա համար ես ձեզ ուղղակի օրինակներ կբերեմ 21-րդ դարից: Աշխարհը գոնե այս խնդիրներում չի փոխվել: Ժամանակակից Ադրբեջանում ու Վրաստանում ընթանում են հետաքրքիր պրոցեսներ կրոնի շուրջ, և առաջ է քաշվում մեկ ազգ, մեկ կրոն հասկացությունը: Այս տենդենցները մենք պետք է տեսնենք:

Ադրբեջանում առաջ է քաշվում «ազգային իսլամ», այսինքն` «ադրբեջանական իսլամ» հասկացությունը: Այս մոտեցումը դրված է անգամ դպրոցական դասագրքերում: Իրենց հետազոտողները ներկայացնում են` ինչպես է ազգայնացվում իսլամը: Այսինքն՝ անգամ ադրբեջանցիները հասկանում են, որ էթնիկ ինքնությունը ուժեղացնելու համար անհրաժեշտ է ազգայնացնել կրոնը։ 

Վարող-Գալով մեզ… Ի՞նչ խնդիրներ ենք մենք ունենալու, որտե՞ղ է մտահոգության ակունքը… Դուք ասացիք, որ համաձայն չեք շրջանառվող մյուս մոտեցման հետ: Շատ ափսոս, որ չհամաձայնեցիք մեզ մոտ բանավիճել նրանց հետ:

Թամարա Վարդանյան-Գիտեք, եթե ես ասում եմ` մածունը սպիտակ է, դիմացինն էլ ասում է` սև է, ինձ համար դա բանավեճ չէ: Ես կբանավիճեմ մասնագետների հետ: Գիտեք, միտում կա անընդհատ խոսել ինչ-որ աբսուրդային խնդիրների շուրջ: Մեր ողջ ինտելեկտուալ ներուժը լծվում է այդ խնդրի լուծմանը: Բայց չէ՞ որ մեկին գումարած մեկ երկուս է: Սա նշանակում է նաև ինտելեկտուալ փոշիացում: Մենք դրա իրավունքը չունենք: Մենք շատ ավելի լուրջ մարտահրավերների առաջ ենք կանգնած:

Տեսեք, նման մոտեցումները ոչ միայն հակագիտական առումով են վտանգավոր, այլ նաև ազգային անվտանգության տեսանկյունից: Երևի ծանոթ կլինեք կոպենհագենյան դպրոցին, որտեղ 90-ականներին լուրջ մշակումներ արվեցին, և ինքնության շուրջ եկան այն եզրակացության, որ ինքնությունն առաջին հերթին ազգային անվտանգության կատեգորիա է, և ինքնության լղոզումը լուրջ մարտահրավեր է ազգային անվտանգությանը: Իհարկե, այս ուսումնասիրությունների շարժառիթն Եվրոպայում սկսված միգրացիոն գործընթացների ուսումնասիրությունն է. տարբեր երկրներից գնում էին մահմեդականներ և այլն, և այլն, և բնականաբար, եվրոպացիների (ֆրանսիացիների, գերմանացիների և այլն) ազգային ինքնության համար լուրջ մարտահրավեր են ներկայացնում: Այս խնդրի շուրջ հետազոտությունների արդյունքում եկան այս եզրակացության: Նրանք գիտակցեցին ու պարզեցին, որ այդ միգրանտները փոխում են իրենց երկրների էթնիկ պատկերը, իրենց ինքնությանը լուրջ վտանգ են ներկայացնում: Հիմա եթե մեր աչքի առաջ ունենք այս օրինակը, ինչո՞ւ ենք գնում սխալ ճանապարհով: Եվ վերջապես, եթե մեր հարևաններն այսօր առաջ են քաշում «մեկ ազգ, մեկ կրոն» գաղափարը, դրանով  նրանք լուծում են այն խնդիրները, որ մեր նախնիները լուծել են արդեն շատ վաղուց: Այսինքն, մենք անցյալից ստացել ենք շատ հարուստ ժառանգություն, և պարտավոր ենք պահել ու պահպանել այն: Նրանց (մեր հարևանների) նախնիներն անցյալում ուղղակի չեն հասցրել լուծել այս խնդիրները:

Վարող-Լավ, 1915 թվականին Արևմտյան Հայաստանի մի շարք հայեր ուղղակի ստիպված են եղել ընդունել մուսուլմանություն: Տասնամյակներ հետո եղել են հայեր, որ գնացել եկեղեցի  և կրոնափոխ են եղել, որոշ մասը շարունակել է ապրել Ստամբուլում, որոշ մասը ետ է եկել Հայաստան, մեծ գերդաստաններ են ձևավորվել… Հիմա ի՞նչ եք առաջարկում, նրանց պետք է մերժե՞նք, ասենք` դուք հայ չե՞ք:

Թամարա Վարդանյան-Հիմա մենք խոսում ենք մահմեդական հայերի սերունդների մասին: Իսկ, քրիստոնյա հայերի որոշ մասը, այո, Հայրենադարձության տարիներին՝ 1946-48թթ. եկել է Հայաստան, որոշ մասը մնացել է Ստամբուլում` ձևավորելով Պոլսի հայ համայնքը` իր որոշակի խնդիրներով հանդերձ:  Եթե վերցնենք հայրենադարձվածների կատեգորիան… Նրանք շատ կարևոր քայլ են կատարել` վերադառնալով հայրենիք: Շատ կարևոր է, թե այդ սերունդների մոտ, որոնք այժմ բնակվում են Թուրքիայում, առկա՞ է հայրենիքի գիտակցությունը: Վերջապես, ո՞րն է նրանց հայրենիքը: Այդ խմբի մոտ հայրենիք ասվածն ասոցացվում է Թուրքիայի հետ: Նրանք աշխատում և պայքարում են Թուրքիայի բարեկեցության համար: Առավոտյան մի շատ հետաքրքիր նյութ եմ կարդացել թերթերից մեկում, որ Արարատ կենտրոնն էր հրապարակել: Թուրքիայի համալսարանը անցկացրել է մի հետազոտություն անգամ այնտեղի քրիստոնյա հայերի շրջանում: Եվ ի՞նչ է պարզվում: Թուրքիայի քրիստոնյա հայերի 50%-ն իրեն թուրք է համարում: Մենք խնդիր ունենք արդեն քրիստոնյա հայերի հետ, էլ չեմ խոսում մահմեդականների… Եվ վերջապես, ի՞նչ է նշանակում մահմեդականություն ընդունել: Մահմեդականությունը պատկերացնո՞ւմ եք ինչ կրոն է: Դա աշխարհընկալում է, կենսակերպ է:

Դուք ասացիք, որ Թուրքիայի շատ հայեր իրավական տեսակետից Թուրքիայի քաղաքացի են, իրենց այդպիսին են համարում, բայց ինչ-որ օգնություն կարող են ցուցաբերել Հայաստանին, որոշակիորեն ընդգրկվել հայապահպան գործընթացներում: Շատ ճիշտ է, կան այդպիսինները: Ցավոք սրտի, Թուրքիայում նրանց թիվը պայմանների անբարենպաստության պատճառով շատ քիչ է:

Վարող-Ինչո՞ւ չկառչել այդ մի քանի տասնյակից թեկուզ, ինչո՞ւ ենք այսպես անմիջապես մերժում, մի՞թե մենք ծայրահեղությունների մեջ չենք ընկնում:

«Panorama.am» Գոհար Ստեփանյան-Դուք իսլամացած հայերին ընդհանրապե՞ս եք մերժում, թե՞ մերժում եք նրանց ինտեգրումը հայերին:

Թամարա Վարդանյան-Շատ ճիշտ հարց տվեցիք: Եթե մարդն այլ կրոն է դավանում, տվյալ դեպքում իսլամ, առաջին հերթին պետք է հասկանանք, նա ներքուստ իսկապե՞ս դավանում է այդ կրոնը: Եթե նա ներքուստ է դավանում, վերադարձը մի փոքր անհնար է թվում: Իսկ եթե նա ձևական է ներկայանում որպես իսլամի հետևորդ` ներքուստ մնալով քրիստոնյա, նա, իհարկե, կարող է իր ընտրությունը կատարել…

Վարող-Եկաք նրան, որ միանգամից չի կարելի ասել` եթե մահմեդականություն են ընդունել, ուրեմն…

Թամարա Վարդանյան-Սա անձնական ընտրության հարց է: Երբ մենք խոսում ենք անհատի մասին, պետք է հաշվի առնենք որոշակի առանձնահատկություններ, գործոններ: Գոյություն ունի «երկակի ինքնություն» հասկացությունը: Սովորական մարդը չի հասկանում դրա իմաստը, նա չի ասում` ես երկակի ինքնություն ունեմ, բայց միևնույն է, նա գտնվում է այդ տիրույթում: Նա կարող է իրեն զգալ Թուրքիայի քաղաքացի, իր հայրենիքը համարել Թուրքիան, բայց հիշել, որ իր արմատները հայկական են, այդ հիշողության հիման վրա կապվածություն ունենա  հայկականության հետ և այլ, և այլն:  Սա հենց երկակի ինքնությունն է:

Ասում են` օգնենք, որ ինտեգրվեն, որ կողմնորոշվեն… Եկեք նախ օգնենք քրիստոնյա հայերին:

Գևորգ Յազըճյան-Հայերը չունեն ինքնության խնդիր, ես համոզված եմ, որ մեզ համար ինչ-ինչ անբարյացակամ ուժեր ստեղծում են որոշակի խնդիր: Մենք իրավունք չունենք ասելու իսլամական հայեր, կան միայն իսլամացված հայեր: Հիմնականում դա տեղի է ունեցել բռնի կերպով, կամ կյանքը փրկելու նպատակով: Այս քննարկմանը հասնելու համար նախ պետք է մտածենք ինչ է նշանակում հայ: Հայախոս քրիստոնյային անգամ չի կարելի հայ համարել: Ես շատ խիստ եմ այդ հարցերում: Եթե վերցնենք այն բանաձևը, որ հայը հավասար է հայ քրիստոնյային, ուրեմն մահմեդականություն ընդունածները հայեր չեն… Սա էլ է անհեթեթություն ստացվում: Ես Լիբանանից եմ, Սիրիայում շատ եմ ապրել, հիմա էլ շփվում եմ: Այնտեղի հայերը հիշում են, որ հայ են, բայց երբ հարց տաք, թե կվերադառնան արդյոք, կասեն` ինչո՞ւ: Գիտե՞ք ինչ, «հայ եմ» ասելով` հայ չեն լինում: Ինչպես գիտեք, 6 մլն սփյուռքահայություն ունենք: Ամբողջ ացյալ տարվա ընթացքում միայն 1800 հոգի է դիմել` քաղաքացիություն ստանալու համար: Դա խայտառակություն է:

Նշանակում է ՀՀ-ի նկատմամբ հավատ չկա: Եվ ինչո՞ւ մենակ դա: Օրինակ բերեմ «Իրավունք. Դե ֆակտո» թերթից: Եթե հիշում եք, այս տարվա սկզբին քննարկվող  խնդրի մասին այդ թերթում հանդես եկավ Իգոր Մուրադյանը: Նա ասաց, որ հայ ազգը բաղկացած է տարբեր էթնոսներից:  Սա հիմարություն է: Եթե մեր ազգային անվտանգությունը գոյություն ունի, անմիջապես պետք է նրան պատժել և պատասխանատվություն պահանջել: Ես հարց եմ տալիս, հենց ինքը` հրապարակողը, հայկական ո՞ր էթնոսին է պատկանում: Սա ասում է մի մարդ, որ 25 տարի ապրում է ՀՀ-ում, ՀՀ քաղաքացի է, ազգությամբ հայ է (այդպես է համարվում), եղել է գերագույն խորհրդի պատգամավոր` Դաշնակցության խմբակցությունից, և իր հոդվածներում գրում  է…

Վարող-Դուք խնդիր ուն՞եք Դաշնակցության հետ:

Գևորգ Յազըճյան-Նրանք գործում են որպես ազգայնական կուսակցություն, և ես համարում եմ, որ այդպես էլ կա: Բայց այդ ազգայնական կուսակցությունն ինչպե՞ս է 4 տարի պահել մարդու, որ այդքան տարիներ հետո չի էլ ուզում հայերեն խոսել:  Մենակ նա չի, Ռուբեն Սահակյանցն էլ, Ալեքսանդր Իսկանդարյանն էլ…  Նշանակում է, որ այս պետության նկատմամբ նրանք հավատ չունեն: Բոլորս լավ գիտենք, հայերենը միակ հայոց ազգային, պետական լեզուն է: ՀՀ եզդի քաղաքացին էլ պարտավոր է հայերեն իմանալ: Ինչպես մենք` Լիբանանի քաղաքացիներս, պարտավոր ենք իմանալ արաբերեն: Սա շատ բնական երևույթ է:

«Կենտրոն» Գրետա Մնացականյան-Հիմա այդ սերունդը կա (իսլամ ընդունած հայերի), և ի՞նչ խնդիրներ ունի, մենք ի՞նչ պիտի անենք…

Գևորգ Յազըճյան-Ես վերջին 4 տարիներին եմ ինձ համար «բացահայտել» իսլամ ընդունած հայերի, նրանց սերունդների երևույթը… Անմիջապես մշակվել են հայրենադարձության ծրագիր:

Այս երևույթը գոյություն ունի մեզանից անկախ: Խնդիրը նախ պետք է խորությամբ ուսումնասիրել: Որովհետև այդ նույն իսլամացված հայերի մոտ (պայմանական եմ օգտագործում) կան էթնիկական ինքնագիտակցության տարբեր տեսակի դրսևորումներ: Երբ այլ բաներ ես ասում, փաստաթղթեր ես բերում, նա կատաղում է: Կան նաև այնպիսիք, որ ցանկանում են վերադառնալ հայությանը, գնում են պատրիարքարան, վերստին կնքվում են, նույնիսկ երբեմն դատարաններ են դիմում, որպեսզի վերստին քրիստոնյա դառնան: Նրանք շատ լավ հասկանում են, որ իսլամ դավանելով չեն կարող հայ դառնալ: Մեր ողջ գրականությունը մինչև վերջին տասնամյակներն օգտագործում է ոչ թե «թուրքացած» կամ «քրդացած», այլ «այլազգի դարձած» արտահայտությունը: Երբ կրոնն ես փոխում, փոխվում է քո ողջ աշխարհայացքը:

Թամարա Վարդանյան-Այստեղ խոսքը կրոնական ինքնագիտակցության մասին է: Եթե ընդունում են իսլամ, նշանակում է հեռանում են հայությունից: Բոլոր դարերից կարող ենք օրինակ բերել: 18-րդ դարում, օրինակ, Արդահանի գյուղերից մեկի բնակիչներին ստիպեցին դառնալ թրքախոս: Այնուհետև կաթոլիկ միսսիոներները տարածեցին կաթոլիկությունը, և երբ նրանք հարևաններին ասում էին` դուք հայ եք, նրանք պատասխանում էին` «շուն կլինեմ, հայ չեմ լինի»: Այնպես որ, հայությունից հեռանալը նշանակում է նաև հայատյացություն:

Վարող-Մի օրինակ բերեմ: Սամվել Կարապետյանն էր ասում, որ Արևմտյան Հայաստանում բնակվող կինը հացի վրա խաչ էր անում: Եվ երբ գրքեր են տալիս, որ կարողանան երեխաներին հայերեն տառերը սովորեցնել, նրանք մեծ ոգևորությամբ վերցնում են: Այդ հայերին օգնելու անհրաժեշտություն արդյոք չկա՞:

Թամարա Վարդանյան-Թուրքիան այդպես միամիտ երկիր չէ, որ կարողանաք իսլամացած հայերին հայ դարձնել: Դուք գործ ունեք Թուրքիա պետության հետ: Այնտեղ ցանկացած նման գործունեություն խիստ հսկողության է ենթարկվում: Եթե այնտեղ կան ծպտյալ հայեր… Օրինակ, կա նյութ (հեղինակը` Ռուբեն Մելքոնյան), որ Սասունում ծպտյալ քրիստոնյաներ կան, որոնք իրենց համարում են Սասունցի Դավթի հետնորդները: Բայց մի՞թե ծպտյալ քրիստոնյա հայերի   օրինակի վրա կարելի է եզրակացություն անել, որ հայը կարող է լինել իսլամ:

«Արմենիա» Արկադի Գրիգորյան-Կոնկրետ հարցեր կարելի՞ է… Իսլամացած հայերին դուք հայ համարո՞ւմ եք: Եվ երկրորդը: Ես շատ քիչ եմ տեսնում տարբերությունը… Կաթոլիկությունն, օրինակ, շատ-շատ է տարբերվում առաքելական եկեղեցուց, երբեմն իրար լրիվ հակադիր են: Այդ դեպքում կաթոլիկ հայերին է՞լ հայ չհամարենք:

Թամարա Վարդանյան-Նախ հաշվի առեք, որ կաթոլիկությունն ու իսլամը հայի համար բոլորովին տարբեր կրոններ են, որովհետև մեր ինքնության պայքարը մշտապես, դարերով եղել է հակաիսլամական: Ազգաբանության տարրական գիտելիքներ է պետք ունենալ այս հարցը խորությամբ ընկալելու համար: Ազգը ձևավորվում է մենք-դուք հակաթեզի վրա: Եթե մենք չենք տարբերակում մեզ մեր շրջապատից, մենք ուղղակի կոչնչանանք: Իսլամ և կաթոլիկություն դավանելը դնել հավասար նժարի վրա… Սա կոպիտ սխալ եմ համարում:

Կաթոլիկ հայերը լավ կյանքից չեն կաթոլիկ դարձել: Օրինակներ կարող ենք շատ բերել: Երբ Զեյթունում ապստամբություն էր, երբ օսմանական զորքը շրջապատել էր զեյթունցիներին, ինչ կատարվեց… Հռոմի Պապն ասում էր՝ «կգանք օգնելու միայն կաթոլիկություն ընդունելու դեպքում»: Կաթոլիկություն ընդունելը եղել է ֆիզիկական բնաջնջումից խուսափելու այդ պահին, թերևս, միակ տարբերակ… ինչպես և իսլամ ընդունելը: Բայց իսլամի դեպքում կրոնական գիտակցությունը շատ ուժեղ է ազդում մարդու ազգային ինքնագիտակցության վրա: Գրեք սա, շատ կարևոր է: Սա ազգակերտիչ գործոն է: Կաթոլիկությունն ուսումնասիրողներից մեկը գրում է, որ կաթոլիկությունը (կամ ինչպես հեղինակն է գրում` «լատինասիրությունը») հայերի մոտ մակերեսային բնույթ է կրում: Երբ հայերը կաթոլիկություն էին ընդունում, դա մարտավարական նշանակություն ուներ, ուղղակի առերես են ընդունել, բայց դավանական հեռացում տեղի չի եղել:  Այլ բան ասեմ: Մխիթարյան միաբանությունը երբ տպագրություն էր իրականացնում, երկար ժամանակ գրքերի առաջին էջին գրվում էր նաև հայոց կաթողիկոսի տիտղոսը: Այնպես որ, այս դեպքում լուրջ պառակտում չենք կարող արձանագրել, կխնդրեի նման համեմատություն անելիս հաշվի առնեիք այս հանգամանքները: Իսկ իսլամի դեպքում խնդիրը լրիվ փոխվում է: Իսլամն աշխարհայացք է: Իսլամ դավանելը նշանակում է ումային պատկանել: Իսկ ուման ընդհանուր իսլամական եղբայրության գաղափարն է:

Գևորգ Յազըճյան-Եվրոպական երկրների ամենամեծ հրապարակներում բարձրացնում են ամենամեծ մզկիթները, և դա անում են ցույց տալու համար իսլամի հաղթանակը քրիստոնեության նկատմամբ: Խորհրդային տարիներին դեռ հասկանալի է, բայց այսօր որտեղի՞ց այս տգիտությունը կրոնի վերաբերյալ: Ես վերջերս պաշտպանել եմ մի ատենախոսություն սիրիահայության էթնոդավանաբանական, էթնոլեզվական գործընթացների մասին, թե ինչպես են դրանք ազդում ազգային ինքնագիտակցության վրա… Լուրջ դժվարություն առաջ եկավ ներկաներին համոզելու համար, որ էթնոդավանաբանական, էթնոկրոնական հարցերը լրջագույն ազգագրական խնդիրներ են, ազգակերտիչ երևույթներ են: Էթնոգրաֆիան գիտություն է, և ինչպես ցանկացած գիտություն ունի իր օրինաչափությունները: Իհարկե, որպես հասարակական գիտություն, այնտեղ դոգմաներ չեն,  օրինաչափություններ են, և չի կարելի ցատկել այդ օրինաչափությունների վրայից, ինչպես պարոն Սերժ Սարգսյանը Նյու Յորքում հաճոյանալու համար սփյուռքահայ մի քանի մարդու առաջ ասում էր, որ չպետք է դնենք լեզվական, մշակութային և կրոնական տարբերություններ: Այ սիրելիս, այդ դեպքում ինչո՞վ եմ ես հայ կոչվում, այլ ոչ, ասենք, ֆրանսիացի:

«Panorama.am» Գոհար Ստեփանյան-Դուք սկզբում ասացիք, որ ծպտյալ հայերին աջակցելը, նրանց ինտեգրվելը վնասում է մեր ազգային անվտանգությանը: Կբացատրե՞ք:

Թամարա Վարդանյան— Եկեք պարզաբանենք։ Եթե խոսքը քրիստոնյա հայերի մասին է, իհարկե, չի վտանգում: Եթե նման հայերը հայրենադարձվում են և վերադառնում են հայ առաքելական եկեղեցի… Խնդրեմ, դռները բաց են: Սա պետք է լինի անձնական, տվյալ անհատի ընտրության իրավունքը` բարձր ազգային ինքնագիտակցության հիման վրա: Բայց եթե խոսքը «մահմեդական հայերի» մասին է, որոնք պետք է գան Հայաստան… Վտանգն այստեղ է: Նրանք պետք է վերադառնան քրիստոնեական արմատներին, այսինքն՝ հայանան։ Մահմեդական հայ չկա, չի լինում, ինչպես մածունը չի լինում սև:

Գևորգ Յազըճյան-Իսլամի մուտքը մեզ մոտ քաղցկեղի նման է: 20-30 տարի հետո նրանք կկլանեն ամեն ինչ: Մեր պետությունը պատրաստ չէ, մենք չունենք ազգային անվտանգություն, այն դեպքում, երբ այս բոլորը հենց ազգային անվտանգության խնդիրներ են: Պարզ խոսենք: Թուրքիայում այս հարցերով զբաղվում է իրենց հետախուզության ազգային ծառայության առանձին վարչությունը, որ կոչվում է հոգեբանական պաշտպանության գլխավոր վարչություն: Իսկ ՀՀ-ում ես չգիտեմ ով է զբաղվում այս հարցերով, հետաքրքրվո՞ւմ են, կարդո՞ւմ են:

Վարող-Հետաքրքրությունը կա, իսլամացած հայերի վերաբերյալ լուրջ քննարկումներ են անցկացվել:

Գևորգ Յազըճյան-Խնդիրը պետք է խորապես ուսումնասիրել:

Վարող-Թուրքիան փակ երկիր է, այնքան էլ հեշտ չէ:

Գևորգ Յազըճյան-Բա ի՞նչ անեն, մեր պես հո ամեն բան բաց չի՞: Սիրիան էլ թույլ չի տալիս: Սիրիայում ունենք 700 000 իսլամացած, արաբացած հայի սերունդներ: Մի հատ գնացեք ու փորձեք նրանց մասին տեղեկություններ հավաքել` առանց սիրիական պետական իշխանությունների թույլտվության: Ձեր հերը կանիծեն: Բռնապետություն չի, նորմալ երկիր է:

Թամարա Վարդանյան-Մենք բոլոր դաշտերում լիբերալիզմ ենք քարոզում, բայց շատ ավելի լավ կլինի, եթե մենք տնտեսության, սոցիալական խնդիրներում լիբերալիզմ քարոզեինք: Ես դեմ չեմ լիբերալիզմին: Բայց ազգային հարցերում պետք է միակարծիք լինենք։

«Արմենիա» Արկադի Գրիգորյան-Որքա՞ն հայ կա Թուրքիայում այդ կարգավիճակով:

Թամարա Վարդանյան-Տարբեր թվեր են ասում, բայց բոլորն էլ անիմաստ տվյալներ են ուղղակի:

Օրինակ, պատրիարքարանի նյութերում նշված է, որ այսքան հայ հայրենադարձվեց, եկավ դեպի հայ առաքելական եկեղեցի, մկրտվեց… Ես չափել եմ, ու ստացել նշված թվի ընդամենը 0,004 %-ը: Այս պայմաններում խոսել միտումների մասին…

Գևորգ Յազըճյան-Ես էլ եմ կողմ հայության ներուժից օգտվելուն: Վերջին 15-17 տարիների ընթացքում 1-1,5 մլն հայեր գնացին ՀՀ-ից, սփյուռքում միլիոնավոր հայեր կան… Նրանց ներուժն է պետք է առաջին հերթին օգտագործել, պետք է համախմբենք ՀՀ-ում եղած մեր ներուժը, հետո մտածենք, որ… Եկեք մտածենք, որ հայ կաթոլիկների մոտ խառնամուսնությունները 50%-ի են հասել արդեն, առաքելականների մոտ` 35 %-ի… Այսօր հայկական դպրոցների ուսանողների մոտ Սևակ անունով մի սոցիոլոգ ուսումնասիրություն է արել: Հարցերից մեկը եղել է` որն է քո հայրենիքը: Շուրջ 1/3-ն իր հայրենիքը համարում է Լիբանանը, 1/3-ը համարում է Հայաստանը, 1/3-ն էլ ասում է` ես ունեմ երկու հայրենիք: Սա էլ հենց երկակի էությունն է:

Վարող-Որ Շառլ Ազնավուրն ասում է` ես երկու հայրենիք ունեմ, դա ողբերգությո՞ւն է:

Գևորգ Յազըճյան-Շառլ Ազնավուրի մշակույթը պատկանում է ֆրանսիական մշակույթին:

Թամարա Վարդանյան-Բայց նա ասում է` ես ֆրանսիացի եմ, ես հայկական ծագում ունեմ, բայց նա իրեն հայ չի համարում: Կան երկներ, որտեղ կարելի է հայապահպան գործունեություն իրականացնել: Օրինակ, Շառլ Ազնավուրը կարող է նման բան անել, որովհետև Ֆրանսիան լուրջ խնդիրներ չունի մեզ հետ, բայց Թուրքիայում նման բան ուղղակի  հնարավոր չէ:

Գևորգ Յազըճյան-Դուք Ֆիլիպ Կիրկորովին հայ համարո՞ւմ եք: Այո, նա հայկական ծագում ունի, բայց լրագրողի ներկայությամբ ասել է` թքել եմ հայկական ծագմանս վրա: Նման մի բան է ասել, նա էլ ի~նչ հայ, ինչպե~ս եք ուզում օգտագործել նրա ներուժը:

Վարող-Հայաստանում ապրող, հայերեն խոսացող, առաքելական եկեղեցի գնացող շատ հայեր էլ են այդպես ասում:

Թամարա Վարդանյան-Ես ինքս էլ կարող եմ բոլորից շատ քննադատել Հայաստանում առկա բոլոր թերությունները, բայց այստեղ խոսքն ազգային արժանապատվության մասին է: Ես ապրում եմ այստեղ, աշխատում եմ երկրիս համար, պայքարում եմ այստեղ լավ կյանքի համար:

«7 օր.am» Հեղինե Հարությունյան-Բայց այստեղ ողջ հարցը նրանում է օգնե՞լ, թե՞ չօգնել նրանց:

 Թամարա Վարդանյան-Բայց մենք ո՞վ ենք նման բան անելու համար, օգնող ենք, Հայաստանի հայերին օգնենք, որ չարտագաղթեն:

Ազգային ինքնագիտակցությունը շատ ցածր մակարդակի վրա է: Ուրեմն, միայն հիշողությամբ մարդուն համարել հայ… Ազգաբանության, բարոյական գիտելիքներով մարդը նման բան չի ասի: Մասնագետները վկայում են, որ անհատական հիշողությունը գոյատևում է այն դեպքում, երբ տեղավորվում է կոլեկտիվի իդեալների և արժեքների համատեքստում:

 «Panorama.am»  Գոհար Ստեփանյան-Եկեք դուրս գանք բոլոր այս ձևակերպումներից, դոգմաներից և փորձենք պարզապես օգնել նրանց…

 Գևորգ Յազըճյան-Բայց նրանց մեծ մասը չի էլ ընդունում, որ հայ է:

 Թամարա Վարդանյան— Նախ դրանք դոգմաներ չեն, այլ Ազգի վերաբերյալ տարրական գիտելիքներ և լավ կլիներ, որ այդ գիտելիքներին տիրապետեին բոլոր նրանք, ովքեր քննարկում են ինքնության խնդիրները։ Ազգը բնութագրվում է որոշակի հստակ բաղադրիչներով, որոնցից են լեզուն, կրոնը, Հայրենիքի գաղափարը, ընդհանուր անցյալի գիտակցությունը և այլն։

Հազարը չի ընդունում, մեկը երբ ընդունում է, չափանիշ չէ արդեն:

 «Panorama.am»  Գոհար Ստեփանյան-Մեր եկեղեցին ժամանակին մերժեց իսլամացած շատ հայերի: Մեր եկեղեցին մեծ պարտավորություն ունի այդ մարդկանց առաջ:

 Թամարա Վարդանյան-Եկեք դեմագոգիայով չզբաղվենք:

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s


%d bloggers like this: