Archive for the ‘Հայագիտություն’ Category

“ԻսկակաՆ Պաշտպանություն” Պատմության Ինստիտուտում

Մայիսի 4, 2011

Ազգ
12.11.2003

ԴեկտեUբերի 9ևի հետմիջօրեին ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի նիստերի դահլիճում կայացավ Մատենադարանի ավագ գիտաշխատող, Երեւանի պետական ու Հայաստանի ամերիկյան համալսարանների դասախոս, պատմական գիտությունների թեկնածու Արմեն Այվազյանի դոկտորական ատենախոսության հրապարակային պաշտպանությունը։ Դա երկար կհիշեն մասնակիցներն ու ներկաները՝ որպես պատմության ինստիտուտի տասնամյակների պատմության մեջ առաջին “իսկական պաշտպանությունը” (արտահայտությունը պատկանում է մասնագիտական խորհրդի նախագահ, ՀՀ ԳԱԱ փոխնախագահ Վլադիմիր Բարխուդարյանին. սրանից կարելի՞ է հետեւեցնել, որ նույն խորհրդում եղել են “ոչ իսկական պաշտպանություններ”…)։
Ինստիտուտի դահլիճը լեփևլեցուն էր, շատերը նույնիսկ կանգնելու տեղ ճարելու դժվարություն ունեին։ Ներկաների մեջ էին ուսանողներ, հասարակական գործիչներ, պետական պաշտոնյաներ, գիտությունների թեկնածուներ եւ դոկտորներ, լրագրողներ, նաեւ ակադեմիկոսներ Ռաֆայել Ղազարյանն ու Սեն Արեւշատյանը։ Հետաքրքրությունը մեծ էր մանավանդ այն տարաձայնությունների պատճառով, որոնց համաձայն,
մասնագիտական խորհրդի որոշ անդամներ, Այվազյանի արտասահմանյան հակառակորդներին հաճոյանալու նպատակով, նախօրոք ծրագրել էին տապալել պաշտպանությունը։ Շատերն այդ վերաբերմունքը կապում էին Արմեն Այվազյանի “Հայաստանի պատմության լուսաբանումն ամերիկյան պատմագրության մեջ” մենագրության հետ, որի դեմ հայագիտության ոչ հայկական ու ապազգային դպրոցների ներկայացուցիչների կատաղի գրոհը չի դադարում արդեն 5 տարի…
Պաշտպանությունը, որը տեսագրվում եւ ձայնագրվում էր, տեւեց 5 ժամից ավելի։ Մատենադարանը (որտեղ կատարվել է աշխատանքը), առաջատար կազմակերպություն ԵՊՀ հայոց պատմության ամբիոնը (վարիչի պաշտոնակատար՝ պատմագիտության դոկտոր ԲաբIեն Հարությունյան), պատմության ինստիտուտի միջին դարերի պատմության բաժինը (վարիչ՝ ակադեմիկոս Հրաչ Բարթիկյան) ու երեք պաշտոնական ընդդիմախոսները
հաճախ տրամագծորեն հակառակ գնահատականներ էին տալիս Ա. Այվազյանի “Հայոց եկեղեցին XVIII դարի հայ ազատագրական շարժման քառուղիներում” դոկտորական ատենախոսությանը (դա առանձին գրքով հրատարակվել է այս տարի)։ Մինչ Մատենադարանը (տնօրեն՝ ակադեմիկոս Սեն Արեւշատյան) եւ ընդդիմախոսներից ակադեմիկոս Մանվել Զուլալյանը չափազանց բարձր գնահատեցին ատենախոսությունը, մյուս ընդդիմախոսները՝ պատմագիտության դոկտորներ Վալտեր Դիլոյանն ու Էդիկ Դանիելյանը, իրենց գնահատականներում ավելի զուսպ էին։
Այդուհանդերձ, բոլոր ընդդիմախոսներն էլ միջնորդեցին մասնագիտական խորհրդի առաջ՝ Ա. Այվազյանին շնորհելու դոկտորի գիտական աստիճան։
Բազմաթիվ անտեղի քննադատություններ էր պարունակում պատմության ինստիտուտի միջին դարերի բաժնի կարծիքը։ Ցավալի է արձանագրել, որ այս գիտական մարմինը չի կարողացել տարանջատել “ազգայնականություն” եզրն “ազգայնամոլությունից”։ Ավելին՝ բաժինը “զարմանալի” էր գտել Մատենադարանի կարծիքը՝ այդպիսով փաստորեն կասկածի տակ դնելով հայագիտական այս խոշոր հաստատության անաչառությունը։ Է՛լ ավելի տարօրինակ էին առաջատար կազմակերպության թե՛ վարքագիծը եւ թե՛ բուն կարծիքի էությունը։
Ամբիոնը դրական ոչինչ չէր գտել ատենախոսության մեջ։ Խախտելով ՀՀ բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի կանոնադրությունը (որը պարտավորեցնում է կարծիքն ատենախոսին հանձնել ոչ ուշ, քան պաշտպանության օրից տասն օր առաջ, իսկ ամբիոնը բարեհաճել էր նիստ գումարել ընդամենը վեց օր առաջ), ԵՊՀ հայոց պատմության ամբիոնը, հստակորեն չփաստարկված դատողություններ անելով, մասնագիտական խորհրդի առաջ միջնորդում էր դոկտորի աստիճան… չշնորհել Այվազյանին։
Ամբիոնի՝ հապճեպորեն գրված կարծիքի ավարտին կար մի ուշագրավ հավելում. հայտնվում էր, որ կողմ է քվեարկել ամբիոնի տասը աշխատակիցներից 9ևը, իսկ մեկը՝ ձեռնպահ։ Այս “մանրուքը” լիովին տեղավորվում էր պաշտպանության տապալման սցենարում, մանավանդ որ ամբիոնի՝ այս կարծիքին թեր քվեարկած դասախոսներից երեքը նաեւ հիշյալ մասնագիտական խորհրդի անդամներ են։
Արմեն Այվազյանն իր պաշտպանությունը գերազանց էր պատրաստել։ Նա մեծ մասամբ չընդունեց ատենախոսությանն ուղղված քննադատությունները՝ իր պատասխանները հիմնավորելով համապատասխան աղբյուրներից մեջբերումներով, գիտական լուրջ եւ
տրամաբանական, կուռ փաստարկներով։ Նա հիմնովին ջախջախեց ԵՊՀ հայոց պատմության ամբիոնի կարծիքը եւ ապացուցեց նրա չհիմնավորվածությունն ու կանխամտածվածությունը։ Պաշտպանության ընթացքին զուգահեռ մասնագիտական խորհրդի անդամներից մի քանիսի
վիճակը հետզհետե ավելի էր բարդանում. դա հատկապես երեւում էր Վլ. Բարխուդարյանի, խորհրդի գիտական քարտուղար, պատմագիտության թեկնածու Կարեն Խաչատրյանի եւ պատմության ինստիտուտի տնօրեն, պատմագիտության դոկտոր Աշոտ Մելքոնյանի անհանգիստ պահվածքից։
Խաչատրյանն անգամ “քաղաքական շոու” որակեց ներկաների պահվածքը (փոխանակ դա փնտրելու իր անմիջական շրջապատում), իսկ Ա. Մելքոնյանը ստեղծված վիճակից ելքը տեսավ մի “կոմպրոմիսի” մեջ (արտահայտությունը Ա. Մելքոնյանինն է), որը չի կարելի որակել այլ կերպ,քան՝ գործարք։ Նա առաջարկեց քվեարկությունը հետաձգել ուրիշ օրվա…
Այս արտասովոր առաջարկը, իհարկե, չընդունեց Այվազյանը, եւ պաշտպանության տապալման գործընթացը շարունակվեց։ Մի պահ մթնոլորտն այնքան շիկացավ, որ ԲՈՀևի նախագահի տեղակալ Լիլիթ Արզումանյանը ստիպված էր միջամտել, կարգի հրավիրել եւ
ընթացակարգային մի քանի հարցեր տեղում լուծել։
Կարծիքների եւ դրանց հետեւած ատենախոսի պատասխաններից հետո ելույթ ունեցան մասնագիտական խորհրդի շուրջ 10 անդամներ, նաեւ՝ակադեմիկոսներ Ռ. Ղազարյանն ու Ս. Արեւշատյանը։ Ակադեմիկոսներ եւ խորհրդի անդամներ Մանվել Զուլալյանն ու Հրաչիկ Սիմոնյանն իրենց գործընկերներին կոչ արեցին “քվեարկել խղճով”, իսկ Հր. Սիմոնյանը
նույնիսկ անբարոյական որակեց մինչեւ վերջերս իր ղեկավարած ԵՊՀ հայոց պատմության ամբիոնի կարծիքը։ Նա ուղղակի հայտարարեց, թե Այվազյանի նկատմամբ բացասական վերաբերմունքն անմիջականորեն կապված է ամերիկյան հայագիտության կեղծարարությունները մերկացնող ու խարազանող հիշյալ գրքի հետ։ Այվազյանի հակառակորդները, մասնավորաբար ԲաբIեն Հարությունյանը, չընդունեցին այս տեսակետը։
Իրենց ելույթներում թե՛ ատենախոսությունը եւ թե՛ Այվազյանի գիտական
գործունեությունը բարձր գնահատեցին խորհրդի անդամներ, ակադեմիկոսներ Վարդգես Միքայելյանը, Վլադիմիր Ղազախեցյանը եւ Խ.Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական համալսարանի հայոց պատմության ամբիոնի վարիչ, պատմագիտության դոկտոր Մհեր Կարապետյանը։ Ցավոք, մասնագիտական խորհրդի նրանց գործընկերների
մի մասը չանսաց “խղճով, գիտական ազնվությամբ եւ ոչ վրեժխնդրությամբ” քվեարկելու հորդորներին. 7 թեր, 8 դեմ եւ 3 ձեռնպահ քվեներով տապալվեց Արմեն Այվազյանի դոկտորական ատենախոսության պաշտպանությունը։ Ներկաների մեծ մասը, նաեւ խորհրդի մի քանի անդամներ, վարկաբեկիչ արտահայտություններով արձագանքեցին այս
որոշմանը։
Մեր ունեցած հավաստի տեղեկություններով, տապալման բուն սցենարիստը, որը գիտական շրջանակներում հայտնի է “Ակադեմիայի գորշ կարդինալ” մականունով, փորձել էր Այվազյանի դեմ հանել նաեւ Մայր աթոռին, բարեբախտաբար՝ ապարդյուն։
Արմեն Այվազյանի հետ դեկտեUբերի 9ևին կատարվածը մի անգամ եւս ցույց տվեց, որ ՀՀ պատմագիտական կենտրոնները, սեփական տարածքները վերանորոգելուց առաջ, առաջին հերթին կարիք ունեն վերանորոգելու իրենց որոշ տիտղոսավոր աշխատակիցների քարացած խղճերը…

ԳԵՎՈՐԳ ՅԱԶԸՃՅԱՆ,
Պատմագիտության թեկնածու

Ապազգայիններ, թաթներդ հեռու՛ հայ ազգայնականներից

Ապրիլի 23, 2011

Հայ ազգայնականությանը դեմ է միայն թուրքի թերմացքը…
Որոշ ստամտավորականներ հաստատ Դարվինի տոհմից են

Այն, որ մեր գիտական-մտավորական շրջանակների մի ստվար մասը գիտա-մտաոռական կամ գիտա-մոտավորական կարգի են, առաջինը ես չէ, որ ասել եմ: Եվ միայն մեր սերունդը չէ, որ ստիպված է նկատել սրանց նմաններին: Այսպիսինները բոլոր ժամանակներում էլ եղել են ու գոյատեւում են հենց իրենց բնույթի համաձայն…
Հաճախ է հիշվում, թե այս կամ այն «գիտնականը» ու պարզապես «մտավորականը» ինչպես էին ծախվում կամ ծակվում՝ հանուն իրենց բարեկեցիկ կենցաղի ու պայծառ ապագայի… Բայց մեր ժամանակներում էլ շատ բան չի փոխվել՝ գիտա-մտաոռականներն ու գիտա-մոտավորականները կարողանում են դեռ պահպանել իրենց շինծու գոյությունը: Ավելին՝ ճաշակ են թելադրում…
Բայց սրա մասին չէ, որ կխոսենք: Առայժմ կանդրադառնանք դարվինիզմի հետեւորդներին:
Իրենց քստմնելի բնույթից բացի, մի հետաքրքիր տեսություն էլ են մոգոնել նշածս կարգի «մտավորականները»: Եվ այս տեսությունը հորինել են հենց իրենց սնանկ ու ծախու կերպն արդարացնելու համար: Այդ տեսության համաձայն՝ ազգայնականությունը խիստ վնասակար եւ «հակա»-ամենինչական գաղափարախոսությամբ է առաջնորդվում, ուրեմն բացարձակ ծայրահեղության դրսեւորում է:
Որպեսզի այս բթությունն ավելի տեսանելի դարձնեն զանգվածներին, սրանք հատկապես սին մտավորականության դեմ ազգայնականության պայ-քարը փորձում են անձնական հարթությունից տեղափոխել եւ ներկայացնել որպես ազգային պետության դեմ պայքար, իսկ որոշ հիմարկ-ների այդօրինակ ղեկավարիկներն էլ իրենց դեմ պայքարը ներկայացնում են որպես իրենց ղեկավարած հիմնարկի կամ կազմակերպության դեմ պայքար…
Ասենք՝ ոմն մի մտավորական կարող է լինել ԳԱԱ գիտնական, ակադեմիկոս…, եւ գրել, թե Ուրարտուն հայկական պետություն չէ, կամ Ջավախքը Վրաստա-նի տարածք է եւ էլի նման բաներ ու իր կամ նման տեսության դեմ պայքարը «դարձնել» ԳԱԱ դեմ պայքար, նույնիսկ՝ համաշխարհային գի-տության դեմ պայքար: Ոմանք էլ կարող են լինել ինչ-որ սոցիալական խավի, գրողների, նկարիչների կամ այլ միությունների ղեկավար-ներ կամ ներկայացուցիչներ, պատասխանատու հիմնարկի կամ, դիցուք, Հայոց ցեղասպանության թանգարանի տնօրեն եւ իր (սխալ գործունեութ-յան) դեմ պայքարը ներկայացնել որպես իր ղեկավարած կազմակերպության դեմ ծավալված պայքար…
Մինչդեռ… մեկընդմիշտ պետք է հասկանալ, որ հայ ազգայնականը չի կարող պայքարել ազգային ու պետական նշանակության որեւէ հիմնարկի կամ կառույցի դեմ, իսկ դրանք ղեկավարող անձանց կամ աշխատակիցների դեմ կարո՛ղ է պայքարել՝ ինչպես դա կարո՛ղ են անել բոլորը: Այսպես կյանքում եւ բնականորեն լինում են տարատեսակ մտածողությամբ ընդդիմություններ:
Եվ նրանք, ովքեր փորձում են հայ ազգայնականներին ներկայացնել որպես ազգային հաստատությունների (իմա՝ դրանց էության ու գոր-ծունեության) դեմ հանդես եկողների, ապա սրանք մեզ համար ոչ թե պարզապես թուրքի լամուկներ են, այլ՝ թուրքի թերմացքներ… Սրանց ժառանգական գենի մեջ, հայոց պատմության դժվարին ժամանակների ընթացքում, հաստատ թուրքի կամ մեկ այլ թշնամու կողմից մի-ջամտություն-խեղում է արվել, եւ գենը դեռ չի հասցրել ինքնամաքրվել:
Հայ ազգայնականության այս կամ այն ներկայացուցչին կարելի է ազգայնական համարել կամ չհամարել, կախված նրա գործից ու կեցակարգից, բայց հայ ազգայնականության դեմ առհասարակ խոսելը միայն թշնամու գործ է, արտաքին թե ներքին՝ կարեւոր չէ:
Իսկ այն մտաոռականները, որոնք հայ ազգայնականներին փորձում են համեմատել հատկապես թուրք կամ ադրբեջանցի ազգայնականների հետ, ապա այդ «մտավորականների» նախնիները միանշանակ թուրքի անկողնում հայտնվածներից են, կամովին, թե զոռով, առոք, թե ցավոք, այլ խնդիր է… Քանզի սրանք, իրենց այդ էությանը հարազատ, նմանություն են տեսնում հայի եւ թուրք-ադրբեջանցու միջեւ… Ավելին՝ ոմանք էլ գե-նախեղման ազդեցությունից բարբաջում են, թե թուրք եւ ադրբեջանցի ազգայնականներն իրենց գլխի համար գին են նշանակել… Այստեղ են ասել՝ «կատվին ասին կեղտդ դեղ է՝ տարավ հորեց»…
Հիմա կանդրադառնանք, թե ինչու կատվի օրինակը մեջբերեցինք:
Երբ պետության մեջ խոտակերն իրեն մսակերի տեղ է դնում (էլ չասենք՝ որսորդի), ապա սկսում է օրինակները միշտ կենդանիների կամ անա-սունների մասով բերել, քանզի մարդկային որակներից (ուրեմնեւ՝ օրինակներից) շատուշատ հեռու է: Ուստի, դրանց միայն իրենց օ-րինակներով կպատասխանենք այստեղ:
Բայց նախ նշենք, որ, իհարկե, կարելի է պարբերաբար ասացվածքներ մեջբերել ու նաեւ կենդանիների վերաբերյալ եղածները նշել, սակայն ոչ ա-մեն անգամ ու ամեն առիթով: Իսկ ամեն անգամ, պատեհ-անպատեհ, դա կարող է անել այն «մարդը», ում հոգուն առավել հարազատ է անասնական բնազդը… Սրանց որ պաշտոնանկ են անում, նմաններն անգամ զուգարանում հետույքները մաքրել անզոր են լինում, ուր մնաց «տղամարդկություն» դրսեւորելու ունակություն ցուցաբերեն…
Ում համար կենդանական բնազդը հոգեհարազատ է, ապա նա հաստատ Չարլզ Դարվինի տոհմից է: Իսկ Դարվինի տոհմը, հայտնի է (ըստ իր տեսութ-յան), որ կապիկից է առաջացել… Դե եթե կապիկից մարդ է առաջացել, ապա չի բացառվում, որ կովից, կոկորդիլոսից կամ մեկ այլ կենդանուց էլ առա-ջացած կլինի… Ու ահա սրանց սերունդները չեն մոռանում իրենց կերպը:
Սրանք միշտ իրենց նախնիների ձեւին ու բովանդակությանն են հետեւում ու դրանցից էլ վառ օրինակներ են բերում: Ասենք՝ «կովի պես բառաչում է», «օձի պես խայթում է», «ապրում է՝ ինչպես խոզը», «հաչան շունը չի կծում»… եւ այլն: Հատկապես վերջինը շատ են շեշտում, նաեւ երեւի, որ հենց իրենք «շան» պես վախենում են, բայց իրենց հույս են տալիս, թե «կծան չի լինում»… Վերջերս մեկն իր այդ նախ-նու օրինակը եւս «կպցրել» էր հայ ազգայնականներին, հաստատ իբր «կատաղեցնելու» համար (իրենց մտածելակերպի համաձայն):
Այս զանգվածային խաչասերվածներին հասկանալու համար մենք՝ հայ ազգայնականներիցս շատերը, սկսել ենք նաեւ լրջորեն կենդանաբանութ-յուն ուսումնասիրել, որպեսզի ի վերջո մեզ շրջապատող կենդանական աշխարհի մարդանման սերունդներին (իբր՝ էվոլյուցիացված) կարողա-նանք իրենց լեզվով պատասխանել, որ գոնե մի քիչ հասկանան… ու քանի որ մարդը նաեւ կենդանու բարեկամն է, ապա կաշխատենք սրանց նաեւ խոր-հուրդներ տալ: Հատկապես վերջին ասացվածքի առումով նշենք, որ մեր ուսումնասիրությունները թափառական եւ վարժեցված (նաեւ տնային) շնե-րի առումով ցույց են տվել, որ՝
1. Եթե «հաչան շները կծան չեն լինում» հակառակորդ շների նկատմամբ, ապա մեկ այլ բան են անում, ինչը մի քիչ հակաբնական է, անհարմար է, չենք ներկայացնի…
2. Եթե «հաչան շները» հակառակորդ շներին չեն կծում, ապա հաճախ կծում են հակառակորդ շների մայրերին ու զույգերին… Ինչին գուցե ո-րոշ շներ էլ ձգտում են…
Բայց քանի որ այս ուսումնասիրությունները մեզ այդքան էլ չհետաքրքրեցին, հետո շներով զբաղվելու այնքան էլ ժամանակ չկար, դադա-րեցրինք հետազոտությունները եւ հիմա խորհուրդ տալու բան էլ չունենք համարյա…
…Ինչ մնում է հայկական ազգայնականությունն ընդունելու եւ հասկանալու խնդրին, ապա հայ մտավորականն էությամբ չի կարող ազգայ-նական չլինել, իր տեսակի պահպանման, զարգացման ու հարատեւման խնդիրներով չզբաղվել:
Իսկ վերոգրյալ՝ այսքան պարզունակ ու կարճ անդրադարձը միայն այն բանի համար արվեց, որովհետեւ ազգայնականության դեմ խոսում են նաեւ մտավորականներն ու «մտավորականները»:
Մի՞թե պարզ չէ, որ հենց ազգայնականներն իրական հնարավորություն ունեն (բացահայտ ընդունելով եւ փայփայելով, որ խոր արմատներ ունեն ազգի մեջ) ազնիվ քաղաքականությամբ առաջնորդվելու եւ ազգային հիմնախնդիրներն իրենց կյանքի առաջնահերթությունը դարձնելով ապրելու համար: Ազգայնականների նպատակը նաեւ այսօրվա ժողովուրդ կոչվածին ազգ դառնալու կարեւորությունը հիմնավորելն է, որպեսզի հաղթահարվի ապազգային անլիարժեքության (թերարժեքության) բարդույթը, ինչպես նաեւ հարյուրամյակներ շարունակ պետականություն չունենալու նվաստացուցիչ հանգամանքը, որպեսզի վերականգնվի կորցրած ազգային նկարագիրն ու արժանապատվությունը, ազգի առաքինությունն ու առաքելությունը…
Իսկ թուրքի թերմացքներն ու դարվինիզմի հետեւորդները ազգայնականությունը հիմնականում «բոբոյի» կերպարանքով են ներկայաց-նում: Հանրությունն էլ, ցավոք, անտեղյակ է կամ էլ բացարձակապես չի տարբերակում ցեղակրոնությունը ազգային եսամոլական, այլամերժա-կան ու նվաճողական գաղափարների հավաքածուից՝ փնջից (ֆաշիզմ), ցեղապաշտությունը (ցեղասիրությունը)՝ ցեղամոլությունից (ռա-սիզմ), ազգայնականությունը (ազգասիրությունը, (նացիոնալիզմ))՝ ազգայնամոլությունից (շովինիզմ) կամ հայ-արիականությու-նը (ծագումնաբանությունը)՝ կրոնական գաղափարախոսությունից: Իսկ հայկականությունը նույնիսկ տարակուսանք, ավելին՝ հակազդեցութ-յուն է առաջեցնում հայ կոչված մարդու մեջ, քանզի ապազգային «թույնը» եւ թերարժեքության բարդույթը հիմնականում սպանել են հոգեւոր հային, եթե, իհարկե, նա վերոնշյալ գենախեղվածներից չէ պարզապես…
Որովհետեւ այդ գենախեղվածներն են հիմնականում հանուն համաշխարհային ժողովրդավարության (ինչպես ժամանակին հանուն համաշխարհա-յին հեղափոխության)՝ ազգային ամենասուրբ զգացումները, ավանդույթներն ու սովորույթները, պատմական արժեքներն ու իրականութ-յունը միտումնավոր նույնացվում մեծապետական ու անձնապաշտական նկրտումների եւ դրսեւորումների հետ: Իսկ ազգայնական գաղափարախո-սությունը պետք է հենվի ոչ թե հայոց պատմության մի հատվածին, այն էլ՝ պարտադրանքով լեցուն մի արարին, այլ՝ պետք է սնվի ամբողջ պատմության ընթացքում ձեռք բերած իմաստությամբ, արժեքներով, ավանդույթներով՝ կարեւորելով Տեսակի ի սկզբանե Ծագում, Հավատ եւ Բնօր-րան հասկացությունները…
Առողջ ու կազմակերպված ազգային պետություններում այս գաղափարներն ու խնդիրները անխոս տեղ կգտնեն, իսկ այս ամենի դեմ պայքա-րողներն իրենց տեղն անգամ չեն գտնի… Նրանց պարզապես դա ցույց կտան:
Անկախ կառավարման ձեւից, պետությունը մարմին է ազգի առաքելության իրականացման համար, եւ ազգայնականներն անվերապահորեն աջակից են այդ պետությանը, նրա զորացմանը: Այլ բան է ընդդիմանալը կամ պայքարելը, համակարծիք չլինելով տվյալ իշխանությունների կամ պետական որեւէ ոլորտի ու հատվածի վարած քաղաքականության հետ, սակայն, ո՛չ երբեք հայոց պետության կործանման հաշվին:
Պետություն կարող է ստեղծվել ինչպես բազմազգ (նաեւ խառնածին) հանրության, այնպես էլ մեկ ազգի կողմից, յուրաքանչյուր դեպքում այդ անկախ պետությունը ազգերի (կամ բնակիչների) համար ինքնապաշտպանության, բարգավաճման ու հարատեւման միջոց է, սակայն, ոչ երբեք՝ գրավական: Հանրահայտ է, որ ազգերն իրենց պատմության ընթացքում կարող են հետեւել տարբեր դավանանքների, բայց լինել միմիայն մեկ Գենի կրող, մեկ Հայրենիքի տեր: Այս առումով անկախ պետականության գաղափարը նշված միջոցից գրավականի վերածելու համար կարեւորվում է ազգային անկախ պետության (նույնն է, թե ազգային գաղափարախոսությամբ առաջնորդվող անկախ պետության) գոյությունը:
Այս առումով փոքրաթիվ ազգերը, բնականաբար, առավել ազգասեր-հայրենասեր (ազգայնական-նացիոնալիստ) պետք է լինեն, քան՝ բազմաքանակ ազգե-րը: Համաշխարհային պատմությունը հավաստում է, որ հակառակ դեպքում նման ազգերն ու պետությունները կործանվում են ազգային ոգու չգոյությունից կամ անբավարարությունից: Այստեղ տեղին է նշել, որ ազգի սոցիալական-տնտեսական բարգավաճումն ու պետության հզորա-ցումը նույնպես կախված է տվյալ իշխանությունների ազգային (մեր դեպքում՝ հայ) լինելու բնույթից, եւ ահա, թե ինչու են ազ-գայնականները ազգերի ներդաշնակ գոյակցության ձեւ համարում ազգ-պետությունները, երբ յուրաքանչյուր ազգ ունի մեկ պետություն՝ անշուշտ, իր բնօրրան-հայրենիքում:
Ազգայնականները պատվախնդիր են նաեւ գենետիկ մաքրության հարցում… Պետությունը պետք է լինի միատարր (մեկ ազգ, մեկ պետություն), որպեսզի ծառայի մեկ ազգի, այլապես տարաձայնություններն անխուսափելի են, վկա՝ աշխարհում տիրող խառնաշփոթ իրավիճակը: Մարդկային տեսակները տարբերվում են իրենց էությամբ ու ապրելակերպով (այստեղ հենց մարդկային տեսակներն էլ նկատի ունենք), մեկ պետության ներ-սում հնարավոր չէ իրականացնել օրենքներ, որոնք բավարարեն բոլոր տեսակներին:
Այդպես է նաեւ բնական մյուս տեսակների մեջ՝ սպիտակ արջը երբեք չի կարող համատեղ գոյատեւել սեւ կամ գորշ արջերի հետ, ինչպես նաեւ՝ խառնածին սերունդ տալ, թեեւ բոլորն էլ արջեր են, կամ առյուծը չի գոյատեւի վագրի, հովազի հետ, թեեւ բոլորն էլ կատվազգի են…
Հայ ազգը պետք է առաջնորդվի միայն իր արարչաստեղծ ծագման, ամբողջական ու բնական հայրենիքում ապրելու եւ ազգային առաքելության հավատամքով, նախնյաց ոգու եւ արյան պաշտամունքով՝ մերժելով որեւէ այլ կրոնահավատքային ու բարոյախրատական ներխուժումն իր մեջ: Սա՛ է պետության, նրա անվտանգության ու պաշտպանության բոլոր մարմինների եւ կառույցների գոյամարտն ու գոյարմատը: Միայն այս-պե՛ս կարելի է դիմագրավել այլասերումից առաջացած, մեր անվստահությունից եւ օտարացումից օգտվող, ժամանակավորապես տիրապետող արհես-տածին ազգ-ուժերի (նաեւ՝ ներքին տականքի — կասեր Նժդեհը) ավերիչ գործունեությանը:

Արմեն Ավետիսյան
Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ

«Լուսանցք» թիվ 15 (191), 2011թ.

Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ

Ապրիլի 9, 2011

Երկինքը քարտեզավորված է Հայկական լեռնաշխարհի գետերի, լճերի եւ լեռների նմանությամբ 

­”Դարերով փնտրում ենք այն, ինչը մեր մեջ է. եւ կորցրածը կվերագտնենք միայն այն ժամանակ, երբ գիտակցենք կորստի արժեքը­”. իր գրքի՝ ­”Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ՝ Սասնա Ծռեր էպոսի­” 1-ին հատորի մուտքն այսպես է սկսել լոսանջելեսաբնակ Արթուր Արմինը (Արթուր Լեւոնի Բաբայան): Աշխատության այս հատորը բաղկացած է երկու մասից՝ ­”Հնագույն հավատքի թաքնագիտական իմաստները­” եւ ­”Սասնա Տուն հավատամք-էպոսը­”: Առաջինում ներկայացված են հնագույն հավատամքային պատումների ընդհանրությունները, թվաբանական, երկրաչափական, աստղագիտական համակարգերը եւ հին ժամանակների աշխարհաճանաչողությունը: Երկրորդ մասում հայկական էպոսի քողարկված, թաքնագիտական իմաստների վերծանություններն են ու վերլուծությունները, որոնք փաստում են ­”Սասնա Ծռեր­” էպոսի հնագույն հեթանոսական հավատամք լինելը:

Ինչու՞ է հեղինակը էպոսը Աստվածաշունչ համարում, ի՞նչ թաքնագիտական իմաստներ կան մեր էպոսում, ու եթե կարողանանք ճիշտ վերլուծել այդ թաքնագիտական գաղտնիքները, կարո՞ղ ենք առաջնորդվել դրանցով: Այս եւ այլ հարցերի շուրջ է մեր զրույցը Արթուր Արմինի հետ:

Քաջատեղյակ լինելով մեր իրականությունում առկա մի երեւույթի՝ այն է՝ հայկական ամեն ինչի հանդեպ հակահայկական դրսեւորումների, աշխատության հեղինակը երբ նշեց, թե հնդեվրոպական մայր լեզվաընտանիքի նախահայրենիքը Հայկական լեռնաշխարհն է, միանգամից հավելեց. ­”Դա լուրջ գիտնականների խումբ է պնդել: Այսօր նրանցից մեկը կա՝ Վյաչեսլավ Իվանովը, ով դա ապացուցել է համեմատական լեզվաբանության միջոցով, մաթեմատիկական ճշգրտությամբ:

— 2002թ. հրատարակվեց աշխարհահռչակ գիտնական, լեզվաբան Մերիդ Ռուկլենի ­”Լեզուների ծնունդը­”, որտեղ հեղինակը ԴՆԹ-ների լաբորատոր հետազոտությունների միջոցով որոշում է, որ ԴՆԹ-ն ուղղակի կապի մեջ է որեւէ լեզվի թրթռումնային (վիբրացիոն) համակարգի հետ: Եվ բառացիորեն այդ՝ մարդու գենի ուսումնասիրության եւ դրա փաստերի հիմքի վրա (արդեն գերճշգրիտ գիտության մասին ենք խոսում) ապացուցվում է, որ հնդեվրոպացիների (արիացիների) նախահայրենիքը Հայկական լեռնաշխարհն է: Աշխարհում ամենահնագույն հողագործները Հայկական լեռնաշխարհում են, եւ դա բոլորն են ընդունում: Խնդիրն այն է, թե այդ հողագործները իրենց գիտելիքը փոխանցե՞լ են այլ ռասաների, թե՞ գնացել-տարածել են գիտելիքը, զբաղվել են հողագործությամբ: Դա էլ է հաստատել է ԴՆԹ-ի հետազոտությունը: Այլ կերպ՝ Հայկական լեռնաշխարհից գնացել են՝ իրենց հետ տանելով բառամթերքը, աշխարհահայացքը, աստղագիտական գիտելիքները, ձիաբուծության, պղնձաձուլության եւ այլնի փորձը, հավատամքը նաեւ:

— Դատելով հատկապես Ձեր վերջին ասածից՝ ­”Սասնա Ծռերը­”, այսպես ասենք, էպոսների նախա՞-ն է:
— Գիտեք, երբ ուշադիր զննում ենք արիական հնագույն բոլոր հավատամքային պատումները (կելտական պատումը, թեկուզ ռուսական պատումը), ապա տեսնում ենք, որ այդ հավատամքներն ուղղակիորեն աղերսվում են տիեզերական աստեղատների շրջապտույտի եւ փուլային անցումների հետ: Բոլոր գերգլխավոր աստվածներն ունեն իրենց աստեղատները: Բոլոր պատումների աստեղատները նույնն են: Հիմա՝ հարց է ծագում՝ այս պարագայում որտե՞ղ է կենդանակերպերի հայրենիքը: Որտե՞ղ է, ո՞ր տարածքում է, որ մարդիկ ժամանակին աստղերի բաժանում են կատարել, խորհրդանիշեր տվել եւ բաժանել են ամբողջ երկինքը: Եվ ինչու՞: Ինչու-ի պատասխանը բավականին դյուրին է գտնել: Մարդիկ երկնային ժամացույց են ստեղծել, դա անհրաժեշտ է եղել կենցաղի համար: Օրինակ, երբ գութանի աստղը բարձրանում էր, հողագործը գիտեր, որ ինքն արդեն պետք է լիներ հանդում: Կամ՝ եթե գարնանային գիշերահավասարը եկել է, ապա Արեւը պետք է լինի Ցուլ համաստեղությունում:

— Այս ամենը ամփոփվա՞ծ է մեր էպոսում:

— Ընդհանրապես էպոսներում ամփոփված է: Բայց տարբերությունն այն է, որ եթե հնդկական տարբերակում Ինդրա աստվածությունը բերում է գարնանային եւ ամառային շրջափուլ եւ նրա աստղը պետք է դուրս գա վիշապի մոտ, դա չի համապատասխանում. Հնդկաստանում այդ օրը այդ ժամին աստղը դուրս չի գալիս, ոչ վիշապի եւ ոչ էլ Ինդրայի: Դա միայն Հայկական լեռնաշխարհում է դուրս գալիս:

— Հայե՞ր են ապացուցել այս տեսակետը:

— Սա տեսակետ չէ, այլ գիտություն: Ձեր հարցի ենթատեքստը հասկանում եմ, ու ժամանակին դա ապացուցել են ֆիզիկոսներ Օլքոտը եւ Ֆլամարիոնը, ովքեր փաստեցին, որ Հայկական լեռնաշխարհն է կենդանակերպերի հայրենիքը, աստեղատների կառուցման հայրենիքը, կենդանիների տարատեսակները որպես խորհրդանիշեր միայն Հայկական լեռնաշխարհում գոյություն ունեն եւ այլն եւ այլն… Բայց կա մեկ այլ կարեւոր հանգամանք. եթե թղթի վրա լինեն 12 կետիկներ, ապա լավ նկարիչը այդ կետիկները կուզի առյուծ, կուզի ցուլ կամ փիղ կդարձնի: Բայց հարցն այն է, թե ինչու՞ հենց ցուլի տեղում՝ ցուլ: Պարզվում է, որ ցուլ է, որովհետեւ մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակում մարտի 19-21-ի միջակայքում, երբ գարնանային գիշերահավասարն է, եւ բնությունը զարթնում է, արեւը մտնում է ցուլի համաստեղություն: Եվ աստղերը կանգնում են հայկական Տավրոսի (տավար) գլխին: Ամբողջ երկինքը քարտեզավորված է Հայկական լեռնաշխարհի գետերի, լճերի եւ լեռների նմանությամբ եւ տեղադրությամբ: Տավրոսին տվել են Տավրոս-տավար անունը եւն: Վերջապես գոյություն ունի հերմեսյան օրենքը. այն ինչ վերեւում է, նույնը ներքեւում է՝ իհարկե հայելային հակադարձ արտահայտման առումով: Ավելի պարզ ասեմ, երկինքը՝ ըստ աստեղատների, քարտեզավորված է ըստ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքի: Ասել է թե՝ նաեւ ստացվում է, որ այն, ինչ ներքեւում է, նույնը վերեւում է:

— Դատելով ձեր գրքից՝ այս ամենը կա մեր էպոսում: Ցայսօր ինչու՞ չենք նկատել, գաղտնագրվա՞ծ է, թե ուշադիր չեն եղել մասնագետները:

— Մեր ­”Սասնա Ծռեր­”-ը կառուցված է տիեզերական առաջընթացության օրենքի հիմքի վրա: Հայտնի է, որ երկրագնդի առանցքը ուղիղ չէ: Եվ Արեւի շուրջ պտտման ժամանակ այդ առանցքը տատանվում է: Այս տատանումն էլ հենց կոչվում է տիեզերական առաջընթացության օրենք: Այս տատանման պատճառով էլ երբ երկրագնդից երկինք ես նայում, թվում է՝ երկինքն է պտտվում, եւ աստեղատները շարժվում են մեկը մյուսի հետեւից: Ամեն մի համաստեղության մեջ մնում է 2160 տարի, 12 այդպիսի համաստեղությունը անում է 25 հազար 920 տարի: Սա կոչվում է տիեզերական մեկ տարի: 1.5 փուլը հավասար է 35 հազար 880 տարվա: ­”Սասնա Ծռեր­”-ը ամբողջովին կառուցված է առաջընթացության օրենքով: Էպոսում ոչ մի թիվ պատահական թիվ չէ: Այստեղ նույնիսկ խնդիրներ կան, որոնց ուշադրություն չի դարձվել: Օրինակ, Մհերը Ագռավաքարից դուրս է գալիս տարին մեկ անգամ կամ երկու անգամ (Համբարձման գիշերը եւ վարդավառին), տեսնում է, որ հողը չի դիմանում իր ծանրությանը, հետ է դառնում: Փոքր Մհերը վերջին աստվածությունն է, տիեզերական լոգոսն է, այսինքն՝ տիեզերական հոգին՝ տիեզերական նյութի մեջ: Դրա համար է նա Ագռավաքարում: Սա թաքնագիտություն է:

— Այսինքն՝ ենթադրելի է, որ մեր էպոսի այդքան ջահել՝ 1000 տարեկան լինելուն այլեւս անիմաստ է հավատալը:

— Միանշանակ, այո՛: Մհեր-Միթրայի աստվածությունը, որպես պաշտամունք, աշխարհի բոլոր ակադեմիաները ընդունում են, որ այն առնվազն 4000-4500 տարեկան է: Իսկ մենք մեր էպոսում երկու Մհեր ունենք: Այդ ոնց եղավ, որ 1000 տարեկան եղավ մեր էպոսը: Ինչու՞ է ասվում Առյուծաձեւ Մհեր: Մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակում Արեւը ամառային արեւադարձին մտնում է առյուծի համաստեղություն, եւ նա դառնում է առյուծաձեւ: Էպոսում ամեն ինչ այնքա՜ն ճշգրիտ է…

Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ-2

Զրույց ­”Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ՝ Սասնա ծռեր էպոսը­” աշխատության հեղինակ Արթուր Արմինի հետ

— Փաստորեն, ըստ Ձեր աշխատության, մեր էպոսը ընդամենը 1000 տարեկան լինել չի կարող, քանի որ բոլոր էպոսների նախա-ն է:
— Հետաքրքիր մի փորձ եմ արել՝ պատկերացում տալու համար, թե ինչի մասին են, ի վերջո, բոլոր հայկական առասպելներն ու հեքիաթները: Ու ենթավերնագրել եմ՝ ­”Ովքե՞ր են ի վերջո հայոց թշնամիները հայկական բոլոր առասպելներում­”: Հետո գրել եմ՝ Սենեքերիմ, Շամիրամ, Մըսրա-Մելիք… Մեջբերել եմ տարբեր ստուգաբանություններ, ըստ որոնց, շամիրամ՝ նշանակում է՝ լուսինը բարձրացավ, մըսրա՝ նշանակում է լուսին: Մեր էպոսում այնքա՜ն թաքնագիտական իմաստներ կան: Պարզապես հարկ է քիչ ուշադիր լինել:

Իսկ էպոսում թաքնագիտորեն խոսվու՞մ է մեր ազգի հեռանկարի մասին:
— Համբերեք մի քիչ, խոսքս դրան եմ հանգեցնում: Լավ, միանգամից ասեմ՝ անշուշտ խոսվում է: Փոքր Մհերը ոչ միայն տիեզերափուլը փակող աստվածություն է: Փակելով հանդերձ՝ Փոքր Մհերը նոր փուլ, նոր կյանք, նոր հարություն բերող աստվածություն է: Էպոսում մեր նախնիների ամբողջ աշխարհաճանաչողությունն է, իսկը՝ քվանտային ֆիզիկա: Մեր հների լեզուն պատումային գիտական լեզու է, որ շատ կարճ տարածքում ցույց է տալիս մասնիկի եւ ամբողջի փոխհարաբերությունը: Մեր նախնիները այնպիսի գիտելիքներ են ունեցել՝ շշմելու աստիճան անհավանական: Դրանք մեզ հեքիաթ են թվում: Բայց… հեքիաթ չեն, պարզապես գիտական են շատ: Ու այդ՝ իբր հեքիաթները շատ ավելի առաջնային են, քան այսօրվա մեր a2 + b2- ն: Մեր այսօրվա գիտական լեզուն այնքան չոր է, որ չի կարողանում ցույց տալ, թե ռեակցիան ինչպես է տեղի ունենում: Իսկ պատումում մասնիկի ու ամբողջի ներքին ամբողջ փոխհարաբերությունը երեւում է: Այնպես որ, մեր ­”Սասնա ծռեր­” էպոսը հնագույն արիական հավատամքի Մայր պատումն է, դրա համար էլ 1000 թվի մասին խոսելն իսկ ավելորդ է:

Իսկ ինչու՞ եք էպոսը Աստվածաշունչ համարում: Քրիստոնյաները միշտ չէ, որ հանդուրժող են:
— Միանգամից նշեմ, որ աշխարհի որեւիցե լեզվով ­”Բիբլիա­”-ն Աստվածաշունչ չի թարգմանվում: ­”Բիբլիա­”-ի ճիշտ թարգմանությունը ­”գիրք­”-ն է: Միշտ զարմացել եմ, ինչու՞ է ­”Բիբլիա­”-ն Աստվածաշունչ թարգմանվում: Պարզվում է՝ Սասնա տուն՝ Աստվածային հոգու տուն է նշանակում, որը դարձել է Աստվածաշունչ: Այսինքն՝ նույնիսկ ­”Բիբլիա­”-ի վերնագիրը ներմուծված է մեր հնագույն, սրբագույն գենետիկական, հեթանոսական մեր իմացաբանությունից: 36 աստեղատները հնագույն ժամանակներից համարվում են Վերին Աստվածային հոգու բխման տունը:

Այդ 36-ն ինչ որ կապ ունի՞ մեր այբուբենի 36-ի հետ:
— Միանշանակ, այո՛: Մաշտոցյան այբուբենի 36 տառերը, իմ խորին համոզմամբ, մոռացված ու լրացումներով վերականգնված հնագույն համակարգն է, որի զուգահեռն է 36 աստղերի ու աստեղատների համակարգը: Մաշտոց անունը նշանակում է վիշապ, այնպես ինչպես հոգեւոր մեծ վարպետ Պյութագորասի անունն է՝ Պիթա-վիշապ իմաստով: ­”Մաշտոցը լեռան կատարին 3 տարի ճգնեց­” հաղորդումը թաքնագիտական նշանակություն ունի միայն, քանզի ճգնելու համար 3 տարին ծիծաղելի ժամանակ է. ճգնավորները 30, 40 տարի են ճգնում: ­”Մաշտոցը լեռան կատարին 3 տարի ճգնեց­” հաղորդումում լեռը քար-ժայռ-երկնքի նշանակությունը եւ իմաստն է կրում: ­”Երեք տարի­” ծածկագիրը Մաշտոցի հոգեւոր երրորդ աստիճանն է ցուցում (մարմնում չորրորդ հոգեւոր աստիճան հնարավոր չէ ունենալ): ­”Աստծո Ձեռքը, Քարի վրա, Մաշտոցի համար գրեց 36 տառերը­” թաքնագիտական հաղորդումը հետեւյալ ձեւով է կարդացվում: Քարը եւ Երկինքը համարժեք են: Ձեռքը աստեղատուն է երկնքում, հայկական Տիր դպրության դիցի անունով ամիսը համապատասխանում է ­”Աղեղնավոր­” համաստեղության հետ: Փաստորեն, Աստծո ձեռքը՝ ­”Աղեղնավոր­”, գրում է քարի՝ ­”երկնքի­” վրա հայոց 36 տառերը, որոնք ի վերջո 36 աստղերն ու աստեղատներն են: Հայկական այբուբենում Մաշտոցը ներմուծեց մեհյանական դպրության մեջ չգրվող 7 ձայնավորները, որոնք 7 մոլորակների հնագույն նշաններն էին. 1. Ա — Արեւ, 2. Ի — Լուսին, 3. Ե — Մարս, 4. ւ (ու) — Վեներա, 5. Է — Յուպիտեր, 6. Ո — Մերկուրի, 7. Ը — Սատուրն…

Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ — 3

­”666­”-ը ոչ թե գազանի թիվն է, այլ՝ արեւի ծածկագիրը

Զրույց ­”Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ՝ Սասնա ծռեր էպոսը­” աշխատության հեղինակ Արթուր Արմինի հետ

Փաստորեն, մեր էպոսում թվերը պարզապես թվեր չեն ու թաքնագիտական մի ամբողջ համակարգ են:
— Ընդհանրապես, հնագույն հավատամքներում թվերը եւ չափումները աղերսվում էին աստվածների անունների եւ ­”միստիկ ծավալների հետ­”: Ցավոք, այս պարզ ճշմարտությունը չի նկատվել, եւ ցայսօր ­”հնագույն հավատամքները որպես արարչության մասին թվային համակարգեր­” մոտեցումը որդեգրված չէ ոչ լեզվաբանությամբ եւ ոչ էլ պատմագիտությամբ զբաղվող գիտնականների կողմից: Հին կտակարանի՝ ­”Աստված աշխարհն արարեց 6 օրում­”-ը տիեզերական լոգոսի՝ Ադամ-Կադմոնի, Հորոսի, Փոքր Մհերի թիվն է, որ ժամային արտահայտությամբ՝ 144 կամ 144000 է (6 օր x 24 ժամ) եւ հնագույն շումերական 6-60 թվային հիմքով համակարգի ազդեցության արդյունքն է: Ի դեպ, վեդայական Բրահմայի 1 օրը (603 x 20) նույնպես ժամային՝ ­”60­”-ական համակարգ է, եւ նրա հոգեւոր, ծածկագիր անունը թիվ է: Հայկական էպոսում դիցերի անունները՝ ՍԱՆ — Ա — ՍԱՐ, ԾՈՎԻ — ՆԱՐ (ՍԱՐ = ՇԱՐ = 3600, ՆԱՐ = 600) եւ այլն, հայկական լեռնաշխարհի հնագույն շրջանի աստվածների թվային ծածկանուններն են: Արարչության մասին հնագույն հավատամքը համակարգ է նաեւ իր թվային ներկայացմամբ: Հնագույն հավատամքի կարգակառույցները բարձրագույն քրմական կաստայից են դուրս եկել: Հետո տարածվել են, բայց… իբրեւ պատում են ընկալվել:

Այլ կերպ՝ պատումները, առասպելներն ամենեւին էլ չափազանցությու՞ն չեն, պատումները քրմերի համար գիտությունը փոխանցելու ձեւ՞ են եղել:
— Նրանք գաղտնագրված լեզու են ունեցել: Կենդանիների խորհրդանիշերը որոշակի նշանակություն ունեն: Դրանք իմանալով՝ լեզուն հասկանում ես, պատումը բացում ես:

Այս տրամաբանությամբ՝ յուրաքանչյուր անուն էլ թիվ է ու կարող է ինչոր բան հուշել: Աստվածների անուններն ինչոր բան հուշու՞մ են:
— Աստվածների անունները մաթեմատիկական գործողություններում գործածվող տերմին-բառեր են եղել: ՄԻՀՐ կամ ՄՀԵՐ. այսպես ասենք, շումերական դպրոցների մաթեմատիկական սալիկների վրա գրված է, որ ՄԻՀՐ-ը նշանակում է ­”հավասարաչափ քառակուսու մակերես­”: Հիթիթների մոտ այս անունը ­”ժամանակ­” է նշանակել: Վերջին հաշվով, սա ԱՐԵՎ եւ ԼՈՒՍԻՆ համատեղությունն է. Mah+ ur, Mah + er, ՄԻՀ, ՄԱՀ + ԱՐ, Մահ-մահիկ-լուսին եւ Ար-Արեւ: Այսինքն՝ օրվա 24 ժամը բաժանված է 2 կեսի, Լուսնի իշխանությունը գիշերային 12 ժամերն են, իսկ Արեւի իշխանությունը՝ ցերեկային 12 ժամերը: Միհրի բոլոր տաճարները 24 սյուներ ունեն, որոնք խորհրդանշում են օրվա 24 ժամերը: Բրահմայականության մեջ հոգեւոր վարպետները՝ սվամինները, գերագույն աստծո անունը արտաբերում են ­”Narayan Hari­” (Նարայան Հարի): Սա գերագույն էակի՝ Բրահմայի թե՛ անձնանունն է (Հարի < Հարք > Հայք) եւ թե՛ թվային անունը: Բրահմայի 12 ցերեկային ժամերը՝ 4 մլրդ 320 մլն մարդկային տարի է եւ բաժանված է 4 ժամանակային մահայուգաների՝ ա. 8 x 603 , բ. 6 x 603 , գ. 4 x 603, դ. 2 x 603 : Սա իրականում շումերական թվային՝ 60-ական հիմքով համակարգ է: Այսօրվա 1 ժամը = 60 րոպե, 1 րոպեն = 60 վայրկյան, շրջանագիծը = 60 x 60 = 3600, որը 3600 է եւ այլն: Մի բան էլ հավելեմ, որ շատ տեղին է: Նոր կտակարանում սատանան՝ ՆԵՌ-ը, գազանը, որն աղերսվում է ­”6­” թվի հետ (­”եւ գազանի թիվը 666 էր­”), թաքնագիտության մեջ բոլորովին այլ նշանակություն ունի: ­”666­”-ը իրականում ոչ թե գազանի թիվն է, այլ՝ արեւի ծածկագիրը: Իրականում իր անունը ստացել է շումերական 600 թվի անունից՝ ՆԵՌ < ՆԱՐ = 600, որը 600 տարեշրջանի անվանումն է, հունարեն՝ neros, հայերեն՝ Ծովի-նար: Հայերեն՝ ներ(ք)-ին, ԻՆ> ԱՆ > ՀԱՆ – ի ներսը, նաեւ՝ նախաշրջան, որը իգական հիմք ունի:

Հիմա ո՞րն է ­”666­”-ի ճիշտ բացատրությունը:
— Եթե հնագույն հավատամքներում ­”6­” թիվը համարվում էր աստվածային՝ հոգու (­”3­”) եւ նյութի (­”3­”) միացություն, հոգին նյութականի մեջ արտահայտվելու շրջափուլի թիվ, իսկ ­”9­” թիվը՝ բացասական, որպես նյութական տիեզերքի գոյության չեզոքացում-լուծարում, որպես շրջափուլի վերջ, ապա քրիստոնեության ժամանակ, քրիստոնեական աշխարհամերժությունը ­”6­”-ի եւ ­”9­”-ի իմաստները շրջեց. նյութական աշխարհի արտահայտման ­”6­” թիվը դարձավ ատելի արդեն, իսկ նյութական աշխարհի լուծարման թիվը՝ ­”9­”-ը աստվածային համարվեց: Հնագույն հավատամքներում ­”6­”, ­”60­”, ­”600­” թվերը համարվել են ամենայն գոյության հիմքը, ուստիեւ՝ սրբազան են համարվել:

Աստղինե  Քարամյան

“Լուսանցք­”  Թիվ 32, 33,34 ,  2-8 նոյեմբեր, 9-15 նոյեմբեր, 16-22 նոյեմբեր,   2007թ.

Գրքերի Բաժին

Ապրիլի 8, 2011

Հարգելի Վահագնականչի այցելու

Ձեր տրամադրութեան տակ ենք դնում ավելի քան 300 գիրք: Գրքերը կարող էք ներբերել ընթերցելու նպատակով միայն:

Այն  գրքերը որոնք բոլտ-ով  են ավելացված են վերջերս:
Շնորհակալություն

Հայոց Պատմություն
Հայոց Ամանորը
Արիական ԻմաստությունԷդմոն Խուրշուդյան
Հայաստանը Արարչագործության եւ քաղաքակրթության Բնօրրան Անժելա Տերյան
Հայկական Բարձրավանդակը Հայերի Հայրենիքն Է Հրանտ Տեր Աբրահամյան
Հայոց Լեզուն եւ Հայկական Լեռնաշխարհը Հրաչ Մարտիրոսյան
Ուրարտուի Պատմությունը Պրոֆ Ղափանցյան
Վան Թագավորության Սեպագիր Արձանագրությունները Սարգիս Այվազյան
Հայկական 4503 Թվական
Հայկ Նահապետ Միսաք Հովենց
Աբրահամ Նահապետ Հովհաննես Ահմարանյան
Սրբազան Լեռնաշխարհը Արտակ Մովսիսյան
Լեզվաբանություն թե Իմաստասիրություն Մովսես Նաճարյան
Հայոց Հին Պատմության Հարցեր Վալերի Խաչատրյան
Հայոց Պատմություն Համառոտ ՎՄ Վարդանյան ԱՊ Թատեվոսյան
Հայոց Պատմություն Աշոտ Սարգսյան Արարատ Հակոբյան
Հայոց Պատմություն- Հնագույն Ժամանակներից մինջեվ Մեր Օրերը
Հայոց Պատմություն — հնագույն շրջանից մինջև մեր օրերը Աշոտ Սարգսյան
Հայոց Պատմության Էջեր — իտալացի նկարիչների աշխատանքներում Մխիթարյան Միաբանություն
Հայոց Պատմություն Գրաբառ
Հայ Ժողովրդի Պատմություն Ս Պ Պողոսյան
Հայաստան Հայաստան 200 Հարց Պատասխան
Պատկերազարդ Պատմություն Հայոց Ռաֆայել Իշխանյան
Քննական Տեսություն Հայ Ժողովրդի Պատմության Հակոբ Մանանդյան
Որտեղ ենք մենք Գտնվում. Հայաստանում թե Թուրքահայաստանում
Պապ Թագավոր Ստեփան Զորյան
Պատմություն Ղափանցւոց Ստեփան Շահումյան
Օտար աղբյուրները Հայաստանի Մասին 9 Հովսեպոս Փլավիոս
Օտար Աղբյուրները Հայաստանի Մասին 10 Հովհաննես Սկիլիցես
Օտար Աղբյուրները Հայաստանի Մասին 12 Անանուն Եդեսացի
Օտար Աղբյուրները Հայաստանի Մասին 13 Թեոպանես Խոստովանող
Օտար Աղբյուրները Հայաստանի Մասին 14 Դիոդորոս Սիկիլիացի
Անմահ Բագիններն Հայոց
Հայաստանի Դրամական Գանձերը Խ. Մուշեղյան
Ալեքսանդր Մակեդոնացու Արեվելյան Արշավանքը եւ Հայաստանը Մ. Օհանյան
Անհայտ Երկրի Պատմություն Սուբրիա Գևորգ Ղազարյան

Հայ Ազգայնական
Ինչպիսի Հայրենիք Արթուր Արմին
Ազգային Գաղափարախոսության Խնդիրների Շուրջ Մուշեղ Լալայան
Հայկական Ինքնության Գրավականները Կամ ով է Հայը Արմեն Այվազյան
Հայկական Ինքնության Հիմնաքարերը Արմեն Այվազյան
Ոգեկոչ Ալեքսանդր Վարպետյան
Ձեղի Կանչը
Ձեղակրոն Շարժումը Գարեգին Նժդեհ
Գարեգին Նժդեհի ուսմունքը եւ դրա Արդիականությունը Հոդվածների Ժողովածու
Ցեղակրօն Շարժումը Արմենակ Բարսեղեան
Հայոց Գաղտնի Ուխտ Ջոնիկ Մելիքյան
Հայկ Ասատրյան Հատընտիր ՀՀԿ
Հայկ Ասատրյան Մուշեղ Լալայան
Ազգ եւ Հայրենիք Հովհաննես Քաջազնունի
Տարոնական Շարժումը Հայկ Ասատրյան
Մեծ Գաղափար Գարեգին Նժդեհ
Գարեգին Նժդեհ Հատընտիր ՀՀԿ
Սպիտակ Արծիվ Արման Ամրիկյան
Անարիություն Մայր Չարյաց Գարեգին Նժդեհ
Հայ Ընտանիք ՀՀԿ
Հայ Արիական Միաբանություն
Այլախոս եւ Այլադավան Հայեր Խմբագիր` Ավագ Հարությունյան
Պահպանողական Հոսանքներ եւ Գաղափարներ ՀՀԿ
Ազգային Գիտակցություն ՀՀԿ
Ազգային Տոներ ՀՀԿ
Հայ Ժողովրդական Տոները Հռանուշ Խառատյան
Հայաստանի Երիտասարդության Ազգային Զեկույց
Կոնսերվատիվ Հեղափոխություն Արծրուն Պեպանյան
Վարդապետարան Հայաստանի Ազատության Ռափայել Պատկանեան
Ազգայնականություն Ազգայնամոլություն
Արմեն Ավետիսյանի Կալանավորման Մանրամասներ
Մանուի Օրենքները Ռոբերտ Մանուկյան

Արդիական
Հայաստանը եւ Սուլթան Համիտը Դիմիտր Սպիրով
Բարձր Հայքի Գավառների Տեղանուններն ու Ժողովրդագրությունը Օսմանյան Մատյաններում Լուսինե Սահակյան
Տեղանունների Թուրքացումն Օսմանյան կայսրությունում եւ Թուրքիայում Լուսինե Սահակյան
Օսմանյան Հեղափոխության Մութ Ծալքերը Մեվլան Զատե Րիֆաթ
Օսմանյան Հոգեբանությունը եւ Հայկական Ջարդերը
Իսլամացված Հայերի խնդիրների շուրջ Ռուբեն Մելքոնյան
The Young Turks and the Truth about the Holocaust at Adana
Վեպ Գաղթականության Հայոց Տրապիզոնու Աբել Քահանա Մխիթարյանց
Արեւմտյան Հայաստանը Անգլիական Իմպերիալիզմի Պլաններում ԼԱ Բայրամյան
Բրիտանական Դիվանագիրությունը եւ Արեվմտահայության խնդիրը Արման Կիրակոսյան
Հայերի Զանգվածային Կոտորածները Կիլիկիայում 001-391 Հրաչիկ Սիմոնյան
Հայերի Զանգվածային Կոտորածները Կիլիկիայում 393-531 Հրաչիկ Սիմոնյան
Հայերի Զանգվածային Կոտորածները Կիլիկիայում-Վերջաբան Հրաչիկ Սիմոնյան
Հայոց Մեծ Եղեռնը Հայ Գրականության Մեջ Ռոբերտ Դավթյան
Ով Սպանեց Հրանդ Դինքին Ս. Արշունեցի
Հայկական Հարցը եւ Հայերի Ցեղասպանությունը Արման Կիրակոսյան
Դժվարին Տարիներ Վաղարշակ Հովակիմյան
1915 Հետադարձ Հայացք
Հայացք Անցյալին. Հանուն այսօրվա ու Վաղվա Ստեփան Պողոսյան
Կարսի Անկման Բուն Պատճառները Գեվորգ Եազըճյան
Ազատ, Անկախ եւ Միացյալ Հայաստանի Վերջին Օրերը
Ցեղասպանության Հետեվանքով Հայ Ժողովրդի Կրած Կորուստները Յուրի Բարսեղով
Հայոց Ցեղասպանության Հիմնախնդիրը Հայ-Թուրքական Հարաբերություններում
Հայկական Հարցը Էդուարդ Լիտլ
Հայկական Հարցի Լուծման շուրջ Ն. Ադոնց
Հայերը եւ Բաքուն 1850-1920 Խաչատուր Դադայան
Ադրբեջանի Հակահայկական Տեղեկատվական Համակարգը Նորավանք
ԼՂ Հիմնադրի Շուրջ Քարոզչության եւ Հակաքարոզչության Կազմակերպման Մասին Հայկ Դեմոյան
Հայաստանի Ազատագրված Տարածքը եւ Արցախի Հիմնախնդիրը Կազմ. Արմեն Այվազյան
Ջավախք Կազմ. Արմեն Այվազյան
Ջավախահայության Որոշ Հիմնախնդիրներ Վահրամ Հովյան
Ջավախքի Խնդիրը Էդգար Հելհելյան
Հայոց Հյուսիսային Դարպասները.Ջավախք-Լոռի 1 Միտք Վերլուծական
Հայոց Հյուսիսային Դարպասները.Ջավախք-Լոռի 2 Միտք Վերլուծական
Հայոց Հյուսիսային Դարպասները.Ջավախք-Լոռի 3 Միտք Վերլուծական
Հայոց Հյուսիսային Դարպասները.Ջավախք-Լոռի 4 Միտք Վերլուծական
Սամցխե-Ջավախք-Թռեխքը Հայ-Վրացական Հարաբերությունների Հոլովույթում Վահե Սարգսյան
Հայ Վաճառականի Վարքականոնային Ուրվապատկերը Խաչատուր Դադայան
Սասունի եւ Տարոնի Պատմա-աշխարհագրական Տեղագրությունը Վարդան Պետոյան

Հերոսամարտեր/Ազատագրական Պայքար
Հայ Ռազմական Արվեստի Պատմություն Ս Վ Սարգսյան
Հայ Զինվորականության Պատվո Վարքականոնը(4-5 Դար) Արմեն Այվազյան
Հայոց Եկեղեցին 18րդ Դարի Հայ Ազատագրական Շարժման Քառուղիներում Արմեն Այվազյան
Հայկական Զօրամասը Պալքան-Թուրք Պատերազմին Մեջ ՀՀԿ
Գէորգ Չավուշ Ռուբէն Զարդարեան
Ինձ Բահ Տվեք Կ.Ս. Պողոսյան
Սասունի Պատմություն Հ Մ Պողոսյան
Առաքելոց Վանքին Կռիւը Անդրանիկ
Ղարաքիլիսայի Հերոսամարտը Մանուկ Ղազարյան
Ապարանի Հերոսամարտը Տիգրան Հայազն
Ազատ Սյունիք Արնոտ Գիրք
Լեռնահայաստանի Հերոսամարտը ՀՀԿ
Դատավարութիւն Թալէաթ Փաշայի
Նպատակ եւ Ճշմարտություն Գուրգեն Յանիկյան
Դատավարություն Վան Գործողության
Արցախյան Գոյապայքար Անդրանիկ Արշակյան
Ավիացյան Արցախի Գոյամարտում
Հաղթանակներն ինչպես եղել ենՍամվել Պապայան
Լուսավորչի Կանթեղը Մանուկ Մնացականյան
Հայ Ժողովրդական Ռազմի եւ Զինվորի Երգեր Ա Ս Ղազիյան
Ռամկական Երգք Հայոց

Հայ Գրականություն
Արեւորդիներ Կարպիս Սուրենյան
Մեսրոպ Մաշտոց Ասողիկ
Լեռների Լեգենդ Վազգեն Օվյան
Հացապատում Հայկ Խաչատրյան
Հայ Հին Վիպաշխարհը Սարգիս Հարությունյան
Սեվ Ծովից Վանա Ծով Հինգ Ամիս Հինգ Օր Ս Կ Պողոսյան
Նշխարներ Արցախի Բնահյուսության Խմբագիր Ա Ս Ղազիյան
Նամակներ Ընթացքից Գուրգեն Խանջյան
Ես Բառ եմ Դարձել Նաիրա Համբարձումյան
Մատթեոս Ուռհայեցի
Ջալալեդդին Րաֆֆի
Սալբի Րաֆֆի
Խաչագողի Հիշատակարանը Րաֆֆի
Խենթը Րաֆֆի
Ոսկե աքաղաղ Րաֆֆի
Դավիթ Բեկ Րաֆֆի
Հարեմ Րաֆֆի
Հուշագրություններ Րաֆֆի
Մի Օրավար Հող Րաֆֆի
Մինն այսպես մյուսն այնպես Րաֆֆի
Սամվել Րաֆֆի
Տնային Փեսա Րաֆֆի
Զահրումար Րաֆֆի
Բանաստեղծություններ Թարգմանություննեևր Րաֆֆի
Հրապարակախոսություններ Րաֆֆի
Ճանապարհորդական Նոթեր Րաֆֆի
Պատմվածքներ Րաֆֆի
Կայծեր մաս 1 Րաֆֆի
Կայծեր մաս 2 Րաֆֆի
Madmen Րաֆֆի
Կիսաբաց Հուշեր Սամվել Կասյան
Երկեր 1 Հակոբ Մանանդյան
Երկեր 2 Հակոբ Մանանդյան
Մայրամե Ղուկաս Սիրունյան
Անի Լեո
Լեռան Սարսուռը Միսաք Հովենց
Պոեզիա Անտաշատ Կարեն Անտաշյան
Ամանորի Նվերներ Նվարդ Օհանջանյան
Ակամա Երգիծաբաներ Մ. Սարգսյան
Կապույտ ԵրզնկաՆորայր Ադալյան
Կարոտ Հասմիկ
Իրիկուն Բարի Դարձիր Առավոտ Ղուկաս Սիրունյան
Իսահակյանի Հումանիզմը Մ. Մկրյան
Օրհնված Հող Իլյա Արցախեցի
Պարույր Սեվակի ՍխրանքըԿարլեն Դանիելյան
Քեզ Վերեվից Չպետք է Նայել Մուշեղ Գալշոյան
Ընտիր Երկեր 1 Վիլյամ Սարոյան
Ընտիր Երկեր 4Վիլյամ Սարոյան
12 Կեսարների ԿյանքըԳայոս Սվետոնոս
Պատմվածքներ Վ. Անանյան
Չարենցը եւ Գիրքը Ներսես Հայրապետյան
Թումանյանի Մանկությունը Նվարդ Թումանյան
Ոսկեփորիկ Հայ Հին եւ Միջնադարյան Արձակի ժողովածու
Հայոց Տանդեական Հովհաննես Շիրազ
Անանիա Շիրակացի Լիլիթ Նազարյան
Բանաստեղծի Սիրտը Ավետիք Իսահակյան
Պարույր Սեվակ
Բանաստեղծությունններ Դանիէլ Վարուժան
Բանաստեղծություններ Եղիշե Չարենց
Բանաստեղծություններ Համո Սահյան
Շերամ Վազգեն Տալյան
ՇիրազԽիկար Բարսեղյան
Բանաստեղծություններ եւ Լեգենդներ Մաքսիմ Գորկի

Հայերեն Լեզու
Նախամաշտոցյան Գրական Մշակույթ
Այբուբեն
Այբուբեն2
Իմ Առաջին Գիրքը Հայերեն Բառերի
Արդի Արեւելահայերեն
Հայերեն Ստուգաբանություն
Դասական Ուղղագրության Կանոններ
Համառոտ Բառարան
Դիցաբանական Անունների Բառարան
Հայերեն Անգլերեն Ինքնուսույց Արսեն Մարտիրոսյան
Սանսկրիտ Ռուսերեն
Սկզբից Էր Տառը Ռուբեն Հակոբյան
Հայկական Ազգանուն Տիգրան Ավետիսյան
Բառարան Անգլերեն-Հայերեն
Բառարան Հայերեն-Անգլերեն
ДревнеарМянский язык Թումանյան
A Textbook of Modern Western Armenian Kevork Bardakjian
Հայերենի Ինքնուսույց Ռուսախոսների Համար
Grammaire de la langue Armenienne Ֆրանսախոսների համար
Modern Eastern Armenian Ժասմին Դամ-Տրագութ
My First Book of Armenian Words Լինդա Ավետիքյան
Elementary Armenian Grammar Հայերեն Դասեր Ֆրանսիսկո Հոզե
The Armenian Dialect of Aslanbeg Բերդ Վո
Sobre a Gramatica da Lingua Armenia Փորթուգալերեն
Studies in Armenian Etymologies Հրաչ Մարտիրոսյան
Armenian for Everyone — Western and Eastern Armenian in parallel lessons Գայանե Հակոբյան

Հավատք եւ Կրոն
Հայոց Եկեղեցու Պատմությո՞ւն, Թե Հուդայականության Եվ Սիոնիզմի Ձեռնարկ Հակոբ Սանասարյան
Տատիանի Համաբարնառն և Հայերեն Աւետարաններու Առաջին Թարգմանությունը Պօղոս էսապալեան
Ուխտագիրք Արորդյաց Արորդիների Ուխտ
Եվ Այր մի Մաշտոց Անուն Պարույր Սեվակ
Ուսուցումն ու Դաստիարակությունն Իսլամում Մոռթեզա Մոթահարի
Հոգովոր Ավանդույթների Ժառանգականությունը Հասմիկ Հմայակյան
Հայոց Դիցաբանության եւ Քրիստոնեության Համեմատական նկարագիրը Վարդան Լալայան

Գլոպալիզացիա/Դավադրություն
Համակարգված Դավադրություն Հակոբ Սանասարյան
Պատերազմի Շարունակությունը եւ Արեւմուտքի Ռազմական Մշակույթը Հրաչեա Արզումանյան
Խաղաղապահներ Ռազմական Մշակումների Կենտրոն
Հիմնական Փաստեր ՄԱԿ-ի Մասին
Հարավային Կովկասը Օգոստոսյան Պատերազմից Հետո Տիգրան Թորոսյան
Գլոբլացվող Աշխարհ ՀՀԿ
Երկ Ռազմարվեստի Մասին Սուն Ցըզի
Տիրակալը Նիկոլո Մաքիավելի
Բուրժուական Դիվանագիտությունը եւ Հայաստանը Ջ. Կիրակոսյան
Անջատողական Ռեգիոնալ Շարժումները Եվրոպայում ՀՀԿ
300-ի Կոմիտեն Ջոն Քոլեման
Աշխարհի Գրավման Ճանապարհին Կարի Քահ
Սիոնի Իմաստուններուն Փրոթոքոլները

Լրագրություն
Ագրեսիվ Հեռուստատեսության Հետեվանքները Վահրամ Միրաքյան
Լրատվամիջոցների Ազդեցության Հնարավորությունները Վահրամ Միրաքյան
Ինչպես Օգտագործել Տեղեկատվության Ազատության Մասին Օրենքը
Ձեռնարկ Լրագրողների Համար
Տարեգիրք 2009 ԶԼՄ Արձագանքներ
Լրատվությունն Արտակարգ Իրավիճակներում
Մամուլը եւ Ժողովրդավարությունը
Լրագրողների Տեղեկատվություն Ստանալու Իրավունքը
Հետաքննական Լրագրություն
Հայկական Կովկաս
Արտաքին Քաղաքականությունը եւ Մամուլը Ռ Ս Հվհաննիսյան
Հայկական Տեղեկատվական ՌեսուրսներըԳագիկ Հարությունյան

Իրավաբանություն
ՀՀ Քրեական Օրենսգիրք
Միջազգային Իրավունք Վիգեն Քոչարյան
Մարդու Իրավունքների Միջազգային Բիլլ
ԼՂՀ Սահմանադրություն
ՀՀ Գործող Օրենքներում Կոռուպցիա ծնող Նորմերի Վերլուծություն Ա Ա Տոնապետյան
Կոռուպցիան եւ Անցումային շրջանի Սոցիալական Դինամիկան Սամվել Մանուկյան
ՀՀ Քաղաքացիական Օրենսգիրք
ՀՀ Սահմանադրություն
ՀՀ Ռազմական Դոկտրին
ՀՀ Ազգային Անվտանգության Ռազմավարություն
ՀՀ Արտաքին Քաղաքականությունը Հայկական Հարցի Համատեքստում
Տեղեկատվության Ազատության Իրավունքը ՀՀ-ում Դավիթ Խաչատուրյան
Արցախի Մասին Իրավական Հայտարարություններ
Հայոց Պահանջատիրության Իրավական Հիմունքները Արա Պապյան
Ռազմական Հոգեբանության Արդիական Խնդիրները Հայաստանի Պաշտպանունակության Համատեքստում Դավիթ Ջամալյան
Ռազմավարության եւ Անվտանգության Հարցեր Արմեն Այվազյան
Հայաստանի Պաշտպանական Հայեցակարգը Արմեն Այվազյան

Մշակույթ
Զրույցներ Հայ Մշակույթի Մասին
Նախիջեվանի Հայկական Հուշարձանները Արգամ Այվազյան
Հայասա-Ազզիի Քաղաքական եւ Մշակութային Պատմությունը Ռոբերտ Ղազարյան
Հակոբ Կոջոյան Վ. Մաթեվոսյան
ԿոմիտասՌաֆիկ Ղազարյան
Մարտիրոս Սարյան
Մինաս Ավետիսյան
Մինասի ՎերադարձըՎարուժան Վարդանյան
Մինաս Ավետիսյան Հայ Ազգային Գրադարան
Վարագույրից Այս ԿողմՍոս Սարգսյան
Վարդգես Սուրենյանց
Արվեստի ԴասերԵրվանդ Քոչար
Հայ Տուտուկահարներ Կամո Մկրտչյան
Խաղեր Սայաթ Նովա
ԱզնավուրըՍամվել Գասպարյան
Ազնավուրը Ազնավուրի ՄասինԹարգմ. Սուրեն Պուրսալյան
Հայ Տրամատուրգիա
Արցախի Միջնադարյան ԱրվեստըՀ. Հակոբյան
Երաժշտությունը Հին եւ Միջնադարյան Հայաստանում Ն. Թահմիզյան
Հայկական Տարազ Գեվորգ Բրուտյան
Հայկական Տարազ- հնագույն ժամանակներից մինջեւ մեր օրերը Առաքել Պատրիկ
Հայ Դուդուկահարներ Կամո Մկրտչյան
Կոմիտաս
Ակամա Երգիծաբաններ Մկրտիչ Սարգսյան
Երաժշտական Տերմինների Համառոտ Բառարան

Տնտեսագիտություն
Հաշվապահական Հաշվառման Խնդիրների Եւ Տեստերի Ժողովածու Ա Հ Սարգսյան
Կոռուպցիա Արա Քառյան
Ֆինանսներ Եւ Վարկ Լ Հ Բադանյան
Հայաստանը Միջազգային Տնտեսական Հարաբերությունների Համակարգում Աշոտ Մարկոսյան
Մենեջմենդ
Սոցիալ Տնտեսսական Վիճակագրություն Ալեքսան Պետրոսյան
Ամերիկյան Տնտեսության Ուրվագծերը
Տնտեսագիտության Հիմնադրույթները Ա Ա Համազասպյան
Գործարարության Հիմունքներ Նունե Հայրապետյան
Տոհայի Զարգացման Օրակարգ Գլոբալ Էս.Փի.Սի.
Ծառայությունների Առեվտուր
ՏնտեսագիտությունՌ. Սարինյան

Համակարգիչ/Ուսուցողական
Գրաֆիկա Եւ Դիզայն Արման Գալստյան
Մոնիդորինգ Գուգլ
Հասարակական Համակարգի Զարգացման Հիմնախնդիրները Հովհաննես Հովհաննիսյան
Հանրահաշիվ Ա. Ալեքսանյան
Համացանցը Եւ Մենք Կարեն Վրթանեսյան Սամվել Մարտիրոսյան
Համացանցի Ծրագրեր
Համակարգչային Գիտելիքների Հիմունքներ Մայքրոսոֆդ
Գծային Հանրահաշիվ Ա. Ալեքսանյան
Էլեկտրոնային Տեղեկատվական Աղբյուրների Օգտագործումը թարգմ. Գ. Կարապետյան
Ավտոմատացված Համակարգերի Հուսալիություն Ս. Շ. Բալասանյան
Վիսուալ Բեյսիկ Վիկտոր Մամյան
Մաթեմաթիկական Անալիզի Ա Մ Ավետիսյան
Ընդհանուր Ֆիզիկայի Դասընթաց Ի Վ Սավելեվ
Հայերեն Բնագիտական Տերմինաբանություն Հ Ց Պետրոսյան
Անալիտիկ Երկրաչափություն Ի.Ի. Պրիվալով
Ճարտարապետության Հինգ Սյունակարգերի ԿանոնըՄ. Ջակոմո
Հայերեն Բնագիտական Տերմինաբանություն

Բժշկություն
Դեղաբանություն Եւ Դեղատոմսեր Վ Ա Կարապետյան Զ Վ Իսպիրյան
Դատական Բժշկության Դասընթաց Ն Մ Ավագյան
Բուսական Կոսմետիկա թարգմ. Ներսես Աթաբեկյան
Բժշկությունը Հին եւ Միջնադարյան Հայաստանում Ս. Վարդանյան
Մրգերի Եւ Բանջարեղենի Բուժական Հատկությունները Վ Շ Ասլանյան
Մեղրը Եւ Մյուս ԲնամթերքներըԴ Ս Ջարվիս
Սեռական Առողջություն Կ Ռ Բաբայան
Ռեվմատիկ ՀիվանդություններՎ. Հարությունյան
Վիրաբուժական Հիվանդություններ Ս. Մուրադով
Բուժական Ֆիզկուլդուրայի Հիմունքները Ժ. Ղափլանյան
Մաշկային եւ Վեներական Հիվանդություններ
Մաշկի Թարախաբշտիկային ՀիվանդություններՌ. Խաչատրյան
Բժշկական Էթիկա Վ. Աստվածատրյան
Աղիքային Հիվանդություններ Երեխաների Մոտ ԱՎ Չիլինգարյան
Կլինիկական Էնդոկրինոլոգիա 1
Կլինիկական Էնդոկրինոլոգիա 2 Գ. Գեվորգյան
Հեմոզտազի վրա ազդող դեղեր 

Հոգեբանություն
Ռազմական Հոգեբանություն եւ Սոցիոլոգիա Նորման Քոուփլենդ
Մահվան Հոգեբանություն Ալբերտ Նալչաջյան

Փիլիսոփայություն
Փիլիսոփայություն Շաքարյան
Փորձեր Միշել Մոնտեն
Փիլիսոփայություն Բոլորի Համար Աղասի Գեվորգյան
Փիլիսոփայության Ներածություն Մ Վ Ասատրյան
Փիլիսոփայության Է Ա Կյուրեղյան
Իմաստասիրական Անդրադարձներ
Այսպես Խոսեց Զրադաշտը Ֆրիդրիխ Նիցշե
Փիլիսոփայի Մեկնություն ի Վերլուծական Արիստոտելի Դաւիթ Անհաղթ
Իրերի Բնության ՄասինԼուկրեցիոս
Հոդվածների Ժողովածու Դավիթ Անհաղթ

Գեղարվեստական
Քրոնիկներ 1 Շեքսպիր
Քրոնիկներ 2 Շեքսպիր
Հազար ու Մի Գիշեր
Մահվան Պես Հզոր Գի Դը Մոպասան
Օմար Խայամ Թարգ. Գեւորգ Էմին
Սպարտակ Վ Լեսկով
Երբ Արեւը Աստված Էր Զենոն Կոսի դովսկի
Բանաստեղծություններ Վիկտոր Հյուգո
Ոճիռ եւ Պատիժ Թարգմ. Համբարձում Մազմանյան
Մայրիկ Անրի Վերնոյ
Դոն Կիխոտ Միգել Սիրվանտես
Անտիկ Գրականության Պատմություն Ն Մ Խաչատրյան
Համաշխարհային Սիրերգության Նամականի կազմեց Արթուր Անդրանիկյանը
Դժոխք Եւ Դրախտ Համաշխարհային Սիրային Քնարերգություն
Մոցարտի ԿյանքըՍտենդալ
451 Ըստ ՖարենայթիՌեյ բրեդբերի
Նյուրբերկյան Վերջաբան Ս, Պոլտորակ
Կրոմվել Տ. Պավլովա
Ասկանիո Ալեքսանտր Դյումա
Գաղտնի Օպերացիաներ ՌՄ Շելդոն
Արտասահմանյան Դրամատուրգիա 1
Արտասահմանյան Դրամատուրգիա 2
Ֆաուստ 1 Գյոթե
Ֆաուստ 2 Գյոթե
Դղյակը Ֆրանց Կաֆկա
Լեոնարդո Դա Վինչի Ա Ջիվելեգով
Ընկճախտ Օ’ջալոյանց
Իլիական Հոմերոս
Ոդիսական Հոմերոս

Այլազան
Ինչ է Ով Է Հատոր 1 Հանրագիտարան
Ինչ է Ով Է Հատոր 2 Հանրագիտարան
Ինչ է Ով Է Հատոր 3 Հանրագիտարան
Ինչ է Ով Է Հատոր 4 Հանրագիտարան
Սոցիալիզմ Եւ Սոցիալիզմ Վարազդատ Տերոյան
Վան Գոգի Կյանքը Անրի Պերյուշո
Ուղեկից Լեւոն Ղազարյան Լուիզա Գաբրիելյան
Պլուտարքոս թարգմ. Համո Հարյան
Ջերմուկ Ֆերդինանդ Ղազարյան Վազգեն Ազատյան
Ճապոնացիները Վ Ա Պրոննիկով Ի Դ Լադանով
Դիմահարդարանքի Ընտրանի Կ Բագրատյան
Հայաստանին Սպառնացող Բնական Աղետները
Անսահմանություն Ագնի Յոգա
Արեվմտահայերի Խոհանոց Զարուհի Մխիկյան
Գիտություն Ավտոմոեքենա Վարելու Մասին Վ Ն Ի վանով
Ինչպես Վերականգնել եւ Պահպանել Մազերը Մարգո
Օգնություն Խաղողագործին Պ Կ Այվազյան
Պտղաբուծություն Ա.Ե.Մարգարյան
ՖոկուսներՀմայակ Հակոբյան
Ֆրանսիայի եւ Բրիդանիայի Նորագույն Պատմություն Ռ. Գեվորգյան
Սլավոնների Ծագուբանական Հիշողությունները
Սպիտակի Երկրաշարժի Դասերը Նիկոլոյ Գրիգորյան
Արմավիրի Մարզ
Դիմակայում Զորի Բալայան
Սասունցի Դավիթ
Աշոտ Երկաթ Բագրատ Այվազյան
Ջուղա Արգամ Այվազյան
Տարոնի Պատմություն Հովհան Մամիկոնյան
Զէյթունի Անցյալեն եւ Ներկայեն
Իրանահայ Համայնքի Իրողությունները Լեւոն Ահարոնյանի “Փոթորկի” մեջ Հրաչ Միրզախանյան
Մտորում — Մտածել Կարողանց Համար
Վիկտոր Համբարձումյան
Աղետաբեր Թեղուտը Հակոբ Սանասարյան
Ձեռնարկ այլ պետություններում բնակվող Հայերի համար Սփյուռքի նախարարություն

Արմեն Այվազյանի Հոդվածները

Ապրիլի 7, 2011

Հայ-թուրքական հակամարտություն 
Թուրքիայի Հանրապետությունը պատմության առաջին ֆաշիստական պետությունն է
Թուրքիայի Ռազմական Հայեցակարգը Եւ Թուրքական Վտանգը
«Ֆուտբոլային դիվանագիտության» արդյունքները
«Մեր նպատակն է Հայաստանում արգելել Ցեղասպանությունը ժխտող գրականության տպագրումն ու տարածումը»
Նամակ «Ազդակ»-ի խմբագրությանը
Թուրքական խնամակալության տա՞կ
Արձանագրություններ և խորհրդարան. հայ-թուրքական արձանագրությունների քննարկումն անցնում է խորհրդարան
Բանակցությունների սեղանին է դրված Հայաստանի պետականության կործանման թուրքական փուլային տարբերակը
Հարաբերություններ թշնամու հետ` առանց երաշխիքների՞
Հայոց Ցեղասպանությունը և հետևանքները
Վտանգավոր սիրախաղեր. Դավաճանելու ենք մեր ինքնությանը
Հինգ հարևանները՝ մի սեղանի շուրջ
Հայ-թուրքական հակամարտության կառուցվածքային վերլուծություն
Հայաստանի դիվանագիտության դարպասին թուրքական գոլերի թիվը կարող է աճել
Նախապայմանների խնդիրը և հայ-թուրքական հարաբերությունների հեռանկարները
Հայ-թուրքական հակամարտության այսպես կոչված «կարգավորման» և նրա բովանդակության մասին»
Հայաստանը պետք է քաղաքականություն մշակի ցեղասպանության ճանաչմանը հաջորդող փուլի համար
Սևրի պայմանագրի չիրագործման հետևանքները Մերձավոր Արևելքի և միջազգային քաղաքականության համար
Երբ բթանում է վտանգի զգացումը
«Այսօրուան Թուրքիան Թալէաթներու ժառանգորդն է » 2009
Հայ-Թուրքական Միջպետական Գործընթացի Եվ Այսպես Կոչված «Ճանապարհային Քարտեզի» Մասին 2009
1915-ին ոչ մի թուրք որեւէ հայ երեխայի չի փրկել
«Հայ-թուրքական հակամարտության այսօրվա խնդիրները» թեմայով 200 հարցազրույցի արդյունքները 2009
Հայ-թուրքական հարաբերություններ գոյություն չունեն, կա հայ-թուրքական հակամարտություն
Ցեղասպանության ճանաչու՞մ, թե հայկական հարցի արծարծում 2008
Սարդարապատ. Առանց Պարտության Իրավունքի 2008

Արցախ
«Ադրբեջանը Հայաստանին առաջարկում է լիակատար եւ անվերապահ կապիտուլյացիա»
Ինքնորշման իրավունքը գերտերությունների մենաշնո՞րհն է
“Անհնար Է Մշտապես “Բլեֆ Անել” Տարածքային Աշխարհաքաղաքական Խաղում”
Կարգավորումը մոտ ապագայի խնդիր չէ
Նախարարը ապակողմնորոշում է
Մտորումներ Արցախեան Գոյամարտի 20ամեակին Առիթով
 հարցազրույցը «Հայաստանի Զրուցակից» շաբաթաթերթին

Ինքնություն
Հայկական Ինքնության Գրավականները Կամ Ո՞Վ Է Հայը
Հայաստան-Սփյուռք.արդյունավետ համագործակցության մոռացված գրավականները
«Այսօր մեր խաղը պայքարն է»

Զանազան 
Հայաստանի Պաշտպանական Հայեցակարգը` Մերձավորարեվելյան Հեղափոխությունների Համատեքստում
538-539 թթ. հայոց ապստամբությունը 
Ռազմական Պրագմատիզմը՝ Ընդդեմ Կայսերական Նախապաշարմունքների
Հայկական մարտական դրոշները և 1730 թ. հուլիսի 26-ի ռուս-թուրքական դիվանագիտական միջադեպը
Հայկական հետախուզության գաղտնի գործողությունները՝ 1720-ական թթ.
Հայկական Հարցն Այսօր
Կոռուպցիոն իրավիճակը Հայաստանի Հանրապետությունում `ազգային անվտանգության տեսանկյունից
ԱՄՆ հայկական լոբբին այդչափ հզոր ուժ չէ
Արցախի հայկական բանակի հրազենը 1720-ական թվականներին 2010
«Բրիտանական ու ռուսական հրատարակչություններին պատասխանատվության կանչելը պետության պարտավորությունն է».  2010
«Մենք շարունակաբար հանդիպելու ենք նման դիվերսիաների» 2010
«Նախագիծը նետել պատմության աղբարկղ» 2010
«Լեզվի ժողովրդական տեսչություն» ստեղծելու մասին 2010
Լեզվաքաղաքական հեղաշրջման նախաձեռնությունը սպառնում է ՀՀ ազգային անվտանգությանը 2010
Օտարալեզու դպրոցներն օրինականացնելու ՀՀ կառավարության նախաձեռնությունը հակասում է «ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարության» դրույթներին 2010
Տարբեր երկրներում Հայոց Ցեղասպանության ժխտման փորձերը դիտվում են որպես հանցանք, իսկ մեզանո՞ւմ… 2009
Հայցադիմում 2009
Հայկական դիվանագիտությունն այսօր հայտնվել է անկյունում 2009
«Հայաստանի պետական համակարգը անկախությունից ի վեր գործում է կիսակաթվածահար վիճակում» 2009
ՀՀ արտաքին քաղաքականության սխալները պետք է շտկվեն 2009
Փոշի կդառնան ձեր գործերը չար … Ավիկ Իսահակյան 2009
“Արմենիա” հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցի սղագրությունը 2008
Կարմելիտների ժամանակագրությունը 2008
Հայերիս մօտ թոյլ է ռազմավարական մտածողութիւնը 2008
Ուկրաինայի Հայ Համայնքի Գործունեությունը Ճիշտ Ուղղություն Ունի

Հայոց հողերն ու ոգին զիջեցինք՝ Հայոց հավատն ուրանալով

Ապրիլի 1, 2011

ԻԻՀ նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի հրավերով ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը եղավ Թեհրանում եւ Իրանի նախագահի ու հոգեւոր առաջնորդ Սեյյեդ Ալի Խամենեիի հետ մասնակցեց Նովրուզի պետական տոնակատարությանը:
Իրանում միշտ էլ բարձր մակարդակով են նշում Արիական ամանորը, քանզի պարսիկները չեն մոռացել իրենց արիական ծագումը եւ Նովրուզի (Նոր տարվա, Նոր օրվա) Համաշխարհային փառատոն են կազմակերպում: Տոնակատարությանը մասնակցելու հրավեր էր ուղարկվել նաեւ Ադրբեջանի նախա-գահ Իլհամ Ալիեւին, սակայն վերջինս մերժել էր հրավերը: Բայց… Ադրբեջանում Ալիեւի գլխավորությամբ նույնպես նշվել է Նովրուզը:

Հայկական տեսանկյուն –

Նախ՝ կարիք կա ծավալվելու նովրուզյան այս 2 իրադարձությունների շուրջ, հետո՝ ՀՀ նախագահի այցին ու ԻԻՀ-ում արտահայտած մտքերին:
1. Չնայած Իրանը իսլամական հանրապետություն է, բայց այս հարեւան ու բարեկամ երկրում չեն մոռացել հազարամյա արիական ավանդույթները, եւ բնական ապրելակերպի համաձայն, Ամանորը՝ Տարեփոխումը, նշում են ինչպես բնապաշտ արիները: Նշում են գարնանամուտին՝ մարտ ամսին: Եվ սա բնական է՝ Բնության Վերազարթոնքն է բերում Նոր կյանք՝ Նոր տարի: Սա այնքան ակնհայտ է, որ իմաստ չկա ծավալվելու: Իրանում ո՛չ շահ-թագա-վորի ժամանակներում, ո՛չ էլ իսլամական հեղափոխությունից հետո, չուրացան նախնյաց ծագումն ու արժեքները, եւ պահպանվեցին արիական-հեթանոսական շատ տաճարներ ու հնավայրեր, տոներ ու ծեսեր:
Եվ իսլամական աշխարհում ընդունված մուսուլմանական Նոր տարին առանձին նշող իրանցիները առանձնահատուկ նշում են նաեւ Նովրուզը, ո-րը որեւէ կապ չունի մուսուլմանական կրոնի եւ Նոր տարվա հետ: Մահմեդականներն իրենց Նոր տարին նշում են Մուհամմեդ մարգարեի՝ Մեք-քայից Մեդինա փախուստի տարեդարձի օրը՝ Լուսնային տոմարով, եւ այն կապ չունի Նովրուզի հետ, որն Արեւապաշտական տոն է: Իսլամական երկր-ներում Նովրուզը չի էլ նշվում, եւ շատերն անգամ տեղյակ չեն դրա մասին, ինչպես իհարկե, քրիստոնեական շատ երկրներում՝ Արիական ամանո-րի մասին: Իսկ մուսուլմական Նոր տարին շարժական է՝ փոփոխական, եւ ժամանակի ընթացքում կարող է նշվել տարվա 4 տարբեր եղանակներին, այ-նինչ Նովրուզը հստակ օր ունի…
2. Ադրբեջանում, Հեյդար Ալիեւի օրոք, մարտի 21-ը պետական տոն հռչակվեց, եւ Նովրուզը «մտավ» այս երկիր: Արհեստական երկրի քոչվոր՝ լուսնա-պաշտ բնակիչները հաստատվեցին հայոց հողերի վրա, ու մեր երկրի մի հատվածը «դարձրեցին» Ադրբեջան, արեւապաշտական Նոր տարին էլ «դարձրե-ցին» լուսնապաշտ թյուրքական զանգվածի ամանոր… Այսպիսով՝ իրենց արիական ծագում «շնորհեցին» եւ «դարձան» արիացի հայերի տարածքների ու բնապաշտական որոշ արժեքների «տերուտնօրեն»…
Ամփոփելով այս կարճ մեկնաբանությունները, կնկատենք հակադիր ծայրեր.
1. Պարսիկները փոխելով իրենց երկրի անունը (Պարսկարստանից Իրան), ազգի անվանումը (պարսիկներից իրանցիներ) եւ կրոնը (արիական, զրա-դաշտական-իսլամական), միեւնույնն է՝ մնացին ծագումով որպես արիացիներ, հավատով՝ բնապաշտներ…
2. Ադրբեջանցի կոչվող թյուրք-թաթարական տարրը չունենալով հայրենիք՝ ստեղծեց այն՝ այլոց (հիմնականում՝ մեր) հողերի վրա՝ Ադրբեջան, քոչվոր կարգավիճակից «դարձավ» նստակյաց, իսկ որդեգրած իսլամական կրոնին տվեց արեւապաշտական երանգներ… Ու վերջերս էլ, Ալիեւի գլխավորութ-յամբ՝ կրակի ծեսով, Բաքվում անցկացվեց Նովրուզի պետական տոնը:
Եթե պարսիկները դա անում են բնականորեն, ապա ադրբեջանցի կոչվածները՝ միայն արհեստականորեն: Բայց անում են: Նրանք մեր հողերը սեփա-կան «հայրենիք» են համարում, մեր ծագմանն ու հավատին են «տեր» կանգնում, դրա համար էլ մե՛ր տոները իրե՛նց մոտ պետական մակարդակով են նշում: Վաղն էլ կասեն (արդեն ոմանք ասում են, այդ թվում՝ որոշ «հայեր»), թե հայերը քրիստոնեության օրոք ազգ դարձան, իսկ իրենք հա-զարամյակների Նոր տարի ունեն… եւ արիականններն իրե՛նք են:
Իսկ ի՞նչ ենք անում մենք՝ հայերս: Քրիստոնեական կրոնի բարբարոսաբար մուտքը Հայաստան տեղի ունեցավ մահ ու ավեր սփռելով: Եվ նրանք, ով-քեր «փաստում» են, թե հայերը գրկաբաց են ընդունել այս կրոնը՝ հուդա-քրիստոնեությունը, ապա ստում են եւ անարգում հազարավոր հայոր-դի-արորդիների հոգիները՝ զանգվածային ջարդերի զոհ դարձած: Քրմական դասի եւ հայ-արիական տաճարների ոչնչացումը աննախադեպ հոգեւոր ե-ղեռն էր, ինչը զուգակցվեց արիադավան հայերի զարգվածային սպանդով: Ով կփորձի հավաստել, թե Հիսուսի կրոնը եկավ փրկելու հայությանն ու Հայաստանը, ապա մենք կփաստենք, որ 301թ. եղեռնից հետո հայությունը կորցրեց իր ազգային ոգին ու առաքելությունը, Հայաստանն էլ՝ իր բնական սահմանները…
Եթե պարսիկները պահպանեցին իրենց արիական ոգին ու հավատքային շատ տարրեր, ապա հայերը, չնայած դարավոր դիմադրությանը (12-րդ դարում,  դեռ գոյատեւում էր Արեւորդիների համայնքը), հիմնականում չպահպանեցին իրենցը: Բոլոր հին ազգերը՝ հույները, հնդիկները, պար-սիկները, հրեաները եւ այլք, պահպանեցին իրենց հին մշակույթն ու ավանդույթները, տաճարներն ու տարաբնույթ կոթողները, բայց քրիստոնյա հայերը անաստվածային մի զգացողությամբ ոչնչացրեցին ամեն հայկական բան՝ մարդ, թե շինություն… տոներ, ծեսեր, հավատ, մշակույթ, գիր-գրականություն ու գիտություն, կացութաձեւ եւ ամեն բան: Ինչպես բանվորա-գյուղացիական պրոլետարները «քանդեցին հին աշխարհը եւ նորը կառուցեցին» (որից ոչինչ չմնաց), այդպես էլ հուդա-քրիստոնյաները քանդեցին Հայոց Աշխարհը եւ իրենց նո-րը առանց Հայ Աստվածների, հայ քրմերի, հայ քաղաքակրթության կառուցեցին: Կառուցեցին Եհովա աստծո «երկրային որդու» Հայ(Հրեա)աստանը (սրանից էլ ոչինչ չի մնալու)…
Բանվորա-գյուղացիական դասակարգը խոսում է աղքատների անունից, հուդա-քրիստոնյաները՝ «երանի հոգով աղքատների» անունից… Եվ ահա, բոլոր հայ-արիական տոների փոխարեն քրիստոնեաբար նշվում են այլոց տոները, այլոց ծեսերով ու այլոց աստծուն ուղղված… Ինչեւէ, այս մասին բազմիցս արտահայտվել ենք:
Դառնալով Նոր տարուն, ասենք, որ քրիստոնյա հայերն էլ չեն նշում գարնանամուտը՝ Հայոց ամանորը՝ մարտի 21-ը՝ Արեգ ամսվա Արեգ օրը, այլ ձմռան խոր քնի մեջ (ձմեռը բնության հարաբերական մահն է բնորոշում)՝ հունվարի 1-ին, նշում են իրենց Նոր տարին: Իսկ թե այդ օրն ինչ է փոխվում բնության մեջ եւ արդյո՞ք կան տիեզերական ազդեցություններ, ուրեմնեւ՝ փոփոխություններ, կարեւոր չի համարվում… Բայց չէ՞ որ Տիեզերքն էլ ունի Գարուն, Ամառ, Աշուն եւ Ձմեռ…
Վերստին անդրադառնալով ՀՀ նախագահի Թեհրան այցին՝ մեր տարակուսանքն արտահայտենք Սերժ Սարգսյանի արտահայտած որոշ տեսակետների մասին: Մասնակցելով Նովրուզի տոնակատարությանը՝ ՀՀ նախագահը հանդես եկավ շնորհավորական խոսքով. «Նովրուզի տոնն իր գեղեցիկ ու բարի ավան-դույթներով եւ ծեսերով հազարամյակների ընթացքում յուրաքանչյուր գարուն նշվում է մեր տարածաշրջանում՝ ջերմ ու բարեկամական մթնո-լորտում միավորելով տարբեր ժողովուրդների: «Նովրուզ» բառն իր մեջ խորհուրդ ունի: Այն նշանակում է «Նոր օր», ինչն ազդարարում է գարնան գալուստը, կյանքի զարթոնքը: Հենց այդ օրերին է, որ բնությունն իրապես արթնանում է, եւ ամեն ինչ սկսվում է նորից. ահա թե ինչպես է հնագույն քաղաքակրթություն ունեցող Իրանի ժողովուրդը պատկերել ու արժեւորել կյանքի հավերժականությունը: Գարնանա-յին զարթոնքի ծեսը հոգեհարազատ է նաեւ մեզ՝ հայերիս: Տյառնընդառաջը, որ հայկական հնագույն տոներից է, ավանդույթի համաձայն, նշվում է փետրվարի 14-ին: Թեեւ տոնը ձմռանն է, սակայն այդ օրն արդեն զգացվում է գարնան շունչը, եւ, ըստ մեր պապերի հնագույն պատկերա-ցումների, տոնը մեղմում է ցուրտը եւ ազդարարում գարնան սկիզբը: Տոնը խորհրդանշում է լույս, ջերմություն, երիտասարդություն, սեր, պտղաբերություն եւ օրհնանք է բերում նորապսակ զույգերին»:
Հարգարժան նախագահ, ընդունեք, որ այս խոսքերը որպես «բաց նամակ» եմ հղել Ձեզ. հետաքրքիր է, թե՞ ով է այս հարցերում Ձեր խորհրդա-կանը,
արդյո՞ք նա դեռ շարունակում է ապրել (հայրս այսպես կհարցներ)…
Իհարկե շատ լավ է, որ ողջունել եք «հնագույն քաղաքակրթություն ունեցող Իրանի ժողովրդին», ով գարնանը «պատկերել ու արժեւորել է կյանքի հավերժականությունը», շատ լավ է նաեւ, որ ընդգծել եք, թե «գարնանային զարթոնքի ծեսը հոգեհարազատ է նաեւ մեզ՝ հայերիս», բայց ո՞վ է Ձեզ հուշել, թե գարնան զարթոնքի ծեսը այսօրվա Տյառնընդառաջն է, որ «հայկական հնագույն տոներից է, ավանդույթի համաձայն նշվում է փետրվարի 14-ին» եւ դա է Նովրուզի համարժեքը…
Տիար նախագահ՝ որպես հայորդի, որպես արիադավան-հեթանոսական հավատի, Հայ Աստվածների հետեւորդ, ակնկալում եմ Ձեր պատասխանը, թե ո՞վ է նման ձեւով արտահայտվելու խորհուրդ տվել Ձեզ: Ի՞նչ հիմքով եւ իրավունքով:
Փոխանակ շարունակվեր Ձեր վերոհիշյալ միտքը եւ նշվեր, որ «ըստ մեր պապերի հնագույն պատկերացումների», Գարնան Վերազարթոնքը կապ ունի Հայոց ռազմի ու զորության Աստված Վահագնի վերածննդի հետ, նշվել է Հայոց Ամանորի (նույն՝ Նովրուզի) հետ բոլորովին կապ չունեցող մի տոն՝ Տյառնընդառաջը, որը նախկինում էլի եղել է հայ-արիական սրբազան տոն: Ի դեպ, սա էլ ոչ թե Հիսուսին՝ մարդ-աստծուն նվիրված Տյառ-նընդառաջն է, այլ Տիեզերքի Արարչին (Աստվածների եւ Ամենայն Արարման Հորը) նվիրված տոն է՝ Գարնան Վերազարթոնքին ընդառաջ, որը Հայոց Աշ-խարհ է բերում Վահագն Աստվածը…
Եթե այդ խորհրդականները  իրավացիորեն կարծում են, որ կարելի է հարեւան երկրի բնական ու ազգային Նոր տարին նշել բարձր մակարդակով ու շնորհավորել, ապա ինչու՞ անիրավացիորեն Ձեզ խորհուրդ չեն տալիս մարտի 21-ին էլ՝ Արիական Գառնո տաճարում (կամ այլ հնավայրում) նշել Հայոց Ամանորը եւ շնորհավորական ուղերձ հղել հայ արիադավաններին (հեթանոսներին), ովքեր ապրում են ինչպես Հայաստանում, Արցախ-ում, այնպես էլ՝ Սփյուռքում: Այդ օրը ՀՀ-ում զլմ-ները անդրադառնում են պարսիկներին (սխալ նշելով, թե մուսուլմականան Նոր տարի է), հրեաներին (իրենց փրկության օրն է նշվում) եւ այլոց, բացի հայ արիներից, որոնցից շատերը մասնակցել են երկրի անկախացմանը, Ար-ցախի եւ այլ հայկական հողերի ազատագրմանը, պետության կայացմանն ու կառուցմանը եւ շարունակում են մասնակցել: Ձեր խորհրդականների համար դժվա՞ր է այսօրինակ հուշումը, թե՞ քրիստոնեության 1-ին զոհը դարձած երկրում «լայեղ» չէ անել դա…
Տեղեկացնենք, որ ինչպես պարսիկները (հազարավոր իրանցիներ են գալիս Հայաստան մարտի 21-ին), այնպես էլ հայաստաբնակ շատ եզդիներ, նաեւ սփյուռքահայեր՝ հայարիականներիս հետ են նշում Արիական ամանորը, մասնակցում են ՀԱՄ միջոցառումներին: Մենք համագործակ-ցում ենք նաեւ այլ արիական ազգերի հետ՝ ՌԴ-ից, ԱՄՆ-ից, Եվրոպական, ասիական երկրներից: Այդ ինչպե՞ս է լինում, որ հազարավոր մարդիկ՝ հայ եւ այլազգի, գիտեն (անգամ դեսպանատների աշխատակիցներ), որ մարտի 21-ին Հայոց ամանորն է նշվում, իսկ մեր իշխանության պատասխանա-տուները միմիայն եկեղեցական պատմագրությունն են «սրբագրում» եւս մեկ անգամ… Թե՞ կրոնապետություն ենք դարձել: Հանուն ինչի՞… Հանուն ու՞մ…
Շարունակենք մեջբերել ՀՀ նախագահի խոսքը. «Բացի այդ, 301թ. քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն աշխարհում առաջինն ընդունած մեր հավատավոր ժողովրդի գլխավոր տաղավար տոնը Սուրբ Զատիկն է՝ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի հրաշափառ Հարությունը, եւ ակնհայտ է նրա ծիսա-կարգի նմանությունը Նովրուզի ծեսերի հետ: Տոնի ընթացքում հայերն էլ իրենց տոնական սեղանները զարդարում են հավիտենականության խորհրդանիշը հանդիսացող գունավոր հավկիթներով եւ բնության վերածննդի խորհուրդն արտահայտող նորածիլ բույսերով: Սրանք ընդամենը մի համեստ օղակն են ընդհանրությունների այն մեծ շղթայի, որը դարերի ընթացքում ձեւավորվել է Հայաստանի, Իրանի ու մեր տարածաշր-ջանի այլ ժողովուրդների միջեւ»:
Սա արդեն կրոնական տեսություն է, Զատիկը որեւէ կապ ու նմանություն չունի Նովրուզի էության հետ: Ձեր խորհրդականներն այս մասով էլ են վրիպել…
Նախ՝ հայերը Տրնդեզին կրակ են վառում, ինչպես հեթանոսական ժամանակներում ու հաստատ Քրիստոսին ընդառաջ չեն թռչում կրակի վրայով, անգամ մտքներով չի անցնում դա թռչելիս: Եվ իզուր չէ, որ եկեղեցին դարեր շարունակ պայքարում է այդօինակ կրակապաշտության դեմ՝ փորձելով այն վերացնել «կրակի հետ խաղացող» հայի հոգուց… Հետո՝ իսկ Զատիկը ոչ թե Քրիստոսի հրաշափառ հարությունն է բնորոշում, այլ կրկին կապված է գարնան հետ եւ գունավոր ձվեր ներկելով հայերը գարնան գույների հարությանն են սպասում, Զատկի օրը զատվում են բնության գույները (մինչդեռ քրիստոնեությունը բազմագույն զատիկը չի ընդունում, ձվերը ներկվում են միայն կարմիր՝ հայտնի պատճառաբանությամբ)…
Միայն արիական ձեւով նշվող տոները կապ ունեն Նովրուզի հետ, ինչի մասին ցավալիորեն չի խոսել Հայաստանի նախագահը, ով վերջերս պատ-մության ու գիտության հրաշալի դասեր է տալիս Ադրբեջանի նախագահին (եւ ոչ միայն նրան), խոսում հայոց լեզվի ու ծագման առնվազն ութ-հազարամյա պատմությունից… Իսկ նախագահի խորհրդականները չեն մտածե՞լ, թե 8.000 տարի առաջ հայերն ու պարսիկները գարնանամուտը՝ հա-յոց Ամանորն ու պարսկական Նովրուզը ինչպե՞ս են նշել: Քրիստոսի ծննդի կամ հարության հետ են էլի կապե՞լ… 1700-ամյա քրիստոնեական կրոնը այդ ե՞րբ դարձավ հայ-պարսկական «ընդհանրությունների այն մեծ շղթան», որը «դարերի ընթացքում ձեւավորվել է Հայաստանի, Իրանի ու մեր տարածաշրջանի այլ ժողովուրդների միջեւ»: Միմյանց հավերժ հակադիր քրիստոնեությունն ու մահմեդականությունը չեն կարող ընդհանրություններ ստեղծել, այդ կրոնները հենց միմյանց հակադրելու նպատակով էլ ստեղծել են… Իսկ ընդհանրությունները ստեղծ-վել են միասնական արիական հավատի ու կեցակարգի պայմաններում: Եվ սա անհերքելի է:
Եվ հարգարժան նախագահի այն միտքը, թե Նովրուզ-Նոր տարին «ավանդույթներով ու ծեսերով հազարամյակների ընթացքում յուրաքանչյուր գա-րուն նշվում է մեր տարածաշրջանում՝ ջերմ ու բարեկամական մթնոլորտում միավորելով տարբեր ժողովուրդների», հաստատ 1700 տարվա հաշվարկով չի ասված: Քանզի հազարամյակները գոնե 2-3 ՀԱՏ պետք է լինեն:
Երբ մենք հրաժարվում ենք մեր հայրենիքից, ծագումից, արժեքներից կամ հավատից, կամ՝ անգամ անտեսում ենք, ապա այս բնական արժեքներին տեր են կանգնում օտարները, եւ մենք մեր պատմության եւ առկա իրականության մեջ հայտնվում ենք երկրորդական դերերում…
Բավ է: Ճշմարտությունը ուժեղների՛ մենաշնորհն է: Իսկ նպատակին հասնում է միայն ուժեղը: Նախեւառաջ՝ հոգո՛վ ուժեղը: ճշմարտութ-յունը գուցե հատու է, բայց միակ միջոցն է հայի առաքինություններին վերադառնալու եւ դեպի առաքելություն գնալու…

Արմեն Ավետիսյան, Հայ Արիական միաբանության առաջնորդ

«Լուսանցք» թիվ 12 (188), 2011թ.

Ազգային ողբերգության ծնունդը՝ օտար եւ ապազգային ուժերի մասնակցությամբ

Մարտի 19, 2010

Ճշմարիտ ազգայնականությունը ազգայնամոլություն չի ենթադրում

Ավելորդ կամ անիմաստ չէ այսօր վերստին ահազանգել համաշխարհային (մարդկության) կյանքում տիրող հոգեւոր ու իշխանական (իհարկե, նաեւ՝ այլ) համակարգերի ճգնաժամի մասին, որի հետեւանքով համամարդկային արժեքները հարստացնող տարաբնույթ ազգերի փոխհարաբերության հարցը ոչ միայն ծայրահեղ լարվածության է հասել, այլեւ հայտնվել է պայթյունավտանգ վիճակում: Նման անբարենպաստ իրավիճակներից միշտ էլ պատվով են դուրս եկել այն ազգերը, որոնք մշտապես սնվել ու կապված են եղել իրենց ազգային էությանը, ինքնությանը, արմատներին, բաներ, որոնք պայմանավորում են տվյալ ազգի տեղն ու դերը համաշխարհային գործընթացներում ի վերուստ տրված իրենց առաքելությամբ:

Այսպիսով, իր լրջությամբ ու ճակատագրականությամբ մեկ անգամ վերստին մեր առջեւ ծառացել է ազգաճանաչողության խնդիրը, որն իր սֆինքսյան հարցադրումով վճռորոշ է լինելու ոչ միայն որեւէ ազգի (տվյալ դեպքում՝ հայ ազգի) ճակատագիրը կանխագծելու համար, այլեւ ունի համազգային-համամարդկային բնույթ:

Իսկ այն ազգերը, որոնք չեն ուզում հասկանալ ազգերի ճակատագրի խորհուրդը, որոնք գերագույն կամք չեն ցուցաբերում ըմբռնելու համար ներկայիս աշխարհի բռնակալական գազանային գործելաձեւը եւ կամ դիվանագետների “ամենամարդասիրական” ոճրագործությունների տրամաբանությունը, դատապարտված են ոչ միայն այլոց մեղքերի քավության նոխազը լինել, այլեւ՝ հեռանալ պատմության թատերաբեմից…

Ստեղծված բարոյահոգեբանական անկումային մթնոլորտում առավել եւս ակնհայտ է հոգու այն սովը, որի մասին դեռեւս անցյալ դարում հանճարեղորեն մարգարեացել էր հայ մեծ բանաստեղծը: Նյութատեխնիկական նվաճումների կողքին տեսադաշտից դուրս մնացած հոգեւոր աշխարհը ստեղծված ողբերգությունը ստեղծագործաբար հաղթահարելու ոգի է պարտադրում: Չնայած ստեղծված պատմասոցիալական բարդույթային այս իրավիճակում իսկ, կրկին խմորվում եւ կուտակվում է հանրության կենսական պահանջը հոգեւոր արժեքների հանդեպ: Այսպիսի պայմաններում հասարակության հոգեւոր սովը հագեցնելու եւ անկումային խավար մթնոլորտը լուսավոր ու հուսաբեր շողերով ողողելու միտումը կամ “առաքելությունը” ունեն բազմաթիվ կրոնական, աղանդավորական շարժումներ` իրենց խորհրդավոր, միստիկական մթնշաղով վարագուրված գաղափարներով ու փիլիսոփայությամբ: Իսկ այդպիսի խորհրդավորությունը կրոնական ու աղանդավորական շարժումներից աստիճանաբար անցնում է նաեւ կուսակցությունների, այլեւայլ կազմակերպությունների, հասարակական-քաղաքական միությունների գաղափարաբանության ու գաղափարաքարոզչության մեջ: Ահա, հենց այդ էլ մեզ ստիպում է զգուշավոր լինել, քանի որ այն ունի վտանգավոր հարուցիչներ, որոնք ի վերջո կարող են հանգեցնել ազգային ողբերգության: Նման ողբերգությունը ծնունդ է առնում նաեւ միստիկական ազգաճանաչողությունից, մի բան, որն անպատրաստին ավելի շուտ տանում է կեղծիքի ու սնապարծության գերություն, քան թե դուրս բերում կազդուրիչ, կենարար նոր կյանք:

Ավելի առարկայական լինելու համար, թերեւս, անհրաժեշտ է պատմական փոքրիկ մի դարձ կատարել ոչ խոր անցյալում (իսկ մարդկության պատմությունը հարուստ է նման նախատիպերով) կատարված մի իրադարձության շուրջ՝ կապված Գերմանիայում ազգայնացված բանվորական կուսակցության գործունեության հետ, որին վիճակված էր Գերմանիաի կյանքում վճռորոշ եւ ճակատագրական դեր խաղալ (կարելի է նմանապես քննարկել նաեւ մեկ այլ՝ կոմունիստական բանվորական կուսակցության գործունեությունը): …

1-ին համաշխարհային պատերազմում կրած պարտության հետեւանքով Գերմանիան մնացել էր ջախջախված, քայքայված տնտեսությամբ եւ կործանված իղձերով, բայց գերմանացիները պայմաններ ստեղծեցին ազգային զարթոնքը պայմանավորող ազգային գաղափարախոսությունների զարգացման ու տարածման համար: Գերմանացին աստիճանաբար փորձում էր ենթադրություններից հստակ անցում կատարել դեպի ստեղծված իրավիճակի կանխման ու վերափոխման ուղղություն: Ինչը նրան պետք է ստեղծված իրավիճակից դուրս բերեր, ոտքի հաներ Գերմանիան եւ վերադարձներ Գերմանիային տնտեսական ու քաղաքական նախկին հզորությունը՝ նրան դարձնելով համաշխարհային քաղաքակրթության առաջամարտիկը: Այդ ճակատագրական պահին այդպիսի դեր ստանձնեց Ադոլֆ Հիտլերը, որն իր պատմական առաքելությամբ, ճիշտ է, կարողացավ շտկել ստեղծված իրավիճակը դեպի դրականը, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով եւս մեկ անգամ գերմանական ազգին կանգնեցրեց սարսափելի փաստի առջեւ՝ 2-րդ համաշխարհային պատերազմում կրելով առավել ջախջախիչ պարտություն…

Ահա այսպիսի մի պատմական իրադարձություն նկատի ունենալով՝ մենք հարց ենք տալիս. ինչպե՞ս եղավ, որ Հիտլերի նպատակասլաց պայքարը սիոնա-մասոնականության դեմ իր հակադարձ ողբերգական վախճանը ունեցավ ոչ միայն գերմանացիների, այլեւ՝ արիական մի քանի այլ ազգերի համար եւս, նաեւ՝ ի դեմս ԽՍՀՄ-ի կազմում եղած արիական ազգերի:

Պատմության բոլոր շրջափուլերում էլ հրեա-մասոնների կողմից ամեն ինչ արվել ու արվում էր, որպեսզի աշխարհում խմորվող արիականության զարգացումը կասեցվի եւ հնարավորության դեպքում նաեւ պառակտվի ու ոչնչացվի: Հանձին Հիտլերի, գտնվել էր այն անձը, ում միջոցով կարելի էր իրականացնել իրենց չարաբաստիկ նպատակները: Առիթը չուշացավ: 1923 թ. նոյեմբերի 8-9-ի իրադարձությունների արդյունքում Հիտլերը բանտարկվում է որպես հայրենիքի դավաճան (նրա հետ եւս 9 հոգի): Հենց այս ժամանակ էլ հրեա Ռ. Հեսսը կամավոր հանձն է առնում բանտ նստել եւ ոչ պատահաբար հայտնվում այն բանտախցում, որտեղ գտնվում էր Հիտլերը: Այս բանտարկության ժամանակ էլ ծնվում է Հիտլերի “Մայն կամպֆ” (“Իմ պայքարը”) աշխատության գաղափարը, որին իր նշանակալի մասնակցությունն է բերում Հեսսը: Նրան հաջողվում է գրքում արծարծվող գաղափարների մեջ ներմուծել գերմանական վերամբարձության ու ռասսայական խտրականության գաղափարները եւ հատկապես հակառուսական դիրքորոշումը: Եվ կրկին, ոչ պատահաբար, Հիտլերի իշխանության գալու համար մեծապես օժանդակեցին, ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերեցին էլի ազգությամբ հրեա բանկիրները (Հուհենհեյֆերը, Ռոտշիլդները, Վարբուրգները եւ այլք): Հիտլերի միջոցով առաջ քաշած գաղափարախոսությունը իր վերջնական տեսքին հասավ 1924թ. Գերմանիա ժամանած միստիկ Գյուրջիեւի օգնությամբ, ում գաղափարները նույնպես ծառայեցվեցին այլ նպատակների…

Այսպիսով, արիասպանդի ողբերգական դրաման մշակված եւ պատրաստ էր սիոնա-մասոնական ուժերի կողմից: Երբ ամեն ինչ արված էր, եւ Հեսսը (նրա մասոնական մականունը Բերտա էր) կատարել էր իր առաքելությունը, նա 1941թ. հանկարծակի փախավ մասոնության կենտրոններից մեկը՝ Անգլիա (իսկ հետո նրան հաջողվում է խուսափել պատժից, քանի որ, ինչպես որոշ պատմաբաններ ակնառու փաստերի շարադրմամբ հաստատում են, Շպանդաու բերդում բանտարկվածը Հեսսը չէր, այլ նրա փոխարեն մեկ ուրիշը):

Իսկ հրեական միստիկական-օկուլիստիկական գաղափարախոսությունը, ներմուծվելով գերմանական առողջ ազգայնականության գաղափարադրույթների մեջ, արժեցավ արիական ազգերի եղբայրասպան ողբերգությունը: Գերմանական եւ ռուսական (նաեւ ԽՍՀՄ կազմի մեջ մտնող այլ) արիական ազգերը առճակատվեցին ու թուլացան “հանուն” սիոնա-մասոնության դիրքերի ամրապնդման: Չնայած իրենց փառահեղ տարիներին Հիտլերն ու Ստալինը բացահայտորեն պայքարում էին սիոնա-մասոնականության դեմ, այնուամենայնիվ, նրանց ղեկավարած իշխանական համակարգերում վխտում էին հրեա-մասոնական օթյակների անդամները: Սրանք առճակատման էին հանել ազգայնական Գերմանիան եւ համայնավարական ԽՍՀՄ-ը, որոնց գաղափարաբանությունները նույնպես կերտվել էին այդ մութ ուժերի աջակցությամբ: Նրանք էլ, չնայած ճնշումներին, ղեկավարում էին գաղափարախոսական “պատերազմները”: Եվ նպատակաուղղված պատերազմը ստեղծում է Հոլոքոսթի “անհրաժեշտությունը”, որը գործարարությամբ, արհեստական ողբերգականությամբ կարողացավ ստվերել մեկ այլ իրական ողբերգություն: Իսկ այդ զեղծարարության հետեւանքը եղավ այն, որ արատավորվեցին “արիականություն” եւ “ազգայնականություն” հասկացությունները, իսկ դրանք կրող ազգերը շուրջ 60 մլն. զոհ տվեցին… Իսկ միստիկական ազգաճանաչողությունը հանգեցրեց այն բանին, որ գերմանական, ռուսական, չեխական, սլովակյան, սերբական, հայկական եւ այլ արիական ազգերի արյան ծովում իր հաղթության դրոշը բարձրացրեց հրեա-սիոնա-մասոնության վիթխարի հիդրան, որն իր լիակատար տիրապետությունը փորձեց ու… հաստատեց աշխարհի վրա: Սակայն մարդկության մեջ կրկին արթնացել են ճշմարտության խանդավառ տենչանքն ու անձնուրաց որոնումների ալիքը: Կյանքի եւ գաղափարների ակնհայտ հակադրությունների բախումից մեծանում է հավանականությունը համաշխարհային հասարակական-քաղաքական մոտալուտ ալեկոծությունների: Եվ այդ փոթորիկն անգամ իրենց սեփական շահերին ծառայեցնելու համար սիոնա-մասոնական կառույցները ձգտում են մի կրկին անգամ գերաճի ենթարկել ազգայնականությունը՝ շեղելով այն ֆաշիստա-նացիստական փորձված ուղիով: Իսկ այն իրականացնելու համար այսօր նոր միստիկական գաղափարներ, նոր Գյուրջիեւ, նոր Հեսս եւ նոր Հիտլեր է փնտրվում: Հետաքրքիր է, որ այս “գործ”-ին մասնակցում են եւ օտարները եւ մերոնք… Մեկ անգամ չէ, որ առաջարկ է եղել, օրինակ՝ հայ-արիականներին, օտարների կողմից՝ ազգայնական բարձրեվրոպական ու բարձրռուսաստանյան հանդիպումներ ունենալու… կամ մերոնց կողմից՝ “սքինհեդական” եւ նմանօրինակ այլ գործունեությամբ զբաղվելու համար… Դրանք, բնականաբար, բոլորն էլ մերժվել են՝ հասկանալի պատճառներով:

Այսօր, ինչպես մյուս արիական ազգերի մեջ, այնպես էլ հայության ներսում փորձում են լռեցնել ճշմարիտ ազգայնականությունը, (հայ)արիական դավանաբանությունը, որից հետո կանցնեն սին ազգայնականների ու արիականների ստեղծմանը: Ավելի քան 5 տարի է հայկական զլմ-ները արգելանք են դրել Հայ Արիական միաբանության համաարիական եւ համահայկական գաղափարաբանության ծավալման, քարոզման դեմ, հրաժարվել են ներկայացնել դրանք` հեռուստաեթերներից եւ մամուլի զանգվածային միջոցներից զրկելով ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանին: Նրան հեռուստաեթեր հրավիրելը կամ մամուլում որոշակի “տարածք” հատկացնելը դարձել է խիստ վտանգավոր, քանի որ սիոնա-մասոնական հայտնի “աչքը” հետեւում է.. Սակայն, ինտերնետ-համացանցում ՀԱՄ-ն ու Արմեն Ավետիսյանը մնացին “հասանելի” բոլոր հետաքրքրվողների, հատկապես հայ եւ այլազգի ազգայնական ուժերի համար, եւ իզուր չէ, որ ՀԱՄ պաշտոնական կայք՝ http://www.hayary.org, այցելում են ավելի քան 100 երկրների “ուզող-չուզող” ներկայացուցիչներ:

Չեն դադարում նաեւ հալածանքները, ՀԱՄ առաջնորդին կալանավորելն ու դատապարտելը քիչ համարվեց եւ նա վերջերս “ավտովթարի” ենթարկվեց ու այդ գործը համաներմամբ փակվեց… առանց դատավարության: Իսկ այդ ընթացքում, երբ Արմեն Ավետիսյանը բուժվում եւ վերականգնվում էր, որոշ զլմ-ներով տեղեկատվություն տրվեց, թե մի ոմն հայտնի հայ մասոն փորձում է հայ արիականների հավաք կազմակերպել Երեւանի հայտնի հյուրանոցներից մեկում… Սակայն, ՀԱՄ առաջնորդը այս անգամ էլ համառ էր, ու չնայած պատճառած մարմնական մեծաթիվ ջարդվածքներին, վնասվածքներին, վերադարձավ կյանքի ու պայքարի իր հունը… Ու առժամանակ կասեցվեց “նոր հայ-արիականության” հռչակումը: Բայց սա չի նշանակում, որ նման փորձեր այլեւս չեն լինելու: Ավելին, որոշ ուժեր, կամա թե ակամա ծառայելով օտարին, փորձեցին տեղի մարդկանցով (ազգայնական ոլորտում անպատվեր կամ պատվերով գտնվող) իրենց ենթարկեցնել Հայ Արիական միաբանությանը (ՀԱՄ) եւ Հայ ազգայնականների համախմբմանը (ՀԱՀ), ծայրահեղ դեպքում՝ պառակտել-երկփեղկել ազգայականությունը: Սակայն, ինչպես ՀԱՄ-ը, այնպես էլ ՀԱՀ-ը մնացին իրենց դիրքերում եւ հրաժարվեցին կիսատ-պռատ ազգայնականներից ու հեթանոսներից, ովքեր այսօր էլ պատրաստ են հանուն անձնական բարեկեցության ծառայել օտարին կամ օտարահպատակ հային…

Սակայն, պայքարը դեռ առջեւում է, եւ համաշխարհային գործընթացները, ցավոք, Հայաստանն էլ կներքաշեն սիոնա-մասոնական նոր խարդավանքների մեջ…

Գտնվելով այսպիսի մի ճակատագրական շրջադարձի առջեւ` անցյալի վերարժեւորումը մեզ մեկ անգամ եւս պարտադրում է, որ փնտրենք, որոնենք ճշմարտության նախահիմքերը՝ աշխարհի ու մեր ազգի մթնշաղված առեղծվածը հաղթահարելու եւ գերմանացիների կամ խորհրդային կոչված ժողովրդի ճակատագրից խուսափելու համար: Եվ հայ ազգայնականությունը որպեսզի չարժանանա նման ճակատագրի, պետք է հենվի այնպիսի արժեքների վրա, որոնք ծառայեն մեր ազգային ու պետական շահերին, բուն հայկականությանը: Իսկ ճշմարիտ ազգայնականությունը չի նշանակում պարզապես հակադրություն բոլորի հետ, այսպես հաճախ շփոթում են ազգայնականությունն ու ազգայնամոլությունը: Ճշմարիտ ազգաճանաչումը ազգերի մեջ վեր է հանում համատիեզերական իմացությունը եւ դրա վրա հիմնված համամոլորակային՝ համամարդկային արժեքները (ոչ այսօրվա համամարդկային հորջորջվող անբարո եւ ապազգային արժեքները) եւ մասնակից է դարձնում աշխարհում ընթացող մնայուն եւ հավիտենական արժեքների արարմանը:

Հզոր Հայաստանը դեռ ճանապարհին է… ԽՍՀՄ փլուզումից հետո հայը պետք է հենվեր իր ազգային գաղափարների ու հավատի (Հայ Աստվածների պաշտամունքի) վրա, նպատակայնորեն զարգացներ ազգային տնտեսությունը, հատկապես՝ արդյունաբերությունը, տարբեր արտադրությունները, սոցիալական եւ իրավական ոլորտները… Եթե գերմանացին ուներ գերմարդի գաղափարը, որը եսակենտրոն էր ու դարձավ ինքնակործանարար, ապա մենք ունենք ցեղամարդի գաղափարը, որը ազգակենտրոն է եւ հայրենապաշտ…

Եվ հիմա էլ մենք՝ հայերս, կարող ենք հենվել ՑԵՂԱՄԱՐԴՈւ, որը նույնն է թե` ԱՐՈՐԴՈւ գաղափարին ու կենսակերպին, եւ եսակենտրոն (սին գերմարդ) դարձած հայ իշխանավորին, գործարարին կամ մտավորականին վերադարձնել դեպի ԱԶԳԸ, այլապես… դա կանի օտարը՝ իրեն արդեն “արդարացրած” գործելաոճով եւ ազգասպանդի տարաբնույթ միջոցներով…

Արամ Ավետյան “Լուսանցք” թիվ 141, մարտի 19-25, 2010թ.

Անգիտությու՞ն, թե՞ միտում

Սեպտեմբերի 4, 2009

“Լուսանցք”-ի խմբագրությունը ստացել է Հայ ազգայնականների համախմբման խորհրդի հայտարարությունը, որում, մասնավորապես ասված է. “ՀՅԴ-ն եւ իր լոսանջելեսյան խոսնակ “Ասպարեզ” օրաթերթը մի կրկին ու ավելորդ անգամ ապացուցեցին ու դրսեւորեցին իրենց, մեղմ ասած, անսկզբունքայնությունը, անկայունությունը եւ զորավոր օտարներին հաճոյանալու, ծախվելու “ավանդական, հոգեհարազատ” ունակությունը:

Առնվազն անլուրջ է, որ տասնամյակների փորձ ունեցող “Ասպարեզ”-ը դեռեւս տառապում է էմոցիոնալ եւ սենսացիոն հրապարակումներ այսօր տպագրելու, վաղը հերքելու կամ միանգամայն հակառակ տեսակետների “խաղեր տալու” հիվանդությամբ: Փաստորեն, ըստ էության, կորցնելով ազգային դիմագիծն ու արժանապատվությունը, այն առաջնորդվում է “ով շատ վճարի, նրա պատվերն էլ կհրապարակվի” սկզբունքով, չնայած այլեւս վստահ չենք, որ իրական հայագիտական հերքումները վճարովի էլ կտպագրվեն…

“Ասպարեզ”-ը փոխանակ խրախուսելու, ոգեւորելու ամերիկահայ մի խումբ այն ուսանողներին, նաեւ հայաստանյան Հայ ազգայնականների համախմբման խորհրդին, որոնք համարձակություն են ունեցել ըմբոստանալու եւ մերժելու այնպիսի (դավադիր ու ազգադավ նկրտումներ ունեցող) “նշանավոր”, “հեղինակավոր”, “պատմաբան-հայագետների”, ինչպիսիք են մեծն Խորենացու անձը վիրավորող ու վարկաբեկող Ռոբերտ Թոմսոնի, հայկական քաղաքակրթությունը նսեմացնող Ջեյմս Ռասսելի, հայոց հայրենիքի մասը կազմող Արեւմտահայաստանը “Արեւելյան Անատոլիա” հորջորջող հայազգի Ռոնալդ Սյունու, Նինա Գարսոյանի եւ նմանների ու հակահայ այլերի հեղինակած եւ “նշանավոր” Ռիչարդ Հովհաննիսյանի խմբագրած, 1988թ. Լոս Անջելեսում լույս տեսած “Հայոց պատմության” երկհատորյա բուհական դասագիրքը:

Այս պարագայում ինչո՞վ է տարբերվում “Ասպարեզ”-ը կամ անձամբ Ապօ Բօղիկյանը, ասենք, Ռասելից կամ Թոմսոնից, որ իրենց իրավունք են վերապահում այդ փայլուն զտարյուն հայ երիտասարդների խիզախ քայլը “ինքնանպատակ” որակելու, իսկ հայ ազգայնականներին՝ նորելուկներ անվանելու: Ի՞նչ բարոյական իրավունք ունի Ապօ Բօղիկյանը ռիչարդհովհաննիսյանների, վլադիմիրբարխուդարյանների եւ նմանատիպ այլոց ճնշման ներքո մերժելու կամ չընդունելու ՀՀ ԳԱԱ հումանիտար բաժանմունքի կարծիք-որոշումը` չքմեղանալով նշելով, որ “այս քաշքշուկը իսկապես ցավ կպատճառե մեզ”: Եվ անամոթաբար, առանց խղճի խայթ զգալու (նույնիսկ պարծենալով) գրում է. “Վերջին այս գրգռութեան դէմ յանդիման, կկարծենք, որ հանրային կարծիքը ստեղծուած անհանդուրժելի կացութեան տեղյակ պետք է ըլլայ: Միաժամանակ կհայցենք անոր զօրակցութիւնը՝ Հայաստանի եւ արտասահմանի 250 ակադեմականներու եւ մտաւորականներու, ինչպես նաեւ 30 կրթակա-մշակութային կազմակերպութիւններու, ընդդեմ մտաւորական աշխատանքը սեղմումի ենթարկելու եւ նուիրեալ գիտնականներ իբրեւ դաւաճան ու օտար կառավարութիւններու գործակալ պիտակելու այս դատապարտելի ընթացքին”:

Ինչպիսի՜ երեսպաշտություն…

Հարգարժան Ապօ: Մենք խորապես համոզված ենք`‘
1. որ այդ ներկայացրած թվերը նախ կեղծ ու սուտ են եւ շատ ուռճացված (սակայն ո՜վ կարող է ստուգել):
2. Նշված 250 “ակադեմականներու”-ից 50-ը հայրենաբնակներ են, որոնց մեծ մասին (համոզված ենք) ապակողմնորոշելով ու թյուրիմացության մեջ գցելով ստորագրել են տվել:
3. Համոզված ենք նաեւ, որ ցանկում նշված անունների մեծ մասը չեն էլ կարդացել ո՛չ այդ ազգադավ կեղծարարների հրատարակած հայոց պատմության երկհատորյակը, ո՛չ էլ ՀՀ ԳԱԱ հումանիտար բաժանմունքի հայտարարությունը:
4. Բարեկամաբար խորհուրդ ենք տալիս մեծարգո Ապօ Բօղիկյանին. կամ հրաժարվի՛ր “Ասպարեզ”-ի խմբագրի աթոռից, կամ “Ասպարեզ”-ն իր կողմից այպանված եւ չընդունված հայրենասեր ազգայնական երիտասարդական խմբակ-խմբակցությունների եւ այլոց ճնշման ներքո ստիպված կլինի հեռանալ լրագրական ասպարեզից, եթե չզղջա եւ արմատապես չվերակառուցի իր դիրքորոշումները:

Մենք նաեւ կոչ ենք անում 250 ստորագրողներին՝ ուշադիր ծանոթանալ մեր պատմությունը գլոբալացնողների շարքային կամակատար Ռիչարդ Հովհաննիսյանի անհեթեթ փաստաթղթի բովանդակությանը (ինչի տակ հայտնվել է իրենց ստորագրությունը) եւ վերանայեն իրենց դիրքորոշումները, որպեսզի հետագայում ազատվեն ազգադավի պիտակը կրելու “պատվից”…
Այդ նյութերում արծարծվել է նաեւ Հայաստանի Հայ ազգայնականների համախմբման անունը, որը վաղուց է պայքար ծավալել ազգադավ ու հայադավ պատմաբանների ու այլ գործիչների դեմ, որը “մեծահոգաբար” նշվել է որպես նորելուկ կազմակերպություն: Նշենք, որ ՀԱՀ-ին անդրադարձողները ինչպես որ գիտեն հայոց պատմությունը, այնպես էլ տեղյակ են հայ ազայնականներից: Այսինքն՝ անտեղյակ են ու չգիտեն, որ ՀԱՀ-ի կազմակերպություններն ու անդամները հիմնականում Հայաստանի ու Արցախի անկախության պայքարի տասնամյակների բովով անցած մարդիկ ու կազմակերպություններ են, ովքեր կռվել եւ կռվում են եւ՛ գրչով, եւ՛ զենքով…

Հայության թշնամիներն ու հայ ազգադավները միշտ եւ ամենուր կստանան արժանի հակահարված, եւ մի օր նրանք կամ նրանց հետնորդ ստահակները կչոքեն հայոց պատմության առջեւ:

Հայ ազգայնականների
համախմբման խորհուրդ
31.08.2009թ. — Երեւան

“Լուսանցք” Թիվ 29 (115), սեպտեմբերի 4 — 10, 2009թ. Հրատարակման Գ տարի

Ի՞նչ են այսուհետեւ թաքցնելու ՀՀ ԳԱԱ հումանիտար բաժանմունքի «տերերը»

Հունիսի 26, 2009

«Լու­սանց­քը» հետեւո­ղա­կա­նո­րեն շա­րու­նա­կե­լով իր լրագ­րո­ղա­կան հե­տաքն­նութ­յու­նը, Լոս Ան­ջե­լե­սից ստա­ցավ ՀՀ ­գի­տութ­յուն­նե­րի ազ­գա­յին ա­կա­դե­միա­յի հու­մա­նի­տար բա­ժան­մուն­քի ս.թ. ապ­րի­լի 7-ի «պատ­մա­կան» ո­րո­շու­մը՝ ա­մե­րիկ­յան հա­յա­գի­տութ­յան տա­րա­ծած հա­կա­հայ­կա­կան տե­սա­կետ­նե­րի մա­սին:

Փաս­տա­թուղ­թը մեզ տրա­մադ­րել են Լոս Ան­ջե­լե­սում մեր հա­մա­կիր­նե­րը, ո­վքեր այն ձեռք են բե­րել «պատ­մա­բան», ՀՀ ­ԳԱԱ ար­տա­սահ­ման­յան ան­դամ Ռի­չարդ Հով­հան­նիս­յա­նի ան­մի­ջա­կան շրջա­պա­տից:

Մեր ըն­թեր­ցող­ներն ի­հար­կե գի­տեն, որ սույն «գեր­գաղտ­նի» փաս­տա­թուղ­թը ա­կա­դե­միա­յի հու­մա­նի­տար բա­ժան­մուն­քի պա­տաս­խա­նա­տու ա­կադ. Վլա­դի­միր Բար­խու­դար­յա­նը խստո­րեն պա­հում էր հան­րութ­յու­նից, նույ­նիսկ՝ բա­ժան­մուն­քի ան­դամ­նե­րի մեծ մա­սից: Նա հա­մա­ռո­րեն մեր­ժում էր այն հրա­պա­րա­կել՝ հա­կա­ռակ այն հրա­պա­րա­կե­լու ԱՄ­Ն-ում եւ Հա­յաս­տա­նում հնչած բազ­մա­թիվ բո­ղոք­նե­րի եւ պա­հանջ­նե­րի, ո­րոնց մի մա­սը տեղ գտավ մեր թեր­թի նա­խորդ հա­մար­նե­րում:

Հի­մա որ քա­մուն ենք տա­լիս Վլ. Բար­խու­դար­յա­նի եւ բա­ժան­մուն­քում նրա հան­ցա­կից­նե­րի ա­մո­թույ­քը ծած­կող այս «թզի տերեւը», այ­սու­հետեւ ինչ­պե՞ս­ են սույն պա­րոն­նե­րը ծած­կե­լու «կու­սութ­յու­նից» զրկված ի­րենց մեր­կութ­յու­նը (խնդրում ենք ար­վա­մո­լա­կան մի­տում­ներ չփնտրել մեր հար­ցադր­ման մեջ):
«Լու­սանցք»

Այսպիսով, ներկայացնում ենք ՀՀ ­ԳԱԱ հու­մա­նի­տար բա­ժան­մուն­քի կար­ծի­քը Լոս Ան­ջե­լե­սում լույս տե­սած հա­յոց պատ­մութ­յան անգ­լե­րեն երկ­հա­տոր­յա­կի մա­սին:

ՀՀ ­ԳԱԱ հու­մա­նի­տար բա­ժան­մուն­քը ստա­ցել է բազ­մա­թիվ բո­ղոք­ներ 1988թ. Լոս Ան­ջե­լե­սում լույս տե­սած հա­յոց պատ­մութ­յան երկ­հա­տոր­յա բու­հա­կան դա­սագր­քի մա­սին:

Հու­մա­նի­տար բա­ժան­մուն­քը հան­գա­մա­նո­րեն քննե­լով նշյալ դա­սագր­քի բո­վան­դա­կութ­յու­նը՝ հան­գել է հետեւյալ եզ­րա­կա­ցութ­յան.
1. Երկ­հա­տոր­յա­կում տեղ են գտել գի­տա­կան աշ­խար­հում ար­դեն հնա­ցած ու մեր­ժե­լի բազ­մա­թիվ տե­սա­կետ­ներ ինչ վե­րա­բե­րում է հայ ժո­ղովր­դի ծագ­ման, Հայ­կա­կան լեռ­նաշ­խար­հում հայ ժո­ղովր­դի բնի­կութ­յան, Ու­րար­տո­ւի պե­տութ­յան ոչ հայ­կա­կան էութ­յան եւ այլ հար­ցե­րի մա­սին, ո­րոնց վե­րա­բեր­յալ հայ եւ հա­մաշ­խար­հա­յին պատ­մա­գի­տա­կան միտ­քը կա­տա­րել է բազ­մա­թիվ ճշգրտում­ներ ու ան­հեր­քե­լի ա­պա­ցույց­նե­րով հիմ­նա­վո­րել նման տե­սա­կետ­նե­րի սխա­լա­կա­նութ­յունն ու ոչ գի­տա­կա­նութ­յու­նը:
2. Երկ­հա­տոր­յա­կում տեղ են գտել հայ ժո­ղովր­դի հա­մար պաշ­տե­լի, հա­յութ­յան խորհր­դա­նիշ դար­ձած անձ­նա­վո­րութ­յուն­նե­րի հաս­ցեին ուղղ­ված վի­րա­վո­րա­կան ու ան­հիմն ար­տա­հայ­տութ­յուն­ներ, ինչ­պես Մով­սես Խո­րե­նա­ցու ան­ձի վար­կա­բեկ­ման խիստ դա­տա­պար­տե­լի փոր­ձը Ռ. Թոմ­սո­նի կող­մից, նաեւ՝ հայ­կա­կան քա­ղա­քակր­թութ­յան նսե­մա­ցու­մը, ինչ­պես դա ա­րել է Ջ. Ռա­սե­լը՝ հայ­­կա­կան քա­ղա­քակր­թութ­յունն ու մշա­կույ­թը ա­ծանց­ված հայ­տա­րա­րե­լով ի­րա­նա­կան քա­ղա­քակր­թութ­յու­նից եւ մշա­կույ­թից, Ռ. Սյու­նու կող­մից հա­յոց հայ­րե­նի­քի մա­սը կազ­մող Արեւմտա­հա­յաս­տա­նի փո­խա­րի­նու­մը «Արեւել­յան Ա­նա­տո­լիա» քա­ղա­քա­կան տեր­մի­նով եւ այլն:
3. Ո­րո­շա­կի ա­ղա­վաղ­վել է նաեւ հայ ժո­ղովր­դի նոր եւ նո­րա­գույն պատ­մութ­յու­նը, ո­րոնց մա­սին գրած հե­ղի­նակ­նե­րի մոտ նկատ­վում են վառ ար­տա­հայտ­ված հա­կա­կո­մու­նիս­տա­կան մի­տում­ներ եւ հա­կա­ռու­սա­կան տրա­մադ­րութ­յուն­ներ, ո­րոնք այ­սօր, 21-րդ ­դա­րի ա­ռա­ջին տաս­նամ­յա­կի ա­վար­տին, հայ ժո­ղովր­դի պատ­մու­թ­յան հա­մա­տեքս­տում ան­հա­րիր են ամ­բող­ջո­վին: Պատ­մա­գի­տութ­յու­նը հայտ­նա­պես ծա­ռա­յեց­վել է ոչ գի­տա­կան, ա­վե­լի շուտ՝ քա­­ղա­քա­կան հե­ռա­հար նպա­տակ­նե­րի, ինչն ա­նըն­դու­նե­լի ենք հա­մա­րում:

Հա­յոց պատ­մութ­յան լո­սան­ջե­լես­յան երկ­հա­տոր բու­հա­կան դա­սագր­քում տեղ են գտել նաեւ բազ­մա­թիվ անճշ­տութ­յուն­ներ տե­ղե­կութ­յուն­նե­րում, թվա­կան­նե­րում, ա­նուն­նե­րում եւ այլն:

Ել­նե­լով վե­րոնշ­յալ նկա­տա­ռում­նե­րից՝ ՀՀ ­ԳԱԱ հու­մա­նի­տար բա­ժան­մուն­քը իր խիստ վրդով­մունքն է հայտ­նում հա­յոց պատ­մութ­յան հիշ­յալ բու­հա­կան դա­սագր­քում տեղ գտած մի­տում­նա­վոր խե­ղաթ­յու­րում­նե­րի առ­թիվ եւ գտնում է, այս հա­տոր­նե­րի հե­տա­գա օգ­տա­գոր­ծու­մը մե­ծա­պես վնա­սա­կար է իս­կա­կան պատ­մա­գի­տութ­յան եւ հա­յութ­յան շա­հե­րի տե­սա­կե­տից, հատ­կա­պես նկա­տի ու­նե­նա­լով այն, որ շա­րու­նա­կում է տա­րած­վել օ­տար շրջա­նակ­նե­րում:

Բա­ժան­մուն­քը կոչ է ա­նում երկ­հա­տոր­յա­կի հե­ղի­նակ­նե­րին եւ խմբագ­րին՝ հիմ­նո­վին վե­րա­նա­յել գրքի բո­վան­դա­կութ­յու­նը՝ այն վե­րախմ­բագ­րե­լով գի­տա­կան ճիշտ հի­մունք­նե­րի եւ հա­յա­գի­տութ­յան վեր­ջին նվա­ճում­նե­րի հաշ­վա­ռու­մով, զգո­նութ­յուն եւ զգու­շութ­յուն դրս­եւո­րել հա­յոց պատ­մութ­յան նվիր­ված հա­տոր­նե­րի հե­տա­գա հրա­տա­րա­կութ­յուն­նե­րի ժա­մա­նակ:   

Երեւան, 7 ապ­րի­լի, 2009թ.

«Լուսանցք», թիվ 110, Հունիսի 26- Հուլիսի 2, 2009թ.

Բաց նամակ հակագիտական եւ հակահայկական հայագիտության վերաբերյալ

Հունիսի 12, 2009

ՀՀ նախագահին, ՀՀ սփյուռքի նախարարին
եւ ՀՀ ԳԱԱ նախագահությանը

Հարգարժան տիկնայք եւ պարոնայք,
Ձեզ հայտնի է, որ հակագիտական եւ հակահայկական հայագիտության վերաբերյալ ՀՀ ԳԱԱ հումանիտար բաժանմունքը ս. թ. ապրիլի 7-ին ընդունել է համապատասխան կարծիք-որոշում: Նույն բաժանմունքը, հաշվի առնելով ինչ-ինչ հանգամանքներ, ավելի ճիշտ՝ արտասահմանյան հզոր ճնշման տակ որոշել է վերախմբագրել կարծիք-որոշումը՝ այդ նպատակով իր անդամներից կազմելով 5 հոգանոց խմբագրման հանձնաժողով՝ ակադեմիկոս Համլետ Գեւորգյանի ղեկավարությամբ: Վերջինս փոխանակ կատարելու իր ստանձնած պարտավորությունը, բաժանմունքի՝ այդ կեղծ-գիտական ու հակահայկական հայագիտության արտասահմանցի բազմաթիվ ներկայացուցիչների մասնակցությամբ կայացած ապրիլի 23-ի նիստում ցուցադրաբար ստորագրեց վերջիններիս՝ իբրեւ թե գիտական կարծիքի եւ խոսքի ազատության անհրաժեշտությունը պահանջող հանրագիրը:

Այսուհանդերձ, հույս ունեինք, թե պրն Գեւորգյանը կկատարի իր գործը եւ կխմբագրի բաժանմունքի որոշումը, որը կհրապարակվի՝ ի լուր հանրության թե՛ ՀՀ-ում եւ թե՛ արտասահմանում: Սակայն, անցել է ավելի քան երկու ամիս, բայց խմբագրված շարադրանքը չկա ու չկա՝ կարծեք դա պետական կամ ռազմական գաղտնիք պարունակեր: Պրն Գեւորգյանի այս «ծուլությունը» հիմք է տալիս հումանիտար բաժանմունքի պատասխանատու ակադ. Վլադիմիր Բարխուդարյանին՝ իրեն հատուկ լարախաղացությամբ ձգձգելու որոշման հրապարակումը£ Պրն Բարխուդարյանին ըստ էության դավադրակից են բաժանմունքի անդամներից մի քանիսը, որոնք երեսանց հանդես են գալիս որոշման հրապարակման պահանջով, սակայն իրականում ձգձգում են դրա հրապարակումը՝ դեպի առաջ փախուստ տալու միջոցով:
Հայտնելով մեր վճռականությունը այս որոշման հրապարակումը պահանջելու հարցում, դիմում ենք Ձեզ, որպեսզի ի գործ դնեք ՀՀ Սահմանադրությամբ, օրենքներով եւ ՀՀ ԳԱԱ կանոնադրությամբ ապահովագրված՝ մեր տեղեկացված լինելու սահմանադրական իրավունքը: Հակառակ դեպքում, բոլոր հիմքերը կունենանք ենթադրելու, որ ճիշտ են պրն Բարխուդարյանի եւ ընկ. տարածած այն լուրերը, թե որոշման հրապարակումն իբր արգելում է ՀՀ նախագահական նստավայրը: Ըստ երեւույթին, դեռեւս գործում է «վաստակաշատ» Ռիչարդ Հովհաննիսյանի (եւ նմանների) հաթաթան մեր՝ այսպես կոչված գիտնականներին՝ կարծիք-որոշումը չտպագրելու առումով: Իսկ գուցե նման հաթաթա էլ կա մե՞ր իշխանություններին ԱՄՆ կառավարության կողմից:
Տիկնայք եւ պարոնայք,
Մեզ նման պահանջեք անհապաղ հրապարակել ՀՀ ԳԱԱ հումանիտար բաժանմունքի որոշումը£ Նորից ենք շեշտում՝ դա մեր սահմանադրական իրավունքն է£
Տեղեկացնենք մեր ընթերցողներին, որ Հայ ազգայնականների համախմբման (ՀԱՀ) մի շարք անդամներ շուրջ մեկուկես ամիս առաջ այս հարցով հանդիպել են նաեւ հումանիտար բաժանմունքի անդամ, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինսիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանին, ով խոստացել էր նրանց հնչեցնել այս հարցը եւ հասնել կարծիք-որոշման հրապարակմանը: Սակայն, որոշ ժամանակ անց ՀԱՀ խորհրդի անդամներին տեսնելիս նա սկսել է երգել մյուսների երգը՝ իբր խանգարում են իրեն աշխատել:
ՀԱՀ խորհուրդը տեղեկացնում է բոլոր այսպիսի գիտնականներին, որ հակահայկական քայլեր ձեռնարկելու կամ այդ քայլերը պարտակելու պարագայում իրապես խանգարելու է նրանց ոչ միայն աշխատել, այլեւ հանգիստ ապրել Հայաստանում եւ սփյուռքում: ՀԱՀ-ի համար բարձրագույն արժեքը ազգն ու հայրենիքն են, իսկ նման՝ արդեն գիտնականիկներ միշտ էլ կիլոներով խոտան ենք տվել:
Հայ արիական միաբանություն
Հայ ազգայնականների համախմբում
«Լուսանցք»-ի խմբագրություն
7 տասնյակից ավելի ստորագրություններ ՀՀ-ից եւ արտերկրից

Խմբ. կողմից — Ցանկացողները կարող են իրենց ստորագրություններն ավելացնել սույն պահանջագրի տակ՝ ներկայանալով խմբագրություն կամ ՀԱՄ-ի գրասենյակ կամ ստորագրելով ՀԱՄ-ի կայքէջում տեղադրված սույն գրության տակ:

«Լուսանցք», թիվ 108, Հունիսի 12- 18, 2009թ.

Որոշում՝ ի նպաստ հայագիտության

Մայիսի 1, 2009

Ամենավերը ազգային շահն է

ԱՄՆ-ի հասարակական-մշակութային կազմակերպությունների կողմից դիմում է հղվել ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին (կրկնօրինակները՝ ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանին, ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանին, ԳԱԱ հայագիտության եւ հասարակական գիտությունների բաժանմունքի ղեկավար Վլադիմիր Բարխուդարյանին, Երեւանի պետական համալսարանի ռեկտոր Արամ Սիմոնյանին): Դիմումում մասնավորապես ասվում է. “Որպես ամերիկահայ հասարակական-մշակութային կազմակերպություններ, 2009թ. փետրվար 12-ին, Գլենդելի հանրային գրադարանի մեծ դահլիճում կազմակերպելով “Լոս Անջելեսի հայ մտավորականների պաշտպանությունը ուսանողների ստորագրահավաքին” խորագրով միջոցառումը, արձանագրեցինք Լոս Անջելեսի հայ համայնքի եւ մտավորականության տրամադրություններն ու դիրքորոշումը”: Իսկ այդ տրամադրություններն այսպիսին են. “Հարցերից մեկը վերաբերում էր՝ “The Armenian People from Ancient To Modern Times” սխալներով եւ զեղծարարություններով լի, հակագիտական եւ հակահայկական երկհատորյակին, որը նաեւ որպես բուհական դասագիրք շրջանառության մեջ է ԱՄՆ-ի համալսարանների հայագիտական դասընթացներում։
ՀՀ սփյուռքի նախարարությունը պաշտոնապես մեզ տեղակացրեց, որ հանձնարարված է ՀՀ ԳԱԱ-ին՝ քննարկել հիշյալ գրքում տեղ գտած սխալների եւ զեղծարարությունների հարցը եւ որոշումով պատասխանել։
Փաստորեն, Ձեր հանձնարարությունը կատարվել է եւ 2009թ. ապրիլի 7-ի ՀՀ ԳԱԱ հումանիտար գիտությունների եւ հայագիտական բաժանմունքի կողմից հրավիրված նիստում “The Armenian People from Ancient To Modern Times” դասագրքի վերաբերյալ միաձայն որոշում է կայացվել”։
Սակայն, դիմումագիրները զարմացած են, որ ապրիլի 7-ի միաձայն հաստատված որոշումը չի հրապարակվում։ Եվ ավելին, “ապրիլի 23-ին, ԳԱԱ-ում տեղի է ունենում ընդհանուր բաց ժողով եւ Վլադիմիր Բարխուդարյանի կամային ցանկությամբ, հաշվի չառնելով մասնակիցների պահանջներն ու իրավունքները, նույնիսկ չի ընթերցվում ապրիլի 7-ի որոշումը։
Սա պաշտոնի չարաշահման բացահայտ օրինակ է։ Փաստորեն, ՀՀ ԳԱԱ-ում գոյություն չունի օրենքի եւ իրավունքի դաշտ՝ պաշտպանվածություն եւ կարգ։ Ի վերջո, չի կատարվում Ձե՛ր տված հանձնարարությունը, քանի որ վերոնշյալ դասագրքի վերաբերյալ մասնագետների կարծիքն ու կայացրած որոշումն “անհասանելի է””։
Ավելացնենք, որ սփյուռքի 6 կազմակերպությունները կանգնած են բարդ խնդրի առջեւ եւ մտածում են, թե սփյուռքահայ հասարակությանը հեռուստածրագրերով եւ մամուլով ինչպիսի՞ բացատրություն տան դեպքերի նման ընթացքի վերաբերյալ”։ Ի վերջո, ՀՀ իշխանությունները եւ գիտնականները պետք է անհապաղ լուծում տան այս հարցին, որպեսզի անորոշ վիճակի մեջ չգցեն մեր հանրությանը, որը անհամբեր սպասում է հայագիտության պետականորեն պաշտպանությանը:
Վստահ ենք, որ ՀՀ ԳԱԱ ապրիլի 7-ի որոշումը առանց նոր վերախմբագրումների կհրապարակվի մոտ օրերս: Առավել եւս, որ հայաստանցի գիտնականները հիրավի մեծ քայլ են կատարել եւ կարողացել են ինքնուրույն ու ազգանպաստ որոշում կայացնել: Ուրեմն ի՞նչ կարիք կա այն թաքցնել սեփական ժողովրդից: Իսկ եթե ճնշումներ կան, ապա դրան պետք է ազգովի դիմագրավել:

Հ. Գ. — Մեր թերթում անդրադարձել ենք նաեւ ՀՀ ԳԱԱ-ի կողմից հրատարակման պատրաստ Հայոց պատմության քառահատորյակին, որի տպագրությունը եւս ուշանում է որոշ ոչ հայանպաստ ուժերի ճնշման հետեւանքով: Ուզում ենք այս հարցում էլ լիահույս լինել, որ մինչեւ տարեվերջ խնդիրը լուծում կստանա, հատկապես, որ ֆինանսավորման հարցերը վաղուց կարգավորված են…


Արտակ Հայոցյան

“Լուսանցք” Թիվ 102, մայիսի 1 — 7, 2009թ.

Հայ առաջադեմ ուսանողական միության պատասխանը հայոց պատմության կեղծարարներին

Ապրիլի 10, 2009

Բոլորին հայտնի է, որ Միացյալ Նահանգներում ամերիկահայ ուսանողները պահանջում են շրջանառությունից հանել՝ «The Armenian People from Ancient to Modern Times» հակագիտական եւ հակահայկական դասագիրքը, որը լի է անգրագիտություններով եւ զեղծարարություններով: Համացանցում տեղադրված բողոք-պահանջի տակ, շատ կարճ ժամանակի ընթացքում, արդեն ստորագրել են մոտ երկու հազար մարդ, որոնք արձանագրել են իրենց անուն ազգանունը, իրենց կայքէջի հասցեն եւ շատերը նույնիսկ մի քանի տողով հայտնել են իրենց վերաբեր-մունքը վերոնշյալ դասագրքի եւ ԱՄՆ-ի կեղծ հայագիտական դպրոցի ներկայացուցիչների վերաբերյալ (տես՝ http://www.gopetition.com/online/24480.html):

«ԱԶԳ» օրաթերթում, 2009 թվականի Մարտի 31-ի համարում, տեղադրված է մի ուշացած հաղորդագրություն, ըստ որի՝ «Ամերիկայի համահայկական ուսանողական ասոցիացիան» դատապարտել է՝ «ուսանողների անհայտ մի խմբի համաձայնեցված ջանքերը արատավորելու ինչպես հայագիտական ամբիոնների, այնպես էլ նրանցում գործող պրոֆեսորադասախոսական կազմի աշխատանքները»: Որեւէ մեկը Միացյալ Նահանգներում շատ լավ գիտե, որ «Ամերիկայի համահայկական ուսանողական ասոցիացիան» փոքրիկ խմբակներից կազմված ձեւական կազմակերպություն է, որն ունի «համահայկական» անունը միայն: Այն չի ներկայացնում ամերիկահայ բազմահազար ուսանողությանը եւ հիմնականում ուղղորդվում է կեղծ հայագիտական դպրոցի պրոֆեսուրայի կողմից: Միայն մեկ օրինակ: Գլենդելի հանրային քոլեջում սովորում են երեք հազարի չափ հայ ուսանողներ, որոնց մեծ մասը նույնիսկ տեղյակ չէ, որ նույն քոլեջում կա 10-15 հոգուց բաղկացած «Գլենդել քոլեջի հայ ուսանողական միություն»: Ավելին, «Ամերիկայի համահայկական ուսանողական ասոցիացիան» հայտարարություն է արել Փետրվարի 22-ին (տես՝ «Ասպարեզ» օրաթերթ, Մարտի 4, 2009թ.), որի տակ կա «Գլենդելի հանրային Քոլեջի հայ ուսանողական միության» անունը, որն այդ նույն դիմումի քննարկումը կատարել է միայն չորս օր հետո՝ ամսի 26-ին: Մեր անդամներից երկուսը նույնպես այս քոլեջի հայ ուսանողների միության անդամներ են, եւ այս տեղեկությունը փաստված է: Ահա եւ ձեզ զեղծարարության մի նոր փորձ, որը մեզանում ծիծաղի առարկա է դարձել:

Մեզ համար նորություն չէ, որ ԱՄՆ-ի կեղծ հայագիտական դպրոցի ներկայացուցիչները ջանքեր չեն խնայում իրենց խայտառակ գոյությունը հիմնավորելու համար: Սակայն ծիծաղելի են նրանց մեթոդները: Նրանք կարծես օգտագործելով աճպարար Դեյվիդ Կոպերֆիլդի հնարանքները, որը հանդիսատեսի աչքի առաջ տարբեր իրեր է չքացնում, փորձում են մեզ ներկայացնել որպես «անհայտ մի խումբ»: Նրանք նույնիսկ Լոս Անջելեսի հասարակական մշակութային վեց կազմակերպությունների կողմից Գլենդելի հանրային գրադարանի դահլիճում կազմակերպված «Լոս Անջելեսի հայ մտավորականության պաշտպանութունը ուսանողների ստորագրահավաքին» խորագրով համաժողովն են փորձում «չքացնել»: Մի բան, որ նույնիսկ Կոպերֆիլդը չէր համարձակվի անել, քանի որ դրա մասին տեղեկատվությունը Հ-1 հեռուստատեսությունը սփռեց աշխարհով մեկ, ողջ հայության համար:

Մեր՝ «Հայ առաջադեմ ուսանողական միության» կայքէջը գործում է Փետրվար ամսից (տես՝ apsu11.wordpress.com): Մեր միությունն ունի 74 ակտիվ անդամ, 353 սատարող անդամ, իսկ գլխավոր խորհուրդը բաղկացած է 11 հոգուց: Ավելացնեմ նաեւ, որ մեր միություն ընդունվելու դիմումների քանակն այսօրվա դրությամբ անցնում է 160-ից: Վերջին մեկ ու կես ամսվա ընթացքում մեզ հետ նամակագրական կապի մեջ է ՀՀ սփյուռքի նախարարությունը, Մարտի 18-ին մեր պատվիրակությանն ընդունել է Լոս Անջելոսում ՀՀ գլխավոր հյուպատոսը, իսկ Մարտի 26-ին Երեւանի պետական համալսարանի ռեկտոր Արամ Սիմոնյանն է անձամբ ցանկություն հայտնել ու այցելել մեր գրասենյակ: Փաստե՞ր. խնդրեմ, կա մեր կայքէջը, կան նկարները: Եվ գիտեք ի՞նչ. բոլորը համամիտ են մեզ հետ, այնպես-որ թող չփորձեն մեզ հետ Դեվիդ Կոպերֆիլդ խաղալ՝ չի՛ ստացվի:

Հայոց պատմության եւ մշակույթի կեղծարարներն ու նրանց խամաճիկները նույն «կոպերֆիլդյան չքացման մեթոդը» օգտագործում են տարբեր առումներով: Գրում են թե՝ «Պատմությունը պետք է քննարկեն հեղինակավոր պատմաբանները ակադեմիական շրջանակներում»: Այսինքն, փորձում են «չքացնել» իրենց հասցեին ուղղված հայաստանյան հեղինակավոր պատմաբանների 12 տարվա քննադատությունները, հոդվածները (ակադեմիկոս Ա. Զուլալյան, պրոֆեսորներ՝ Ա. Պետրոսյան, Ա. Այվազյան, Հ. Սիմոնյան եւ այլն): Մոռանում են, որ Երեւանի պետական համալսարանի պատմության ամբիոնը 2001 թվականի Դեկտեմբերի 19-ին ունի որոշում կեղծ հայագիտության դեմ, որն ի միջիայլոց տպվել է հե՛նց «Ազգ» օրա-թերթում (08.01.2002): Եվ ամենակարեւորը. մեզ շատ հետաքրքիր է, թե այս զեղծարարները «The Armenian People from Ancient to Modern Times» դասագրքից ինչպիսի՞ «ֆոկուսով» են «չքացնելու» հարյուրից ավել իրենց արտառոց անգրագիտությունները, որ մյուսները չտեսնեն: Ի՞նչ է, մեզ համոզելու են, որ հայ առաջին տպագիր գիրքը հրատարակվել է ոչ թե 1512 թվին Վենետիկում, այլ 1660 թվականին Հոլանդիայո՞ւմ (հատոր II, էջ 432), համոզելու են, որ Էրեբունու հիմադիրը Արգիշտի առաջինի փոխարեն Արգիշտի երկրո՞րդն է (հատոր I, Ջ. Ռասսել, էջ 27), թե՞ փորձելու են ապացուցել, որ հայերը եկվորներ են իրենց իսկ հայրենիքում (հատոր I, Ջ. Ռասսել, էջ 23-24), իսկ միջնադարյան հայ պոեզիան սելջուկ-թրքա-կան ազդեցությունների կրկնություններ են (հատոր I, Պիթր Քաուի, էջ 295):

Հայ Առաջադեմ Ուսանողական Միություն

Անի Ղազարյան,

քարտուղար

“Լուսանցք” Թիվ 99,  ապրիլի 10- 16, 2009թ.

Ռիչարդ Կիրակոսյանը ծախու գրչակ

Մարտի 27, 2009

Վերջերս մի հարցազրույցում ՌԱՀՀԿ տնօրեն Ռիչարդ Կիրակոսյանը նշել էր, թե ամերիկահայ պատմաբան Ռիչարդ Հովհաննիսյանի խմբագրած Հայոց պատմության երկհատորյակում (ԱՄՆ հայագիտական կենտրոններում դասավանդվող) չի արծարծվում հայերի՝ Հայկական լեռնաշխարհում եկվորության հարցը: Սա համարել է «թուրք-ադրբեջանական պրոպագանդա», նույնիսկ «դավաճաններ» է պիտակավորել ասողներին: Բազմաթիվ զլմ-ներ եւ ինտերնետային կայքէջեր ողողված են այդ գրքերի հակահայկական բնույթը պարզաբանող փաստերով, իսկ այս ամերիկացի ստրուկը փորձում է իր հուդազուն տերերին պաշտպանելով՝ փնովել հայոց պատմությունը պաշտպանողներին:

Այս ծախու գրչակը պնդում է, թե Ռ. Հովհաննիսյանը մեծ ծառայություններ ունի հայագիտությունում եւ նրա վաստակը պետք է գնահատել: Սա ի՞նչ կապ ունի վաստակի հետ, եթե մարդը ստորագրել է մի աշխատության տակ (որն իրենն էլ չէ), որպես խմբագիր, որտեղ հայերը իրենց հայրենիքում եկվորներ են նշվում եւ չի արել ոչ մի դիտողություն…

Արամ Ավետյան

«Լուսանցք» թիվ 97,  մարտի 27- Ապրիլի 2,  2009թ.

Օրե՞նքը չի պաշտպանում հայերենը, թե՞ այլ բան կա

Սեպտեմբերի 5, 2008

Հարցազրույց հայ ազգայնական գործիչ, սփյուռքահայ լրագրող եւ պատմաբան Գեւորգ Յազըչյանի հետ  

Դուք Ազգային արժեքների պաշտպանության հանձնախմբի անդամ եք ու նաեւ անհատական լուրջ գործունեություն եք ծավալել հայապահպանության խնդիրների շուրջ, հատկապես՝ լեզվաքաղաքականության ոլորտում: Տեղյակ ենք, որ այս բնագավառում փոխզիջումներ չեք ընդունում:

— Թվում է, թե որպես պատմաբան ես պետք է ավելի շատ կարեւորեի պատմության գործոնը մեր ազգային ինքնության այսօրվա եւ վաղվա կտրվածքներով։ Սակայն, մեր ազգային ինքնության հիմքերի հիմքը հայոց լեզուն եմ համարում։ Պետք է բավական մեծ կարեւորություն տալ Մեսրոպ Մաշտոցի դերին։ Օտար լեզվով անհնար է ապահովել հայ ազգի շարունակականությունը, հետեւաբար, նաեւ հայրենիքի գոյատեւումը եւ այլ արժեքների պահպանությունը: Հայրենիքը, ազգը եւ ազգային մշակույթը (հասկանալի է՝ նաեւ լեզվամշակույթը) նմանեցնում եմ եռոտանու, որի կողմերից մեկը եթե չի լինում՝ փուլ է գալիս, այսինքն՝ եթե չկան հայրենիքը, ազգը, ազգային մշակույթը կամ դրանցից մեկնումեկը, հայրենասիրության կամ ազգապահպանության խնդիրներ էլ չկան… Եթե սփյուռքում օտարախոսություն է տարածվում, դա նույնիսկ կարող եմ համարել ինչ-որ տեղ բնական, ինչ-որ տեղ կարող եմ ըմբռնումով մոտենալ (ինչպես վերը նշեցիք՝ փոխզիջումով), որովհետեւ գտնվում են օտար երկրներում, օտար միջավայրում եւ այլն, մանավանդ, չկա իր սերունդը հետագայում հայրենիք վերադարձնելու գաղափարը: Իհարկե, ուծացումն սկսվում է առաջին հերթին լեզվական ոլորտից. սկսում են խոսել օտար լեզվով կամ գործածում են օտար բառեր։ Ողբերգություն է, որ այդպես խոսողները ենթադրում են, թե հայերեն են խոսում, մինչդեռ խոսում են կիսահայերեն-կիսաարաբերեն, կիսահայերեն-կիսաֆրանսերեն, կիսահայերեն-կիսառուսերեն, կիսահայերեն-կիսաանգլերեն եւ այլն: Լեզվամտածողության օտարացումը նպաստում է ուծացմանը, հետագայում՝ ձուլմանը: Սակայն ամենադատապարտելին այն է, որ այդ նույն երեւույթները տեսնում ենք Հայրենիքում, հենց մայրաքաղաքում, այն էլ անկախության հռչակումից ավելի քան 17 տարի հետո։ Սա ոչ միայն անթույլատրելի է, այլեւ՝ հիմնովին անընդունելի ու դատապարտելի: Նման երեւույթներ դիտարկվում են նաեւ պետական իշխանավորների մոտ, պետական պատասխանատու կառույցներում եւ ամենուրեք: Այսօր ազատորեն գործածվում է հատկապես ռուսերենը. “Լեզվի մասին” օրենքի ամենավառ ոտնահարման դրսեւորմամբ ցուցադրվում են ռուսերեն հեռուստահաղորդումներ, շարժանկարներ, գովազդներ եւ այլն։ Շատ են նաեւ այլ օտար լեզվով ելույթները։ Հատկապես անգլերենով կամ անգլերենախառը “հայերենով” խոսելը համարվում է զարգացածության, քաղաքակրթության չափանիշ, մինչդեռ դրանով ավելի նսեմանում է անձն ինքը. նման հայազգի մարդուն ընկալում եմ որպես պատվազուրկ ու ստրկամիտ, ով ցուցադրաբար արհամարհում է նաեւ բոլորիս ազգային արժանապատվությունն ու անկախ պետության գաղափարը… 

Այո՛, բայց նույն պետությունը ինքն էլ է ոտնահարումԼեզվի մասինօրենքը. վկա՝ փողոցային մեծ գովազդային վահանակները, խանութների ու հիմնարկների օտարատառ ու օտարահունչ անվանումները

— Սա էլ մի այլ խնդիր է։ Այո, պետության պատասխանատուների անփութությունն ու օրինազանցությունն են նպաստում անհատի նույնատիպ վերաբերմունքին: Գովազդային վահանակները, գնապիտակները, սպասարկման ոլորտում տրամադրվող կտրոնները հաճախ այլալեզու են (ռուսերեն կամ անգլերեն)։ Դրա համար էլ ասում եմ՝ հայոց լեզուն ՀՀ-ում ավելի շատ պաշտպանության կարիք ունի։ Մեր մայրենին անպաշտպան է հատկապես դպրոցներում, նախադպրոցական կրթարաններում։ Պատկերացրեք այս արտառոց երեւույթը. ՀՀ ավելի քան 1600 հանրակրթական դպրոցների մի մասն ունի տարբեր թեքումներ՝ բնագիտական, ֆիզիկամաթեմատիկական, լեզուների՝ անգլերենի, ռուսերենի, գերմաներենի, ֆրանսերենի… բայց գեթ մեկ հատ չկա հայերենի ուժեղացված թեքումով դպրոց՝ հայերենի հայրենիքում։ Դա ի՞նչ է նշանակում… 

Բոլոր դպրոցներն էլ հայերեն են, գուցե դրա՞ համար

— Չէ՜, դրա մասին չեմ ասում։ Չկա որեւէ մեկ դպրոց, որտեղ անցնեն գրաբար, մատենագիտություն, արեւմտահայերեն, դասական ուղղագրություն, խորացված հայոց պատմություն, հավատքի ու կրոնի խորքային ուսումնասիրություն, ազգային մշակույթի պատմություն, հայագիտական այլ ուղղություններ։ Սրա մասին է խոսքս: Վստահ եմ՝ բազմաթիվ հայեր իրենց երեխաներին նման դպրոցներում կտեղավորեին: Ցավոք, չունենք հայապահպանության օրենք: Ունենք “Լեզվի մասին” օրենք, որն ավելին քան 15 տարի առաջ է ընդունվել, սակայն ազգային արժեքներից ամենախայտառակ վիճակում է հայտնվել հենց հայոց լեզուն։ Պետական կառույցներում մեծաքանակ ծառայողներ են աշխատում, ովքեր փողեր են ստանում պետբյուջեից, բայց Լեզվի պետական տեսչությունը նույնիսկ մեկ իրավաբան չունի, որպեսզի երբ հարցերը հասնում են դատարան, այդ իրավաբանը գնա եւ պաշտպանի հայոց լեզվի շահերը՝ իրավաբանական գիտելիքներով զինված: Այդ գործառույթները կատարում են Լեզվի պետական տեսչության աշխատակիցները… 

Գուցե օրե՞նքը ճիշտ չի պաշտպանում լեզուն կամ՝ այլ բան կա

— Օրենքն իսկապես ամբողջական չէ, չնայած, ցանկության դեպքում, կարելի է այդ օրենքով էլ պաշտպանել հայոց լեզվի իրավունքները: Բայց հիշյալ օրենքի կիրառումը չի պարտադրվում։ Օրենքն առաջին հերթին խախտում են օրենսդիրները, պետության ղեկավարներն ու նրանց կուսակիցները, որոնց մեծ մասը նաեւ գործարարներ են (սա ինքնին սահմանադրական խախտում է, որովհետեւ օրենսդիրներն իրավունք չունեն գործարարությամբ զբաղվելու, բայց օրենսդիրներից ո՞վ է Սահմանադրությունը բանի տեղ դնում): Նրանք՝ հատկապես ոգելից խմիչքներ, ջրեղեն, կոնֆետեղեն, երշիկեղեն, մսեղեն, պահածոներ արտադրողները, իրենց արտադրանքների փաթեթավորումներում արհամարհում են հայերենը, որը կարծես գոյություն չունի, եւ փաթեթավորումները հիմնականում այլալեզու են: Այստեղ չի կարող արդարացում լինել, նույնիսկ եթե այդ արտադրանքը պատրաստված է արտահանման համար: Իհարկե հաճելի է, որ հայաստանյան ապրանքն արտահանվում է, պահանջարկ ունի արտասահմանում, սակայն դա երբեք պետք չէ անել հայոց լեզվի արհամարհումով։ Մեր լեզուն պետք է գործառվի առաջնային դիրքում, այսինքն՝ հայոց լեզուն գրառումներում պետք է լինի անպայման։ Օտար լեզուներով նշումներ թող լինեն, խնդրեմ՝ հարց չկա, բայց՝ հայերենի պարտադիր եւ առաջնային կիրառման նախապայմանով: Ապշելու է, բայց մեր պետական ու ազգային լեզվի հաշվին պետական ու մասնավոր հիմնարկներում, օդանավակայանում, տարաբնույթ խանութներում ու սպասարկող հիմնարկներում տրվում են տարբեր փաստաթղթեր՝ ռուսերենով կամ անգլերենով, իսկ արտգործնախարարությունը հայաստանյան մամուլին ուղարկում է տարբեր տեսակի փաստաթղթեր՝ անգլերենով, այլ նախարարություններ՝ նաեւ ռուսերենով, ասելով, թե այդ փաստաթղթերն ուղարկվելու են ՌԴ, եվրոպական որեւէ երկիր, ԱՄՆ կամ պարզապես արտերկիր եւ ի՞նչ կարիք կա քաղաքացուն ծանրաբեռնել թարգմանության եւ դրա նոտարական հաստատման ծախսերով… Սա՞ է մեր պետական մոտեցումը: Այս ամենը տեսնելով՝ օտարերկրյա դեսպանատներն էլ են իրենց լեզուներով գրագրություն անում ՀՀ քաղաքացիների, ԶԼՄ-ների ու հիմնարկների հետ: Նրանք մեր երկրում մեզ հետ իրենց լեզուներով են առնչվում ու մեզ էլ պարտադրում են հարգել իրենց լեզուն ու պատասխանել կամ դիմել իրենց լեզվով: Ահա թե ուր ենք հասել: Պատկերացրեք, որ ՌԴ մի որեւէ պաշտոնյայի (նույնիսկ ամենացածր) ՀՀ քաղաքացին մի փաստաթուղթ է ներկայացնում, որը միայն ռուսերենով է գրված, ոչ թե թարգմանված հայերենից։ Վստահ եմ՝ այդ պաշտոնյան չի հարգի ոչ տեղեկանքը ներկայացնողին, ոչ էլ ներկայացնողի երկիրը: Զայրույթով եմ հիշում հետեւյալ արտառոց երեւույթը։ Չեմ հասկանում՝ ինչպե՞ս էին հանդուրժում, որ մինչեւ 1998թ. ՀՀ մուտքի ու ելքի համար խփվում էր մի կնիք, որում ռուսերենով գրված էր “Ոոսսիա, ԿՊՊ (հսկիչ-սահմանային կետ — խմբ.) Երեւան”, կարծես թե ՀՀ-ն ՌԴ մի քաղաք էր, կամ Կալինինգրադի շրջանի պես մի անկլավ: Հետագայում պետական մեր “կարգավիճակը” բարձրացվեց, քանզի գրվում էր “Արմենիա, ԿՊՊ Երեւան”: Միայն 2005թ. աշնանը հայոց լեզվի տառերը հայտնվեցին ՀՀ մուտքի ու ելքի կնիքների վրա, թեեւ մինչեւ այսօր էլ մեր պետական գերբը չկա այդ կնիքներին, ինչն էլ դատապարտելի է։ Այս ամենը նշանակում է արհամարհանք պետական խորհրդանիշների եւ, նույնինքն, պետության նկատմամբ: Շատ երկրներում եմ եղել, նման անհարգալից վերաբերմունքի չեմ հանդիպել: 

Սրան գումարած՝ օդանավակայանից մեկնելիս էլ մի շարք վճարումների կտրոնները անգլերեն են տրվում

— Այո՛, շատ տարօրինակ փաստ է։ Ո՞ւր մնացին հայոց լեզվի գործառույթները։ “Լեզվի մասին” օրենքում հստակորեն գրված է, որ ՀՀ պետական լեզուն հայերենն է եւ բոլոր գործառույթները, առանց բացառության, պետք է իրականացվեն հայերենով: Հնարավոր է, որ միջազգային որեւէ կազմակերպություն ցանկանում է սպասարկում մատուցել նաեւ այլ լեզուներով, ուրեմն՝ փաստաթղթեր կազմելուց պետք է հայերենի կողքին այլ լեզուներով ներկայացնի փաստաթղթի բովանդակությունը: Մեկ այլ երեւույթի եւս անդրադառնամ։ Հայերեն՝ նշանակում է մաշտոցյան այբուբեն։ Հայերենը չի կարող գրվել արաբական, կյուրեղյան, լատինական տառերով, չինական, ճապոնական հիերոգլիֆներով եւ այլն։ Սակայն, ՀՀ հեռախոսակապի բոլոր ծառայությունների հաղորդագրությունները լատինատառ հայերեն են։ Այս այլանդակությանը տուրք է տալիս նաեւ Մայր աթոռը՝ “մոռանալով”, որ մեր եկեղեցին սրբացրել է Մեսրոպ Մաշտոցին։ Մեր եկեղեցականները այսպե՞ս են հարգում հայոց մեծագույն սրբի հիշատակը, չե՞ն ամաչում… Ինչո՞ւ չեն բողոքում եւ ՀՀ պետությունից չեն պահանջում ՀՀ էլեկտրոնային հեռահաղորդամիջոցներում մեսրոպյան այբուբենը կիրառել… 

Մութ ուժերն են խեղաթյուրում մեր պատմությունը 

— Շարունակենք լեզվական թեման: Միասնակա՞ն ուղղագրության կողմնակից եք:

— Միանշանակ այո՛, որովհետեւ ցանկանանք թե ոչ, այսօր գտնվում ենք տեխնոլոգիական հեղափոխության դարում, եւ էլեկտրոնային կապն այսօր դարձել է օդի-ջրի նման անհրաժեշտություն: Հետեւաբար, եթե ուղղագրությունն այսօր չմիասնականացնենք, հետագայում, ունենալով նաեւ հնչյունային տարբերություն արեւելահայերենի եւ արեւմտահայերենի միջեւ, նաեւ բառական կազմի տարբերություն, հայաստանահայերն ու սփյուռքահայերը կհեռանան միմյանցից: Սա երկար չի տեւի, ընդամենը մի քանի տասնամյակի մասին է խոսքը: Կհասնենք մի պահի, որ չենք կարողանա այլեւս իրար հասկանալ: Ես դասական ուղղագրության կողմնակից եմ։ Հակիրճ բացատրեմ՝ ինչու: Լեզուն նաեւ մտածողություն է. երբ գրում կամ խոսում ենք, մտածելով ենք խոսում, իսկ մտածելու ընթացքում նաեւ լեզվի բառերի արմատներն ենք ընտրում: Դասական ուղղագրության դեպքում այդ արմատները ճիշտ են ընտրված։ Օրինակ՝ հարություն բառը եթե գրում ենք հո տառով (հարություն)՝ դառնում է հարված, իսկ եթե գրում ենք յի տառով (յարութիւն)՝ նշանակում է դեպի արարում, դեպի նոր կյանք (ի դեպ, հայոց այբուբենի տառերը, մեզ նման, հատուկ անուններ ունեն՝ “այբ, բեն, գիմ…” եւ ոչ թե “ա, բը, գը…” են, ինչպես սովորաբար կրկնում են հիմարաբար)։ Ուղղագրության փոփոխումն արեցին խորհրդային իշխանությունները, որպեսզի ավելի հեշտությամբ կտրվենք մեր անցյալի ժառանգությունից։ Ինչպես գիտեք, որեւէ հեղափոխական գաղափարական շարժում փորձում է ջնջել մինչ իրեն եղածը, որպեսզի իրենը պարտադրի։ Այդպես եղավ նաեւ “Լուսավորչի” ժամանակ. քարուքանդ արվեցին մեր հազարամյակների մշակույթը, մեր գիտությունը եւ այլն։ Նույնը փորձեցին անել նաեւ խորհրդային իշխանությունները ուղղագրության փոփոխությամբ, թեեւ իրենց նպատակը մինչեւ վերջ չհաջողեցին իրականացնել… 

— Որպես պատմաբան, նաեւ հայագիտության շրջանակներու՞մ եք լուրջ վտանգներ տեսնում:

— Այո՛, պատկերացրեք, որ այս ոլորտում իրավիճակն ավելի քան լուրջ է։ Կեղծիքն ու անճշտությունները (հաճախ՝ պատվիրված) հարվածում են նաեւ մեր ինքնության մեկ այլ կարեւոր գործոնի՝ մեր պատմությանը՝ հազարամյակների անցյալին: Պատմությունը պարզապես ինքն իր համար գիտություն չէ, այսինքն՝ պարապ ժամանակի խաղալիք չէ: Մեր պատմությունը մեր լինելիության եւ հավիտենականացման մեծագույն “ռեսուրս” է՝ անցյալը արժեւորելով, այսօրը հասկանալով եւ վաղը ճիշտ ծրագրավորելով: Պատմությունը ճիշտ իմանալը կարեւոր է։ Անհրաժեշտ է, որ մեր պարտություններից, ձախողումներից, անհաջողություններից դասեր քաղենք, որպեսզի դրանք չկրկնենք։ Իհարկե՝ դասեր պետք է առնենք նաեւ մեր հաջողություններից, հաղթանակներից, որպեսզի հաղթանակի գործոնները խելամիտ օգտագործելով ժամանակի ընթացքի համեմատ կարողանանք դրանք բազմապատկել: Եվ պատահական չէ, որ մեր թշնամիները, Հայաստանի նկատմամբ անբարյացակամ տրամադրված երկրները, ուժերը եւ այլք հարվածում են նաեւ մեր պատմությանը։ Սա հոգեբանական, տեղեկատվական ահռելի մի զենք է մեզ մեր ինքնությունից զրկելու համար: Պատահական չէ, օրինակ, որ Քյազիմ Քարաբեքիրը, 1920թ. նոյեմբերի վերջին վերջնագիր ներկայացնելով առաջին հանրապետության պատվիրակությանը, դրան կցել էր մի հուշագիր, որը պարտադիր չէր, բայց տեղեկացնելու բնույթ էր կրում։ Հուշագրում նա շատ հստակ ասում էր, թե մենք՝ հայերս, չունենք ո՛չ սեփական պատմություն, ո՛չ սեփական խոհանոց, ո՛չ սեփական բառեր, ո՛չ սեփական երգ ու պար եւ այլն: Այսինքն՝ ոչնչացնում էր մեզ, ամրագրելով, որ մենք որեւէ արժեք չունենք, իսկ այն, ինչ որ ունենք՝ բոլորը թուրքերից ենք վերցրել… Եվս մեկ օրինակ. մոտ 3 ամիս առաջ, Կարինում, տեղի Աթաթուրքի անվան համալսարանը կազմակերպել էր միջոցառում՝ թուրքերի նկատմամբ հայերի կիրառած զուլումի վերաբերյալ: Կազմակերպիչը համալսարանի մի դասախոս էր, ով 88 տարի անց Քարաբեքիրի բառերն էր համարյա կրկնում, ասելով, թե հայերը սեփական պատմություն չունեն։ Ինչո՞ւ են թուրքերն անընդհատ նման հորինվածքներ պնդում։ Նրանք շատ լավ գիտեն, որ եթե պատմություն՝ անցյալ չունես, ուրեմն այսօրն ունենալու իրավունք չունես, իսկ այսօրից զրկված լինելով՝ նաեւ վաղն ունենալու իրավունքը չունես… Մի խոսքով՝ ապրելու իրավունք չունես, մեջտեղից վերանալու “իրավունքն” ունես միայն։ 

— Հայրենիքու՛մ ապրելու իրավունքը չունես…

— Հայրենիքից դուրս ապրելը գոյություն քարշ տալ է: Թուրքերը նախահարձակ են լինում՝ հասկանալով, որ ամենալավ պաշտպանությունը հարձակողական քաղաքականությունն է: Ի տարբերություն թուրքերի, մեր այլ թշնամիների, ցավոք, թե՛ սփյուռքահայ պատմագրությունը, թե՛, տարօրինակորեն, ՀՀ պատմագրությունը համարժեք հակահարված չեն հասցնում։ Գուցե չե՞ն գիտակցում այդ վտանգի տարողությունը։ Չգիտեմ։ Բայց եթե գիտակցում ու լռում են, առավել եւս պետական մակարդակով, ապա դա, մեղմ ասած, անընդունելի է: Դեռ չեմ խոսում մեր ազգակիցը համարվող պատմագետների՝ մեր դեմ ելույթներ ունենալու փաստերի մասին… 

— Վերջերս պետական որոշ անձինք արդեն բացահայտ ասացին, որ տեղեկատվական պատերազմում տանուլ ենք տալիս մեր թշնամիներին:

— Այո՛, շատ հստակ դրված է այդ հարցը, քանզի չտեսնելն ու չբարձրաձայնելն այլեւս կործանարար է: 

— Երեւի հենց պատմագիտությո՞ւնը տանուլ տվեց նախ եւ առաջ:

— Իհարկե: Պատմագիտությունը եւ, ընդհանրապես, գիտության ոլորտները ռազմավարական նշանակություն ունեն, բազմաբնույթ մարտավարական ուղղություններ են: Վերջերս կարդում էի “Նորավանք” գիտակրթական հիմնադրամի տնօրեն Գագիկ Հարությունյանի մի հոդվածը, որում ինքն էլ է խոստովանում, թե մենք տանուլ ենք տալիս տեղեկատվական, հոգեբանական պատերազմում: Համեմատելու համար ասեմ, որ Թուրքիայի պետական անվտանգության մարմինը՝ “ՄԻԹ” կոչեցյալն իր կառույցում ունի 6-րդ վարչությունը… Հոգեբանական պաշտպանության գլխավոր վարչությունը, որի գործառույթներից է ոչ միայն թուրքերի, այլեւ ընդհանրապես աշխարհի թուրքալեզու եւ թուրքազգի ժողովուրդների առկա ու հնարավոր թշնամիների նկատմամբ հոգեբանական-տեղեկատվական պատերազմի սանձազերծումը: Սրա մեջ մտնում է նաեւ այդ ժողովուրդների պատմության խեղաթյուրումը: Այսինքն՝ թուրքական պետությունը պատմության խեղաթյուրումը եւ իր թշնամիների հանդեպ անբարյացակամ տրամադրվածության ստեղծումը, ներկա ու ապագա ժամանակներում իրեն թշնամի ժողովուրդների ու երկրների նկատմամբ հոգեբանական ու տեղեկատվական պատերազմի խնդիրները դրել է պետական բարձր մակարդակի վրա: Եվ այս գործը վստահել է իր անվտանգության մարմիններին։ Դրանք էլ համապատասխան ձեւերով հարցը փորձում են լուծել՝ ի տարբերություն մեր անվտանգության մարմինների, որ չգիտես թե որ երկրի անվտանգությանն են ծառայում կամ որ դեսպանատան բողոքներն են սպասարկում մեր երկրում… Մեր պետության “Ազգային անվտանգության հայեցակարգ” կոչվող փաստաթղթում տեղեկատվական ու հոգեբանական պատերազմներ մղելու, թշնամիներին բարեկամներից զանազանելու որեւէ լուրջ բան չեմ տեսել եւ չգիտեմ, թե մեր Ազգային անվտանգության ծառայության կառույցում կա՞ գուցե նման մի մարմին, որը նույնն է անում մեր թշնամիների նկատմամբ, ինչը թուրքերի անվտանգության մարմիններն են անում, կամ մշակվե՞լ է մի գործելաձեւ՝ այդ թշնամական տեղեկատվական ու հոգեբանական պատերազմին դիմագրավելու ուղղությամբ: 

— Եթե կա էլ՝ կարծես մեր թշնամիների վրա դա չենք զգում: Կարծես նրանք էլ չեն զգում…

— Այո՛, գոնե ես չեմ զգում ոչ Հայաստանում, ոչ էլ՝ սփյուռքում: Հայտնի չէ՝ նման մի կառույց կա՞ կամ գործու՞մ է։ Եթե կա ու չի գործում, դա շատ վատ է, եթե ընդհանրապես չկա՝ է՛լ ավելի վատ է. դա նշանակում է, որ մեր իշխանավորները դրա կարեւորությունը դեռ չեն գիտակցում… 

— Դուք հրապարակել եք մասոնականության, սիոնականության վերաբերյալ շատ նյութեր, գրքեր, որոնցում նշվում է, թե ինչպես է հատկապես կեղծվել հայոց պատմությունը եւ նույնիսկ հայերի եկվորության խնդիր է առաջադրվել: Այսինքն՝ ոչ միայն թուրքական, այլեւ՝ համաշխարհային համապարփակ ու դավադիր ինչ-որ մի վտա՞նգ կա:

— Այո՛: Դա միջազգային մութ ուժերի (մասոնական, գլոբալիստական եւ այլ) սանձազեծած պատերազմն է, որ ընթանում է ոչ միայն հայ ժողովրդի, այլեւ՝ աշխարհի բոլոր ժողովուրդների նկատմամբ: Նպատակն է համաշխարհային տիրապետության հասնել: Ուստի ամեն ինչ անում են, կեղծում ու պղծում են, որ չճանաչենք ինքներս մեզ, դառնանք կոսմոպոլիտ՝ անդեմ աշխարհաքաղաքացի, որ սպառողական հոգեբանություն ձեռք բերենք, որպեսզի հեշտ կառավարելի լինենք եւ իրենք առանց դժվարությունների ու բարդությունների հասնեն համաշխարհային կառավարման: Սա սիոնականության եւ դրա գործիք դարձած մասոնականության գործելաոճն է։ Ցավոք, հատկապես մասոնականությունը բավականին մեծ տարածում ունի սփյուռքահայ հասարակական ու քաղաքական կառույցներում, ղեկավար շրջաններում։ Վերջին տարիներին, ըստ ունեցած տեղեկության, նաեւ բավական եռանդուն գործունեություն է ծավալել ՀՀ-ում՝ տարբեր քաղաքական ու պետական կառույցներում: Արդեն բացահայտ, առանց ամոթի զգացումի, որոշ մարդիկ ոչ միայն չեն թաքնվում, այլեւ հպարտանում են, թե մաս են կազմում այս կամ այն մասոնական օթյակին՝ “մոռանալով”, որ մասոնականությունը կարեւոր դերակատարություն է ունեցել մեր ժողովրդի, ներառյալ այսօրվա մասոնների պապերի ու ապուպապերի ցեղասպանության ծրագրավորման եւ գործադրման մեջ, որը առ այսօր էլ շարունակում է ցեղասպանության ճանաչման համաշխարհային ուրացման քաղաքականությունը: Հաճախ հայտարարում են՝ իբր մասոնականությունը բարեգործական կամ այլ անմեղ կազմակերպություն է, սակայն ինքս հրապարակել ու թարգմանել եմ գրքեր, որոնցում մասոնականության հակազգային ու հակամարդկային դերը պարզորոշ ցույց եմ տվել: 

— Լեզվաքաղաքականության եւ պատմագիտության այս դժվարությունները տեսնելով, հասկանալով հակահարվածի, եթե չասեմ նախահարձակ լինելու կարեւորությունը, ամեն դեպքում ելք տեսնո՞ւմ եք։

— Իհարկե: Լեզվական ոլորտում հակահարվածը պետք է լինի երկու ուղղությամբ: 1-ինը՝ հանրությունը պետք է գիտակցի իր ազգային ու պետական միակ լեզվի կարեւորությունը, բոլոր ոլորտներում ազգային լեզվաքաղաքականություն կիրառելու անհրաժեշտությունը։ 2-րդը՝ որ ավելի կարեւոր է, նույն բանը պետք է գիտակցի պետությունը: Այս երկու դեպքում էլ դրական բան չի նկատվում: Տարբեր երկրներում, երբ մարդիկ փորձում են խախտել իրենց պետական լեզվի իրավունքները եւ այլ բաներ, պետությունը համապատասխան գործառույթներ ունեցող մարմիններով, պատիժների կիրառմամբ փորձում է կարգի հրավիրել նրանց։ Օրինակ՝ Ֆրանսիայում այսօր գործում է օրենք, որ եթե իրենց լեզվում կան համապատասխան ֆրանսերեն բառեր, բայց որեւէ մեկը գործածում է դրանց անգլերեն կամ այլ լեզվի տարբերակը, ապա տուգանվում է։ Իսկ մեզ մոտ “իմիջ”, չգիտես ինչ այլ “էլիտար” բառեր կան, որոնք ունեն իրենց հայերեն հոյակապ համարժեքները, սակայն օտար բառերն այնքան են մտել գործածության մեջ, որ նույնիսկ մեր օրենսդիրներն ու գործադիրները ուրախությամբ են արտասանում դրանք՝ սկսած ՀՀ առաջին դեմքից: Այսպես հայկական պետություն չի կառուցվում: Պատմության մասին էլ կասեմ նույնը, մեր գիտնականները համարձակ մոտեցումներ պետք է դրսեւորեն եւ ձերբազատվեն օտարի “ռեւիզիոնիստական” մտքերից ու վերստեղծեն, վերականգնեն մեր իրական պատմությունը՝ իր դրական ու բացասական կողմերով, բայց մերը… 

— Ավելի ճիշտ չի՞ լինի, որ լեզվի օրենքը խախտողները եւ հայոց պատմության դեմ հանդես եկող հայերը Հայաստանում պարզապես զրկվեն գիտական կոչումներից եւ պաշտոններից: Գուցե սա պայքարի ծայրահեղ միջոց է, բայց կարեւորը լուծումն է, դավադիրների ու ծախուների դեմն առնելը:

— Համաձայն եմ, լեզվի հարցում կամ ընդհանրապես ազգային արժեքների հարցում ծայրահեղ դրսեւորումների կիրառումը լուրջ պայքարի ձեւ է, որովհետեւ եթե մարդիկ չեն դաստիարակվում, չեն մտածում իրենց ազգի ու հայրենիքի մասին, ապա մնում է, որ վերոնշյալ պատժի միջոցները կիրառվեն նրանց նկատմամբ: 

— Կա հայազգի, ով պաշտպանում է Հայկական բարձրավանդակում հայերի եկվորության մասին թեզը եւ ունի… գիտական աստիճան:…

— Եվ ոչ միայն գիտական աստիճան, այլեւ՝ ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս է, մեր եւ ձեր՝ հարկատուների հաշվին, թոշակ էլ ստանում է մեր պատմությունը խեղաթյուրելու համար: Քավ լիցի, սա չի նշանակում, թե մենք առաջարկում ենք գիտության առաջ փակել բանավիճելու հնարավորությունը, կոշտ գրաքննություն մտցնել։ Չէ՛, տարբեր տեսակի բանավեճերի շատ ու շատ նյութեր ունենք, բայց այսօր հաստատված իրողություններ կան, որոնք դիտավորյալ կամ պատվերով շահարկվում են, այդ թվում հենց եկվորության հարցը… 

— Եթե ամբողջ աշխարհին է հայտնի, որ մենք մեր՝ Հայկական լեռնաշխարհի բնիկներն ենք, ինչպե՞ս է դա հնարավոր:

— Դա պատվերով խեղաթյուրվում է, ինչը կատարվում է մեր թշնամիների փողերով, հաճախ մեր դավաճանների ձեռքերով։ Պատմական իրողությունը նաեւ քաղաքականացվում է, որպեսզի մենք չկարողանանք ավելի հեշտ ու իրավականորեն հիմնավորել մեր հայրենիքի բռնագրավյալ տարածքների ազատագրության խնդիրը: 

— Ձեր վերոնշյալ եռամիասնությունը, հայոց լեզուն (իմա՝ ազգը), հայրենիքը եւ մշակույթը ազգային հավիտենական արժեքներ են, կարեւոր են բոլոր ժամանակներում։ Այսօրվա հային, Հայաստանին Ձեր կարծիքով ի՞նչ կարող են տալ դրանք՝ ներկա համապարփակեցման համաշխարհային գործընթացներում:

— Փոքրաթիվ ժողովուրդների գլխավոր զենքերից մեկը հենց իրենց ազգային, ուրիշներից իրենց տարբերակող հիմնարար հատկանիշների պահպանումն է: Դրանք հենց ազգային մնայուն արժեքներն են, որոնք կերտվել են հազարամյակներով՝ սերունդների միջոցով: Դրանց անտեսումն էլ հենց կհանգեցնի ձուլման՝ համաշխարհային համահարթեցման գործընթացներում: Ծաղկեփունջը այնքանով է սիրուն լինում, երբ տարբեր ծաղիկներից է փնջվում եւ ամեն մեկն իր ուրույն բույրով, գույնով է հարստացնում ծաղկեփունջը: Իսկ համաշխարհային կառավարման ձգտողները, “գլոբալիզացիա” անվան տակ թաքնվելով կամ սիոնականությամբ ու մասոնականությամբ փորձում են համահարթեցնել, միադեմ դարձնել մարդկությանը՝ ոչնչացնելով ազգերը, նաեւ մեզ՝ հայերիս: Եվ ազգային արժեքները միակն են, որ մեզ տալիս են դիմադրելու, հաղթելու կարողություն: Զարմանալի է, բայց մեզանում կան ոմանք, ովքեր բացատրում են ճիշտ հակառակը. ասում են, թե մենք իբր կոչ ենք անում մեկուսացման, քարացածության, օտարից որեւէ բան չվերցնելու քարոզ ենք անում, սակայն դա այդպես չէ։ Մշակույթը եւ քաղաքակրթությունը փոխլրացնում, հարստացնում են միմյանց, բայց դա չպիտի արվի մեր ազգայինի կորստյան հաշվին, առավել եւս օտարի բարքերն ու կյանքը ուղղակիորեն պատճենահանելով, ավելին՝ վերցնելով օտարի ամեն մի երեւույթ (հատկապես՝ բացասական), դրանք մտցնելով հայ իրականություն, առանց հաշվի առնելու՝ այդ երեւույթը կհամապատասխանի՞ մեր պատմական զարգացմանը, մեր ժողովրդի աշխարհահայացքին, մտածողությանը, հոգեբանությանը… 

— Այսինքն՝ ազգային արժեքները նախապայմա՞ն են օտարին դիմադրելու եւ մեզ զարգացման տանելու:

— Այո՛, մեր ազգային արժեքները կարող են զարգանալ ոչ թե մեկուսացման մեջ, ինչում մեզ անհիմն մեղադրում են, այլ աշխարհի հետ մշակութային երկխոսությամբ, փոխհարստացմամբ: Այսօր մեր լեզվի մեջ շատ օտար բառեր կան, որոնք “հայացվել” են։ Սակայն երեւույթներ ու անհարիր բարքեր կան, որոնք օտար են եւ պետք է միանշանակ մերժվեն, որոնք մեզ համար անընդունելի են՝ ինչպես ասենք համասեռականության եւ աղանդավորականության օրինականացումը կամ գենդերային հավասարություն կոչեցյալը, ընտանիքի պլանավորումը եւ այլն։ Սրանք միանշանակ մերժելի են: 

— Այսինքն՝ գլոբալիզացիային դեմ եք, ինտեգրմանը կո՞ղմ:

— Իհարկե, կան երեւույթներ, որոնք կարելի է հայկական միջավայր բերել՝ պատվաստելով մերինի վրա, բայց հիմքը մերինը պետք է լինի։ Ասենք, բջջային հեռախոսն այսօր դարձել է անհրաժեշտություն աշխարհի գրեթե բոլոր ժողովուրդների համար։ Այսօրվա քաղաքակրթության ռիթմը պարտադրում է բջջային հեռախոս ունենալ: Եվ մենք վերցնում ենք այդ բջջային հեռախոսը, սակայն ինչո՞ւ դրա գործառույթները, գրառությունները չենք անում մեսրոպյան այբուբենով։ Վերցնենք օտարի լավը, պատվաստենք մերինով, դարձնենք մերը, եւ ոչ թե պատճենենք, կրկնօրինակենք, մեր լեզուն էլ դուրս մղենք՝ լատինատառ այբուբենով փոխենք: Նույնն է համակարգիչների առումով: 

— Ձեր օրինակը գիտատեխնիկական ոլորտից բերեցիք, բայց հիմա մշակութային ոլորտում պարտադրում են, որ միջազգային չափանիշներին համապատասխան երգ, երաժշտություն, պար, կինոնկար ստեղծենք։ Դրա մասին ի՞նչ կասեք:

— Եվրատեսիլի մրցույթի օրերին Բեյրութում էի։ Երբ մեր երգչուհին ելույթ ունեցավ, լիբանանահայերի մեծ մասը զարմացավ. սա հայուհի՞ է, թե՞ ոչ, իր երգածը հայերենի հետ կապ ունի՞, թե՞ ոչ: Ո՛չ հայկական երաժշտության ակունքները կային, ո՛չ հայերեն բառերի հնչողությունները, ո՛չ էլ երգչուհու շարժուձեւերն էին հայկական, իսկ հագած “տարազը” բնավ համահունչ չէր հայուհու կերպարին: Բայց չէ՞ որ նա Եվրատեսիլում Հայաստանը պիտի ներկայացներ եւ ոչ թե Եվրոպան կամ Թուրքիան։ 

— Նման դեպքերում ասում են, թե կարեւորը Հայաստանի անունը հնչեցնելն է: Ստացվում է այսպես՝ կարեւորն այն է, որ լինի Հայաստան, եթե նույնիսկ այդ Հայաստանն առանց հայահոգի է…

— Այ հիմա հանգեցինք մի կարեւոր խնդրի։ Ազգային արժեքները ընդհանուր մի համակարգ են կազմում։ Այդ համակարգում կան նաեւ համամարդկային արժեքներ, բայց առանց բուն հայկականի. դրանք անդեմ ու անզոր են, առանց հայկական երաժշտության ոգու, հայկական տարազի ընկալունակության, հայկական մտածելակերպի, հոգեբանության ու էության‘այդ համակարգը չգործող է: Հիմա դա աղավաղվել է՝ հայկականն են խառնում օտարի արժեքային համակարգին. հայանուն մարդիկ փորձում են հայկական բառերով թուրքական, արաբական, պարսկական մուղամա-նաղլային երաժշտության ճաշակ ձեւավորել, հայերենի հետ կապ չունեցող “երգեր” երգել, ինչն ավելի շատ խեղկատակություն է՝ անդուր եւ անիմաստ բառակույտերի հավաքածու: Եվ այսպես է արվեստի բոլոր բնագավառներում՝ թատրոնում, գրականության կամ նկարչության մեջ: Իսկ հայերեն երգն ունի իր ուրույն դեմքը, հոգեբանությունը։ Նույնն էլ՝ հայկական պարը։ Այսօր երբեմն քոչարի են պարում, որն ինչպես հայկական պարարվեստի ջատագով Գագիկ Գինոսյանն է ասում, ավելի շատ հիշեցնում է բրազիլիական լամբադան կամ սամբան, քան ազգային քոչարին, որովհետեւ չեն թափանցում այդ պարի էության խորքերը, իսկ քոչարին հայկական լեռնականների մարտական պարն է, ոչ թե քամակ խաղացնելու պար… Այսպես ձեւախեղվում ու աղավաղվում է ամեն բան, նաեւ հայկական խոսքը: Ահավոր է տեսնել ներկայիս մշակութային աղավաղումները… 

— Իռլանդացիներն իրենց “ստեպ” պարի հիմքով ժամանակակից երաժշտությամբ հիանալի պարարվեստ են ներկայացնում: Իմիջիայլոց, տեսակետ կա, որ “ստեպ” պարը, որը ոտքերի խրոխտ շարժումներով պար է, փոխառված է մեր նմանատիպ պարերից՝ ստեպ-ստեպ՝ քայլ առ քայլ…

— Շատ հնարավոր է, նրանք էլ հնդեվրոպական-արիական արմատներ ունեն եւ կարող են լինել մշակութային նմանություններ: Շատ կարեւոր է ամեն բանում բովանդակությունը նույնը պահել։ Ձեւը կարելի է փոխել, բայց ոչ այն աստիճանի, որ ձեւազրկությունը հանգեցնի բովանդակազրկության, կլինի դա թատրոն, քանդակագործություն, ճարտարապետություն եւ այլն: Այսօր Երեւանում տեսնում ենք նորակառույց շենքեր, հատկապես բարձրահարկ, որոնք նույն ձեւով կարելի է աշխարհի որեւէ տեղում կառուցել, ասենք՝ Չինաստանում, Արգենտինայում եւ այլուր. դրանք անարժեք շինություններն են։ Կան կառույցներ էլ, որոնք նույնպես բուն հայկական ճարտարապետական տեսք չունեն, սակայն վեր են խոյանում հայկական ճարտարապետության տարրեր պարունակելով… 

— Այսինքն՝ մեր ազգայինի հիմքի վրա գնանք համամարդկայինի, ազգայինն ու համամարդկայինը համադրելի դարձնենք, ոչ թե հակադրելի, իսկ որ ավելի վատ է՝ ճնշենք մեր ազգայինը:

— Եվ դրանով ոչ միայն կզարգացնենք մեր ազգայինը, այլեւ մեր ներդնումը կունենանք համաշխարհային քաղաքակրթության մեջ, կզարգացնենք նաեւ համամարդկայինը: Ազգայինով պիտի գնալ դեպի համամարդկայինը եւ ոչ թե այդ համամարդկայինը անդեմորեն պատճենել ու կիրառել։ Այսօր օտարին չես զարմացնի կիսամերկ հայուհու տեսարանով՝ արեւելյան կամ արեւմտյան երաժշտության ներքո: Ովքեր ուզում են արաբերեն լսել կամ պարել՝ կան հոյակապ արաբ երգիչ-երգչուհիներ, որոնց էլ կնայեն ցանկացողները, նաեւ հենց հայերը: Սփյուռքահայը երբ դիտում է հայկական պետական (հանրային կոչեցյալ, իրականում՝ հանրատնային — Գ. Յ.) հեռուստատեսությունը, պարզապես փնտրում է հայկական ինչ-որ բան, բայց պատկերացրեք՝ չի գտնում: Կարճ ժամանակ առաջ ցավալի մի իրողություն արձանագրեցի. երբ Հայաստանից գնում ենք բարեկամների ու հարազատների մոտ, ուզում ենք անպայման հայկական նվերներ տանել, որոնց վրան հայերեն գրված լինի, ինչը հաճելի է սփյուռքի հայերի համար։ Պատկերացրեք՝ մեծ խնդրի առաջ կանգնեցի, երբ հայկական արտադրանքի վրա հայերեն գրված գնապիտակ չտեսա: Սա ոչ միայն անգրագիտություն է, այլեւ՝ ազգադավություն: Հետո երկար ժամանակ ման էինք գալիս, որ գտնեինք մի գիրք, որը լինի հայ մանուկի հոգեբանությանը, նկարագրին հոգեհարազատ, որ սփյուռքահայ մանուկի հայապահպանմանը նպաստի, այնտեղ չլինեն միայն Փարիզի էյֆելյան կամ Պիզայի աշտարակները, Ջորջ Վաշինգտոնի կամ Նյու Յորքի Ազատության արձանը կամ նման բաներ, այլ լինեն Արարատները, Սեւանը, Գառնին, Գեղարդը, Էջմիածինը, Հայկ Նահապետը, Երեւանի հուշարձանները, մեր խաչքարերն ու կոթողները, մեր անցյալն ու ներկան: 

Հանրակրթական ոլորտում էլ դժվար թե գտնես այնպիսի գրքեր կամ դասագրքեր, որոնք բավարարեն այդ պահանջները:

— Մեր հակառակորդները հարվածում են հայոց արժեհամակարգին բոլոր ոլորտներում, դա լինի լեզուն, կրթությունը, գիտությունը, երգը, պարը, թատրոնը, կրոնը, հավատքը եւ այլն: Համակարգային հարձակումներին պիտի պատասխանել համակարգված ձեւով, իսկ մեր պետությունը դա չի իրականացնում, հայության մասնակի հակահարձակումներն էլ բռունցքված չեն: 

Տնտեսական ոլորտում կան հստակ պատժամիջոցներ, որոնք ստիպում են օրինազանցին խստագույնս հատուցել, նույնիսկ քրեական պատժամիջոցներ կան: Իսկ լեզվախախտը կամ ազգային արժեքներն ապականողը խստորեն չի պատժվում, ուր մնաց՝ դատապարտվի։ Այդ օրինախախտը հանկարծդառնումէ հայրենասեր, քանզիբարեգործէ: Արդյո՞ք դրամական մեղմ պատժի գործելակերպը չէ ազգակործան երեւույթների պատճառը:

— Միայն դրամական պատժով էլ դժվար կարգավորվի: Բայց դա իհարկե ազդեցիկ լծակ է: Նման միջոց պետությունը կիրառում է իր օրինախախտ (լեզվական կամ այլ ոլորտում) քաղաքացու նկատմամբ՝ օրինական դաշտ բերելու նպատակով, մի բան, որը մեզ մոտ չի կատարվում: Զարմանում եմ՝ ճանապարհային ոստիկանությունը երթեւեկության կանոները խախտած վարորդներին կամ հետիոտներին երբ տուգանում է՝ շատ ճիշտ է անում, հարկայինը նույնպես տուգանում է անբարեխիղճ հարկատուներին եւ այլն (այս պահին մի կողմ թողնենք անարդարություններն այդ ոլորտներում)։ Սակայն տեսնում ենք, որ Լեզվի պետական տեսչությունը նման գործունեություն չի ծավալում, իսկ եթե մի քանի տուգանումներ էլ լինում են՝ չնչին պատիժներ են. օրինախախտը տուգանվելուց հետո շարունակում է իր գործը՝ պատրաստ նոր չնչին տուգանումների: Շատերը նույնիսկ չգիտեն, որ ՀՀ-ում Լեզվի պետական տեսչություն գոյություն ունի: Մինչդեռ պիտի դողային այդ պետական մարմնից… 

Մեզ հայկական հզբոլլահական շարժում է պետք 

— Մամուլում շրջանառվեց, որ Լեզվի պետական տեսչության աշխատակիցները համագործակցում են օրինախախտների հետ:

— Սա մի այնպիսի ոլորտ է, որտեղ կոռուպցիոն ռիսկերը շատ մեծ են։ Դժբախտաբար, չեն կարողանում (կամ չեն ցանկանում) գտնել կաշառատու անձանց եւ կաշառառու տեսուչների։ Լուրեր են շրջում, թե լեզվատեսուչները հասկացնում են օրինախախտներին, որ որոշակի գումարի դիմաց կարող են ազատվել իրավական գլխացավանքից, դատարան գնալու եւ հետագայում 2-3 հարյուր հազար դրամ տուգանք մուծելուց, չնայած շփացած գործարարների համար դրանք փողեր չեն: 

— Կրթության ոլորտում էլ պարբերաբար խոսում են հակակոռուպցիոն պայքարի մասին, բայց…

— Այո՛, նախարարությունն ահազանգում է, թե դպրոցական ֆոնդ կոչվածին գումարներ մի տվեք, բայց տնօրեններն անտեսում են: Ի՞նչ փաստեր են ուզում, եթե գիտեն, որ նման բաներ բացահայտորեն արվում են բոլոր դպրոցներում, ուրեմն՝ գիտեն նաեւ որտեղ փնտրել մեղավորին, ու՞մ աչքին են թոզ փչում: Դպրոցականի ծախսը քիչ է, հիմա էլ դպրոցի ծախսերը պիտի հոգան ծնողները, սա բարբարոսություն է: Կամ՝ դասագրքերը դպրոցներում գումարով են բաժանում. իսկ տարվա վերջում դրանք հավաքում են բոլորից, բայց չէ՞ որ դասագրքերն արդեն գնողի սեփականությունն են, ի՞նչ իրավունքով են հետ վերցնում՝ առանց գումարը վերադարձնելու: Սա կոռուպցիա չէ՞: Մասնագիտական տետրեր են վաճառում դպրոցներում, ինչ-որ պատի թերթեր կամ ծանոթի գրքեր ու տոմսեր… Ո՞րն ասենք: Ամենաթողություն է: 

— Նույն ամենաթողությունն է նաեւ հավատքային առումով։ Աղանդավորների բազմացումն այլեւս վտանգավոր է: Դուք հավատքին ինչպե՞ս եք վերաբերվում:

— Ես հավատացյալի դասական իմաստով քրիստոնյա չեմ, անձնապես հավատում եմ հարության գաղափարին եւ քրիստոնեության որոշակի հայացված տարբերակին համամիտ եմ, բայց նաեւ ընդունում եմ, որ մենք մինչքրիստոնեությունն ունեցել եւ այսօր ել ունենք մեր ազգային հավատքը։ Ինքս ինձ համարում եմ արիա-քրիստոնյա։ Մեզ համեմատում եմ ճապոնացիների հետ. կան բուդդայական ճապոնացիներ, ովքեր երբեք չեն հրաժարվում իրենց ազգային հավատամքից, որը կոչվում է սինտոականություն: Մենք էլ կարող ենք համադրել հեթանոսությունն ու արիա-քրիստոնեությունը, որովհետեւ ազգային հավատքն ընդունում եմ որպես ազգային արժեհամակարգի մի մաս։ Մենք օտար կրոնական գաղափարախոսությունն ընդունել ենք, բայց ժամանակի ընթացքում որոշակիորեն, շեշտում եմ՝ որոշակիորեն ազգայնացրել ենք։ Մեր եկեղեցին ազգայնացված է, Հայ եկեղեցի է կոչվում եւ ոչ թե, ասենք, Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցի, որը տարբեր ազգություններ է ներգրավում իր հոտում՝ ներառյալ հայազգիներ։ Բայց մեր փոքրիշատե ազգայնացված եկեղեցին պետք չէ մերժի մեր ազգային՝ հեթանոսական հավատը: Մեր եկեղեցին մինչքրիստոնեական շրջանը վայրենության շրջան է համարում։ Այդպես չի կարելի։ Նույնիսկ արաբները, որ իսլամի ստեղծիչ ազգն են, չեն ընդունում, որ իրենք մինչ իսլամը քաղաքակիրթ չեն եղել, ասում են, որ մինչեւ Մուհամմեդի գալուստը պարզապես մեկ Աստուծո գաղափարին ծանոթ չեն եղել, բայց ունեցել են մեծ քաղաքակրթություն, զարգացած գրականություն, եւ նրանք նախանձախնդիր են մինչիսլամական շրջանի արաբական քաղաքակրթության նվաճումները քարոզելու հարցում, հպարտանում են, ի ցույց են դնում, փոխանցում սերունդներին: Իսկ մեր դեպքում, դժբախտաբար, եկեղեցին ժխտողական դրսեւորումներ է ունեցել եւ ցայսօր էլ ունի։ Պարզապես տգիտության կամ սնապարծության դրսեւորում է սա: Նույնիսկ հանդիպում ենք այնպիսի արտառոց եւ խեղաթյուրյալ տեսակետների, թե քրիստոնեության ընդունմամբ սկսվեցին հայկական մշակույթը եւ հայ ազգի ձեւավորումը… Վերը նշեցինք, որ կա սրբազան եռամիասնություն՝ Հայրենիք, ազգ, մշակույթ։ Սրանք մեկը մյուսից անջատ չեն կարող լինել։ Հետեւաբար, երբ ասում են, թե քրիստոնեության ընդունմամբ սկսվեց հայկական մշակույթը, դա նշանակում է, որ մինչեւ այդ հայ ազգ չի եղել: Մի՞թե այնքան տգետ են, որ չեն հասկանում, թե դրանով ջուր են լցնում մեր թշնամիների ջրաղացին։ Ո՛չ, սիրելիս, մինչեւ քրիստոնեություն մենք ազգ եղել ենք ու փառահեղ ազգ ենք եղել, ունեցել ենք մեր ամեն ազգայինը, մեր արժեհամակարգը: Անձնապես չեմ ընդունում Հին Կտակարանն իր սին առասպելաբանությամբ, դրանում առկա անբարոյականությամբ։ Ինչքան էլ փորձեն մեր կղերականները, քրիստոնյա աստվածաբանները դրանց այլաբանական ինչ-որ մեկնություններ տալ, միեւնույնն է՝ այնտեղ քարոզվում են օտարի ընտրյալությունը, ընտանեկան ու հանրային հարաբերություններում անբարոյականությունը, տարբեր տեսակի խաբեբայությունները, սեռական սանձարձակությունները, արյունապղծությունները եւ այլն։ Այսօրվա, ինքն իրեն հարգող մարդն ինչպե՞ս կարող է նման այլանդակություններ հանդուրժել: Իսկ գուցե աղանդավորականները հենց նման դաստիարակության հետեւանք են… 

— “Լուսանցք”-ը փորձում է պարբերաբար այդ հաշտեցման համար ներկայացնել ե՛ւ հին հավատքը, ե՛ւ նոր կրոնը, իսկ թերթի էջերում առաջարկվել է արիա-քրիստոնեության համադրվող տարբերակը: Որպես մտավորական ու որպես երկու հավատքների միջեւ կանգնած անձնավորություն, ի՞նչ վերաբերմունք ունեք այս տեսակետի նկատմամբ:

— Քիչ առաջ ասում էի, որ երկուսն էլ ընդունում եմ, իհարկե քրիստոնեության բացառությունները վերը նշեցի: Շատ հետաքրքրական մի բանի հանդիպեցի վերջերս. Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը մի ելույթում բառացիորեն ասում է հետեւյալը՝ “Ես հայ ազգից դուրս քրիստոնեություն չեմ ընդունում”։ Պատկերացնո՞ւմ եք, Հայոց կաթողիկոսն ասում է, որ իր համար հայ ազգից դուրս քրիստոնեություն չկա: Հստակ է, որ նա ազգը գերադասում է կրոնից՝ քրիստոնեությունից։ Նման բան Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցում կամ որեւէ այլ եկեղեցում չի կարող ասվել, այդ եկեղեցիներում գերադասվում է քրիստոնեությունը: Բայց չէ՞ որ ազգերն են ստեղծում կրոնները, ոչ թե հակառակը: Կաթոլիկ եկեղեցին բազմազգ եկեղեցի է՝ ի տարբերություն մերինի։ Մեր եկեղեցին հասկացավ, որ Գրիգոր Պարթեւի բերած-պարտադրած այդ նոր գաղափարախոսությունը, որ կրոնական քողի տակ է, չի համապատասխանում մեր ազգի էությանը եւ փորձեց այդ գաղափարախոսությունը վերջինիս հարմարեցնել: Շատ հեթանոսական տոների ու ծեսերի “հագցրեցին” քրիստոնեական քողեր եւ մոռացան իրենց պապերի անցյալը: 

— Վերադառնանք Հայաստանի ներքին քաղաքական կյանքին, ընդդիմություն-իշխանություն անցուդարձերին:

— Ճիշտն ասած, ինձ համար այսօր երկու հակառակորդ գլխավոր կողմերի գործելակերպն էլ անընդունելի է։ Չի կարելի հատկապես ԶԼՄ-ներով իրար վարկաբեկել, թուքումրել, իրար թշնամի դիտարկել: Հակառակվել կարելի է գաղափարապես կամ գործելակերպի տարբերությամբ, բայց թե՛ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի, թե՛ Սերժ Սարգսյանի ճամբարում գործում է մի 5-րդ շարասյուն, որն էլ խնդիրը տարավ առճակատման: Կարողացան միեւնույն ազգի տարբեր հատվածներում իրար նկատմամբ ատելություն սերմանել այն աստիճան, որ փոխադարձ թշնամության հասցրեցին, մի բան, ինչը չեմ ընդունում։ Երկու կողմերն էլ թույլ տվեցին ճակատագրական սխալներ, ինչն էլ հանգեցրեց մարտյան ողբերգությանը: Ինքս որեւէ մեկին կողմնակից չեմ եւ, կարծում եմ, շատերի մոտ է հարց առաջանում քաղաքական երրորդ ուղղության ի հայտ գալու առումով։ 

— Արդեն հայտարարում են, որ ձեւավորվում է երրորդ ուժ…

— Մեծագույն անհրաժեշտությունը կա այդ երրորդ ուժի, որովհետեւ տեսել ենք թե՛ Լեւոնի նախագահական ժամանակաշրջանը, թե՛ Ռոբերտ-Սերժ զույգի իշխանության ավելի քան 10 տարվա ժամանակաշրջանը… 

— Իրեն երրորդ ուժ հռչակած քաղաքական դաշինքը՝ “Թերջանի ֆորմատ” անվանումով, փաստորեն, նույն ժողովրդավարական-ազատական գաղափարներ կրողներն են, ինչպես առկա իշխանությունն ու ընդդիմությունը:

— Դրանք ձեւականություն են խաղում, երրորդ ուժի գործառույթներ են ստանձնել որեւէ մեկին ծառայություն մատուցելու համար: Կա նաեւ “Համերաշխություն” շարժում եւ այլն։ Մարդիկ, ովքեր երբեւէ չեն փայլել իրենց հասարակական կամ քաղաքական գործունեությամբ, էլ չեմ ասում գիտական, մանկավարժական ունակություններով, ինչպե՞ս կարող են հանդես գալ որպես երրորդ կամ չորրորդ ուժ: 

— Քաղաքական ուժեր էլ կան, որոնք տարբեր գաղափարներ են դավանում, բայց միավորվում ու իրենց հայտարարում են նոր ուժ (քանի որ դեռ իշխանության մեջ չեն եղել) եւ հիմա էլ իրենք են ցանկանում իշխանության անցնել:

— Միայն ազգային եւ համամարդկային արժեքների վրա հիմնված մարդկանց հավաքականությունը կարող է ձեւավորել նոր քաղաքականություն: Ազգայնական հզոր ուժ է պետք ստեղծել: Մի շարժում է պետք, որը պայմանականորեն կարող եմ կոչել հոգեվերանորոգչական շարժում, որը մեր ազգին կարող է ճիշտ ուղու վրա բերել մի նոր, հուժկու վերելքով: Հոգեվերանորոգչական շարժումն է, որ կապահովի վերադարձը դեպի ազգային արժեքներ, դեպի մարդկային արժեքներ եւ, իհարկե, վերադարձը դեպի Գերագույն Էությունը եւ ոչ թե դրանց կեղծ՝ օտար բառով ասած՝ իմիտացիային: Իսկ ժողովրդավարական ու ազատական եվրաարժեքները բոլորս էլ գիտենք (իրենք էլ գիտեն), որ կեղծավորության գործիքներ են: Անհրաժեշտ է կամք դրսեւորել եւ նախկին սխալները թույլ չտալ, շարժվել դեպի առաջ՝ հենվելով մարդկային եւ ազգային համադրելի արժեքներին՝ մեր պատմության փորձի վրա հիմնվելով եւ այլ ժողովուրդների փորձը հաշվի առնելով: 

— Դուք իրակա՞ն եք համարում ազգայնական իշխանությամբ Հայաստանի լինելիությունը:

— Հայաստանի լինելիությունը տեսնում եմ նման մարդկային ու ազգային հուժկու շարժման իշխանության գալով եւ ոչ միայն։ Նաեւ հանրությունում գերիշխող դիրք ունենալու, այդ գաղափարները կենսակերպ դառնալու մեջ եմ տեսնում: Այսինքն՝ համեմատելով ասեմ, մի հայկական հզբոլլահական շարժում է պետք, մարդկային համախումբ, որին հաղթելու հավանականությունը չնչին է, որովհետեւ հենված են իրենց արժեհամակարգի վրա: “Հզբոլլահ”-ի դրական օրինակը պատճենելուն էլ դեմ եմ, որովհետեւ մենք ունենք մեր աշխարհահայացքը, մեր սկզբունքները, մեր թշնամիները, բայց կարելի է ստեղծման ձեւը ստեղծագործաբար ընդօրինակել։ Նրանք էլ սկսեցին փոքր շարժումով, մի քանի տասնյակ հոգի էին, սակայն այսօր բազմաբյուրանոց կառույց են, որի դիմացն Իսրայելը, ԱՄՆ-ն ու Եվրոպան են կանգնած, բայց չեն կարողանում խորտակել։ Նրանց կամքն անսասան է: Ինչո՞ւ, որովհետեւ նրանք առաջին հերթին զինված են ոգով, ազգային նպատակներով, որոնք հենված են ազգային, մարդկային ու կրոնական իրական արժեքների վրա: Այո՛, հզոր են նաեւ ռազմական զենքով, որը ոգով ուժեղի ձեռքին է միայն հաղթանակներ կերտում: 

— Թե ՀՀ-ի ներքին քաղաքականությունը ինչպիսին կլինի նման արժեքներ կրող ազգային իշխանության դեպքում՝ գրեթե ներկայացրեցիք, իսկ արտաքին քաղաքականությունն ինչպիսի՞ն կլինի, ասենք՝ Թուրքիայի եւ մեր այլ հարեւանների հանդեպ, Արցախի եւ այլ պատմական տարածքների հարցում:

— Նախ ասեմ, որ միանշանակ այնպիսի քարոզչություն է պետք, որ Արցախն ու ազատագրված տարածքները Հայաստանի անբաժան մասն են։ Զիջումների մասին նույնիսկ ակնարկները պետք է դատապարտվեն, ուր մնաց խոսվի զիջումներից կամ փոխզիջումներից: Արցախը Հայաստան է եւ վե՛րջ, սա պիտի լինի մեր Հայրենիքի այդ երկրամասի նկատմամբ մեր մոտեցումը: Թուրքիայի նկատմամբ էլ միանշանակ պետք է ասվի՝ Թուրքիան եւ Ադրբեջանը մեր թշնամի պետություններն են, որոնք ունեն Հայաստանը եւ ընդհանրապես հայությունը վերացնելու ռազմավարական հեռահար ծրագրեր, եւ պետք չէ շատ խելոք լինել սա գիտակցելու համար: Նման փաստի գոյությունը պիտի զգոն պահի մեզ ու անիմաստ “սիրախաղերի” չմղի, ինչպես այսօր անում է ՀՀ նախագահը՝ դավաճանելով ազգի ոգուն եւ նժդեհականությանը, որից պարբերաբար բարբաջում են ինքն ու իր կեղծ-ցեղակրոն (ավելի դիպուկ՝ ցեխակրոն) ՀՀԿ-ն: Մյուս հարեւանի՝ Վրաստանի հետ, պիտի կարծրորեն բանակցել Ջավախքի հարցում։ Հասկացնել է պետք, որ թեեւ վրացական պետության կազմում է Ջավախքը, բայց այդ տարածքը հայոց հայրենիքի մի մասն է: Եթե վրացիներն այնքան խելոք կգտնվեն, որ գոնե հոգեւոր-մշակութային ինքնավարություն տան ջավախքահայերին, ապա կարելի է որոշակի ժամանակ հանդուրժել նման իրավական կարգավիճակը, այլապես ամեն կերպ պետք է օժանդակել մեր հայրենակիցներին՝ ազատագրվելու վրացական բռնագրավման լծից (գիտենք, թե վրացիք ինչ հիմարություն եւ հանցագործություններ արեցին Հարավային Օսիայում, ինչը երբեք թույլ չենք տա անել Ջավախքում): Բայց պիտի գիտակցենք, որ ինքնավարությունը չի նշանակում, թե Ջավախքը հավիտյանս պետք է մնա Վրաստանի կազմում: Մեր երազած հզոր ազգայնական Հայաստանը նման հարցերին ավելի ուրիշ լուծումներ կտա… 10 տարի իշխանության գլխին գտնվող ՀՀԿ-ն եթե առաջնորդվեր ցեղակրոնությամբ, այսօր, օգտվելով տարածաշրջանում ստեղծված նոր իրադրությունից, կլուծեինք նաեւ Ջավախքի հարցը, սակայն նույն ՀՀԿ-ականները չեն էլ ուզում լսել Ջավախքի մասին՝ փաստորեն դավաճանելով հայոց ազգային էությանը։ Մեր արտաքին քաղաքականությունն ավելի սերտ կապեր պետք է հաստատի Իրանի եւ արաբական արեւելյան առաջադիմական ուղղության երկրների հետ, նաեւ՝ Հարավային՝ Լատինական Ամերիկայի հայրենասիրական վարչակարգեր ունեցող երկրների (Կուբա, Վենեսուելա, Բոլիվիա եւ այլն), Չինաստանի, Ճապոնիայի եւ Հնդկաստանի հետ, այսինքն՝ պետք է միանալ ստեղծվող նոր՝ բարի առանցքին, ի հակադրություն չարի առանցքի, որը գլխավորում են ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան ու Իսրայելը, որոնց դաշնակիցներն են մեր տարածաշրջանի երեք պետություններ՝ Թուրքիան, Ադրբեջանը եւ Վրաստանը, որոնք պետական ցեղասպանության քաղաքականություն են տարել եւ այսօր էլ տանում են: 

— Սփյուռքահայ հայրենաբնակ մտավորականն ի՞նչ կասի Հայրենիք-սփյուռք կապերի մասին:

— Վերջերս ստեղծվեց սփյուռքի հարցերի պետական կոմիտե, որը գուցե շուտով ստանա նախարարության կարգավիճակ։ Սա ողջունելի է, բայց կարելի էր միանգամից հայապահպանության նախարարություն ստեղծել, որում սփյուռքի բաժին կլիներ: Նման առաջարկի նաեւ ձեր թերթում եմ հանդիպել: Կառույցի խնդիրների առավել արդյունավետ լուծման համար նախընտրելի պիտի լիներ, որ այդ կառույցի կարգավիճակը ոչ թե պետական, այլ հասարակական լիներ։ ՀՀ-ն պետք է ունենա հստակ քաղաքականություն սփյուռքի նկատմամբ, որին պետք է նայել ոչ միայն “կթու կովի” տեսանկյունից: Սփյուռքահայությունը, բացի դրամա-տնտեսական լծակ լինելուց, լուրջ քաղաքական ու դիվանագիտական գործոն է, ում հետ փոխշահավետ համագործակցությունը կարող է մեծապես նպաստել Հայաստանի միջազգային վարկի բարձրացմանը: 

— Բոլորն ասում են՝ սփյուռքը պիտի հայաստանակենտրոն լինի, այսինքն՝ Հայաստանը ոչինչ չտա՞ սփյուռքին:

— Չէ՛, չէ՛, ճիշտ հակառակը, երկու կողմերն էլ մեկը մյուսի նկատմամբ ունեն իրավունքներ ու պարտականություններ, մի բան, որը չի գիտակցվում երկու կողմում էլ, կամ՝ գերադասվում են իրավունքները: Սփյուռքում շատ են ասում, թե Հայաստանը մեզ համար ի՞նչ է անում, բայց նույն հարց տվողը չի ասում՝ իսկ ես ի՞նչ եմ անում հայրենիքիս համար։ Նույնն էլ այստեղ է, ասում են՝ սփյուռքի ինքնությունը մենք ենք պահպանում, առանց մեզ սփյուռք չի լինի եւ այլն: Այո՛, ճիշտ է, սփյուռքի հայապահպանության գործում Հայաստանի դերն անուրանալի է, քանզի մենք ասորիների կամ քրդերի նման չենք, որոնք պետություն չունեն ու ավելի ծանր վիճակում են: Սակայն սա չի նշանակում, որ սփյուռքին վերամբարձ տոնով պետք է մոտենալ։ Խոսում են Հայաստան-սփյուռք համագործակցությունից, բայց մարդկային տարրական անձնային գործակցության մակարդակներում պատշաճ հարաբերություններ չկան: Համագործակցությունն առաջին հերթին սկսվում է ճանաչողությամբ, եթե մեկի հետ պիտի գործակցես, սկզբում պետք է ճանաչես նրան, ընթացքում կձեւավորվի փոխադարձ վստահություն, որն էլ հետագայում կամրապնդվի տարբեր տեսակի գործերով: Հիմա, երբ իրար չեն ճանաչում Հայաստանն ու սփյուռքը, ինչպե՞ս պիտի գործակցեն, միայն սփյուռքահայի հայրենասիրությա՞նն ապավինելով: Նման բան արդեն եղել է, սակայն բավական է մեկ սխալ ՀՀ իշխանությունների կողմից, եւ սփյուռքահայը հեռանում է, քանզի վստահության հողն ամուր չէ: Հետո՝ սփյուռքն էլ շատ բարդ ու հարաշարժ “մարմին” է, դինամիկ մի վիճակում է, նույնիսկ գաղթօջախների մի մասը մյուս մասի արածը չգիտե, միմյանց հետ շփում չունեն, օրինակ՝ Դամասկոսի հայը տեղյակ չէ Կամիշլիի հայի վիճակից, սա միայն Սիրիայի վերաբերյալ եմ ասում: Այ սա էլ պետական կարեւոր խնդիր է՝ ճանաչել սփյուռքը եւ սփյուռքահայերին միմյանց ճանաչել տալ, մի բան, որը չի կատարվում: Այսօր եթե չլինեն հաղորդակցության միջոցները կամ գնացող-եկողները, ես, որ Լիբանանից եմ, չգիտեմ, թե լիբանանահայությունն ի՞նչ է անում, ասենք՝ ի՞նչ թատերական ներկայացումներ են ներկայացվում, ի՞նչ գիրք են տպագրել Անթիլիասում եւ այլն։ Տեղյակ չենք, կարծես ուրիշ ազգեր լինենք: Մենք մեր տներում նստած կարող ենք իմանալ, թե ի՞նչ է կատարվում Չիլիում, Հունաստանում, Սոմալիում կամ աշխարհի որեւէ անկյունում, ովքեր ինչ բան են անում, բայց մեր գաղթօջախներից տեղյակ չենք. օրինակ՝ 2,5 մլն. ռուսաստանյան սփյուռքը կարծես մեզ համար ֆիջիցիներ են կամ ավելին՝ մարսեցիներ, անտեղյակ ենք՝ ի՞նչ են անում, ինչպե՞ս են ապրում, ի՞նչ հաջողություններ ունեն կամ ի՞նչ ցավեր ու հոգսեր: Չգիտենք, թե ավելի քան 100.000-անոց աբխազահայությունն այսօր ի՞նչ վիճակում է։ Նախ՝ պետք է ճանաչենք, մերձենանք, հետո էլ փորձենք համատեղ լուծել բոլոր հիմնահարցերը: Հուսով եմ, որ նման պետական քաղաքականության հիմքում կդրվի սփյուռքի ճանաչողության խնդիրը։ Լինում են խորհրդաժողովներ, որոնք հիմնականում զբոսաշրջության են վերածվում, նույնն էլ համահայկական խաղերն են, “Բազե” կոչված երիտասարդական հավաքները: Իհարկե լինում են առկայծումներ, ինչ-որ միջոցառումներ, հայկական շաբաթներ ու միամսյակներ՝ որեւէ երկրում, բայց կարճ ժամանակ անց նորից խամրում են: Չկան հետեւողականություն ու համակարգվածություն: 

— Երկքաղաքացիությունը կնպաստի՞ փոխադարձ ճանաչմանն ու առկա խնդիրների կարգավորմանը:

— Կարծում եմ՝ ոչ: Երկքաղաքացիություն հնարավոր է, որ ձեռք բերեն միայն նրանք, ովքեր ունեցել են մի ժամանակ կամ խորհրդային անձնագիր կամ ՀՀ-ի քաղաքացի են եղել եւ ուրիշ քաղաքացիություն ձեռք բերելու համար հրաժարվել են դրանից: Հիմա նրանց մեծ մասը կդիմի, որն էլի դրական մոտեցում է։ Ժամանակ առաջ լինելով Լիբանանում, ասեմ՝ հունիսի սկզբին այսպիսի վիճակ ստեղծվեց՝ դեսպանատունը հայտարարեց, որ ով ուզում է ՀՀ քաղաքացիություն ստանալ, թող դիմի ՀՀ դեսպանատուն: Հայտերն ընդունվեցին բառացիորեն 7-10 օրում. “էյֆորիայի” վիճակ էր, բոլորը խանդավառված գնում էին դեպի դեսպանատուն՝ ինչպես ուխտագնացության: Սակայն, հետագայում, երբ բացահայտեցի իրականությունը, հասկացա, թե շատերն ինչ են հասկանում երկքաղաքացիություն ասելով: Որեւէ պետության քաղաքացիությունը ենթադրում է ե՛ւ իրավունքներ, ե՛ւ պարտականություններ։ Մերոնք դժբախտաբար հասկանում են միայն իրավունքների մասը, իսկ այն պարզ պայմանները, որ պետք է իմանալ հայերեն, իհարկե ոչ բանասերի մակարդակով, ՀՀ Սահմանադրությունը, իհարկե ոչ անգիր անելով եւ այլ ընդհանուր գիտելիքներ, ոմանք դրանից դժգոհում էին, բայց ասում էին՝ կսովորենք։ Մանավանդ թուրքախոսները չէին ցանկանում հայերեն սովորել, բայց ուզում էին ՀՀ քաղաքացիություն ստանալ: Դիմողների մեծագույն մասը հրաժարվեց, գիտե՞ք հիմնականում ինչու, շատ ամոթանքով եմ ասում, բայց փաստ է. աղաղակում էին, թե մեր որդիները ինչո՞ւ պիտի ծառայեն ՀՀ բանակում։ Լիբանանում պարտադիր զինծառայություն չկա, իսկ երկքաղաքացիության օրենքում գրված է, որ այն անձինք՝ ովքեր չեն ծառայել այլ երկրի զինված ուժերում, պարտադիր պետք է ծառայեն ՀՀ բանակում, այսինքն՝ նրանց պարտադրվում է ծառայել ՀՀ բանակում, որից սարսափելիորեն խուսափում էին։ Ոմանք մեջբերում էին, թե հայկական բանակում խաղաղ պայմաններում տարբեր տեսակի այլանդակությունների պատճառով տղաներ են զոհվում եւ այլն: Ասում էի, որ դա պատճառ չէ, ճիշտ է, ՀՀ բանակում դատապարտելի բաներ լինում են, բայց հավիտյանս ռուսը կամ այլ մեկը չպետք է պահպանի մեր պետական սահմանները, փոխանակ հպարտանաք, որ ձեր որդիները ծառայելու են հայրենի բանակում, մի բան էլ խուսափում եք: 

— Հայաստանը նաեւ տարանցիկ գոտի են դիտում Եվրոպա մեկնելու համար:

— Այո՛։ Երբ հարցնում էի՝ ինչո՞ւ եք այդպես խանդավառված դիմում, պատասխանում էին՝ ինչ-որ տեղ, ասենք Եվրոպա գնալու՝ վիզա հանելու հարցում անհամեմատ հեշտ է ՀՀ անձնագրով դա անելը: Այստեղ էլ շահադիտական մոտեցումներ կային։ Ուզում են օգտվել ընձեռած իրավունքներից, բայց երբեք պարտավորություններ չունենալ։ Դա անհեթեթություն է։ Պետք է ավելի խիստ լինել, նոր պայմաններ առաջադրել, սփյուռքահայը գոնե ասենք վերջին 10 տարիների ընթացքում 3 տարի պետք է ՀՀ-ում ապրած լինի, սակայն չկա նման պայման։ Եթե երկքաղաքացիություն ակնկալողը տարին 3 ամիս էլ Հայրենիքում ապրած լիներ՝ դա էլ էր բավական Հայաստանն զգալու, սիրելու եւ նվիրվելու համար: 

— Ըստ էության աշխարհի շուրջ 100-120 երկրներում ապրում են 10-15 մլն. հայեր, եւ նրանք կարող են ավելի շատ գործեր անել, քան Հայաստանի դեսպանությունները, հյուպատոսությունները, եթե Հայոց պետությունն իսկապես պաշտպանի բոլոր հայերի իրավունքները: Գուցե այդ ժամանակ իրապես սփյուռքը հայաստանակենտրոն կդառնա, եւ եթե երկքաղաքացիությունն էլ չլինի, միեւնույնն է՝ բոլոր հայերն իրենց անձնական շահերը կկապեն Հայաստանի հետ: Սա մի սփյուռքի կոմիտեի խնդիր չէ, այլ համակարգված, համապետական անվտանգության ծրագիր է, հայության համապարփակ ծրագիր:

— Ձեր ասած վերջին դիտարկումները մեկը մյուսին չեն հակասում, նույնիսկ կարելի է մեկը մյուսին զուգորդել: Օրինակ՝ հենց խորհրդային ժամանակաշրջանի սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեն, բոլորը գիտեն, որ պետական գործառույթներ էր իրականացնում, նույնիսկ Կրեմլից թելադրված գործեր էր անում, անվտանգության որոշակի հարցեր էր լուծում՝ հետախուզության, հակահետախուզության՝ բայց կարգավիճակով հասարակական կազմակերպություն էր, պետական չէր: Հիմա, երբ ունենք սփյուռքի հարցերի պետական կառույց, ես դա ճիշտ չեմ համարում, որովհետեւ կան պետություններ, որոնք շատ զգայուն են իրենց ներքին գործերին, իրենց քաղաքացիների՝ թեկուզ հայազգի, գործերին միջամտելու հարցում: Օրինակ՝ ենթադրենք սփյուռքի հարցով պետական պատասխանատուն գնում է Սիրիա եւ ուզում է հանդիպել սիրիահայերի հետ։ Միջազգային ընդունված կարգի համաձայն, նա պարտավոր է դա համաձայնեցնել տեղական իշխանությունների հետ, այսինքն՝ ինքը որպես ՀՀ պետական ներկայացուցիչ պետք է դիմի տվյալ երկրի համապատասխան պետական մարմնին, նրանք էլ պետք է համապատասխան ձեւերով ուղեկցորդ եւ թարգմանիչ տրամադրեն եւ այլն: Բայց եթե այդ պատասխանատուն հանդես գար որպես հասարակական կառույցի ներկայացուցիչ, ինչպես ժամանակին սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեի նախագահ Վարդգես Համազասպյանը, ապա նման խնդիր չէր ծագի. ինքը “պետական մարդ” չէր լինի, սակայն որպես հասարակական կառույցի ղեկավար կկատարեր նաեւ պետական գործառույթներ: Սա արդարացնում էր խորհրդային տարիներին եւ հիմա էլ կարդարացնի: Կարծում եմ՝ այս սխալը հետագայում կուղղվի: Բայց սա չի նշանակում, թե պետք չէ պետական քաղաքականություն ունենալ սփյուռքի հանդեպ։ Պետք է, այն էլ՝ տարբերակված քաղաքականություն։ Վերցնենք՝ հունահայ գաղթօջախը։ Այնտեղ կան “դասական” սփյուռքահայեր, մոտ 2-3 հազար եւ կան Հայաստանից գնացածներ, ովքեր “դասականներին” գերազանցում են թվաքանակով, հայերենի իմացությամբ եւ այլն։ Նրանց միջեւ կան փոքրիկ հակամարտություններ, աշխարհահայացքային տարբերություններ. մի մասը դեռ շատ կապված են ՀՀ-ի հետ, մի մասն ընդհանրապես լքել է Հայրենիքը, շատ արագ ձուլվում է։ Այս բոլոր խավերի նկատմամբ չի կարելի միատեսակ մոտեցում ունենալ, որովհետեւ նույնիսկ նույն գաղթօջախում, նախկինում նույն տեղից տարբեր ժամանակներում տեղափոխվածների աշխարհահայացքների տարբերություններ կան։ Ուրեմն շատ նուրբ խնդրի ենք առնչվում: Հոգեբանական այս հարցերը առնչվում են նաեւ տվյալ պետությունների՝ Հայաստանի ու հայության նկատմամբ դիրքորոշումներին։ Օրինակ, իրանահայության հետ ավելի հեշտ է հարաբերություններ մշակել՝ հաշվի առնելով Իրանի պետության վերաբերմունքը, քան՝ Թուրքիայի, թեկուզ հայաշատ Ստամբուլի հայության հետ, որովհետեւ Թուրքիայի իշխանությունները հաստատ անվստահությամբ կհետեւեն իրենց հայազգի քաղաքացիների՝ ՀՀ-ի հետ հարաբերություններին: 

— Զբաղվել եք ազատագրված տարածքների վերաբնակեցման ու նաեւ հայրենադարձության հարցերով, փորձել եք հայրենադարձությունն ուղղել դեպի ազատագրված տարածքները։ Կա՞ն հաջողություններ, կա՞ սփյուռքահայության որոշակի հատված, որ կարող է լսել Ձեր կոչն ու կանչը:

— Դա իմ երազանքներից մեկն է, չգիտեմ կհաջողվի՞, թե ոչ, բայց դեռ պիտի փորձեմ: Անհրաժեշտ է ավելի շատ ժամանակ տրամադրել նման երազի իրականացմանը, ինչը հիմա, ցավոք, չունեմ։ Սա մի քանի անձերի խնդիր չէ, պետական մոտեցում է պետք… 

Չկա՞ որեւէ պետական աջակցություն

— Ընդհակառակը՝ կան պետական խոչընդոտներ, որոնք խանգարում են նման հայրենադարձությանը ե՛ւ ՀՀ-ում, ե՛ւ ազատագրված տարածքներում: 8-10 հազար սփյուռքահայեր հաստատվել են ՀՀ-ում, քանզի տարվա կեսից ավելին անցկացնում են Հայրենիքում, այսինքն կարելի է ասել՝ մասամբ հայրենադարձվել են (փորձում են հաստատվել)։ Սակայն նրանք բախվում են որոշակի խնդիրների, որոնք ինչ-որ չափով տարբերվում են տեղաբնակ հայերի խնդիրներից, ունեն որոշակի առանձնահատկություններ, ասենք՝ իրենց իրավական կարգավիճակը կամ անձնական բնույթի խնդիրները: Օրինակ՝ մեկի ազգանունը Մանուկօղլի է, Թուրքիայի քաղաքացի է, ժամանակին Մանուկյանը դարձրել են Մանուկօղլի եւ հիմա այդ անձը ինքն է ցանկանում ՀՀ փաստաթղթով դառնալ Մանուկյան, բայց մեր իշխանությունները նրա ազգանունը այդպես էլ Մանուկօղլի են թողնում։ Հասկանո՞ւմ եք՝ սա հոգեբանական ցնցում է առաջացնում մարդու մոտ։ Նա ասում է՝ տասնամյակներով Թուրքիայում մնացինք էրմենի. հայ էինք թուրքի համար, Հայաստան եկանք՝ թուրք եղանք հայերի համար, որովհետեւ այստեղ հենց “օղլի” են տեսնում՝ ասում են թուրք ես: Վրացիներն ու թուրք-ադրբեջանցիք հայերին ուծացրին՝ վրացացրին ու թուրքացրին, մենք մերիններին տեր չենք լինում: Սա ի՞նչ մոտեցում է: 

Իսկ եթե Մանուկօղլու օրինակը մասնակի դեպք չէ, ինչը նույնպես ցավալի է, ապա արդյո՞ք ընդհանուր առմամբ տեղական իշխանություններին ձեռք չի տալիս մեծաքանակ հայերի ներկայությունն իրենցգլխավորածտարածքներում։ Չէ՞ որ իրենք կօգտվեն նրանց աշխատանքի արդյունքից եւ այլ ծառայություններից:

— Դրական կողմն եք ասում իհարկե, սակայն պետական վերաբերմունքի բացակայություն կա։ Գուցե անհատապես որոշ պաշտոնյաներ շահ ունենալով նպաստում են մի քանի ընտանիքների վերաբնակեցմանը, սակայն դա հարցի լուծում չէ: Մենք ունենք մարդկային, ժողովրդագրական լուրջ խնդիր, որի լուծումն առավել առաջնային է: Եթե տարածքներն ազատագրված են, սակայն այնտեղ հայն իր կյանքը չի կառուցում, տեր չի լինում իր հողին, ապա մտածելու բան կա: Ուրեմն՝ ոմանք ազատագրված տարածքները հանձնելուն պատրաստ են… Ազգովի պիտի հասկանանք այս հիմնախնդիրը եւ վերաբնակեցնենք մեր հայրենիքի բոլոր հատվածները, հայրենադարձվենք ու շենացնենք մե՛ր երկիրը: Եթե Արեւմտյան Հայաստանն էլ ազատագրենք ու չվերաբնակեցնենք, էլի կկորցնենք: 

Հարցազրույցը՝ Անդրանիկ Թանգամյանի  

 “Լուսանցք” Թիվ  70,   5 – 11 սեպտեմբերի, 2008թ.

“Լուսանցք”  Թիվ  71,  12 – 18 սեպտեմբերի, 2008թ.

“Լուսանցք”  Թիվ  72, 19 — 25 սեպտեմբերի, 2008թ.

Երբ քաղաքական միտումով է նաեւ պատմությունը

Դեկտեմբերի 14, 2007

Հայ տեսակի ծագումն ու կազմավորումը 

Հայագիտության մեջ առավել արծարծված խնդիրներից մեկը եղել եւ մնում է հայության ծագման ու կազմավորման հարցը, ինչը մի շարք դեպքերում ցայսօր վիճահարույց է: Որտեղի՞ց է ծագում հայ ազգը, ո՞րն է նրա բնօրրանը, ե՞րբ է ձեւավորվել իբրեւ ինքնուրույն էթնիկ միավոր եւ ո՞ր ժամանակներից է հիշատակվում հատկապես հնագույն գրավոր հուշարձաններում: Այս հարցերի կամ դրանց առանձին կետերի խնդրահարույց լինելը պայմանավորված է ոչ միայն սկզբնաղբյուրների տեղեկությունների բազմազանությամբ, այլեւ երբեմն դրանցով զբաղվողների քաղաքական ու այլաբնույթ շահագրգռություններով, թեպետ առկա փաստերն ու ուսումնասիրության այսօրվա մակարդակը լիովին թույլ են տալիս պատասխանելու հայ տեսակի ծագմանն ու կազմավորմանը վերաբերող բոլոր հիմնահարցերին: Նպատակ չունենալով մանրամասն ներկայացնելու հիմնախնդրի ամբողջ պատմությունն ու վերլուծությունը՝ անդրադառնանք նախ հայերի ծագման մասին հին ու միջին դարերում գրի առնված ավանդազրույցներին, ընդհանուր գծերով ներկայացնենք պատմագիտությունում տարբեր ժամանակներում առավել տարածված տեսությունները (չնշելով մասնավոր կարծիքները), ապա՝ հարցի ուսումնասիրության այսօրվա վիճակը եւ Հայաստանի ու հայերի մասին պահպանված հնագույն տեղեկությունները:

Գրավոր ավանդությունները հայ ժողովրդի ծագման վերաբերյալ

Հայերի ծագման վերաբերյալ հին ու միջին դարերում գրի են առնվել մի շարք ավանդություններ, որոնցից հայագիտության տեսանկյունից (որպես սկզբնաղբյուրային պատմագիտական արժեք ունեցողներ) առավել մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում հայկականը, հունականը, հին եբրայականը, վրացականը եւ արաբականը:

Հայկական ավանդությունը

Ստեղծվել է դեռեւս վաղնջական ժամանակներում եւ առավել համապարփակ մեզ հասել Մովսես Խորենացու գրառմամբ: Ավանդության առանձին դրվագներ հիշատակվում են միջնադարի հայ մատենագիրների երկերում, որոնք 18-րդ դարում ի մի բերվեցին հայ նոր պատմագրության հայր Միքայել Չամչյանցի ­”Հայոց պատմության­” էջերում:

Ավանդության մեջ որոշակիորեն կարելի է առանձնացնել երկու շերտ: Առաջին՝ հնագույն շերտը, ստեղծվել եւ գոյություն է ունեցել նախաքրիստոնեական ժամանակներում: Հնավանդ զրույցի համաձայն, հայերը սերվել են աստվածազուն Հայկ նահապետից, որն առաջին եւ արարչագործ Աստվածների հսկա որդիներից էր: Ահա թե ինչպես է ներկայացվում հայոց նախնու ծագումը Մովսես Խորենացու գլխավոր սկզբնաղբյուրներից մեկի՝ Մար Աբաս Կատինայի մատյանի սկզբում. ­”Աստվածներից առաջիններն ահեղ էին եւ երեւելի, եւ աշխարհի մեծամեծ բարիքների պատճառ, աշխարհի ու բազմամարդության սկիզբ: Սրանցից առաջ եկավ հսկաների սերունդը… Սրանցից մեկն էր եւ Հապետոսթյան Հայկը­”… Ակնհայտ է, որ խոսքը Հայ Աստվածների ու Ընտրյալ Մարդկանց ­”տված­” սերնդի մասին է՝ Կիսաստվածների՝ Մարդ-Աստվածների՝ Հայ Տեսակի:

Քրիստոնեական ժամանակաշրջանում հայկական ավանդությունը ենթարկվում է ոչնչացման, իսկ որոշ դեպքերում նաեւ ձեւափոխության՝ հարմարեցվելով Բիբլիա-Աստվածաշնչի պատկերացումներին, որոնց համաձայն՝ համաշխարհային ջրհեղեղից հետո ամբողջ մարդկությունը սկզբնավորվեց Նոյի երեք որդիներից (Հաբեթից, Քամից եւ Սեմից): Ավանդության նորացված, քրիստոնեացված տարբերակի համաձայն, Հայկ նահապետը համարվում է Հաբեթի ժառանգներից Թորգոմ նահապետի որդին. այդտեղից էլ՝ միջնադարյան գրավոր աղբյուրներում Հայաստանին տրված ­”Թորգոմա տուն­” եւ հայերին տրված ­”թորգոմյան ազգ­” անվանումները (Աստվածաշնչի Թորգոմ նահապետը համարվում է Հայաստանի հնագույն պետական կազմավորումներից մեկի՝ Եփրատի ավազանում գտնված Թեգարամա-Թոգարմայի անվանադիր նախնին. այդ պետական կազմավորման մասին վաղագույն տեղեկությունները վերաբերում են Ք.ա. 20-18-րդ դարերին):

Ավանդությունը պատմում է, որ Հայկն իր տոհմով պատերազմել է միջագետքյան բռնակալ Բելի դեմ, հաղթել նրան, ի նշանավորումն որի այդ օրվանից հայերը սկսել են հաշվել Բուն Հայոց թվականը (ըստ ականավոր հայագետ Ղեւոնդ Ալիշանի 19-րդ դարում կատարած հաշվարկի, Բուն Հայոց թվականի սկզբնավորումը տեղի է ունեցել Ք.ա. 2492 թ. օգոստոսի 11-ին): Հայկը ոչ թե Հայաստան եկավ, այլ վերադարձավ՝ Բելին հաղթելու, ինչպես Սասնա Դավիթը վերադարձավ Մըսրա Մելիքին պատժելու… Եվ Հայկը շատ զարմացավ, երբ Հայաստանում իրենից ավելի հսկաների տեսավ:

Հայկական ավանդության համաձայն, Հայկ նահապետի անունով մեր ազգը կոչվեց ­”Հայ­” եւ երկիրը՝ ­”Հայաստան­”, իսկ նրա ժառանգներից Արամ նահապետի անունից առաջացան Հայաստանի ­”Արմենիա­” եւ Հայերի ­”Արմեն­” անվանումները: Ըստ նույն ավանդության, Հայկի ու հայկազուն նահապետների անուններով կոչվեցին մեր լեռնաշխարհի բազմաթիվ տեղանուններ (Հայկից՝ Հայկաշեն, Արամանյակից՝ Արագած լեռ եւ Արագածոտն գավառ, Արամայիսից՝ Արմավիր, Երաստից՝ Երասխ (Արաքս), Շարայից՝ Շիրակ, Ամասիայից՝ Մասիս, Գեղամից՝ Գեղարքունիք եւ Գեղարքունյաց ծով, Սիսակից՝ Սիսական (Սյունիք), Արա Գեղեցիկից՝ Այրարատ եւ այլն):

Սակայն քրիստոնեական նորացված ավանդույթը չկարողացավ իսպառ ջնջել հայերի աստվածային սերմից սերած ժառանգականությունն ու որպես արարման վայր Արարատյան լեռնաշխարհի բնիկներ լինելու հիշողությունը: Ուստիեւ՝ չի փոխվել հայ տեսակի առաքինությունն ու տիեզերաճանաչ առաքելությունը…

Իսկ ­”Նոյի ու նրա որդիների­” կամ ­”Նոյան տապանի­” փրկության գործում արարման վայրի՝ Արարատի բնիկների՝ հայ-արմենների, հսկաների ցեղի դերի ու նշանակության մասին դեռ կխոսի գալիք պատմագիտությունը: Եվ իզուր չէ, որ հնում Հայաստանը համարվել է ­”Մարդկության փրկության երկիր­”, ­”Աստծո եւ մարդու հավիտենական ուխտի երկիր­” եւ այլն:

Հունական ավանդությունը

Հայերի ծագման հունական զրույցը կապվում է Հին Հունաստանում սիրված ու տարածված մի վիպաշարի՝ արգոնավորդների մասին ավանդության հետ: Վերջինիս համաձայն, հայերի նախահայրը եւ Հայաստանի անվանադիրը Արմենոս Թեսալացին էր, որը Յասոնի եւ մյուս արգոնավորդների հետ մասնակցել է Ոսկե Գեղմի համար կատարված նավարկությանը, հաստատվել Հայաստանում, որն էլ իր անվամբ կոչվել է ­”Արմենիա­”: Ավանդությունը հաղորդում է, որ նրա նախնական բնակավայրը եղել է Թեսալիայի (մարզ Հունաստանում) Արմենիոն քաղաքը: Ավանդությունն առավել հանգամանորեն պատմվում է Ք.ա. 1-ին դարի հույն մատենագիր Ստրաբոնի կողմից, որը նաեւ հաղորդում է, թե իր տեղեկությունների սկզբնաղբյուրները Ալեքսանդր Մակեդոնացու զորավարների պատմություններն են: Դատելով փաստերից՝ հայերի ծագման մասին զրույցը ստեղծվել եւ արգոնավորդների ավանդությանն է միացվել Մակեդոնացու արշավանքների ժամանակաշրջանում, արգոնավորդների ավանդության մասին պատմող ավելի վաղ աղբյուրներում հայերի ծագման վերաբերյալ այդ տեղեկությունը չկա: Ամենայն հավանականությամբ, դա ունեցել է նույնպիսի քաղաքական միտում, ինչպիսիք են նաեւ պարսիկների եւ մարերի (մեդացիներ) հունական ծագման մասին զրույցները: Պատմության մեջ բազմաթիվ են դեպքերը, երբ որեւէ նվաճող իր ծրագրերն իրականացնելուն ­”իրավական­” տեսք տալու համար նախապես ստեղծում էր կեղծ հիմնավորումներ (օրինակ՝ ոչ վաղ անցյալում խորհրդային կայսրության քարոզչությունը պատմության մեջ դասակարգային պայքարի առաջնայնության եւ անխուսափելիորեն կոմունիզմին հասնելու վերաբերյալ կամ Ադոլֆ Հիտլերի՝ արիականության մասին խեղաթյուրված տեսությունը եւ այլն): Առաջավոր Ասիայի նշանավոր ազգերին՝ հայերին, պարսիկներին ու մարերին հունական ծագում վերագրող զրույցները, թերեւս, մարդկանց գիտակցության մեջ մակեդոնական նվաճումները կանխավ արդարացնելու նպատակն ունեին՝ ­”ամբողջից անջատվածներին վերստին ամբողջին միավորելու առաքելության­” մոտիվով: Ուստի, այս ավանդության առանցքը կազմող տեղեկությունը հայերի՝ թեսալական (հունական) ծագման վերաբերյալ չի կարող համարվել արժանահավատ:

Հայերի արեւմտյան (այս անգամ՝ փռյուգիական) ծագման մասին կցկտուր տեղեկություններ են պահպանվել հույն հեղինակներ Հերոդոտոսի (Ք.ա. 5-րդ դ.), Եվդոքսոսի (Ք.ա. 4-րդ դ.) եւ այլոց երկերում: Դրանցում բերված փաստարկները վերաբերում են փռյուգիացի եւ հայ զինվորների միատեսակ հագնված լինելուն եւ հայերենում փռյուգերեն շատ բառերի առկայությանը: Դրանցով, հասկանալիորեն, չի կարող բացատրվել մի ազգի՝ մյուսից ծագած լինելը. փռյուգիացիներն ու հայերն ազգակից են (ունեն ընդհանուր՝ արիական-հնդեվրոպական ծագում եւ արիական շատ ազգեր ունեն նման բառեր ու ավանդույթներ), եւ նրանց լեզուներում նույն (կամ նույնարմատ) բառերի առկայությունը, առավել եւս, զինվորների՝ նույնանման հագուստ կրելը պետք է օրինաչափ համարել:

Վրացական ավանդությունը

Վրացական ավանդությունը ստեղծվել է հայկականի ազդեցությամբ եւ գրի է առնվել 9-11-րդ դարերի վրաց հեղինակների կողմից (Անանուն պատմիչ (9-րդ դ.), Լեոնտի Մռովելի (11-րդ դ.) եւ այլք): Ըստ վրացական ավանդության, Թարգամոսի (Թորգոմի) ութ որդիներից առաջացան մի շարք ժողովուրդներ. ավագ որդի Հայոսից՝ հայերը, Քարթլոսից՝ վրացիները, մյուս որդիներից՝ կովկասյան մի շարք ժողովուրդներ: Դատելով հատուկ անունների վերջավորություններից՝ այս ավանդությունն ունեցել է հունական ինչ-որ սկզբնաղբյուր եւս, որը մեզ չի հասել: Այն որոշակիորեն կրում է կնիքն իր ստեղծման ժամանակաշրջանի քաղաքական իրավիճակի, երբ հայոց Բագրատունի արքաների ազդեցությունը տարածված էր այսրկովկասյան երկրների վրա (դրանով էլ պետք է բացատրել ոչ թե Քարթլոսի, այլ Հայոսի՝ ութ եղբայրներից ավագագույնը լինելու հանգամանքը):
Մի փոքրիկ դիտարկում անենք այսօրվա վրացական պատմագիտության դրսեւորումներից: Բագրատունի-Բագրատիոն կապը մեր հարեւանները փորձում են դիտարկել հակառակ տեսանկյունից, ինչպես շատ այլ պատմական հարցեր, այդ թվում հայկական հողերի, քրիստոնեական եկեղեցիների եւ այլ խնդիրների վերաբերյալ:

Արաբական ավանդությունը

Արաբական ավանդությունը եւս հայերի ծագումը կապում է ջրհեղեղից հետո ազգերի՝ Նոյի որդիներից առաջացման պատկերացման հետ: Առավել հանգամանորեն այն շարադրված է 12-13-րդ դարերի արաբ մատենագիրներ Յակուտիի եւ Դիմաշկիի երկերում: Ըստ այդ ավանդության, Նոյի որդի Յաֆիսից (Հաբեթ) ծնվեց Ավմարը, ապա նրա թոռ Լանթան (Թորգոմ), որի որդին էր Արմինին (հայերի նախնին), որի եղբոր որդիներից սերում են աղվաններն ու վրացիները: Այս ավանդությունը ազգակից է համարում հայերին, հույներին, սլավոններին, ֆրանկներին եւ իրանական ցեղերին. հետաքրքիր է, որ այն պահպանել է ազգակից հնդեվրոպական ժողովուրդների միասնության շրջանից եկող հիշողությունը, ինչի սկզբնաղբյուրը մեզ մնում է անհայտ:

Հին եբրայական ավանդությունը

Գրի է առնվել Հովսեպոս Փլավիոսի (Ք.ա. I — Ք.հ. I դդ.) ­”Հրեական հնախոսության­” էջերում: Հաղորդման համաձայն՝ ­”Ուրոսը հաստատեց Հայաստանը­”: Հայագիտության մեջ այդ տեղեկության սկզբնաղբյուրի եւ մեկնաբանության վերաբերյալ չկա միասնական տեսակետ: Կա կարծիք, որ այստեղ խոսքը Արամ նահապետի որդի Արա Գեղեցիկի մասին է, քանի որ հրեական ավանդության մեջ Ուրոսը (Ուլոսը) համարվում էր Հին Կտակարանի Արամ նահապետի որդին: Ըստ մեկ այլ տեսակետի, Ուրոսը կարող է լինել Վանի թագավորության սեպագիր արձանագրություններում հիշատակվող արքա ­”Ռուսա Էրիմենայի որդին­”, ասորեստանյան սեպագիր աղբյուրներում ­”Ռուսա­” անունը հիշատակվում է նաեւ ­”Ուրսա­” տարբերակով, իսկ ­”Էրիմենա­” անունը կարող է մեկնաբանվել եւ՛ որպես անձնանուն, եւ՛ որպես ցեղանուն:

Նշվածներից բացի, հայերի ծագման մասին պահպանվել են այլ ավանդազրույցներ եւս, որոնք, սակայն, այս կամ այն չափով կրկնում են արդեն հիշատակվածներին, չունեն սկզբնաղբյուրային նշանակություն, ուստի եւ դրանց չենք անդրադառնա այստեղ: 

Երբ քաղաքական միտումով է նաեւ պատմությունը — 2

Հայ ազգի ծագման հարցը պատմագիտությունում

5-րդ դարից սկսած մինչեւ 19-րդ դարի կեսերը հայերի ծագման հարցում անառարկելիորեն ընդունվում էր հայկական ավանդությունը՝ ձեւակերպված Մովսես Խորենացու ­”Հայոց պատմության­” էջերում, որը դարեր շարունակ եղել է մեր ազգի համար ծագումնաբանության վկայագիր եւ դասագիրք: 19-րդ դարում պատմագիտությունում ի հայտ եկած ­”ռեւիզիոնիստները­”, նրանց նորույթները, սակայն, կասկած առաջացրին Պատմահոր տվյալների արժանահավատության նկատմամբ, եւ հարցականի տակ դրվեց հայոց ծագումնաբանության վերաբերյալ ազգային ավանդության հաղորդումների ճշմարտացիությունը: 1837թ.-ից ծնունդ առավ համեմատական լեզվաբանությունը, ըստ որի՝ հայերն ունեն հնդեվրոպական ծագում, մի շարք այլ արդի ժողովուրդների հետ նախապատմական ժամանակներում կազմել են մեկ էթնիկ ընդհանրություն (­”արիական-հնդեվրոպական մայր ժողովուրդ­”) եւ զբաղեցրել միեւնույն տարածաշրջանը, որը գիտության մեջ պայմանականորեն կոչվում է ­”արիական-հնդեվրոպական նախահայրենիք­”: Նրանց ծագման հարցը այս տեսության շրջանակներում շաղկապված էր արիական-հնդեվրոպական նախահայրենիքի տեղադրության հետ: Տարբեր ժամանակներում գիտության մեջ գերիշխող են եղել նախահայրենիքի տեղադրության տարբեր վարկածներ (հարավ-արեւելյան Եվրոպա, հարավ-ռուսական տափաստաններ, Առաջավոր Ասիայի հյուսիս եւ այլն):

Հաջորդ հանգրվանը հայերի ծագման ուսումնասիության պատմությունում եղավ սեպագիր եւ հիերոգլիֆ արձանագրությունների վերծանումը 19-րդ դարում: Վերծանության արդյունքները հայտնի դարձրին Հայկական լեռնաշխարհում Ք.ա. 2-1-ին հազարամյակներում գոյատեւած մի շարք պետական կազմավորումներ, որոնք չէին համապատասխանում հայկական ազգային ավանդությանը, եւ կասկածներ ծնվեցին վերջինիս հավաստիության նկատմամբ: Դա իր հետ բերեց նոր տեսակետներ, որոնցից արժանահիշատակ է գերմանացի գիտնական Հ. Ենսենի տեսակետը ­”հայ­” անվան ծագման վերաբերյալ: Ըստ այդմ, ­”հայ­” ցեղանունը առաջացել է խեթերի ­”հաթի­” ցեղանունից, եւ հայերը խեթերի ժառանգներն են: Այս տեսակետը հետագայում մասամբ պաշտպանեցին մի շարք գիտնականներ, սակայն ի վերջո քննադատության չդիմացավ, հատկապես այն բանից հետո, երբ ցույց տրվեց, որ Ք.ա. 2-րդ հազարամյակում հայերն ու խեթերը բնակվել են կողք կողքի, ազգակից (հնդեվրոպական ծագում ունեցող) ժողովուրդներ են, սակայն չեն նույնանում: 19-րդ դարում համեմատական լեզվաբանության մեջ լայն տարածում ստացավ արիական-հնդեվրոպական նախահայրենիքի՝ հարավ-արեւելյան Եվրոպայում տեղադրության տեսակետը: Դա մի կողմից, մյուս կողմից հույն հեղինակների հաղորդումները հայերի՝ բալկանյան ծագման վերաբերյալ առաջ բերեցին հայերի եկվոր լինելու մասին տեսությունը, որն ամրապնդվեց Վանի թագավորության (Բիայնիլի, Ուրարտու, Արարատ, Ք.ա. 9-6-րդ դարեր) սեպագիր արձանագրությունների ոչ հայերեն ընթերցման հետեւանքով: Ձեւավորվեց մի տեսակետ, ըստ որի հայերը, գաղթելով Բալկանյան թերակղզուց, Ք.ա. 8-6-րդ դարերում մուտք են գործել Ուրարտու, նվաճել այն եւ վերջինիս անկումից հետո Ք.ա. 6-րդ դարում ստեղծել իրենց պետությունը (Երվանդունյաց թագավորությունը): Այս տեսակետը, որ չի հիմնվում փաստերի ամբողջության վրա, ուստի եւ չի կարող ճշմարտացի լինել մի շարք պատճառներով, դարձավ եւ մինչ օրս մնում է քաղաքական շահարկումների առարկա (հատկապես պատմության թուրք, իսկ ավելի ըստույգ՝ սիոնա-համաթուրանական կեղծարարների կողմից):

Հայագիտությունում որպես հայտնագործություն ընդունվեց Յ. Մարկվարտի ուսումնասիրությունը, որի համաձայն հայերը ­”արիմներ­” անվամբ հիշատակվում են Հոմերոսի ­”Իլիականում­”, նրանց բնակության վայրը եղել է Արգեոս լեռան շրջանը Փոքր Ասիայում: Հարմարեցվելով բալկանյան ներգաղթի տեսությանը՝ այս փաստը համարվեց ներգաղթի ճանապարհին հայերի հանգրվանելու մասին հիշատակություն: 1915թ. չեխ սեպագրագետ Բ. Հրոզնին վերծանեց խեթական սեպագրերը, որոնք կարեւոր տեղեկություններ էին պարունակում Հայկական լեռնաշխարհի մասին: Այդ արձանագրություններում պատմվում է Հայասա պետության (Ք.ա. 15-13-րդ դդ.) մասին, որի անվան մեջ մի շարք ուսումնասիրողներ իրավացիորեն տեսնում են հայ ցեղանունը (-սա/ասա վերջավորությունը խեթերենում տեղանվանակերտ մասնիկ է):

Հաջորդը հայերի ծագման վերաբերյալ հաբեթական կամ ասիանիկ տեսությունն էր, համաձայն որի, հայերենը ոչ հնդեվրոպական, խառնածին լեզու է, հետեւաբար հայերը չեն մասնակցել հնդեվրոպական գաղթին եւ, ըստ այդ տեսության, առաջացել են տեղաբնիկ ասիական (այդտեղից էլ ­”ասիանիկ­” անվանումը) ցեղերից: Այս տեսությունը չէր կարող դիմանալ լուրջ գիտական քննության, եւ այժմ էլ մերժվում է գիտության կողմից, քանի որ չեն լինում խառնածին լեզուներ. երկու լեզուների ձուլումից չի առաջանում երրորդը, այլ մեկը դառնում է հիմք, մյուսը՝ ենթաշերտ:

1950-60-ականներից մինչեւ 80-ական թվականները հայագիտության մեջ գերիշխեց մի նոր տեսակետ, որը մերժելով անցյալում թույլ տրված մի շարք սխալներ, իր հերթին զերծ չմնաց դրանցից՝ վերականգնելով հայերի եկվորության տեսակետը: Ի տարբերություն նախորդ համանման տեսության, սրա կողմնակիցները հայերի ներգաղթը թվագրում էին Ք.ա. 12-րդ դարով, երբ, ըստ եգիպտական աղբյուրների, տեղի է ունեցել մեծ ներգաղթ Եվրոպայից դեպի Առաջավոր Ասիա (այսպես կոչված ­”ծովի ժողովուրդների­” ներխուժումը): Ներգաղթող ցեղերի կազմում նախահայերն, ըստ այդ տեսության, եղել են մուշքերը: Մուշքերի լեզվի մասին, սակայն, մեզ գրեթե ոչինչ հայտնի չէ, եւ չկա որեւէ լուրջ փաստարկ, որով հիմնավորվի մուշքերի նախահայկական կամ հայկական ցեղ լինելը (ցեղանվան -ք վերջավորությունը, որը փորձում են կապել հայերենի գրաբարյան -ք հոգնակիակերտ-տեղանվանակերտ մասնիկին, հեռու է բավարար փաստարկ համարվելուց, այլապես հայազգի պետք է համարվեն բոլոր այն ցեղերը, որոնց անվանումներն ավարտվում են -ք-ով): Այդ տեսությունը լիովին մերժելի է, քանի որ ­”ծովի ժողովուրդների­” թվում չի հիշատակվում հայկական կամ հայանուն որեւէ ցեղ, եւ բացի այդ, Ք.ա. 15-13-րդ դարերում հիշատակված հայասական հատուկ անունների զգալի մասը ստուգաբանվում է վաղնջահայերենով, ինչը նշանակում է, որ առնվազն այդ ժամանակաշրջանում հայերն ապրում էին Հայկական լեռնաշխարհում եւ չեն ներգաղթել որեւէ այլ տարածքից:

1980-ական թվականների սկզբներին վերարծարծվեց դեռեւս դարասկզբին հայտնված տեսակետն այն մասին, որ արիական-հնդեվրոպական նախահայրենիքը Ք.ա. 5-4-րդ հազարամյակներում գտնվել է Առաջավոր Ասիայի հյուսիսում, ավելի որոշակի՝ Հայկական լեռնաշխարհում, Փոքր Ասիայի արեւելյան շրջաններում, Հյուսիսային Միջագետքում եւ Իրանական սարահարթի հյուսիս-արեւմուտքում: Այս տեսակետը գնալով ավելի ամրապնդվում է նոր ի հայտ եկող փաստերով եւ այսօր ընդունվում է մասնագետների մեծ մասի կողմից: Հայ տեսակի ծագման հարցը այս տեսության ներքո ստացավ նոր պատկեր: Ինքնըստինքյան դուրս է գալիս հայերի եկվորության հարցը, քանի որ արիական-հնդեվրոպական նախահայրենիքը գտնվել է հենց այն տարածքում, որում կազմավորվեց եւ իր պատմական ուղին անցավ հայ ազգը: Ներկայումս հստակորեն ու փաստացի կարելի է ասել, որ հայերը Ք.ա. 5-4-րդ հազարամյակներում կազմել են արիական-հնդեվրոպական մայր ժողովրդի մի մասը եւ 4-րդ հազարամյակի վերջին ու 3-րդի սկզբներին առանձնացել են արիական-հնդեվրոպական ընդհանրությունից: Այդ ժամանակաշրջանից սկսվել է հայ ազգի (որն իր մեջ շարունակում է կրել հայ ցեղի աստվածային սերմից սերած ժառանգականությունը) կազմավորումը, որն ընթացել է երկու փուլով: Առաջինը, որ կարելի է բնութագրել որպես ցեղային միությունների եւ վաղ պետական կազմավորումների ժամանակաշրջան, տեղի է ունեցել Ք.ա. 3-2-րդ հազարամյակների ընթացքում: Երկրորդ փուլում, շնորհիվ միասնական պետականության ստեղծման, Ք.ա. 1-ին հազարամյակի 1-ին կեսում ավարտվել է հայ ազգի կազմավորումը:

Հնագույն տեղեկությունները Հայաստանի եւ հայերի մասին

Առաջին պատմական տեղեկությունները Հայկական լեռնաշխարհի մասին վերաբերում են Ք.ա. 28-27-րդ դարերին. հին միջագետքյան արձանագրություններում հիշատակվում է Արատտա վաղ պետական կազմավորումը: Արատտա անունն, իրավամբ, համադրվում է Արարատի հետ (համարվելով վերջինիս հնարավոր նախաձեւը), ինչն առավել ակնառու է համաշխարհային ջրհեղեղի մասին շումերական եւ բիբլիական-աստվածաշնչյան պատմությունների համեմատությունից, որոնցում, համապատասխանաբար, Արատտան եւ Արարատն են հանդես գալիս իբրեւ փրկության վայր:
Միջագետքյան բնագրերում Արատտա երկիրը երբեմն նշվում է Սուբուր (Սուբարի, Սուբարտու) երկրանվան գաղափարագրով, ինչը նշանակում է այդ երկուսի՝ միեւնույն երկրին տրված անվանումներ լինելը: Սուբուր-Սուբարի-Սուբարտուի մասին հիշատակությունների (որոնցից հնագույնները գտնում ենք Ք.ա. 26-րդ դարի բնագրերում) քննությունը ցույց է տալիս, որ դրանք իրենց հերթին վերաբերում են նույն այն տարածքներին, որոնք Ք.ա. 24-23-րդ դարերից սկսած հիշատակվում են Արման(ի), Արմի, Ուր(ու)մե եւ այլ անուններով՝ Արմենիա երկրանվան նախաձեւերով: Ք.ա. 1-ին հազարամյակում դրանք հանդես են գալիս Արմե եւ Շուբրիա անվանումներով, ինչն էլ հիմք է եղել գիտական գրականության մեջ Արմե-Շուբրիա բաղադրյալ երկրանվան կիրառության համար: Սուբուր-Արման(ի) համընկնումից զատ կա չափազանց կարեւոր մի փաստարկ եւս, որը գալիս է ավելի ընդգծելու Սուբուրի կապը հայաստանյան իրականության հետ. որոշ միջագետքյան երկլեզու բնագրերում նույն երկիրն աքադերեն բաժնում կոչվում է Սուբուր, շումերերենում՝ Հայա, մի անուն, որը նույնանում է մեր ազգի ինքնանվանը: Մի կողմից Արատտայի համապատասխանությունը Սուբուրին, մյուս կողմից Սուբուրինը՝ Հայային եւ Արման(ի)ին, տրամաբանորեն հանգեցնում են Արատտա-Հայա-Արման(ի) նույնության եզրահանգմանը, որը լրացուցիչ հիմնավորվում է Արատտա-Արարատ-Հայաստան եւ Արման(ի/ում)-Արմենիա-Հայաստան կապերով: Արման(ի) երկիրը Արմի անվամբ հիշատակվում է Էբլայի (Հյուսիսային Սիրիա) Ք.ա. 24-23-րդ դարերի արձանագրություններում: Դրանցում հաղորդվում է Արմիում բնակված Հայայի որդիների (հայորդիների) մասին, որոնք ակտիվ փոխհարաբերություններ են ունեցել շրջակա երկրների հետ: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Էբլայի բնագրերի Հայայի որդիները, շումերական աղբյուրների Հայա երկիրը եւ միջագետքյան դիցաբանության Հայա աստվածը ծագումնաբանորեն կապված են միմյանց: Միջագետքյան գրականությունում Հայա աստվածը հայտնի է Էնկի՝ ­”տիրակալ երկրի­”, Նուդիմմուդ՝ ­”արարիչ, ստեղծող­” եւ այլ պատվանուններով, նրա պաշտամունքը կապվել է Հայկական լեռնաշխարհի հետ եւ նրա որդին է համարվել Արատտայի հովանավոր աստված Դումուզին (անունը շումերերեն նշանակում է ­”ճշմարիտ, հարազատ որդի­”), որը համապատասխանում էր հայոց հնագույն դիցարանի Հայկ-Օրիոնին: Այս տեղեկությունների շնորհիվ կարելի է բացատրել նաեւ մեր անվանադիր նահապետի Հայկ անունը, որը կարող է պարզապես նշանակել Հայ(ա) աստծո կամ ցեղի որդի, ներկայացուցիչ (Հայ(ա)+իկ=Հայկ):

Եվ լիովին իրական պետք է համարել հայոց ազգային ավանդության այն տեղեկությունը, թե մեր ժողովուրդն իրեն կոչել է Հայկի անունով, այսինքն՝ Հայ(ա) աստծո կամ ցեղի որդիներ: Բարձրյալների՝ Հայըր(ներ)-ի, Հայր(եր)-ի ծագմանը, Հայրք-Հարք-Հայրերի-Հայերի երկրին մենք արդեն ­”Լուսանցք­”-ի նախորդ թողարկումներում անդրադարձել ենք:

Ամփոփելով ասվածը՝ տեսնում ենք, որ դեռեւս Ք.ա. 28-23-րդ դարերում Հայկական լեռնաշխարհը հիշատակվում է Արատտա, Հայա, Սուբուր եւ Արման(ի) անվանումներով, որոնցից Սուբուրը դադարում է գործածվելուց Ք.ա. 1-ին հազարամյակի առաջին կեսին, իսկ մյուսները շարունակում են կենսունակ մնալ որպես Արարատ, Հայաստան եւ Արմենիա: Նշված ժամանակաշրջանից սկսած՝ հնագույն բնագրերում վկայվում է նաեւ մեր ազգի ինքնանվանումը, ինչը համահունչ է լեզվաբանության արդի նվաճումներին, որոնց համաձայն՝ հայերեն լեզուն ու նրանով խոսողները արիական-հնդեվրոպական ընդհանրությունից անջատվել եւ ինքնուրույնացել էին Ք.ա. 4-3-րդ հազարամյակների սահմանին: Ուստի եւ հստակորեն կարելի է պնդել ու հիմնավորել, որ մեր ազգը տեղաբնիկ է, Ք.ա. 3-րդ հազարամյակի առաջին կեսից (որից ավելի վաղ գրավոր տեղեկությունները Հայաստանում գազանաբար ոչնչացվել են, գուցե թե այլ տեղերից գտնվեն) հիշատակվում է Հայկական լեռնաշխարհում, ուր հետագա հազարամյակների ընթացքում կերտել է իր պատմությունը, հետամուտ է իր առաքելությանը:

Արամ Ավետյան

“Լուսանցք­”  Թիվ 38, 39, 14-20 դեկտեմբեր,  21 — 27 դեկտեմբերի, 2007թ.

Հայագիտությունը գիտականորեն հայանում է

Դեկտեմբերի 7, 2007

Ներքին եւ արտաքին թշնամիները խուճապի մեջ են

Հայաստանի ու սփյուռքի հայազգի, ինչպես նաեւ արտերկրի այլազգի հայագետների միջեւ վաղուց են ընթանում հայագիտության շուրջ լուրջ, սկզբունքային պարզաբանումներ, որոնք դեռ ծավալվելու են եւ բուռն կերպով կքննարկվեն նաեւ գիտական-մշակութային ու հասարակական-քաղաքական ոլորտներում, ԶԼՄ-ներում:

Ընթանում է ոչ միայն պատմագիտական, այլեւ՝ քաղաքական անհաշտ պայքար: Այո՛, քաղաքական պայքար, քանի որ գիտականորեն չկարողանալով ապացուցել իրենց ­”բոբիկ­” տեսակետները, ազգադավ ­”հայագետները­” եւ նրանց օտարերկրյա տերերը դիմում են սադրանքների ու քաղաքական պարտադրանքների, որպեսզի կանխեն իրապես ՀԱՅ եւ ՊԱՏՄԱԲԱՆ մասնագետների ճշմարիտ բացահայտումներն ու առաջընթացը:

Հատկապես հայաստանյան հին ու նոր սերնդի մի շարք պատմագետների (հայագիտության մեջ՝ Ա. Մովսիսյանի, Պ. Հերունու, Գ. Յազըճյանի, Ա. Տերյանի, Է. Խուրշուդյանի, Ա. Վարպետյանի, Ա. Այվազյանի, Գ. Կարապետյանի, Հ. Մարտիրոսյանի, Մ. Օհանյանի, Ա. Շահնազարյանի, Ա. Արմինի, Հ. Ներսիսյանի եւ նվիրյալ այլոց (թող ներողամիտ լինեն, որ տեղի սղության պատճառով չենք հիշատակում իրենց հարգելի անունները)) աշխատություններն այնքան համարձակ, դիպուկ ու ճշգրիտ են, որ ­”վաստակաշատ­” հայ գիտնական-ակադեմիկոսները եւ օտարազգի ­”հռչակավոր հայագետները­” շփոթի ու խուճապի մեջ են, հայտնվել են ­”գիտա-կլինիկական­” մահվան վիճակում: Հրաժարվե՞ն իրենց սին տեսություններից հանուն ճշմարտության, բա կոչումնե՜րը, պաշտո՜նը, պետական թոշա՜կը, որն ստանում են ի վարձահատույց ազգադավության…

Իսկ ՀՀ ու սփյուռքի հայության շրջանում հետզհետե մեծանում է նաեւ հասարակական-քաղաքական աջակցությունը ճշմարիտ ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ հանդեպ: Եվ սա կրկնակի է սարսափեցնում հոգեվարքի մեջ հայտնված կեղծարարներին ու սրանց մանկլավիկներին, որովհետեւ դա արդեն բարկացնում է նրանց հովանավոր սիոնա-թուրանական քաղաքական դաշինքին ու սրա համակիր ու աջակից այն տերերին, որոնք միլիոնավոր դոլարներ են ծախսել եւ ծախսում իրենց ստոր, հայաստանասպան ու հայասպան նպատակներին հասնելու համար:

Այսօր հատկապես ԱՄՆ-ի ­”հայագիտական­” դպրոցի տխրահռչակ հայրերն արդեն միանշանակ չեն ընդունվում ու ֆինանսավորվում ՀՀ եւ սփյուռքի հայության կողմից (նման քաղաքական պատվեր կատարող եւ պանթուրքիզմի ու սիոնիզմ-մասոնիզմի ջահակիրների շարքերում են Ռասսելը, Թոմսոնը, Քաուին, Հյուսնը, Ավդոյանը, Գարսոյանը, Բուռնաթյանը, Սյունին, հայր (վարդապետ) Լ. Զեքիյանը, ցավոք, մի ­”հայագիտական­” հրատարակության տակ դրած իր ստորագրությամբ սրանց միացած Ռ. Հովհաննիսյանը: Նախկինում հայտնի էին նաեւ ԽՍՀՄ-ական մասոններ՝ Դյակոնովը, Պյատրովսկին, նրանց լենինգրադյան դպրոցի սաները եւ այլք):

Ոմանք արդեն ամաչում են… ոմանք էլ իրենց տգիտության բացահայտումից հետո հրաժարվում են Հայաստան գալ, իսկ ոմանք էլ (նաեւ նրանց տերերը) շտապ դրամական ­”ներդրումներ­” են անում ՀՀ իշխանական բարձրաստիճան որոշ շրջանակների բանկային հաշիվներում, որպեսզի արժանանան ՀՀ այս կամ այն պետական պարգեւի եւ ­”ջրից չոր դուրս գան­”…

Իհարկե չի ստացվի, ինչքան էլ որեւէ ստահակ հայ պաշտոնյա կամ ծախու կազմակերպություն (օր.՝ հայագիտական ուսմանց ընկերակցությունը ու այնտեղ լցված բարլո-տերմկրտչյանները, կամ ­”հայ­” գիտնականներ Վ. Բարխուդարյանը, Բ. Հարությունյանը, Գ. Ասատրյանը, Պ. Մուրադյանը (ժամանակին նաեւ՝ Գ. Խռլոպյանը, Հ. Ավետիսյանը եւ սրանց նմաններն ու դրանց մանկլավիկները) փորձեն հովանավորել այս կամ այն ազգադավ կամ օտար հայատյաց ­”գիտնականի­”:

Որեւէ դրամաքանակ, շքանշան կամ ունայնությամբ լեցուն ծափահարություն ի վիճակի չեն փրկել դավադիր հային (այնուհետ նրա ժառանգներին) ու օտարազգի թշնամուն արդար դատապարտումից…
Ժամանակը բոլորին իրենց տեղը կդնի, ափսոս ազգային գործը ժամանակավորապես կտուժի:

Իսկ հայագիտությունը, չնայած դժվարություններին, այնուամենայնիվ հայանում է……

Հ.Գ. — Գուցե այլեւս զարմանալի չէ, որ ՀՀ-ում կազմակերպված տարբեր գիտաժողովներում, այնուամենայնիվ, մասնակցում են վերոնշյալ մի շարք հայադավ ­”գիտնականներ­”: Իսկ նրանց այցերը ֆինանսավորում են մեր որոշ ավանդական ազգային կուսակցությունների կարկառուն ներկայացուցիչներ… Զարմանալի չէ, քանզի Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը որպես արտաքին քաղաքականության առաջնային հարց միջազգայնորեն հետապնդող ՀՀ իշխանությունները մեր երկրի համար անցանկալի անձ չհամարեցին Հայոց Ցեղասպանությունը հրապարակայնորեն մերժող ՀՀ-ում օտար երկրների այն դեսպաններին (Ռիվկա Կոհեն (Իսրայել), Թորդա Էբբոթ-Ուոթթ (Մեծ Բրիտանիա), ովքեր ցինիկորեն ոտնահարում էին մեր արժանապատվությունը, կեղծում մեր պատմությունը:

Հայկ Թորգոմյան

“Լուսանցք­”  Թիվ  37,  7-13 դեկտեմբեր 2007թ.