Archive for the ‘Տոներ’ Category

Զատիկը՝ բնության գունազատում

Ապրիլի 10, 2009

Մարտի 8 — ապրիլի 7 միամսյակը ներառում է կանանց 2 պաշտոնական տոն: Եթե մարտի 8-ը խորհրդանշում է հենց կանանց տոնը, ապա ապրիլի 7-ը խորհրդանշում է մայրության տոնը:

Իսկ մայրը միշտ եւ բոլոր ժամանակներում է եղել պաշտամունքի աղբյուր:

Ե՛վ ծաղկող բնությունը ե՛ւ ծնող հողը ՄԱՅՐ են կոչվում, ինչն ավելի է սրբացնում Մայրանալու Խորհուրդը: Այս Խորհուրդն ամրագրվել է նաեւ Հայոց ազգային հավատքում՝ ի դեմս Աստվածամայր Անահիտի: Այսպիսով՝ մայրությունը ոչ միայն երկրային, այլեւ՝ երկնային երեւույթ է՝ աստվածային ու արարչական: Մայր Անահիտի օրը, ըստ Հայոց Սրբազան Տոմարի, Արեգ ամսվա Անահիտ օրն է, ներկայիս ապրիլի 8-ը: Եվ այդ օրվանից Մայր Բնությունը սկսում է գույնզգույնվել, գունեղանալ, եւ բազմապիսի գունային փնջերով զատվում է բնական աշխարհը՝ բազմերանգությամբ զատվում են կենդանական ու բուսական տեսակները:

Գունազարդվում է նաեւ Մայր Հողը՝ Աստվածամոր պտղաբերումի խորհրդից, եւ գունազատվում (գույներով միմյանցից զատվում) են թփերը, ծաղիկները, ծառերը՝ տերեւներն ու պտուղները…

Եթե Մարտի 8-ը մեզ փոխանցվեց խորհրդային տարիներից, երբ սոցճամբարի երկրներում այդ օրը նշում էին կանանց տոնը, ապա ապրիլի 7-8-ը մեր հին նախնյաց Զատիկի տոնն է, որը միաժամանակ Մայր Անահիտի օրն է, որ ներառում է Բնության Մայրանալու՝ Պտղաբերելու Խորհուրդը: Ինչպես վերը նշեցինք, «հղիացած» բնական աշխարհի վերածնվելու՝ կենդանական ու բուսական տեսակներին նոր կյանք տալու Խորհուրդը:

Զատիկը շարժական տոն է համարվում, ուստի ներկայումս, հայ արիները այն նշում են առաջիկա կիրակի օրը՝ ապրիլի 12-ին Մեծամորի պատմական հնավայրում: Մեծամորը (Մեծ-ա-մոր (իմա՝ Մեծ մոր, Աստվածամոր — Մայր Անահիտի)) արդեն քանի տարի դարձել է հայ արիների ծիսական վայրերից մեկը:

Այս տարի էլ «Արորդիների Ուխտ»-ի քրմերը, Հայ Արիական Միաբանությունն ու Հայ Ազգայնականների Համախմբումը իրենց Զատիկը կտոնեն Մեծամորում: Ապրիլի 12-ին, ժամը 13:00-ին, քրմերը կսկսեն ծիսակատարությունը եւ այնուհետ հայ արիները գույնզգույն ներկված հավկիթներով կխաղան ու կմրցակցեն, ինչը կուղեկցվի տոնական երգ ու պարով: Հայ արիները կփառաբանեն Մայր Անահիտին, Մայր Բնությանը, Հայ Աստվածներին եւ Տիեզերքի Արարչին, որ Ազգն ու Մայր Հողը միշտ առատ պտուղներ տան եւ վայելեն հատկապես Աստվածամոր հովանավորությունը……

Այժմ, ելնելով քրիստոնեական պատկերացումներից, ապրիլի 7-ին Հայ առաքելական եկեղեցու հետեւորդները նշում են Ավետման տոնը, երբ Գաբրիել հրեշտակը Ավետիս տվեց սրբուհի Մարիամ կույսին… Այս օրը քրիստոնյաները կոչում են նաեւ Տիրամոր տոն:

Ինչ մնում է քրիստոնյաների Զատիկի տոնակատարությանը, ապա այն նշվում է որպես հիշատակի օր եւ, ինչպես գրված է Հին Կտակարանում, խորհրդանշում է Մովսեսի միջոցով Իսրայելի որդիների՝ եգիպտոսից դուրս գալը (եգիպտացիներից զատվելը) եւ դեպի իրենց վիճակված երկիր գնալը: Նոր Կտակարանում այդ օրը արդեն մեկ այլ բան է խորհրդանշում՝ որպես Քրիստոսի՝ Աստծո միածին որդու հարությունը, որով նա մարդկանց ազատում է հոգեւոր եւ հավիտենական մահվան գերությունից եւ երկնքի արքայություն է առաջնորդում……

Երկու դեպքում էլ անհասկանալի է, թե ինչու են քրիստոնյա հայերը հավկիթներ ներկում եւ գունավառ տոնակատարություններ կազմակերպում: Ո՛չ հրեաների ճամփորդության (զատման) թեման է այդ միջոցառումների ոգուն առնչվում, ո՛չ էլ՝ Քրիստոսի հրաշափառ հարությունը…

Անհասկանալի է նաեւ, թե ինչու, ըստ որոշ եկեղեցականների ու ազգային հորջորջվող ոմն մտավորականների մեկնաբանության, «Պատարագից հետո տուն գալիս մարդիկ խաղացել են զատկական խաղերը՝ ձվախաղերը» կամ «Պետք չէ հավկիթը ներկել գունավոր, որովհետեւ այդպես ներկում են Պարսկաստանում, որը խորհրդանշում է գարնան սկիզբը»: Այսինքն՝ պատարագից հետո ի՞նչ տրամաբանությամբ են ձվախաղ անցկացրել քրիստոնյա հայերը, Քրիստոսին էլ հայտնի չէ հաստատ… Իսկ այն, որ հազարամյակներ շարունակ գարնան բազմերանգ գույներով ձվեր ներկող հայերը (նաեւ՝ այսօրվա քրիստոնյաների նախնիները) հաստատ պարսիկներ չեն եղել, դա անհերքելի փաստ է: Պարզապես տերտերներին «ձեռք չի տալիս», որ ձվերը գունավոր ներկեն ու գարնան վերազարթոնք տոնեն հայերը: Նրանց պետք է, որ Քրիստոսի արյան գույնով ներկեն ձվերը ու հետո էլ Քրիստոսի արյունը՝ գինին, խմեն, հետն էլ նրա մարմինը՝ հացը, ուտեն… Մի խոսքով, մեզ արիական-հեթանոսներիս կռապաշտ համարող քրիստոնյաները, ահա, այսպիսի արյունարբու ուտուշ-խմուշ են կազմակերպում՝ իրենց Տիրոջ մարմնից ու արյունից…

Եվ եւս մեկ անգամ հանգում ենք այն տրամաբանությանը, որ քրիստոնեական հերթական տոնը «կառուցել» են արիական-հեթանոսական եւս մի տոնի վրա, որպեսզի մոռացության մատնեն այն: Սակայն, հայությունը ներկում է հավկիթները եւ «Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց» ասելով խորանում է հեթանոսական ձվախաղի մեջ՝ հերթական անգամ ապացուցելով հայի գենետիկ հզորությունը եւ ներքին կապվածությունը հին Աստվածներին……

Իսկ արիական-հեթանոսական Նոր Տարուց հետո (մարտի 21-ին նշվեց Գառնո տաճարում), երբ հայոց զորության եւ ռազմի Աստված Վահագն է վերածնվում Բնության Զարթոնքից, 40 օր անց հայ արիները տոնում են Բնության Զատումը՝ Զանազանումը:

Արման Դավթյան

“Լուսանցք” Թիվ 99,  ապրիլի 10- 16, 2009թ.

Գառնո տաճարը՝ լուսե կրակների մեջ

Ապրիլի 3, 2009

Մարտի 31-ի լույս ապրիլի 1-ի գիշերը Գառնո արիական-հեթանոսական տաճարի շուրջն էին խմբվել համանուն գյուղի բնակիչները, բազմաթիվ հյուրեր: Գիշեր էր, բայց լուսավոր էր ու տոնական, պարի հետ մեկտեղ հնչում էր երաժշտություն: Արգելոց-թանգարանի տարածքի ռադիոֆիկացումից եւ գեղարվեստական լուսավորման համակարգի տեղադրումից հետո, այն ողողվեց լույսերի գունային բազմերանգների մեջ: Դրանց քանակը շուրջ 16 մլն. է:

Տոնական միջոցառմանը ներկա էին նաեւ պետական, քաղաքական գործիչներ: Պետբյուջեից 100 մլն. դրամ է հատկացվել՝ Գառնի եւ Զվարթնոց արգելոց-թանգարաններում այս համակարգերի տեղադրման համար: Այժմ, Գառնո տաճարի տարածքը կարող է օգտագործվել համերգների, թատերականացված եւ այլ ազգային միջոցառումների համար: Սա ավելի կնպաստի զբոսաշրջության զարգացմանը, քանզի եւ՛ Գառնո եւ՛ Զվարթնոցի տաճարները պատմականորեն հին ու ձգող վայրեր են…

Գառնիի տաճարի ամբողջ տարածքով տեղադրվել են 90-ից ավելի բարձրախոսներ եւ 24 լուսարձակներ:

Արմեն Դավթյան

«Լուսանցք»  թիվ 98,  ապրիլի  3 — 9  2009թ.

Տրնդեզ Վահագն Աստծո սպասումով

Փետրվարի 13, 2009

ՏՈՆ-ը Նորոգումի խորհուրդ է: Լեզվաբանորեն կազմված է՝ Տ — հաստատական հունչարմատով եւ ԱՆ /ծնունդ, նորոգում/ արմատով՝ Տ-ՈՆ /ԱՆ/:

ՏՈՆ-երը իրենց խորհրդանշանային տարբերությամբ, ունեն միեւնույն հիմնական խորհուրդը՝ մարդկանց մեջ նորոգել նրանց բնական զգացողությունները:

Ըստ այդմ՝ բոլոր Ազգերի մոտ էլ ՏՈՆ-երը նրանց կյանքի կարեւորագույն մաս են կազմում: Կան համազգային ավանդական ՏՈՆ-եր, կան նաեւ մասնավոր տոհմային, ընտանեկան, ընկերային… ՏՈՆ-եր: Բայց բոլորն էլ մարդկանց մեջ նորոգում են նրանց սիրո, զորության, հարազատության, արյունի, հիշողության, շարունակելիության, հոգեձուլումի եւ այլ զգացողություններ:

ՏՐՆԴԵԶ — Կրակի դեզ կամ դիզված կրակ /խարույկ/:

Լեզվաբանորեն կազմված է ԱՏՐ /կրակ/ եւ ԴԵԶ բառերով:

Ն-ն որոշակիությունը շեշտող հունչարմատ է, որն ավելանալով ԱՏՐ խորհրդին, շեշտում է՝ ոչ թե պարզապես կրակ, այլ որոշակի կրակ՝ ընդգծված խորհուրդ ունեցող կրակ: Ըստ այդմ, ՏՐՆԴԵԶ-ը աստվածային երկունքի կրակով բոցավառված խարույկն է:

Ըստ ավանդության /տես՝ Արարատյան Դիցաբանություն/, ամեն տաս հազար տարին մեկ Երկրի վրա
ծնվում է Վահագնը: Ծնվում է Չարի Վիշապին սպանելու եւ Վիշապի գարշանքը Երկրի վրայից լվալու Մեծ Ջրհեղեղով: Վահագնը ծնվում է Երկնի ու Երկրի ահեղ երկունքից: Երկնում է Երկինքը, երկնում է Երկիրը, երկնում է եւ ծովը ծիրանի: Եվ ծիրանի ծովում կարմիր եղեգնի փողից բոց է դուրս գալիս՝ բոց աստվածային: Եվ Արի Մանը եղեգան փողից երկունքի այդ կրակը վերցնում, խարույկ է վառում՝ ՏՐՆԴԵԶ սարքում: Եվ աստվածային երկունքի այդ կրակով կռում է զորության թուր-կեծակին:

Արիները օծվում են ՏՐՆԴԵԶ -ի կրակով, իրենց մեջ նորոգում են Աստվածային Արարչագործության զգացողությունը եւ զորանում են: Երկունքը տեւում է քառասուն օր: Քառասուն օր դիզված աստվածային կրակը չի հանգչում: Եվ զորացած Արիները երգում ու պարում են ՏՐՆԴԵԶ-ի շուրջը եւ սպասում են Վահագնի ծնունդին: Ջահել հարսները թռչում են այդ աստվածային կրակի վրայով, օծելու համար իրենց արգանդը՝ Վահագնանման որդիներ ծնելու համար:

Աստվածային երկունքի քառասուներորդ օրը՝ Արեգի 1-ին ծնվում է Վահագնը:
Ավանդաբար ՏՐՆԴԵԶ-ի տոնակատարությունը պահպանվում է Արի շատ ազգերի, նաեւ՝ Հայերի մեջ: ՏՐՆԴԵԶ են սարքում, երգում, պարում եւ սպասում են Վահագնին:

ՀատվածՈւխտագրքից

“Լուսանցք” Թիվ 91, 13-19 փետրվարի, 2009թ.

Հայկյան ազատամարտը՝ զուտ քաղաքակա՞ն, թե՞ հավատքային հաղթանակ

Սեպտեմբերի 5, 2008

Օգոստոսի 10-11-ը տոնվեց Նավասարդը, տոնի խորհրդի հետ կապված տեղի ունեցավ Ազգային միասնության տաճարի հիմնաքարի բացումը եւ այլ միջոցառումներ, որոնց մասին արժե խոսել՝ առիթի բերումով փորձելով նորովի իմաստավորել այդ իրադարձությունների հետ կապված խորհուրդները:  

Տոնն սկսվեց օգոստոսի 10-ին, Սպիտակի Բագեր կոչված խորհրդանշանակ ու գեղատեսիլ վայրում (որն ըստ տեղացիների՝ հեթանոս ժամանակներից ցայժմ սրբատեղի է) Հայկի՝ Բելի դեմ տարած փառապանծ հաղթանակի խորհուրդներից մեկին՝ ազգային միասնության հաստատմանը նվիրված կառուցվելիք Տաճարի հիմնաքարի բացման արարողությամբ: Ինչին հաջորդեցին ազգային երգն ու պարը, Հայկյան հաղթանակի թատերական ներկայացումը, խաղ-մրցույթները (նետաձգություն եւ ձիավարություն), ցուլի զոհաբերությունը (մեր օրերում եզակի զոհաբերություն), տոնական խնջույքը եւ, իհարկե, օրվա խորհուրդների լուսաբանմանն ուղղված տեսակ-տեսակ (սկսած եկեղեցականից, վերջացրած քրմերով) ելույթները: Այդ ամենը ՀՀ ՊՆ հովանու ներքո (ուրախալի է, որ ՀՀ իշխանությունները նպաստում են ազգային տոների անցկացմանը) կազմակերպել էր “Հայկյան սերունդ” նախաձեռնող խումբը՝ մեր օրերի լավագույն պատմաբաններից մեկի՝ Արտակ Մովսիսյանի գլխավորությամբ: Տոնակատարությանը ներկա իշխանության ներկայացուցիչները խոստացան ամեն ինչ անել՝ Տաճարի կառուցումը գլուխ բերելու, Տաճար տանող ճանապարհը բարեկարգելու, հետագայում էլ տոնի անցկացմանը սատարելու համար: Ոչ պակաս կարեւոր էր նաեւ նրանց մեկ այլ խոստումը՝ Նավասարդյան տոնը որպես համազգային տոն մտցնել ՀՀ տոնացույցում: Մեր իշխանությունների հաստատած տոնացույցում ապազգային ու պետական տոներն այնքան շատ են, որ այս խոստումի իրականացումը մխիթարանք կլինի: Մնում է սպասել… 

Հաջորդ օրը՝ օգոստոսի 11-ին, տոնը շարունակվեց Երեւանում՝ Հայկ նահապետի արձանին ծաղկեպսակ դնելով, ապա արձանին հարակից՝ զուտ հայկական ոճով կառուցված եզակի քանդակներով լեցուն այգում, որտեղ նաեւ Արցախյան պատերազմի ռազմիկներին նվիրված հուշարձան կա կառուցված: Եղավ նաեւ տոնական համերգ: Տոնի երեւանյան մասին մասնակցում էր նաեւ ՀՀ ՊՆ Սեյրան Օհանյանը: Քաղաքական կազմակերպություններից տոնին մասնակցում էին միայն Հայ Արիական Միաբանության անդամները՝ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանի գլխավորությամբ:

Կրկին վերականգնվող նավասարդականի խորհրդապաշտական մասը նույն օրը տեղի ունեցավ Գառնո մայր տաճարում, որտեղ “Արորդիների Ուխտ”-ը անցկացրեց մեծափառ տոնին նվիրված իր՝ վերջին տարիներին ավանդական դարձած ծեսը: Հետո տեղի ունեցավ արորդի կնքվելու արարողությունը: Ի՞նչ տվեց ու չտվեց ընդհանուր տոնակարատությունը մեզ՝ մեր օրերի գլոբալացվող աշխարհում ազգայինի պակասն զգացող հայերիս: 

Նախ՝ տվածի մասին: 

— Տոնի խորհուրդը զուտ ազգային է, ազգային ոգու վերհաստատումն հային բնուստ տրված ուժական ծագումնաբանական որակների փառաբանությունն է: Եվ տոնի անցկացումը, թեկուզ եւ թերիներով, մերօրյա հայի համար, ում տոնական կյանքը լեցուն է զանազան օտար տոներով, շատ ոգեշնչող է. նա իրեն հայ զգաց, հպարտացավ իր ծագումով եւ ինչ-որ տեղ հաղթահարեց հանգամանքների բերումով ձեռք բերած շեղումները: 

— 301թ. հիմնահատակ կործանվեցին Հայոց Արարչատուր Որակների պահապան -դաստիարակիչ մեհյան-տաճարները: Այդուհետ էլ՝ ազգային զարթոնքի պահերին կառուցված մեհյան-տաճարները քանդվում էին կամ էլ կրոնա-եկեղեցական նպատակներին էին ծառայեցվում (հիշենք Զվարթնոց Տաճարի օրինակը): 

Խորհրդային ժամանակներում միայն վերականգնվեց Հայոց բազում մեհյան տաճարներից մեկը՝ Գառնիինը, բայց վերականգնվեց որպես թանգարանային արժեք… Եվ ահա մեր օրերում Տաճար է կառուցվելու: Նախաձեռնող խումբը երեւի եկեղեցուն չանհանգստացնելու համար մեհյան-խորհրդից աշխատել էր հեռու մնալ, թեեւ տաճարն ու մեհյանը, հասկացողի համար, նույն իմաստն են արտահայտում, որն, ինչ խոսք, շատ բան ասող է: Հուսանք՝ սա գալիքում կլինի հայ հոգեւոր կյանքի վերազարթոնքին նպաստող տաճար եւ այն իր բուն՝ ազգային հոգեոգեկերտիչ դերը կկատարի եւ չի գաղափարականացվի կամ կրոնականացվի: Ի դեպ, այս վերջինի մասով ասենք. Բագերում Հայաստանյայց եկեղեցու ներկայացուցիչն իր խոսքում խոստովանեց, որ հարկ է Հայոց պատմության վերաարժեվորում, ներկա դեպքում՝ հայ հեթանոսականության-արիականության վերիմաստավորում անել. նույնիսկ հայ եկեղեցականի մեջ է սկսում հայը խոսել: 

Բայց տոնի հատկապես երեւանյան ու սպիտակյան մասը շատ բաներ էլ չտվեց. դա հատկապես վերաբերում է տոնի բուն խորհրդի իմաստավորմանը: 

— Տոնի խորհուրդը լուսաբանողները, առաջնորդվելով հայ սովորութային պատմագրությամբ, շեշտը դնում էին հիմնականում այն բանի վրա, որ Հայկի՝ Բելի դեմ տարած հաղթանակը քաղաքական իմաստ ուներ: Դա Հայաստանի համար քաղաքական մեծ իրադարձություն՝ անկախության հաստատումն էր: Այն դեպքում, երբ, ինչպես հաստատում է Հայկի եւ Բելի առասպելի միջնադարյան մեր պատմիչի՝ Սեբեոսի մեկնաբանությունը, այդ իմաստը ածանցյալ է բուն՝ հավատքային իմաստից. Հայկի՝ Բելի դեմ պատերազմը, նախեւառաջ, հավատքային պատերազմ էր, իսկ հաղթանակը՝ հայարիական հավատքի հաղթանակը, որի մասնավոր դրսեւորումներից մեկն էր միայն քաղաքական հաղթանակը (այս բանի մանրամասնումը՝ մեկ այլ առիթով…):

— Տոնի կազմակերպիչների կողմից կրկին շրջանառվեց հայագիտությունում միջնադարյան հայ եկեղեցական իմաստատսեր Հովհաննեսի կողմնորոշմամբ արմատացած այն թյուր պատկերացումը, որ հայոց բուն տոմարը Հայկի՝ Բելի դեմ տարած հաղթանակի հետ է կապված (ասել է թե՝ հայերը մինչեւ հաղթանակը տոմար չեն ունեցել…): Հայոց բուն տոմարը՝ Հայկյան, մարդակենտրոն տոմար է: Այն դեպքում, երբ հայոց բուն տոմարը Տիեզերակենտրոն ու արեգակնակենտրոն է եղել, տիեզերական հրեղեն զորությոնը մարմնավորող աստվածության՝ Վահագնի (բառացի՝ Հրե Զորություն) ծնունդով, նրա բյուրավոր արտահայտություններից մեկի՝ արեգակնային համակարգության կենաց արեգակով է պայմանավորված եղել (Հայոց հինավուրց այդ տոմարն այսօր հայ Արորդյաց Ուխտը վերականգնել է):

Արարչի, Աստվածամոր, Աստվածների պաշտամունք ունեցող ցեղ-ազգը չէր կարող մարդակենտրոն (թեկուզեւ՝ աստվածամարդակենտրոն) տոմար ունենալ, եթե անգամ հայոց մեջ Հայկյան տոմար հիմնվել ու գործել է, ապա դա տեղի է ունեցել ոչ հայերի՝ հնուց ի վեր Հայաստանում ապրող սեմականների կողմից, եւ դա հատկապես այն ժամանակներում, երբ հայոց աշխարհը նրանց գերիշխանության տակ է անցել: Հիրավի, տրամաբանական չէ՞ ենթադրել, որ իրենց համար խորթ աստվածության՝ Վահագնի ծնունդից անտեղյակ հողածին սեմականները մարդկային, երկրային իրադարձությամբ հաշվարկեին ժամանակը: Հայկյան հաղթանակից շուրջ 2,5 հազարամյակ անց նրանց կողմից մեկ այլ մարդակենտրոն (այս անգամ՝ զուտ մարդակենտրոն, պայմանավորված՝ “մարդու որդի”՝ Հիսուսի ծնունդով) տոմարի հիմնումն ու այն երկրի մեծ մասին պարտադրելը հաստատում է նրանց այդ սահմանափակ տոմարային ճաշակը: Եվ այսօր, ինչպես մենք, այնպես էլ մարդկության մեծ մասն ապրում է բնությունից, բնական-տիեզերական երեւույթներից հեռացած ու մարդեղեն ոմն մեկի հետ կապված տոմարի անբնական ու անտրամաբանական համակարգում… 

— Տոնակատարության բագերյան հատվածի թերիներից մեկն էլ այն էր, որ տաճարի հիմնաքարի բացումը համապատասխան հայ հավատքային ծեսով տեղի չունեցավ, ինչպես վայել էր այդ կարեւոր իրադարձությանը: Այն, ըստ այդմ, վերածվեց ավելի շատ մշակութային ու քաղաքական միջոցառման: Նույնը՝ ցուլի զոհաբերության հետ կապված: Եկեղեցուց վախը դեռեւս զգացնե՞լ է տալիս… 

Ինչեւէ, ամբողջության մեջ կարելի է ասել, որ տոնը հայ հոգեւոր կյանքի վերջին կարեւոր իրադարձություններից էր: Ցանկանք գալիք հայոց նավասարդները թերիներից զերծ մնան: 

Իսկ տեղեկատվության համար նշենք. հայարիները Հայկ նահապետի հաղթանակի տոնը դեռեւս անցյալ տարվանից էին սկսել՝ Գառնո արիական-հեթանոսական տաճարում հավատքային ծիսակարգով եւ համերգային մասով անցկացված մեծ տոնակատարությամբ, նաեւ Խուստուփ՝ Գարեգին Նժդեհի մասունքներին ուխտագնացությամբ եւ Արագածի գագաթը բարձրանալով: 

Արորդյաց Ուխտ“-ի քուրմ՝ Մանուկ  

 “Լուսանցք” Թիվ  70, 5 — 11 սեպտեմբերի, 2008թ.

Ուխտյալների ավանդական այցերը

Հունիսի 20, 2008

Հունիսի 17-ը ավանդական ուխտագնացությունների օր է: Առավոտից ուխտյալների տարբեր խմբեր են շարժվում մարզերից ու մայրաքաղաքից դեպի Պարույր Սեւակի տուն-թանգարան եւ ավտովթարի վայր, ինչպես նաեւ՝ դեպի Սպիտակավոր եկեղեցի (Վայոց Ձորի մարզ, Եղեգնաձոր), որի մոտ հողին են հանձնված Գարեգին Նժդեհի մասունքները: 

1971թ. հունիսի 17-ի ողբերգական իրադարձությունն առ այսօր տարբեր մեկնաբանությունների տեղիք է տալիս եւ շատերն են կասկածում Սեւակի մահը սովետական ԿԳԲ-ի կողմից կազմակերպելու մեջ…

ինչպես կասկածում են Մինասի մահվան դեպքում: 

Մեր ուխտյալների խումբն էլ այս հունիսի 17-ին կատարեց իր հերթական ուխտագնացությունը: Առավոտյան խումբն արդեն Սեւակի հիշատակին տեղադրված հուշաքարի մոտ էր, եւ երբ բաժակներ էինք բարձրացնում հայ մեծանուն բանաստեղծի հիշատակի համար, մոտեցան այլ խմբեր, եւ հետզհետե ավելացող մարդկանց ներկայությունն ապացուցեց, որ անվանի հային իրենց հարգանքի տուրքը տալու համար տարբեր մարդկանց այստեղ է բերել հոգու պոռթկումը, խորը հարգանքի գիտակցումը: 

Այնուհետեւ այցելեցինք Սեւակի թուն-թանգարան (Զանգակատուն (Չանախչի), որի բակում էլ թաղված են մեծ գրողն ու չարաբաստիկ ավտովթարի մյուս զոհը՝ նըրա կինը՝ Նելլին: Հանդիպեցինք նաեւ Սեւակի որդուն՝ Արմենին, ում հետ զրույցը կարճ տեւեց ցավոք, քանզի խումբը շտապում էր ուխտագնացության մյուս վայր՝ Սպիտակավոր եկեղեցու բակ:

Այստեղ նույնպես խմբերն այցելում են տարբեր ժամերի, սակայն կան ուխտյալների մի քանի խմբեր (Երեւանից, Աբովյանից եւ Բերձորից), որոնք սկսած 1987թ. այցելում է նույն ժամին: Դրանց մեջ են նաեւ Նժդեհի աճյունը 1983թ. Ռուսաստանի Վլադիմիր քաղաքի գերեզմանատնից Հայաստան տեղափոխած մտավորականները: Սպիտակավոր եկեղեցին սարի գագաթին մոտ է, եւ շատ ուխտյալներ ոտքով են բարձրանում այնտեղ եւ իրենց ուխտը կատարում են հիանալով ու վայելելով հայոց լեռնային բնությունը:

Ամբողջ օրն անցկացնելով հայ նվիրյալների՝ Սեւակի ու Նժդեհի հետ, ուխտյալների խմբերը երեկոյան վերադառնալով իրենց բնակավայրեր, դեռ երկար ժամանակ վայելում են այդ հանդիպումների “պտուղները”՝ մինչեւ հաջորդ հանդիպում…

Անի Մարության 

“Լուսանցք” Թիվ 63,  20-26  հունիսի, 2008թ.

Առաջարկ Հոկտեմբերի 7-ը՝ համազգային տոն

Հոկտեմբերի 12, 2007

25 տարի Նժդեհի մոտ ու Նժդեհի հետ  

Հոկտեմբերի 6-7-ին հոբելյանական՝ 25-րդ ուխտագնացությունն էր՝ դեպի հայ մեծ զորավար ու գաղափարախոս Գարեգին Նժդեհի մասունքատեղի: Հիշեցնենք, որ մեծ հայորդու աճյունը Հայաստան է բերվել ՌԴ Վլադիմիր քաղաքի գերեզմանատնից՝ մի շարք հայրենասերների՝ այն ժամանակներում շատ վտանգավոր ծրագրի իրականացումից հետո: Իսկ զորավարի աճյունը վերաթաղված է երեք վայրերում՝ Խուստուփ լեռան լանջին (իր կտակի համաձայն)՝ Կոզին աղբյուրի մոտ, Եղեգնաձորի շրջանի Սպիտակավոր եկեղեցու բակում եւ Կապան քաղաքի Գարեգին Նժդեհի հուշահամալիրում: Առաջին երկու վայրերում վերաթաղումն արվել է գաղտնի եւ արդեն տասնյակ ուխտագնացություններ են եղել, իսկ Կապան մի քանի տարի է ինչ այցելում են ուխտագնացները: Նժդեհից մասունքներ են բերվել քաղաքի հուշահամալիր՝ քարե շինությանը շունչ տալու նպատակով, եւ դա Նժդեհի աճյունը Հայաստան բերողների, հուշահամալիրը նախաձեռնողների եւ անվանի որոշ ուխտյալների համաձայնությամբ է կատարվել: Այսօր այդ համալիրում կատարվում են դպրոցական, հարսանեկան, բանակային երդման եւ այլ հայրենասիրական ու հիրավի գեղեցիկ արարողություններ: 

25-րդ ուխտագնացությանը մասնակցեցին Նժդեհի աճյունը Հայաստան տեղափոխման նախաձեռնողներից երեք նվիրյալներ՝ Արցախ Բունիաթյանը (Քաշաթաղի գլխավոր բժիշկ), Գարեգին Մխիթարյանը (դասախոս, Երեւան), Ժորա Բարսեղյանը (գեղանկարիչ, Աբովյան), ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանը՝ մի շարք ՀԱՄ-ականների հետ, հրապարակախոս Գարեգին Ղազարյանը, ազատամարտիկներ եւ այլ ուխտավորներ Հայաստանից ու Արցախից: 

Նրանցից շատերը հոկտեմբերի 6-ին գիշերեցին Խոստուփ լեռան լանջին՝ մշտավառ կրակի շուրջ, խոսելով Նժդեհի գաղափարներից ու երգելով հայրենասիրական երգեր, իսկ մի մասն էլ գիշերեց Խուստուփի մոտ գտնվող Բաղաբուրջ գյուղում՝ արդեն հանգուցյալ Ստեփան Կարապետյանի տանը: Սա տունն է մի մարդու, որտեղ դեռեւս 1983թ. գիշերել էին Նժդեհի մասունքները Խուստուփ բերած հայրենասերները, ցավոք էլի հանգուցյալ, պրոֆեսոր Վարագ Առաքելյանի գլխավորությամբ, ով էլ տարիներ առաջ քաջալերել էր մնացյալին՝ զորավարի աճյունը Վլադիմիրի գերեզմանատնից տեղափոխելու համար: 

Հոկտեմբերի 7-ին կատարվեց Նժդեհի հիշատակի ու փառաբանման արարողությունը եւ, խրոխտ ելույթներից ու երգերից հետո, տեղի ունեցավ նոր ուխտյալների երդման արարողություն (ինչն արդեն ավանդական է դարձել), ովքեր հավաստեցին իրենց նվիրյալությունը Նժդեհյան Ուխտին եւ ցանկություն հայտնեցին դառնալ մշտական ուխտագնացների խմբի անդամ: Այս անգամ երդվյալները ոչ միայն Հայաստանից էին, այլեւ՝ Արցախից: Երդումն ընդունեց ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանը: Վերջինս մի քանի տարիներ արդեն ընդունում է ուխտավորների երդումը՝ որպես երկար տարիների նվիրյալ ուխտավոր եւ նժդեհյան ցեղակրոն ուսմունքի գաղափարակիր: Այս որոշումը, ի դեպ, կայացրել են Նժդեհի աճյունը Հայաստան տեղափոխած ուխտյալ հայորդիները: 

Աշոտ Հակոբյան 

Մեզ համազգային տոներ են պետք

 Հարգարժա՛ն տիայրք: 

Շրջափակված ու շրջապատված բազմաթիվ թշնամիներով, իրարամերժ, անկայուն, բացառիկ ծանր պայմաններում հայ ազգը գերճիգեր է գործադրում՝ վերակերտելու իր ազգային անկախ ու իրավական պետականությունը: 

Անցել են “դայակներ” որոնելու ժամանակները: Մեր ճակատագրի ծանրությունը մեր ուսերի վրա պիտի տանենք: 

Մեր սերնդի համար հիանալի հնարավորություն է ստեղծվել ազգային պետականությունը լիարժեք վերականգնելու համար: Այսօ՛ր եւ այստե՛ղ՝ մեր արարչական բնօրրանի մի հատվածի վրա, համայն հայության ջանքերով կերտվում է հայոց ապագան, որը դառնալու է “օտար եւ մութ աշխարհներում” դեգերող հայ քարավանները տուն բերող լուսաստղը: 

Հայ ազգի հարատեւության միակ երաշխիքը “հավաքական ուժի մեջ է”, իսկ հավաքական ուժի զորությունը՝ իր միասնական կամքի մեջ: Մեր միասնությունը պիտի արժեվորենք նաեւ միասնական ՏՈՆ ունենալով, որի խորհուրդը պիտի պարբերաբար մեկտեղի համայն հայության նպատակն ու պայքարը: 

 Հարկ է, որ հայն ազգային ու պետական տոնացույցում ունենա իր էությունն ու կերպն արտացոլող, հային հայ պահող միասնական տոնի օր, որը յուրաքանչյուր հայի համար՝ անկախ բնակավայրից, խղճի ու գաղափարի դավանանքից, ունենա համերաշխության ու միաբանության, ազգապահպանման ու հայրենապաշտության, նաեւ հայրենատիրության խորհուրդ: 

Իր ժողովրդի լուսավոր երազանքները մարմնավորող Մեծն Գարեգին Նժդեհը ոչ միայն այս վսեմ գաղափարների դրոշակակիրն է, այլեւ մեծ նահատակը: 

Այս ամենն իմաստավորելով՝ դիմում ենք Ազգային Ժողովին՝ որպես օրենք ընդունել՝ “Հոկտեմբերի 7-ը հռչակել համազգային նժդեհյան տոն” նախագիծը: 

Այդ օրը՝ իր կտակի համաձայն Խուստուփ լեռան լանջին վերաթաղվել է Գարեգին Նժդեհի՝ հայ մեծ զորավարի, իմաստասերի, գաղափարախոսի ու պետական գործչի մասունքը: 

Նժդեհի աճյունը Հայաստան տեղափոխած խմբի անդամներ՝

Արցախ Բունիաթյան — Քաշաթաղի գլխավոր բժիշկ,

Գարեգին Մխիթարյան — դասախոս,

Ժորա Բարսեղյան — գեղանկարիչ,

եւ Արմեն Ավետիսյան — Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ։

Վերահաստատվել է խուստուփյան 25-րդ ուխտագնացության ժամանակ: 

07.10.2007թ. 

“Լուսանցք” Թիվ 29,  12-18 հոկտեմբերի, 2007թ.

Զատիկը՝ ըստ Արորդիների Ուխտի քրմական դասի եւ ըստ Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու

Ապրիլի 6, 2007

Կաթնաբույր գարնան բարեւաշշունջ,
Հոգեհամբույր, թախծաժպիտ,
Աստղածիծաղ, լուսաշղարշ,
Նազաշորոր, հեզաշշուկ,
Քնքշատաղիկ եւ սիրապար
Զատիկն է ծփում կենաց զարթոնքի,
Որպես հոգեթով, բուրող մեղեդի,
Որպես թախծալի հեռավոր կարոտ,
Որպես բեղմնավոր երանության լույս,
Որպես սերմնացան տոնախմբություն,
Որպես ցողաթաց հողի մայրացում,
Որպես զովաշունչ անձկալի շոյանք,
Որպես արեւշող սիրո տվայտանք,
Որպես հոգեկան շիկնանք երկյուղած,
Որպես ոգեկանչ հեռավոր նախնյաց,
Որպես բազմաշուրթ գովերգում Հողին,
Որպես բյուրհայաց գգվանք Արեւին,
Որպես ջերմ բարե՜ւ Մայր Անահիտին:                         

Զատիկը գարնանացանի տոն է եւ նվիրված է Աստվածամայր Անահիտին, քանզի նա է հովանավորում Մայր Հողի բեղմնավորումը: Զատիկը Զատել խորհուրդն է: Եվ Մայր Անահիտն է զատում գույները գարնան: Ըստ ավանդության, Ջրհեղեղից հետո Արիները Նահապետ Մանի առաջնորդությամբ իջան Մասիս սարից: Եվ սկսեցին վարել հողը: Բայց շուտով նկատեցին, որ դաշտերում խոտ ու ծաղիկ, որ նոր ծիլ էին տվել, գորշությամբ էին ծածկված: Չկար ոչ մի գույն. բոլոր գույները խառնվել էին, եւ մի ընդհանուր գորշություն էր տիրում:

Նահապետ Մանը զոհ մատուցեց Աստվածամայր Անահիտին:

— Ո՜վ, Մայր Անահի՛տ,- դիմեց Մանը,- դու, որ Մայրն ես ամեն երկունքի, ամեն ծնունդի, քո մայրությամբ վանիր գորշությունը Արարատից , զատիր գույները, որ քո մայրության պտուղները լինեն բազմագույն, բազմահամ, բազմահոտ:

Աստվածամայր Անահիտը լսեց    Մանի կանչը ու եկավ նրա մոտ:

— Զավա՛կս,- ասաց Անահիտը,- Վիշապը իր թույնով վարակել է ամենը Արարատում եւ գորշություն տարածել: Կորել են գույները: Այդ գույները Յահվահը պահում է իր ստորգետնյա թագավորությունում: Մի Հազարան Հավք կա, որն իմ կամքով ապրում էր Արարատում եւ բարձր լեռների գագաթին բույն էր դրել: Նա գիշերները ճառագում էր, իսկ ցերեկներն արեւի ճառագայթների հետ ձուլում էր իր շողերը: Դյութիչ ձայնով երգում էր նա եւ բազմագույն ձվեր ածում, որով եւ անընդհատ նորոգում էր Արարատի գույների թարմությունը: Այժմ այդ Հավքը գերված է Յահվա   հի ստորգետնյա թագավորությու նում: Այդ Հավքը պիտի բերես դու:

Եվ գնաց Մանը Յահվահի հետ կռվելու եւ Հազարան Հավքը բերելու: ԵՎ Վահագնի ծնունդից հետո առաջին լիալուսնին հաջորդող արեգօրը լուսաբացին Մանը վերադարձավ Արարատ՝ Հազարան Հավքը ձեռքին:

Արիները, որ ամբողջ գիշեր սպասում էին Մանին, շատ ուրախացան: Մանը Հավքին դրեց գետնին փռած հարդի վրա, Հավքը ճառագում էր ծիածանի գույներով: Ու երգեց Հավքը ու երգելով ձվեր ածեց՝ բազմաթիվ, բազմագույն:

Մայր Անահիտը իջավ Արարատ: Հավաքեց բազմագույն ձվերից բազում գույներ ու շաղ տվեց Արարատով մեկ: Ապա թռցրեց Հազարան Հավքին, պատվիրելով՝ բույն շինել Արարատի լեռների վրա եւ մշտապես պահպանել Արարատի գույների թարմությու նը: Ապա Անահիտը դիմեց Մանին.

— Ո՜վ, Արի Մա՛ն, հիմա կարող եք սկսել ձեր վար ու ցանքը՝ Արարատի հողը բազմագույն, բազմաբույր եւ բազմահամ աստվածային բարիք կտա:

Եվ Արիները ուրախ երգերով վարում էին ու ցանում: Իսկ մանուկներ ը, ջահել աղջիկներն ու հարսները, գունավոր ձվերը ձեռքներին, մինչեւ ուշ երեկո դեռ պարում էին, երգում, ձվախաղ անում:   

   Ճրագալույց Զատկի Ավետումն Սբ. Աստվածածնի

Ապրիլի 7-ին Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին նշում է իր ամենակարեւոր տոներից մեկը՝ Սբ. Աստվածած նի ավետումը: Գաբրիել հրեշտակի կողմից Սբ. Մարիամին Փրկչի Ծննդյան Ավետման մասին պատմվում է միայն Ղուկասի Ավետարանում (Տես Ղուկ. 1:26-38): Ըստ ավանդության, Գաբրիել հրեշտակապետը Սուրբ Մարիամին հայտնվում է այն ժամանակ, երբ նա կարդում էր Եսայու մարգարեության մի հատված, ուր խոսվում է Կույսից Փրկչի ծննդյան մասին, եւ մտածում էր, թե ո՞վ է արդյոք լինելու այդ երանելի Կույսը: Հրեշտակը ողջունում է Սբ. Մարիամին եւ հայտնում. “Սուրբ Հոգին կգա քո վրա, եւ Բարձրյալի զորությունը հովանի կլինի քեզ, որովհետեւ նա, որ քեզանից է ծնվելու, սուրբ է եւ Աստծու որդի կկոչվի”: Սուրբ Մարիամը չէր կարող չկանխատեսել այն չարչարանքներն ու տառապանքները, որ հասնելու էին իրեն, սակայն նա, իր արարքով մարդկությանն աստվածային կամքին հնազանդության հրաշալի օրինակ ցույց տալով, ասաց. “Ահավասիկ ես մնում եմ Տիրոջ աղախինը, թող քո խոսքի համաձայն լինի ինձ”: Եվ Սբ. Կույսի հղիությունն էլ սկսվեց

հենց այն պահից, երբ նա արտաբերեց այս խոսքերը: Ավետարանի այս պատմությունը մեծապես արժեւորում է մայրությունը եւ ընդհանրապես բարձր գնահատում կնոջ դերը մեր կյանքում:

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ.  Գարեգին Բ կաթողիկոսի բարձր տնօրինությամբ Ավետման տոնը հռչակվել է մայրության օրհնության օր: Հայաստանյայց Առաքելական բոլոր եկեղեցիներում այդ օրն օրհնության կարգ է կատարվում:

Սբ. Հարության տոն

Հիսուս Քրիստոսի հրաշափառ Հարության տոնը կոչվում է նաեւ Զատիկ, որը նշանակում է զատում, բաժանում, հեռացում մեղքերից եւ վերադարձ առ Աստված: Զատիկը թե Հին, եւ թե Նոր Կտակարան ներում համարվում է 5 տաղավար տոներից մեկը: Հիսուս Քրիստոսի խաչելությունից եւ մահից հետո` երեկոյան, բարեպաշտ մարդիկ Նրա մարմինը իջեցրին խաչից եւ դրեցին վիմափոր գերեզմանի մեջ, փակելով մեծ քարով: Երեք օր հետո, կիրակի առավոտյան, յուղաբեր կանայք՝ Մարիամ Մագդաղենացին, Հակոբի մայր Մարիամը  եւ Սողոմեն, գնացին գերեզման անուշաբույր յուղերով օծելու Քրիստոսի մարմինը, սակայն զարմանքով տեսան, որ քարայրի մուտքի քարը հեռացված է, իսկ գերեզմանը՝ թափուր: Մինչ նրանք տարակուսում էին, երեւացին երկու հրեշտակ եւ ասացին. “Ինչո՞ւ եք ողջին մեռելների մեջ փնտրում: Այստեղ չէ, այլ հարություն առավ” (Ղուկ. 24:5-6): Հարության լուրը կանայք ավետում են առաքյալներին, որից հետո Հիսուսը երեւում է նրանց: Քրիստոսի Հարությունը դարձավ քրիստոնեական վարդապետութ յան եւ հավատի հիմքը: “Եթե մեռելների հարություն չկա, ապա եւ Քրիստոս հարություն չի առել: Եվ եթե Քրիստոս Հարություն չի առել, իզուր է մեր քարոզությունը, իզուր է եւ ձեր հավատը” (Ա Կորնթ. 15:13-14): Զատկի տոնին հավատացյալները ձու են ներկում: Ձուն համարվում է հարության եւ նոր կյանքի սկզբնավորման խորհրդանիշ: Իսկ կարմիր գույնը խորհրդանշում է խաչյալ Հիսուսի կենդանարար արյունը, որ թափվեց մարդկության փրկության համար: Ըստ Ս.Գրիգոր Տաթևացու. “Միայն Զատկին ենք ձու ներկում, որովհետեւ ձուն օրինակ է աշխարհի եւ ինչպես իմաստուն ներն են ասում. “դրսի կեղեւը նման է երկնքին, թաղանթը՝ օդին, սպիտակուցը՝ ջրին, դեղնուցն էլ երկիրն է: Իսկ կարմիր գույնը խորհրդանշում է, որ աշխարհը գնվեց Քրիստոսի արյամբ: Եվ մենք կարմիր ձուն մեր ձեռքերի մեջ առնելով՝ հռչակում ենք մեր փրկությունը”: Սբ. Հարության տոնի նախընթաց երեկոյան եկեղեցինե րում մատուցվում է Ճրագալույցի Սբ. Պատարագ, որով սկսվում են զատկական տոնակատարությունները: Առավոտյան եկեղեցիներում կատարվում է ժամերգություն, Անդաստանի արարողություն, ապա մատուցվում Սբ. Պատարագ: Սբ. Հարության տոնին հավատացյալները միմյանց ողջունում են Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց ավետիսով, պատասխանում՝ Օրհնյալ է Հարությունը Քրիստոսի:

 “Լուսանցք”   Թիվ 4,    6 – 13 ապրիլի, 2007 թ.

Ամանո՜ր է ու՝ Վահագնակա՛նչ

Մարտի 23, 2007

Արորդիների Ուխտի քրմական դասի, Հայ Արիական Միաբանության, “Հանուն Հայրենիքի” հ/կ-ի, սփյուռքահայ Րաֆֆի Բաբիկյանի եւ Գառնիի մշակույթի տան նախաձեռնությամբ մարտի 21-ին ժամը 13.00 — ին (արիների բոլոր միջոցառումները ճիշտ այս ժամին են կազմակերպվում) Գառնիի Միհր աստծո տաճարում Վահագնի ծննդի 9590թ. առթիվ տոնախմբություն էր կազմակերպվել:                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

Հայերը անհիշելի ժամանակներից Ամանորը գարնանային օրահավասարին՝ մարտի 21-ին էին տոնում: Տարեսկիզբը հաշվարկվում էր Վահագնի ծննդից, եւ այդ հաշվարկով էլ մարտի 21-ին սկսվում է 9590 թվականը: Ինչու՞ հենց մարտի 21-ին: Տարին բնական պարբերութ յուն է: Ինչպես ամեն մի պարբերություն, տարին էլ սկսվում է ծնունդով, այս դեպքում՝ վերածնն դով: Իսկ ամեն ծնունդ գարուն է՝ սկիզբ: Տարվա ծնունդն էլ գարուն է: Տարին սկսվում է հենց գարնան առաջին օրը՝ Արեգի 1-ին, որ համընկնում է ներկայիս մարտի 21-ին: Երկրային տարուց բացի կա նաեւ արեգակնային համակարգի տարի, որի տեւողությունը շուրջ 10 հազ. երկրային տարի է: Տիեզերական տարի էլ կա, որ սկսվում է Տիեզերական գարնանը եւ ավարտվում Տիեզերական ձմեռով: Ձմռանը երկրի վրա պակասում է Հուրը տիեզերական (էներգիան), եւ երկրային կյանքը տնօրինում է ցրտաշունչ Վիշապը: Արիները ձմռանը բավականին տկարանում են, քանզի հրածին են ու իրենց ներքին կենսահուրը սնում են Տիեզերական հրից՝ Արեգակից: Բայց ձմռանը հաջորդում է գարունը: Ու հենց գարնան առաջին օրը, երկնի ու երկրի աստվածային երկունքից վերածնվում է Տիեզերական հրի խորհուրդը կրող Վահագնը: Վահագնը վերածնվելու է, որպեսզի սպանի Վիշապին: Որպեսզի Վիշապի պղծությունը երկրի վրայից լվա համաշխարհային ջրհեղեղով: Որպեսզի իր զորությամբ սնի երկրային աստվածների՝ Արիների ցեղը եւ երկրի վրա կրկին արարումը հաստատի:

Վահագնը աշխարհին Գարուն է բերելու: Երկրի վրա նոր պատմություն է բերելու: Ու Արարատում նոր տարեգրություն է հաստատելու: Հայ արիները ամեն տարի սպասում են Վահագնին: Ամեն տարի Արեգի 1-ին տոնում են Ամանորը ու կանչում Վահագնին: Քանզի Վահագնը Արարատում վերածնվելու է հենց Արեգի 1-ին: Հայ արիները սնվում են Վահագնի կենսատու հրով ու սնվելով մաքրվում են նախորդ տարում կուտակած բացասական էներգիայից: Դրականը է՛լ ավելի է հզորանում: Հզորանալով՝ հայ արիները հաղթարշավ են սկսում…

Ներքո ստորագրյալս 1998թ. սկսած ամեն գարնան Արեգի 1-ին մասնակցում է Վահագնի ծննդի եւ Ամանորի ծիսակատարությանն ու տոնախմբությանը: Փաստում եմ՝ այս տարվանը տարբեր էր: Ներքո ստորագրյալս, որ շրջապատում իբրեւ ոչ հուզական մարդու բնորոշում ունի, հուզվել էր:

Այս տարվա տոնախմբությունը միանգամայն ուրիշ էր: Գուցե այն պատճառով, որ “Հայ արիներ” հայկազունների ազգային միության “Փոքր Մհեր” կրթօջախի սաների երթին ընդառաջ գնաց Արորդիների Ուխտի քրմական դասը, ու այդ երթը փոքրիկ ռազմական շքերթի վերածվեց: Կամ գուցե որովհետեւ … հուժկու թմբկահարումն էր անցյալը ներկային խառնում ու ամեն թմբկաձայնի հետ անցյալից մի զորություն մեզ էր խառնվում: Գուցե որովհետեւ քրմերի սրերով օրհնած գառների զոհաբերությունը Հայ Աստվածնե րին մեզ տեղափոխեց մեր հաղթական անցյալ, ու հենց այդ պահին որոշվեց ապագայի մեր ընտրությունը: Կամ գուցե քրմերի պարն էր պատճառը, որ կրակին խառնվելով… խառնեց բոլորին: Հասկացրեց, որ “պար չէ սա, այլ՝ մի երկրի հին պատմություն, ուր պարտությունն անգամ ունի հպարտություն”: Քանզի պարն արդեն վե՛րջն է պարտության: Ու՝ սկիզբը նոր հաղթարշավ ների: Շքերթով: Թմբկաձայներով: Պարով:

Աստղինե Քարամյան                                                                                                                                                                                                                            

Հ. Գ. Ըստ տիեզերագիտական հաշվարկների՝ Արեգակնային համակարգի 1 ամիսը հավասար է 2160 երկրային տարվա, 1 եղանակը (3 ամիս)՝ 6480 երկրային տարվա, իսկ 1 տարին (12 ամիս)՝ 25.920 երկրային տարվա: Հիմա Արեգակնային համակարգում Ջրհոսի դարաշրջանն է, որը նախանշում է Գարնան զարթոնքը, որը հասել է մեզ ավելի քան 25.000 երկրային տարվա հեռավորությունից: Ըստ հայկական Արեգակնային օրացույցի, մեր Երկրի տանուտերը նույնպես Ջրհոսն է (չինական օրացույցը երկրային երեւույթ է), այսինքն՝ գարուն է նաեւ մեր մոլորակում: Այս հաշվարկներից է բխում Վահագնի ծննդի 9590-րդ տարին, որը հաշվարկված է այսօրվանից հետ 6480 տարի՝ այսինքն՝ արեգակնային համակարգի ձմռան ժամանակահատվածը, գումարած Արիական միասնական ցեղի վերջին վերազարթոնքը 3-4 հազարամյակ առաջ, երբ վերածնվել ու զորացրել էր Արիներին Վահագնը: 9590 տարին մոտավոր հաշվարկ է, որ տատանվում է մինչեւ 10 հազ տարվա պարբերաշրջան, որի մասին արծարծվեց վերեւում:                                                                                                                                                                                                                                                                                                                

“Լուսանցք”   Թիվ 2, 23 — 30 մարտի, 2007թ