Երբ Տեր-Պետրոսյանը հեռանա, մեկ ուրիշն ընդդիմություն «կխաղա». Արմեն Աղայան

by

14 Դեկտեմբերի 2011 —

Երեք նախագահների արտաքին քաղաքականության, Արցախի ճակատագրի, հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման և ընդդիմության իրական կերպարի շուրջ հարցազրույց «Հայազն» միության անդամ, քաղաքագետ Արմեն Աղայանի հետ:

Երեք նախագահների արտաքին քաղաքականությունն իրարից շա՞տ էր տարբեր և ի՞նչ առաջընթաց է արձանագրել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում հայկական դիվանագիտությունը վերջին տարիներին:

-Հրադադարից հետո, առանձնացվում է հակամարտության կարգավորման 3 փուլ և ամեն հերթական իշխանափոխությունից հետո, գործընթացում «հանգստի» շրջան է սկսվել: Լևոն Տեր Պետրոսյանի ժամանակ գործընթացը նոր էր մեկնարկել, բայց հենց այդ ժամանակ էլ կատարեցինք ճակատագրական սխալներ` 1. Հայտարարեցինք, որ Հայաստանը պատերազմի կողմ չէ և Արցախը պետք է բանակցի: 2. Հայաստանն իր ստորագրությունը ՄԱԿ-ում և ԵԱՀԿ-ում դրեց Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությանը վերաբերող հայտարարությունների տակ: 3. Ընդունեցինք սկզբունքներ, որոնք իրենց մեջ տարածքների վերադարձ են ներառում: Եվ Լևոն Տեր Պետրոսյանի փուլային –փաթեթային տարբերակում կար տարածքների հանձնում և Արցախի կարգավիճակի հարց, և Ռոբերտ Քոչարյանի «քիվեսթյան» տարբերակում և այսօր` Սերժ Սարգսյանի, «մադրիդյան սկզբունքներում»: Մինսկի խումբը և մեր երկրի ղեկավարները խնդրի կարգավորման միշտ նույն տարբերակն են ունեցել, միակ տարբերությունը` մատուցման ձևի մեջ է եղել: Մեր մեծագույն սխալը նաև Արցախի հիմնախնդրի միջազգայնացումն էր, նույնքան մեծ սխալ, որքան պատերազմն ավարտին չհասցնելը: Միջազգային հանրությունը չի կարող լուծել այս հարցը, որովհետև կողմերն ունեն պատկերացումների իրենց սահմանը, իսկ նոր լուծում գտնելն էլ կամ պարտադրելը չավարտված պատերազմի պայմաններում` պատեազմի վերսկսման վտանգը կուժեղանա: Եթե մեկ նախադասությամբ ամփոփենք. Սերժ Սարգսյանը և Ռոբերտ Քոչարյանը Լևոն Տեր Պետրոսյանի արժանի շարունակողներն են այս հարցում:

Արցախը ե՞րբ պետք է վերադառնա և իր խոսքն ասի բանակցությունների սեղանի շուրջ:

Երբեք, որովհետև Արցախը երբեևէ չի էլ եղել ըստ էության բանակցային կողմ. երբ Արցախի ղեկավարությունից որևէ մեկը մասնակցել է բանակցություններին, հակակշռությունը պահելու համար` մասնակցել է նաև Արցախի ադրբեջանական համայնքի որևէ ղեկավար և այս դեպքում ասել, որ Արցախը եղել է բանակցային կողմ, իսկ Քոչարյանն էլ հեռացրեց բանակցային սեղանից… Սա Լևոն Տեր Պետրոսյանի հնարած խաղն էր, թե վերջին խոսքը պիտի լինի Արցախինը, դրանով փորձելով միաժամանակ դուր գալ և ներսի գործիչներին ու հասարակությանը, և միջազգային հանրությանը: Արցախն առանձին սուբյեկտ չէ, այլ Հայաստանի մի մասը և բնականաբար չի կարող լինել հակամարտող առանձին կողմ` սա հայ-ադրբեջանական, ավելին` հայ-թուրքական կոնֆլիկտ է : Ի դեպ, այն հայտարարությունները , թե վերջին խոսքը պիտի լինի Արցախինը, բանակցությունների սեղանի շուրջ մեր ղեկավարությունը երբևէ չի ասում, որովհետև գիտեն, միջազգային հանրությանը «մանկական խաղ» է թվալու:

Ճիշտ է, թե՞ սխալ , Արցախն անկախ պետություն է :Այս դեպքում, որքանո՞վ է արդարացի, որ Հայաստանը միայնակ որոշի Արցախի ճակատագրի հետագա ընթացքը:

Անարդարացի կլիներ, եթե որոշեինք Զիմբաբվեի ճակատագրի հարցը: Արցախը Հայաստանի մի մասն է, մի մարզը: Անարդարն այն էր, որ 1. ՀՀ Սահմանադրության մեջ Լևոն Տեր Պետրոսյանը չներառեց Արցախի տարածքը, 2. ՀՀ նախագահի ընտրության ժամանակ ընտրատեղամասեր չբացվեցին Արցախում, մինչ դեռ նրանք մասնակցել էին Հայաստանի անկախության հանրաքվեին: Լևոն Տեր Պետրոսյանը նման մի քանի դավաճանական քայլ արեց` Արցախը Հայաստանից օտարելով, որովհետև դեմ էր ընդհանուր զորահավաքին, վախենում էր պատերազմում պարտվելուց, հաղթանակի դեպքում` ագրեսորի պիտակից, բայց Արցախի «ներքին գործերին» Տեր Պետրոսյանը դրանից հետո էլ շարունակում էր խառնվել. բանակի և այլ մարմինների ղեկավար կազմից հեռացրեց դաշնակցականներին, ավելի ուշ` ստեղծեց պաշտպանական կոմիտե և Ռոբերտ Քոչարյանին դրեց ղեկավար: Այն, որ Արցախի նախագահը չի ընտրվում, այլ որպես «մարզպետ» նշանակվում է Երևանից, հաստատում է Արցախն առանձին սուբյեկտ չլինելու փաստը: Արցախը 1989 թվականին միացել է Հայաստանին և սա անհերքելի փաստ է և սա էր Արցախյան շարժման հիմնական գաղափարը, ուստի Արցախի հանրաքվեի գաղափարը համարում եմ ազգային դավաճանություն :

Դուք կարծում եմ, որ այսօր Արցախի և Հայաստանի հասարակությունները հոգեբանորեն, գաղափարապես պատրաստ ե՞ն «միակեցությանը» :

Բաժանում կա, բայց սա պայմանավորված է հենց Արցախի անկախացմամբ: Արցախցին ասում է, եթե ունենք մեր բանակը, մեր նախագահը, ո՞վ է Հայաստանը մեզ համար: Շատ հաճախ էլ հայաստանաբնակ վատ իմպուլսներ են հաղորդվում, թե Արցախի խնդիրը բեռ է դառձել Հայաստանի ուսերին, խոչընդոտում է տնտեսական զարգացմանը: Արհեստական հակասություն է երկուստեք ներարկվում, որը գնալով սրվում է, լավ է, որ Արցախի անձնագիր միջազգային հանրությունը չթողեց ներդրվի: Այս վիճակը ձեռնտու էլ բոլոր ժամանակների և իշխանությանը, և ընդդիմությանը , այնպես չի, որ սա միայն Լևոն Տեր Պետրոսյանի մեղավորությունն է:

Հայ –թուրքական հարաբերությունների կարգավորման ի՞ նչ հեռանկար եք տեսնում և առհասարակ, ի սկզբանե ո՞ր կողմն էր առավել շահում արդյունքում:

Իմ դիրքորոշումը ՀՅԴ-ից կոշտ է: Ես սկզբում միացա նրանց «ոչին», պարզվեց` նրանց ուզածն ընդհամենը արձանագրությունների բարեփոխում էր: Իրականում մենք ավելի լուրջ և վտանգավոր քաղաքականության հետ գործ ունենք. երկրի և գործադրի ղեկավարները փորձում են ամրապնդել մի գաղափար, ըստ որի, պոստինդուստրիալ հասարակարգում մրցակցել կարող ենք միայն գիտելիքով, արդյունքում տարածքի խնդիրը հետ է մղվում: Ըստ այդ գաղափարի, պիտի զիջումներ թույլ տանք տարածքային հարցերում, հարևանների հետ լավ լինենք, որ կարողանանք հաղթել գիտելիքի մրցաասպարեզում: Աստիճանաբար ռազմական ծախսերը կկրճատվեն և կուղղվեն կրթությանը: Ինչ վերաբերում է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացին , ապա ի սկզբանե, դրա նախաձեռնողը մենք ենք եղել ու հետո էլ` վերականդանացնողն ենք լինելու. մեզ ոչ մեկ չի պարտադրել և չի պարտադրելու: Թուրքիան և Ադրբեջանն այս հարցում ևս պասիվ են, իսկ եթե անդրադառնանք երբեմն միջազգային կառույցների այս հարցի վերաբերյալ հայտարարություններին, ապա պիտի ասեմ, որ ԱՄՆ-ն, Եվրոպան ասում է այն, ինչ մեզանից է լսել: Բերեմ մեկ այլ օրինակ. ճգնաժամային խումբը ճանապարհային քարտեզը գծեց երկու կողմերի դիրքորոշումների հիման վրա, հետո կարողացավ անհամատեղելին համատեղել, բարեբախտաբար հասարակությունը մեր մերժեց: ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը հենց այնպես չի ասում. «Նախագահները պատրաստ են Արցախի խնդիրը լուծելու, հասարակությունն է արգելք հանդիսանում», հաշվի առնելով , որ Ադրբեջանի հասարակությունը պասիվ է, այս կոմպլիմենտը մեզ է ուղղված: Այնպես որ, և Արցախի հիմնախնդրի, և հայ-թուրքական հարաբերությունների հարթությունում չենք «այրվել» շնորհիվ հասարակության, բայց վտանգն ընդհամենը սառեցված է :

Տեղափոխվենք ներքաղաքական դաշտ, ին՞չպես եք գնահատում ընդդիմադիր ուժերի գործելաոճն ու պայքարը, որքանո՞վ է այն ընդդիմական:

Մենք չունենք ընդդիմություն, առավել ևս` արմատական, մենք ունենք ընդհամենը ռեվանշիստական խմբեր, ժամանակին իշխանությունից զրկված և վերադարձած առաջնորդներ, գաղափարական որևէ տարբերություն չկա իշխանական կուսակցությունների և ընդդիմադիր ուժերի միջև: Միակ տարբերություն առաջին դեմքերի բնավորությունների մեջ է ` մեկն արտահայտվող է, մյուսը` ոչ: Առհասարակ Հայաստանում կա քաղաքական 3 խումբ `1. Իշխանության միջոցով հարստացած բիզնեսմենների, 2 . դեմոկրատիայի և սոցիալիզմի սուտ գաղափարներին հավատացողների, 3 .ազգային պատասխանատվություն ունեցողների: Առաջին երկուսը ներսից և դրսից ֆինանսական միջոցներ ունեն, ուստի ծաղկում են, իսկ երրորդը բաղկացած է հասարակական շերտերից, որը չունի ֆինանսական այդչափ ռեսուրսներ և հետո, այս տարիների ընթացքում կորցրել ենք ինքնակազմակերպվելու ունակությունները, ուստի զուտ տեխնիկական պատճառներով 3 խումբն այն երկուսին, դեռ բավարար կերպով չի կարողանում հակազդել : Ցավալի է նաև, որ այսօր ազգային բևեռը ընդդիմություն չի համարվում և այսօր միայն ՀԱԿ-ն է ընդդիմության խորհրդանիշ համարվում, բայց երբ Լևոնը հեռանա ասպարեզից, որը սարերի հետևում չէ, այլևս չի գտնվի մեկ ուրիշը, ով այդքան լավ «ընդդիմություն» կխաղա:

Փաստորեն, դուք կանխատեսում եք ՀԱԿ-ի մոտալուտ վախճա՞նը :

Ոչ միայն ես. ԵԺԿ-ն տեսավ, որ ՀԱԿ-ն այլևս այն թափը չունի, ՀՀԿ-ին իրեն գործընկեր ու դաշնակից տեսավ: Եվրոպային շատ քիչ է հետաքրքրում Հայաստանում ժողովրդավարության ամրապնդման խնդիրները: ՀԱԿ-ը Եվրոպայից նեղացած է, քննադատում է միջազգային դիտորդներին, որովհետև իր ասած ավազակապետությանն ընդունեցին Եվրոպայում, իսկ ՀՀԿ-ի համար սա լավ նախընտրական PR – էր. տեսեք, որ մենք ավազակապետություն չենք կամ Եվրոպան էլ է մեզ հետ հաշվի նստում:

Խոսեցինք 3 նախագահների, քաղաքական բոլոր ուժերի քաղաքականությունից ու գործելաոճից, ճանաչելով նրանցից շատերին, ի՞նչ եք կարծում «ժառանգություն» կուսակցության «Լուստրացիայի մասին» օրենսդրական նախաձեռնության մասին, դրա անհրաժեշտությունը ներկա պահին կա՞ :

Գաղտնազերծումն արդարացված կլիներ, եթե իշխանափոխություն լիներ և ստեղծվեր նոր անվտանգության համակարգ, այս դեպոում կողմ կլինեի, իսկ հիմա դրա մասին խոսելն անիմաստ է , ավելին` ընդհամենը PR ակցիա : Իրենք էլ լավ գիտեն, որ օրենքի նախագիծը չի անցնելու: Ի՞ նչ է նշանակում մինչև 91 թվականը գործունեություն ծավալածներին գաղտնազերծել: Շատերը խորհրդային կարգերին են ծառայել, բայց միշտ չէ, որ վատ մարդ են եղել կամ գիտակցել են, որ խորհրդային շահերը հակասում են Հայաստանի շահերին, կամ էլ վտանգավոր են այդչափ եղել. Ես չէի ասի, որ Մարիուս Յուզբաշյանն, ով եղել է Արցախյան շարժման աջակիցներից, կամ Էդուարդ Սիմոնյանցն ավելի վատ մարդ են, քան Ղարաբաղ կոմիտեի շատ անդամներ: Այս դեպքում պիտի սկսել հենց նրանցից : Ես կարծում եմ հիմա ժամանակը չէ գաղտնազերծման, բայց հետաքրքիր կլիներ իմանալ անհատապես շատերի «մութ գործերը»:

Մարիամ Պետրոսյան

HayNews.am

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s


%d bloggers like this: