Archive for the ‘Ցեղասպանություն’ Category

«Դավանել հայ առաքելական եկեղեցի՝ նշանակում է փորել սեփական գերեզմանը»

Ապրիլի 11, 2014

religions.am

03.04.2014
Սամվել Կարապետյան, «Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի» երևանյան գրասենյակի նախագահ, հուշարձանագետ

 

-Քրիստոնեության 1700-ամյա պատմության ընթացքում հայ եկեղեցին ժամանակային որոշ հատվածներում եղել է քաղկեդոնական: Արտաքուստ՝ առաքելական և քաղկեդոնական եկեղեցիների միջև տարբերությունը դավանաբանական է, սակայն չե՞ք կարծում, որ կրոնական վարագույրի հետևում կանգնած են աշխարհաքաղաքական խնդիրներ: 
— Առևերույթ այն դավանաբանական է, բայց խորքում միանշանակ քաղաքական բովանդակություն ունի: Հայ Առաքելական եկեղեցին հովանավորվում էր մեզ նվաճած ազգերի կողմից` քաղկեդոնականության շրջանում՝ ընդդեմ քաղկեդոնականների, կաթոլիկության շրջանում` ընդդեմ հայ կաթոլիկների: Թե պարսից շահերը, թե օսմանյան սուլթանները հովանավորում էին Հայաստանի իրենց հատվածում գտնվող առաքելադավանությանն ընդդեմ նույն հատվածի հայերի, որոնք չէին դավանում Հայ Առաքելական եկեղեցուն: Օրինակ, սուլթանները հովանավորում էին Պոլսո պատրիարքին և Մշո Սուրբ Կարապետ վանքի վանահորը, որ թեմական կենտրոն էր՝ ընդդեմ նույն Տարոն գավառի հայ կաթոլիկ գյուղերի: Պարսից շահերը հովանավորում էին էջմիածնի կաթողիկոսին`ընդդեմ Նախիջևանի տարածքում գտնվող հայ կաթոլիկ գյուղերի: Երևանի խանի տրամադրած խանական զորագնդի գլուխ անցած էջմիածնի վարդապետները 16-17 դարերում արշավում էին Նախիջևան և հրդեհում էին հայ կաթոլիկ գյուղերն ու եկեղեցիները: Սրանք շատ կարևոր փաստեր են և միշտ պետք է իմանանք, որ դրսից շատ ավելի լավ է երևում հայ առաքելականի ու կաթոլիկի միջև տարբերությունները:
Երբ նայում ենք դարերի խորքերը`տեսնում ենք, որ հայ կաթոլիկը զենք էր վերցնում. Կիլիկիան, հակառակ անտանելի իրավիճակի, ամեն դեպքում բավական հարատևեց, և պետական կրոնը`գոնե վերջին շրջանում, կաթոլիկ էր: Արտազի իշխանությունը`Մակու կենտրոնով, որ Կիլիկիայից հետո միակ ազգային տարածքն էր և 1426թ. ընկավ, դարձյալ կաթոլիկ իշխանություն էր: Վերջին բերդի իշխանը, որ Ատրպատականի շահ Իսմայիլի շուրջ 6 տարվա պաշարմանը դիմադրելուց հետո 1500-ականների սկզբներին ընկավ, դարձյալ կաթոլիկ էր:
Մեզ նվաճաճ օտար ազգերը մեր ատամները հաշված ունեին և շատ լավ տեսնում էին, որ կաթոլիկը զենք է վերցնում: Իսկ Հայ Առաքելական եկեղեցին գերազանց աշխատող, պարտաճանաչ հարկահավաք կառույց էր, որի կարիքը ցանկացած նվաճողը ունի: Ընտրագույն հավաքում էր՝ քամելով սեփական ազգին, հավաքում էր  վերջին կաթիլներն ու բարեխիղճ փոխանցում՝ Արևելյան Հայաստանի պարագայում՝ շահական գանձարանին, արևմտյանի դեպքում՝ սուլթաններին ու փաշաններին: Առաքելական եկեղեցին ընտիր ստրկամիտ  ու ստրկամտական ծառայություն մատուցող կառույց է, և բոլոր մեր կաթողիկոսները պարգևատրվում էին սուլթանական շքանշաններով՝ զարդարելով կուրծքը կիսալուսիններով:
-Անկախ դավանանքից՝ երկու դեպքում էլ գործ ունենք հայ ազգի հետ: Ըստ ձեզ՝ ո՞րն է պատճառը, որ նույն ազգը տարբեր դավանանքների դեպքում իրեն տարբեր կերպ է  դրսևորում: 
-Դա հասկանալու համար գաղափարաբանական տարբերությունների ակունքը պիտի հասնել, որն անելու համար՝ ի հակառակ իմ մեծ ցանկության`ժամանակի սղության պատճառով չեմ կարող անել, սակայն շատ կուզենայի, որ ինչ-որ մեկը պրպտեր գաղափարաբանական կոդերն ու պարզեր, թե ինչ սերմեր է պարունակում տվյալ դավանանքի գաղափարաբանությունը, որ իր ցանքսի դեպքում աշխարհընկալման տեսանկյունից բոլորովին տարբեր պտուղներ են մեջտեղ գալիս: Սակայն ես կարող եմ խոսել այս երկու դավանանքների արդյունքների մասին: Հայ կաթոլիկի և մեկ այլազգի կաթոլիկի վերաբերմունքը տարբեր երևույթների վերաբերյալ գրեթե նույնն են: Այսինքն գաղափարաբանությունը ազգային տեսակ է ձևավորում, ու այստեղ խնդիրը լավն ու վատը չէ, այլ՝ կենսունակ և նվազ կենսունակ լինելը:
Եթե դիտարկենք ճարտարապետությունը որպես գաղափարաբանություն արտահայտող միջոց և վերցնենք առաքելական եկեղեցին, ապա կտեսնենք, որ այն ունի բարձ բեմ, որը չունի քաղկեդոնական եկեղեցին ու նաև կաթոլիկ եկեղեցին, որը ես համարում եմ  քաղկեդոնականության իրավահաջորդը և, անշուշտ՝ ոչ առանց հիմքի: Այս իմաստով կաթոլիկ կամ քաղկեդոնական եկեղեցում բեմը, որտեղ հովիվն է կանգնում, աղոթասրահի համեմատ ուղղակի կես աստիճան է բարձր ու հոգևոր հովվի` ծիսակատարություն իրականցնելու վայրը իր հոտի կանգնելու վայրից շատ աննշան է ընդգծված: Իսկ մեր մոտ պիտի աստիճաններով բարձրանաս, այսինքն կես մարդաբոյ բարձր է: Բարձր բեմը շեշտում է «ես»-ը: Քահանան բարձրից ու վերևից է նայում իր սեփական հոտին:  Ես կուզենայի նաև տարբերությունները դիտարկել երաժշտության պարագայում, քանի որ հոգևոր երաժշտություն շատ եմ սիրում, և նույնիսկ շարականներ եմ երգել երիտասարդ տարիքում: 22 տարեկանում Ստեփանակերտի հանրախանութում մի ձայնապնակ գնեցի` կաթոլիկ հոգևոր մեսսաներ էին: Ես չեմ կարող բացատրել, թե ինչ զգացողություններ ունեցա այն ժամանակ: Տարիների հեռվից` հիմա, կարող եմ ասել, որ ոգու ու շնչի հարց էր: Ինձ միշտ քաղցր են մեր շարականները, բայց հայ հոգևոր երաժշտությունից խեղճությունն ուղակի ծորում է: Հայ հոգևոր երաժշտությունը հոգևոր աղերսական է, իսկ կաթոլիկ հոգևորը`մարտական ու ռազմական: Երկուսի մեջ էլ ասում է. «Ողորմիր», բայց մեր մոտ «Ողորմյա տեր» ասում է լացելով, խնդրելով ու աղերսելով. նոտաները խեղճություն են բուրում միայն: Իսկ կաթոլիկ մեսսաներում նույն «Ողորմյա տերը» պահանջ ու հրաման է, կռիվ է բարձրյալի հետ. սա է իմ ուզածը:
-Ըստ Ձեզ՝ ինչո՞ւ հայ եկեղեցին չի կարողանում վեր կանգնել 5-րդ դարից հետո՝ աշխարհաքաղաքական ընտրության հետևանքով ստեղծված  իրավիճակից ու ադեկվատ լինել ազգային խնդիրների հանդեպ: 
-Ես տարբեր դրվագներում նկատել եմ, որ հայ առաքելական եկեղեցու պարագայում գաղափարը շատ է կարևորում «ես»-ը, իսկ քաղկեդոնականությունը գործում է «մենք»-ի համար:  Քաղկեդոնական կամ կաթոլիկ եկեղեցու ուսմունքի գերակա արժեքը` հանուն որի կարող էին ապրել ու պետք եղած ժամանակ նվիրվել ու կյանքը զոհաբերել՝ դա հայրենիքն  է: Կաթոլիկ եկեղեցին իր հոտին դարեր շարունակ դա է փոխանցել՝ վասն հայրենյաց: Մինչդեռ մեր պարագայում կարևորվել է հավատքը, Քրիստոսը, խաչը:  Սա փաստող բազմաթիվ օրինակներ կան: Դեռևս Պապ թագավորի սպանությունը, երբ եկեղեցին դաշնակցեց թշնամու`հույների հետ և դուրս եկավ սեփական թագավորի դեմ: Երկիրը պահելու համար պետությունը բանակ պիտի ունենար, իսկ զորք պահելու համար լուրջ ներդրումներ էին հարկավոր: Մինչդեռ  այնպիսի վիճակ էր, որ երկրի կեսը վանքապատկան էր. ամբողջ գավառներ՝ 150 գյուղերով, հասույթն ամբողջը վանքինն էր, ու վանքը պետությանը հարկ չէր տալիս: Թագավորը ճարահատ դուրս եկավ վանքի դեմ,  հոգևորականությունից ուժով բռնագրավվեց և արքունի կալվածք հայտարարեց, այսինքն պետականացրեց, որպեսզի հասույթը գնա պետությանն ու պետությունը երկիր պահի: Այս կառույցն, ըստ իս՝ ի ծնե-ի բնե, պետականամետ չի եղել և իր գրպանն ավելի է կարևորում, քան սեփական հարազատ հայրենի թագավորությունն ու դավադիր ձևով սպանեց թագավորին: Իսկ շարժառիթն այն էր, որ թագավորը գրպանին էր կպել: Բայց ո՞ւմ գրպանին: Հայ չե՞ք : Ինչ կառո՞ւյց եք դուք:
Ես ուզում եմ այստեղ հիշել նաև Խրիմյան հայրիկի՝ հայտնի ժողովին մասնակցելու պատմությունը, որտեղ տարբեր ազգերի ներկացուցիչներ էին եկել իրենց դարդն ու ցավը ներկայացնելու համար: Տեղական թերթերը, որ լուսաբանում էին այս ժողովի աշխատանքները՝ ծաղրանկարներ էին արել այս մասին: Ծաղր են նկատել, որովհետև մեր մեջից մի աշխարհիկ ներկայացուցիչ չենք կարողացել գտնել ու որպես պատգամավոր` հոգևորական ենք ուղարկել: 19-րդ դարում հոգևորականը քաղաքական խնդիրներ հետապնդի և ազգի իղձերը բերի ներկայացնի՞: Այդ ժողովին միակ ազգը, որի ներկայացուցիչը սևազգեստ մի հոգևորական էր` մերն էր: Համեմատության համար եթե նայենք հարևան Վրաստանի պատմությանը, ապա կտեսնենք, որ քանի-քանի վրաց թագավորներ, երբ իրավիճակը ծայրահեղորեն  դժվար էր, մահմեդականություն ընդունեցին և թագավորությունը պահեցին, այսինքն կրոնը դա վարագույր է: Եթե երկիրը պահելու համար պետք է որ ես լինեմ կանաչ, խնդրեմ՝ կլինեմ կանաչ և պետությունս կպահեմ. այդպես քանի-քանի վրաց թագավորներ 16-18 դարերում կոչվել են խաներ: 1724թ., երբ Օսմանյան զորքը մտավ Թիֆլիս ու գրավեց Տփխիսը, թագավորը միանգամից մահմեդականություն ընդունեց, իսկ մելիքների տոհմից հայ քաղաքապետ Բեհբությանը հանուն խաչի նահատակվեց որդու հետ, և որի մարմինը քաղաքի պարիսպից կախ էին տվել թուրքերը և դեռ օրեր շարունակ այդպես կախված մնաց, որովհետև դիակը հուղարկավորելու համար խոշոր գումար էին պահանջել, և հանգանակությամբ են այդ գումարը հավաքել ու հետո նրա աճյունն ամփոփել Խոջիվանքում:
Մեր տեղական տարբերությունը նշեմ: Ջավախքում կողք կողքի ապրող կաթոլիկ ու առաքելական գյուղեր կան: Առաքելական գյուղ մտնելիս, երբ հարցնում եմ նրանց որպիսությունը, որպես պատասխան միայն բողոք եմ լսում: Լացում են, թե ջուր չունեն, շենքը փլվեց, սա եղավ, այն եղավ: Մտնում ես հարևան հայ կաթոլիկ գյուղը, ասում են. «Փառք աստծո, լավ ենք, ջուրը չունեինք, բայց 5 տարի առաջ միացանք  ու մեր ուժերով էսինչ տեղից բերեցինք»:
Դարերի բովում երևում է երկու եկեղեցիների ճկունության հարցը, թե որն է ավելի կենսունակ և սուր իրավիճակներում հնար տալիս, որ մարդը ինչ-որ մի այլ ձևի մեջ շարունակի գոյատևել և գոյատևեցնել երկիրն ու պետությունը:  Եթե քարտեզի վրա ներկենք այն տարածքները, որոնք այսօր աշխարհում իրենց կամքն են թելադրում. Բրիտանիա, Գերմանիա, ֆրանսիա, ապա կտեսնենք, որ դրանք կաթոլիկ երկրներն են: Կամ՝ Իսպանիան: Այս պետությունները օվկանոսներն ու աշխարհամասերը միմյանց հետ կիսելու պատերազմներ էին տալիս: Լեհաստանն անգամ կայսրություն է ունեցել: Կարևոր ազգությունն ու ապրելու տեղը չէ, այլ՝ դավանանքը, որը  քաղկեդոնադավան ազգերին կայսրության մակարդակի հասցրեց, քանի որ այս դեպքում կարևորը «մենք»-ն է, ոչ թե՝ «ես»-ը:
-Մերօրյա իրականությունում այլ կրոնական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները հանրությունում պիտակվում են որպես աղանդավորներ: Ինչո՞ւ մենք հանդուրժող չենք մեր իսկ ազգի նկատմամբ:
— Մի ժամանակ այս հարցը թուլացել էր, բայց վախենամ որ հիմա նորից կսրվի, որովհետև պատմությունը ցույց է տվել, որ հայ առաքելական եկեղեցին որքան զորացել է, այնքան հակադրվել է իր իսկ ազգի այլ հատվածներին: Նախորդ դարի 20-ականներին հայ կաթոլիկներին նույնիսկ հայ էլ չէին ասում, արհամարհաբար ֆռանգ էին կոչում: Հիմա նորից սկսել են, որովհետև առաքելականն իր տեղը նորից պնդացրել է: Որքան պնդացնում է, այնքան ազգի հերն անիծում է: Պառակտելով, չընդունելով իր ազգի տարբեր հատվածներին, կարևորելով  հավատքի իր նեղ ուղղությունը՝ փոխարենը կարևորելու իր ազգն ու հայրենիքը:  Թեպետ, պետք է ասել, որ քաղկեդոնադավանների նկատմամբ այս վերաբերմունքը երկուստեք է եղել, անշուշտ: Նրանք էլ հայ առաքելականներին անվանել են հերձվածողներ կամ ճշմարիտ ուղուց շեղվածներ: Բայց խնդիրն այն չէ, թե նրանցից ով էր հերձվածողը, կամ հերձվածող լինել-չլինելը չի խնդիրը, այլ թե հանուն ինչի է գաղափարն ուղղորդում իր հոտին: Եթե նայենք պատմությանը՝ հայ առաքելական կամ միաբնակ եկեղեցու հետևորդ են եղել մի քանի ազգեր. ասորիներ, ղպտիներ, հաբեշներ և ուտիները: Սա մի վիճակագրություն է, որին նայելով հասկանում ես, որ մենք դեռ լավագույն վիճակում ենք: Ասորիները մինչև այս վերջին տարիները դժվար կացության մեջ էին. շվեդները նրանց վերջին մնացորդներին հրավիրեցին իրենց մոտ, և իրենք Սիրիայի իրենց տարածքը միահամուռ լքեցին ու գնացին Շվեդիա: Այսինքն սա հավատքի այն ուղղությունն է, որ իր դավանանքը պաշտող ազգերին երբեք չի սովորեցրել ապրել հանուն հայրենիքի: Եթե գերագույն արժեքը հայրենիքը չէ, այլ հավատքն ու խաչը, որն ամեն երկրում ու հողում էլ կարելի է տնկել, ինչպես որ հայերն են անում, ու աշխարհի չորս ծայրերում էլ մի եկեղեցի կտեսնես, որովհետև կարևորել ենք խաչն ու տնկել էդ խաչը ամեն հողում: Սակայն եթե քո հայրենիքում չես՝ դպրոց էլ բացես, եկեղեցի էլ կառուցես` ոչինչ չես կարող անել. հայրենիքն է միայն, որ պայման է ազգի գոյության: Ամբողջ աշխարհով մեկ ուծացված համայնքներ են, ու այս պրոցեսն անվերջ կրկնվում է: 4-5 տարի առաջ Հայաստանից Կրասնոդար գնացած հայ ընտանիքի զավակներն արդեն հայերեն չեն կարողանում խոսել, ու եթե նախկինում մի դար կարելի էր քարշ գալ մինչև լեզվակորույս լինելը, ապա հիմա աշխարհը շատ արագ է զարգանում:
Ուտիները: Մի հրաշք ժողովուրդ: Կովկասյան լեռնցի, դաղստանյան ժողովուրդ են, որ 5-րդ դարում դժբախտություն են ունենում դառնալ հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդ: Այսօր երկիր թատերաբեմը լքեցին. այլևս չկան: Ուտիները: Սարգիս Կուկունյան, Գրիգոր Նիկողոսյան՝ Սարդարապատի ճակատամարտում մեծ ներդրում ունեցող մարտիկներ, Արևմտյան Հայաստանի ազատագրության հարցում որքան ուտի ֆիդայիններ կային, դարերի ընթացքում մեր ճակատագիրը կիսած մի ժողովուրդ: Նրանք գիր չունեին ու իրենց գրավոր լեզուն հայերենն էր: Քուրի ձախ ափին էին ապրում` Կուտկաշենի շրջան՝ Վարդաշեն, որտեղ 1870թ. բացված սուրբ Մեսրոպյան դպրոց էր գործում մինչև 1945թ: Չորս եկեղեցիներ կային, գերեզմանոցներում միայն հայերեն արձանագրություններով հազարավոր տապանաքարեր, այսինքն կրոնի ճանապարհով հայ մշակույթի կրողներ էին: Սակայն ապրեցնող չի այս կրոնը: 1989թ. բռնագաղթի օրերին նույնիսկ Հայաստանում տեղ չտվեցինք, երբ ադրբեջանցիները նրանց որպես հայ դիտարկելով`վտարել էին: Ուտիները եկան Նոյմեբերյանի շրջան, որի առաջին քարտուղարն ասել էր. «Ու՞տի: Ուտին ինչ ա՞, իբր հայերի համար շատ տեղ ունե՞նք: Ուտի»: Վրաստանում տեղ տվեցին ու հիմա Ղվարելիում են՝ Կախեթի շրջանի: Այսինքն սա մի դավանանք է, որին դավանողը ինքն իրեն տիրություն անելու ունակությունից ընկնում ու կորցնում է իմունիտետ ասվածը. արտաքին ուժերի նկատմամբ դիմադրողականությունը թուլանում է:  Կարճ ասած, եթե ուզում ես, որ որևէ ազգ դադարի գոյություն ունենալուց՝ հաջողեցրու իրեն ընդունել տալ հայ առաքելական կրոն, մնացածը ժամկետի հարց է: Դավանել հայ առաքելական եկեղեցի՝ նշանակում է փորել սեփական գերեզմանը:
-Վերադառնալով մերօրյա այլ կրոնական կազմակերպությունների հարցին. նրանց որակելով որպես աղանդավոր, չե՞ք կարծում, որ մեր եկեղեցին ազգը երկճեղքում է:
-Այն կառույցը՝ լինի հոգևոր, թե աշխարհիկ, որը արժևորում և կարևորում է  ինչ-որ մի գաղափարաբանական ուղղության, որի հետևորդ չեն քո բոլոր ազգակիցները, արդեն իսկ պառակտիչ ու քայաքայիչ ներգործություն է ունենում: Նման կառույցը, որը միայն քայքայում և պառակտում է`այդ գործելաճով բարոյական իրավունք չունի մերօրյա հայրենիք սողոսկած այլ հոգևոր կառույցներին ինչ-որ մեղադրանք ներկայացնելու: Ես սա ասում եմ ցավոք սրտի, որովհետև ես կուզենայի, որ մեր հոգևոր կառույցը իրավունք ունենար սրան-նրան աղանդավոր անվանելու և լուրջ պայքար տանելու, բայց դրա համար դու պիտի միավորող գաղափարի կրող լինես, իսկ միավորող գաղափարը միայն հայրենիքը կարող է լինի: Մեր եկեղեցին 1700 տարի ոչ սովորեցրեց ապրել հայրենիքի պաշտամունքով, և ոչ էլ այսօր է այդ ճանապարհով առաջանում` շարունակելով իր պառակտիչ, քայքայող, մասնատող, «ես»-ը կարևորող գործունեությունը, որի արդյունքում ամեն հայ մյուսի տակը փորող է և մեկի հաջողությունից նախանձից տրաքող է: Դեռ սրանք արյունով ու սրով չեն գալիս, այլ ժպիտով ու գրքերով են գալիս, ի տարբերություն հայ առաքելական եկեղեցու:  Ես մի առիթով ասել եմ, որ կրոնը կարևոր չէ, ու եթե քրիստոնեություն, ապա`մարտական: «Հանուն»-ները պիտի ուղղված լինեն դեպի հայրենիքը: Եթե մահմեդականությունն է սովորեցնում` ուրեմն թող լինի մահմեդականություն, եթե Եհովայի վկան է սովորեցնում` ուրեմն թող լինի եհովայական: Ես շատ կուզենայի, որ կաթիլ-կաթիլ, փոքր աշխատանքներով փորձենք մեր ազգին հուշել, որ հարատևել և ժամանակի մեջ հզորացում են արձանագրել այն ազգերը, որոնց հանունները ուղղված են դեպի հայրենիքը: Որովհետև դրան հավասար այլ արժեք չկա, և մեր  պատմության մեջ որոշ դրական փաստեր որ մենք ունենք, դրանք այն իրավիճակներն են, երբ ազգը կամ ազգի մի հատված իր մեջ ուժ է գտել այդ ճանապարհով առաջանալով՝ հանուն հայրենիքի:
— Բոլոր դեպքերում այն արժեքները, որ ստեղծել է հայ մշակույթը՝ լինի դա քաղկեդոնական, թե առաքելական՝ մերն է: Բայց փաստացի, այդ պատմության մի զգալի հատվածին մենք գրեթե ծանոթ չենք: Ինչո՞ւ, ըստ Ձեզ՝  դպրոցներում դասավանդվող «Հայոց եկեղեցու պատմություն» առարկայում  քաղկեդոնականությունը ներկայացված չէ:
— Այդ առարկայով նրանք թլպատում ու կռտում են մեր երեխաների ուղեղները: Այնտեղ, բնականաբար, քաղկեդոնական եկեղեցիների մասին չկա, այնտեղ նույնիսկ հայ ժողովրդի մասին չկա: Կա հրով-սրով մեր ազգին ընդունել տված մի օտար կառույցի գաղափարաբանության պատմություն՝ վերնագրից սկսած կեղծ է: Քաղկեդոնականության վերաբերյալ մեկ փաստ ևս ուզում եմ նշել: Մենք 1700 տարվա քրիստոնեական պատմություն ունեցող ազգ ենք, սակայն այդ 17 դարերի մեջ միայն մեկ դար կա, որ ժամանակի հեռավորությունից մենք այն որակել ու առանձնացնում ենք որպես Ոսկեդար: Դա 7-րդ դարն է: Սովորաբար, մշակույթն ինքն իրենով չի կարող միայնակ բարձրանալ, ու եթե մի երկրում մշակույթը զարգանում է՝ նշանակում է, որ գիտություն, գյուղատնտեսություն և այլ ճյուղերը, այսինքն՝ ամբողջ  երկիրը համասեռ զարգանում է: 7-րդ դարում, երբ արաբներն իրենց ավերիչ արշավանքներով ներս ու դուրս էին անում, մենք ոչ միայն ազգային պետություն չունեինք, այլև ոտատակ վիճակում էինք, բայց հենց նույն այդ դարում՝ զուտ գաղափարի փոփոխության պատճառով՝ ճարտարապետական արժեքների իմաստով, մենք կարողացել ենք ստեղծել այնպիսի արժեքներ, որ դարերի հեռավորությունից ստվերել է բոլոր այն դարերը, որ մենք ապրել ենք: Եվ դա եղել է այն դարը, երբ Եզր կաթողիկոսից սկսած 7-8 իրար հաջորդող կաթողիկոսներ, պաշտոնապես հրաժարվել էին առաքելադավանությունից և ընդունել էին քաղկեդոնականություն, և որի դավանաբանական արժեքների արդյունքում էլ ստեղծվել էին այդ արժեքները: Անվանելով այն Ոսկեդար՝ մենք միաժամանակ լռում ենք այդ մասին: Դա խնամքով թաքցվել է: Մեր պատմիչները Զվարթնոցի պես տաճարին անունը չեն տվել, խորշել ու հեգնական տոնով անվանել են Առապարի եկեղեցի: Ինչո՞ւ: Որովհետև առաքելական չէր: Եզր կաթողիկոսի մասին դարեր շարունակ գրել են. «Հիրավի ե~զր եղար ազգիս հայոց՝ անվանդ համապատասխան», և Եզր կաթողիկոսի անվան առաջին՝ «Ե» տառը շրջված էին գրում, իսկ Հովհաննես Օձնեցու մասին էլ գրում են. «Երկրորդ լուսավորի~չը եղար արար ազգիս հայոց»: Լուսավորել՝ նշանակում է ունենալ նոր բարձունքների նվաճում, թռիչքներ: Սակայն նայեք Ոսկեդարն ու դրան հաջորդած 8-րդ դարը, որի սկզբին Հովհան Օձնեցին, որ 726թ. Մանազկերտի ժողովով հրաժարվեց քաղկեդոնականությունից և վերադարձավ առաքելականին, ամբողջ Մեծ Հայքի տարածքում 8-րդ դարի մի հուշարձան չունենք: Կարծես վակուում լինի, կարծես չենք ապրել այդ դարը, դա ի՞նչ լուսավորություն էր:  Մինչդեռ արձանն են դրել իր հայրենի Օձուն գյուղում ու փառաբանում են: Այսինքն դուք տեսեք ի~նչ անդունդի մեջ ընկղմեց հայ ազգին գաղափարի փոփոխությունը: Ազգը մեկ ամբողջ դար իր զորու չեղավ որևէ արժեք ստեղծելու:  Մենք չունենք մեկ հուշարձան, որը թվագրվի 8-րդ դարին: Ոսկեդար և վակուում: Մինչդեռ արաբները Հայաստանին կուլ տալու համար պետք ունեին մեզ կտրել Բյուզանդիայից և քաղկեդոնական աշխարհից. Վրաստանը հաջողեց մնալ, նրանց վրա էլ ճնշում եղավ, բայց Վրաստանը իր աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ հաջողեց մնալ և ունեցավ շարունակական զարգացումներ, ու դրանից մեր երկու դար հետո Կասպից ծովից մինչև Կերչ գրեթե Վրաստան էր:
-Այսօր Տայքում գտնվող մի խումբ հուշարձաններ՝ համարվելով վրացական մշակույթի ժառանգություն, հանձնվում են նրանց տնօրինությանը, մինչդեռ հայտնի է, որ դրանք հայկական են: Եթե մենք տեր չենք կանգնում մեր մշակութային ժառանգությանը, ինչո՞ւ ենք մեղադրում այլոց:
— Տայքի շրջանում ամենը իրենք իրենցն են համարում, բայց անկեղծ ասած մոտ 150 տարի մենք ոչինչ չենք արել այդ ուղղությամբ, ու առաքելական եկեղեցին հայտ չի ներկայացնում այդ ուղղությամբ: Քանի որ նա միայն առաքելադավանության նեղ ճանապարհն է կարևորել, իր ազգի այլ հատվածների՝ թե կենդանի մարդկանց, և թե նրանցից ստեղծված մշակութային արժեքների նկատմամբ անտարբեր է եղել ու անտեսել: Իրենց համար կարևորը հին ու նոր կտակարաններն են, ոչ թե հայրենիքը:  Տայքի հուշարձանների միակ ուսումնասիրողը կաթոլիկ հայր Ներսես Սարգսյանն է, որ 1864թ. աշխատություն հրատարակեց, որում ներառված են իշխանները, բանակը, հուշարձանները և այլն: Միակ հայ հոգևորականը, որ այցելեց Տայք և խտրություն չդրեց, թե սա քաղկեդոնական է, իսկ սա առաքելական` սրա հետ գործ չունեմ, ինչպես նախորդ բոլոր ուսումնասիրողներն են արել՝ մեծ մասամբ հոգևորականներ:
Հայ առաքելական եկեղեցին եթե մի քիչ ինքն իրենից լուր ունենար, շատ հանգիստ կարող էր ասել, որ այդ վանքերը թե առաջին օծմամբ, և թե վերջին օծմամբ պատկանում են Հայ Առաքելական եկեղեցուն: Միջանկյալ շրջանում, այո, տիրապետել է քաղկեդոնական համայնքը, սակայն դա միջանկյալ է, իսկ գոյության մեծ մասում դրանք եղել են առաքելական: Այդ եկեղեցիների անուններն անգամ եթե նայենք` Գայանե, Սարգիս և այլն,  որոնք, իհարկե, հայկական անուններ չեն, սակայն գործածվում էին հայ իրականության մեջ, և հակառակը` չէին գործածվում վրաց իրականությունում: Տայքում` Արդահանի, Թորթումի շրջաններում և այլուր, բազմաթիվ եկեղեցիներ ուշ միջնադարյան հայերեն արձանագրություններ ունեն: Հետաքրքիր է փաստել, որ այստեղ կան 10-րդ դարի և ուշ միջնադարյան խաչքարեր: Տայքում՝ ամենախաչքարաշատ՝ 12-13-րդ դարաշրջանի խաչքարեր չկան: Ինչո՞ւ: Որովհետև այդ շրջանում քաղկեդոնականությունն էր իշխում:
Քանի որ խոսեցի խաչքարերի մասին, ուզում եմ նաև նշել, որ խաչքարը որպես մշակույթի տեսակ` կարելի է ասել, որ Հայ Առաքելական եկեղեցու մենաշնորհ ֆենոմենն է. որևէ քրիստոնյա այլ ազգ խաչքար չի կերտել: Գոնե այս մասով կարող ենք ասել, որ պարտական ենք առաքելական եկեղեցուն, որը, թեպետ նպաստել է, որ ազգն անհետանա, բայց այնպիսի մի հիշատակ է թողել, որով ամբողջ աշխարհին որպես այցետոմս կարող ես ներկայանալ: Իսկապես հրաշք են մեր խաչքարերը, և դա գոնե արել է, թեպետ կարելի է մտածել, որ այդքան բազալտն ու տուֆը արժե՞ր խաչքարի համար փչացնել, թե՞ դրանք պետք էր օգտագործել բերդերի պարիսպների համար:
Ինչ վերաբերվում է վրացական կողմի վերաբերմունքին, ներկայիս Տավուշի կամ Լոռվա մարզերից Խուճապի կամ Կիրանց վանքը, Ախթալան կամ Քոբայրը, որոնց նկատմամբ վրացական կողմը դավանաբանական հիմքի վրա պահանջատիրություն է ներկայացնում՝ ասելով, որ դրանք վրացական են, հիմքում այս եկեղեցիների քաղկեդոնական լինելն է: 14-րդ դարում գավառների կամ գոնե համայնքների մակարդակներով, դեռևս քաղկեդոնական կղզյակներ կային պահպանված, որոնք մերժված էին հայ առաքելական եկեղեցու կողմից, իսկ անտեր ոչխարին միշտ տեր է գտնվում, և վրացական թագավորությունը`արագ օգտվելով առիթից, հայ քաղկեդոնական կղզյակ համայնքները միավորեց վրաց եկեղեցու թևերի մեջ և այդ պատճառով եկեղեցիների վիմագրությունները վրացերեն են: Բայց այդ նույն վիմագրությունները քաղկեդոնականություն ընդունած մեր հայ Զաքարիա և Իվանե իշխանների ժառանգներն են արել, բայց հայ ազնվատոհմիկը հո վրացի չէ՞ :  Այնուհետև, 14-15-րդ դարերից ի վեր` դարձի գալու ճանապարհով այդ վանքերն անցել են առաքելական եկեղեցուն, որովհետև քաղկեդոնականությունն ընկել էր. չկար Բյուզանդիան, ոչ էլ Վրաստանը, որը տրոհված ու կախման մեջ էր պարսկական իշխանություններից, իսկ պարսից շահերի կողմից հովանավորվում էր առաքելադավանությունը: Եվ բոլոր այդ վանքերը դարձի գալու ճանապարհով անցան առաքելական եկեղեցուն և ուշ միջնադարում՝ մինչև ռուսական տիրապետության հաստատումը, առաքելական էին, և դա հավաստող տապանաքարեր կան: Իսկ ռուսական տիրապետությունից հետո`19-րդ դարի սկզբներից, այդ վանքերը շատ արագ դադարեցին գործելուց և ամայացան:
-Դուք ձեր տեսաբլոգում խոսելով չորս կաթողիկոսների հետ ձեր հանդիպումների մասին՝ խիստ բացասաբար եք անդրադարձել նրանց գործունեությանը: Ըստ Ձեզ, ո՞րն է պատճառը, որ չկա այն կաթողիկոսը, որը կհամապատասխաներ «իսկական» կաթողիկոսի կերպարին: 
-Որովհետև պիտի դավաճանի այն ուսմունքին, որը ներկայացնում է: Ո՞ւժ ունի դավաճանելու: Խիզախություն ո՞ւնի ավելի կարևորելու ազգն ու հայրենիքը, քան «ես»-ը: Ուսմունքն ուղղորդում է հայ մարդուն պարզ դռնապանից մինչև կաթողիկոս: Մեր ազգային տեսակ ձևավորած ուսմունքը ուղղորդում է հանուն «ես»-ի, և հայ առաքելական մարդու աշխարհընկալման, աշխարհաճանաչման մեջ «ես»-ը գերակա է, իսկ կաթողիկոսը այդ ուսմունքի գերագույն հովվապետն է, և իր մեջ նա ավելի «ԵՍ» է, քան հասարակ դռնապանը:
-Փակում եք բոլոր ճանապարհները:
-Գիտե՞ք, կարծում եմ, որ կարող է լինել, եթե մարդուն ի վերուստ տրված է մտքի լույսը տեսնելու և դեպի դրան ձգտելու կարողությունը: Բայց դա չի վերաբերվում մեր ներկա կաթողիկոսներին, որովհետև այս եղածներն իրենց ներկա գործունեությամբ դրա հույսը չեն տալիս, մեղմ ասած: Դա վերաբերվում է գալիք ինչ-որ իքս կաթողիկոսի:
— Այսինքն համակա՞րգն է պատճառը, որպեսզի Ձեր նշած X կաթողիկոսը գահակալի:
-Ընդհանուր մթնոլորտը կամ համակարգը այն է, որը ծնունդ  է առել ազգային տեսակից, այսինքն մենք մեզ շրջապատել ենք մեր տեսակով, իսկ հայ ազգը «ես» է կարևորում, ու հայրենիքը չի կարևորում:
-Որտեղ հաց, այնտեղ՝ կա՞ց:
-Դա, ի դեպ, պատահական չէ: Մի այսպիսի անեկդոտ կա: Դժոխքում, ուրեմն տարբեր ղազանների մեջ տարբեր ազգերի են եփում, ու ամեն ղազանի մոտ երեք սատանա են հսկում` եռաժանիով, որպեսզի ոչ ոք չփախչի: Մի անտեր ղազան է լինում, որտեղ ոչ ոք չի հսկում, ու երբ հարցնում են, թե ինչու այդ ղազանը պահակ չունի, ասում են, որ այնտեղ հայերն են եփվում, եթե մեկն ուզում է փախչել, ներսից ոտքը քաշում են, և այդ ղազանը հսկելու կարիք չկա. իրենք իրենց հսկում են:  Սրանից ավելի դառն ու ճշմարիտ իրականություն չի կարող լինել:
-Ստացվում է, որ փաստորեն, լուծում չկա՞: Չի կարելի՞ արդյոք իրավիճակը փոխել:
— Կարելի է՝ փոքրիկ քայլերով: Օրինակ, հայրենաճանաչությունը խթանող տարբեր աշխատանքներով: Մենք հիմա մի նախագիծ ենք իրականացնում՝ հրատարակության պատրաստելով Հայաստանի պատմությունը ներկայացնող 36 հատոր՝ գավառ առ գավառ, գյուղ առ գյուղ: Այս ձեռնարկը պիտի հանրակրթական ոլորտ էլ մուտք գործի, սակայն ինչքան փորձել ենք կրթության նախարարության հետ համագործակցել` ոչ մի արձագանք չի եղել: Մի անհեթեթ իրողություն էլ ասեմ: Սկսած Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունից» մինչև խորհրդային ժամանակներ, մենք շարադրում ենք ոչ թե Հայաստանի, այլ՝ հայ ժողովրդի պատմությունը: Սա աբսուրդի ժանրից է:  Չկա ֆրանսիացիների պատմություն. կա Ֆրանսիայի պատմություն: Չկա ռուսների պատմություն. կա Ռուսաստանի պատմություն: Մեր կոդերը խոտանված են էն գլխից, և հայրենիքը չէ, որ կարևորվել է, այլ` ժողովուրդը: Եվ ակամայից ստացվում է, որ մեր հայագիտության մի ահռելի մասը Հայաստանի հետ ոչ մի կապ չունի, որովհետև ժողովրդի մեծ մասն էլ հայրենիքում չէ: Մենք Մաշտոցի տառերի ստեղծումից ի վեր, փաստացի, հայրենիքի պատմությունը չէ, որ հեղինակում ենք, այլ` ժողովրդի:
-Սա է՞լ կապ ունի առաքելական դավանանքի հետ:
-Անշո~ւշտ: Մենք հեղինակներ ունենք, որոնք փորձեցին հայրենիքի պատմությունը շարադրել. Իճիճյան, Ալիշան: Բայց սրանք կաթոլիկ հոգևորականներ են: Իսկ հայ առաքելականներից որևէ մեկը ինչո՞ւ չփորձեց Հայաստան երկրի պատմությունը գրել: Հայ առաքելական հոգևորականներից Մանվել վարդապետ Միրախորյանը, որ իսկապես վաստակ ունի և որից շատ ենք օգտվում, իր աշխատությունը վերնագրել է. «Նկարագրություն Արևելյան Տաճկաստանի հայաբնակ գավառների», տպված՝ 1884-85թթ, երեք հատորով: Ստրո~ւկ: Ինչպե՞ս կարող ես քո հայրենիքը Արևելյան Տաճկաստան կոչել, երբ օսմանյան քարտեզներում անգամ Էրմենիստան էր գրված: Այսօր թուրքերն այն կոչում են Արևելյան Անատոլիա, դու էլ նույնն ես արել` չասելու համար Հայաստան:
Աննա Մուրադյան

 

Advertisements

Ցեղասպանված լինելն ամոթալի է

Ապրիլի 25, 2013

Ներսես Ներսիսյան

download

Այս միտքը միայն զգացմունքային չէ, այլ նաև գաղափար է, իր մեջ կրում է գիտելիքների որոշակի համակարգ և արտաքին պահանջարկ ունի:

Ընդհանրապես, գաղափարը բանականության ծնունդ է, բանականությունը` բնության: Հենց այդ միասնականության հետ հանդես եկող զգացմունքային հայրենասիրությունն է հանգեցնում ազգային նպատակի ի հայտ գալուն և դրան հետամուտ լինելուն: Բնության օրենքների վրա հիմնված դատողություններն օգտագործողները բնապաշտներն են, որ նույն օրենքներով են բացատրում նաև պատմական երևույթները` ակնկալելով ազգի ապագայով մտահոգվածների հետ փոխադարձ կապ և մեր բարձրագույն նպատակի` Հայ դատի առավել արդյունավետ լուծումների հայտնաբերում:
Բանականության օրենքները բացարձակ են: Հրեա և սիոնիստ Էյնշտեյնի կողմից մարդկությանը մատուցած հարաբերականության տեսությունն անզոր է այդ օրենքների առջև, ավելի պարզ ասած, դա նույնպես խոր քողարկված խաբեություն է, որը դանդաղ և անուղղակի ազդում է նրանց վրա, ովքեր տեսության տիրույթները տարածում են հասարակական այլ ոլորտների վրա ևս:

Բանականության պահանջները նույնպես բացարձակ են. ցանկացած կենդանի օրգանիզմ օժտված է ոչ միայն սոսկ գոյության իրավունքով, այլև իր արժանապատվությունը պաշտպանելու պարտավորությամբ: Դա վերաբերում է և՛ անհատին, և՛ ժողովրդին, և՛ մարդկությանն ընդհանրապես:
Մեր` հայերիս արարքներով է պայմանավորված մարդկության նաև բարոյականության պահպանումը: Այսինքն` Հայ դատի պաշտպանությամբ, հայ ժողովրդի արժանապատվության դեմ կատարված ոտնձգության դեմ մեր պայքարը դառնում է պայքար մարդկության արժանապատվության պահպանման համար:

Անհատը, օրինակ` ասպետը, հանուն ի՛ր կամ, ասենք, որևէ կնոջ արժանապատվության, պատրաստ է զոհաբերելու ամեն ինչ, ներառյալ կյանքը: Այլ է ժողովրդի պարագայում: Ժողովուրդը, նախօրոք դաստիարակելով իր համար զոհաբերվելու պատրաստակամությամբ ապրող զավակներ, ընտրում է այլ տարբերակ: Ապրելու իրավունքը «Մահ կամ ազատություն» գայթակղիչ կոչին հետևելու մեջ չէ: Բնության պահանջը հաղթական գոյությունն է հանուն տեսակի պահպանման: Միայն աստվածային միջամտությանն ապավինելու հույսին թողնված ժողովուրդը ենթակա է ոչնչացման: Թշնամին միշտ մնում է թշնամի: Փոխվում են նրա դիմակները, վարվելաձևերը, ծրագրերը, բայց ոչ նպատակը: Նա իր հաղթանակները դյուրացնելու համար մեծ ջանք է թափում: Օրինակ, աննկատ ընթացող գաղափարական պայքարում այսօր «եհովական», «մորմոն» կամ այլ աղանդների հետևորդ հայեր է պատրաստում` նրանց «կամավորապես» զրկելով ազգապահպանման պայքարի կամքից:

Բնապաշտական մոտեցումներով իրատեսական ելքեր միշտ էլ առաջարկվում են։ Դրանք գիտակցական են ու հանուն հայրենիքի: Ասվածը պետք է ընկալելի լինի ոչ միայն մի խումբ հայրենասերների համար, որոնք միշտ էլ կան և պատրաստ են իմաստավորելու ամբողջ ազգի գոյությունը՝ հարկ եղած պահին նաև իրենց նահատակությամբ, այլև ողջ ժողովրդի: Դա մեծն Նժդեհի ազգայնական և բանական գաղափարներին համահունչ ընթացք տալով` բնազդականից գիտակցականի սահուն անցման արդյունքն է:

Ավաղ, Նժդեհի անունն այժմ շատերն են շահարկում, քչերը` հետևում նրա գաղափարներին: Մեկը նրա աճյունի տեղափոխման հարցերով է հպարտանում, մյուսը` նրա ազգականներին սիրաշահելով, մեկ ուրիշը նրա գրքերը տպագրելով կամ այլ եղանակներով փորձում են քաղաքական կամ անձնական կարիերա ստեղծել: Անգամ ապազգային «մորմոնները» Նժդեհի անունով ակումբ ունեն, սակայն ինչո՞ւ են քչերը շարժվում ցեղակրոնության դրույթներով, մեկ պատասխան կա. որովհետև… շահութաբեր չէ։

Հայ ժողովրդի՝ լինի գիտակցված, թե ենթագիտակցական նպատակը ամբողջական Հայաստանի վերականգնումն է: Դրա իրականացումը մեր սերնդի առաքելությունն ու պարտականությունն է, այսօր այդպես է զգում յուրաքանչյուր ճշմարիտ հայրենասեր և իր ծրագրերը կազմում դրան համապատասխան: Ընդհանրապես, ծրագրերը միջոցներ են նպատակի իրականացման համար: Իսկ մեր ներկա հանրապետության վարած քաղաքականության մեջ, նրա հայտարարած ռազմավարական և մարտավարական ծրագրերում չկան այնպիսի դրույթներ, որոնցով լուծվի հայկական հարցը` ի շահ հայ ժողովրդի: Այսպիսի ծրագրեր չունի նաև ընդդիմությունը: Կա ազգային գաղափարախոսության հաստատման համար մարտնչողների մեծ պահանջարկ: Համենայն դեպս, երևակված «ազգային դաշտը»` իր ամենաբազմազան «համախմբումներով», այսօր ծածկված է արհեստական կանաչով, հաճախ` դրսից ներմուծված: Կա կեղծ, ցուցադրական, անձնազոհությունից խուսափող, «կոմպլեմենտար», քաղքենիացված հայրենասերների մի խումբ, որ վտանգի պահին բացահայտում է վարձու աշխատողի իր էությունը:

Ազգային դաշտի բնականոն կայացման համար շատ լուրջ անելիքներ կան: Ազգային ծրագիր ստեղծելու գործընթացը պետք է մեկնարկի` ընդգրկելով հայ ժողովրդի բոլոր բաղադրիչները, յուրաքանչյուր դրույթի համար տալով գիտական հիմնավորումներ, որոնք իրենց մեջ վերկրոնականություն, միստիկայից զերծ ոգեղենականություն պարունակեն, լինեն վերկուսակցական, չկառավարվեն օտար կապիտալով ու գաղափարներով, օգտագործեն միջազգային իրավունքի նորմերը և իրագործվեն իրատեսական հենքի վրա, աննահանջ հետևողականությամբ` սերնդեսերունդ:

Աշխարհում մեծ փոփոխություններ են սպասվում և պետք է միշտ պատրաստ լինենք քաղաքական ցանկացած շրջադարձի, երբեք անակնկալի չգանք, անգամ երբ մի տխուր օր նոր փլուզումներ սկսվեն, ու հայտնվենք ավերակների տակ կամ մի գեղեցիկ օր ամերիկյան կայսրությունը, հետևաբար և Թուրքիան, «լուծարվեն»: Ահա այս վերջինը կլինի պատմական օրինաչափության արդյունք, իսկ այդ օրինաչափության հետևանք կդառնա նաև ամբողջական Հայաստանի կայացումը:

Իհարկե, այս կանխատեսմանը կարելի է հավատալ, բայց դա ի կատար ածելու համար պետք է պայքարել, ընդ որում, պայքարել ամեն օր, ամեն ժամ, ամեն տեղ, ամենքով և հստակ արտահայտված ծրագրով` կետ առ կետ, մինչև հաղթանակ և դրանից հետո էլ:

Այս իշխանավարության ընթացքում ներքին ցեղասպանություն է տեղի ունեցել

Ապրիլի 25, 2013

Տարիուկես առաջ Շառլ Ազնավուրը այսպիսի մի տագնապ հնչեցրեց.
«Ներկայումս իմ երկրում ՆԵՐՔԻՆ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ է տեղի ունենում: Դա համարում եմ քաղաքականապես անընդունելի: Կառավարությունը, հնարավորություն չտալով Հայաստանին շնչել, երկիրը զրկում է երիտասարդությունից, որը հեռանում է: Այդ իմաստով, խնդիրն արդեն քաղաքական չէ, այլ համամարդկային: Այն պետք է անհապաղ լուծվի»։

Միայն Սերժ Սարգսյանի իշխանավարության ընթացքում, պաշտոնական տվյալներով, Հայաստանից արտագաղթել է 250.000 մարդ։ Արտագաղթի պաշտոնական տյալները, ինչպես հայտնի է, կեղծվում՝ նվազեցվում են, իրականում այդ թվը շատ ավելի մեծ է։ Այսօր՝ ապրիլի 24-ին դեպի Ծիծեռնակաբերդ երթը դրա լավագույն ապացույցն էր։ Ազատության հրապարակից մինչեւ Ցեղասպանության զոհերի հուշարձան երթը, որպես կանոն, տեւում էր շուրջ 2,5 ժամ։ Ընդ որում՝ սկսած Ծիծեռնակաբերդի բլրի ստորոտից մինչեւ հուշարձան, մարդկանց հսկայական քանակի պատճառով, ճանապարհին ամեն մի քանի տասնյակ մետրը մեկը հոսքը կանգնեցվում էր։ Այդ կանգառների վրա ծախսվում էր մեկ ժամից ավելի։ Նույն ժամին նույն տեղից մեկնարկած երթն այս տարի տեւեց ընդհանուր մեկուկես ժամից պակաս, քանի որ բլուրը բարձրանալիս ոչ մի տեղ կանգնելու կարիք չեղավ։ Մարդկանց սակավությունն ակնհայտ էր։ Դա Ազնաուրի՝ տարիուկես առաջ հնչեցրած «SOS»-ի տեսանելի հետեւանքն էր։

Հայաստանում ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ է կատարվում, ու դրա հեղնակը ոչ թե Հայաստանը նվաճած օտարներն են, այլ երկրում իշխանությունը բռնազավթած, երկիրն անհագուրդ ու ինքնամոռաց թալանող ռեժիմը։ Այդ ճանապարհին, արդեն մխրճված բազմաթիվ հանցանքների մեջ, հանցավոր ռեժիմի պարագլուխներն իրենց անձնական փրկության այլ ելք չեն տեսնում, քան թալանը բազմապետկելը եւ երկիրն իր բնիկ բնակչությունից ծրագրված դատարկելը։ Այդ բանը հստակ խոստովանեց ռեժիմի վարչապետը, ինչի համար ոչ միայն պատասխանատվության չենթարկվեց, այլեւ, ահա, նորից է նշանակվում նույն պաշտոնում։

Հայոց վերջին երկու հազար տարվա պատմության մեջ, սկսած Հռոմեական կայսրությունից, չի եղել մի նվաճող, ով իր առջեւ Հայաստանը հայերից դատարկելու նպատակ դրած լինի։ Դա չեն արել պարսիկները, չեն արել բյուզանդացիները, չեն արել արաբները, չեն արել մոնղոլները։ Անգամ Թուրքիան նման ծրագիր չի ունեցել ամբողջ 600 տարի։ Հայաստանը առանց հայերի թողնելու ծրագիրը Թուրքիան մշակեց եւ իրականացրեց միայն 19-րդ դարի վերջին եւ 20-ի սկզբին՝ կանխելու համար հերթական ազատագրական շարժման հետեւանքով իրեն սպառնացող տարածքային կորստի վտանգը։ Հայաստանում իշխող ռեժիմը երկիրը դատարկելու մոլագար ծրագիրն իրականացնում է՝ փրկելու համար իր կատարած թալանն ու սեփական կաշին՝ կատարած հանցանքների համար պատասխան պահանջողներից։ Այսինքն՝ նպատակների հարթության վրա ցեղասպան Թուրքիան շահում է հայկական իշխող ռեժիմի համեմատ։ Ասել է թե՝ պետք է խոսել ոչ թե արտագաղթի, այլ բռնագաղթի մասին։ Թուրքիայի ձեռքում 100 տարի առաջ բռնագաղթի գործիքը յաթաղանն էր, սրանց ձեռքում բռնագաղթի գործիքը ժողովրդին ունեզրկելը, իրավական ու սոցիալական անել վճակին հասցնելը, չքավորության ու անհուսության մատնելն է։

Արդեն մոտ 50 տարի է, ինչ Հայաստանում ուրիշ որեւէ առիթով, որեւէ միջոցառման Հայաստանում այնքան մարդ չի մանակցում, որքան ապրիլի 24-ին Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված երթին։ Ովքեր աչք ունեն՝ այսօր այդ երթում տեսան ռեժիմի գործած ՆԵՐՔԻՆ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ զգաստացնող պատկերը։

Պատմաբան Աշոտ Սարգսյանի ֆեյսբուքայն էջից

Այն մասին, թէ ի՞նչ փսփսաց Եհովան Սաբբաթայա Ցվիյի ականջին

Ապրիլի 25, 2013

Շվարցի հեքիաթներից մեկի մեջ մի թագավոր կար, որին երբ զեկուցում էին այն ամենի մասին, ինչը որ կատարվում էր երկրի ներսում, սկզբից ասում էին այն, ինչը  կշոյեր նրա լսելիքը, իսկ հետո ավելացնում էին այն ամենը, ինչը որ կվշտացներ նրան, սակայն չէին մոռանում նշել, որ դա չար լեզուների ասածն է ընդամենը։ Բայց դե թագավորը, չնայած ցույց չէր տալիս, սակայն հասկանում էր, որ ճշմարտությունը հենց այդ չար լեզուների ասածների մեջ պիտի փնտրել։

Հիմա, քանի որ դուք հարգելի հայրենակիցներ, բոլորդ էլ առանձին առանձին վերցրած թագավորներ եք, չէ՞ որ մենք թագավորների ցեղ ենք, ու երևի նաև դա է պատճառը, որ հարյուրամյակներ շարունակ մնացել էինք կամ էլ ենք առանց թագավորի ու պետության, ապա ես նույնպես ուզում եմ պատմել ձեզ այն, ինչը որ խոսում են չար լեզուները մեր ժողովրդի դառը ճակատագրի ու դրա հետ կապված որոշ բաների մասին, որ տեղի է ունենում աշխարհում։

Նախ այդ չար լեզուները ասում են, որ այն պատմությունը, որը հրամցվում է մեզ, բոլորովին էլ ճշմարտացի չէ, այլ միտումնավոր ձևով խեղաթյուրված է, և որ այդ ամենի հետևում մութ ուժեր են կանգնած, որոնք փաստորեն միշտ էլ կառավարել են աշխարհը, կամ էլ գոնե փորձել են այդ բանը անել, որ նրանք իրենց նպատակներին հասնելու համար ոչ մի բանի առջև կանգ չեն առնում, անընդհատ դավադրություններ են կազմակերպում, որոնք երբեմն համաշխարհային մասշտաբների են հասնում։

Չար լեզուները ասում են նաև, որ այդ մութ ուժերը մարդկանցից ինչ որ բաներ են թաքցնում, որ գալիս է շատ ու շատ հին ժամանակներից, և որ հենց այդ բաների իմացությունն է նաև նրանց հզորության պատճառը, և այդ գաղտնի ինֆորմացիան նրանց ընտրյալները սերնդե սերունդ փոխանցում են միմյանց, ամեն ինչ անելով, որպեսզի իրենցից բացի ոչ ոք չիմանա դրանց մասին։ Բայց նրանք այդ արտասովոր գիտելիքները միշտ չէ, որ օգտագործում են ի բարօրություն մարդկանց, այլ լրիվ հակառակը։ Նրանք արտաքինից բարեպաշտ ձևանալով, իրականում իրենց գաղտնի կազմակերպությունների ներսում դավանում են ինչ որ հրեշավոր կրոն, ու նույնիսկ հրահրելով պատերազմներ ազգերի ու երկրների միջև, համարում են որ դրանց արդյունքում միլիոններով զոհված մարդկանց, իրենք ըստ էության, զոհաբերում են իրենց դիվային աստվածներին։ Եվ երբ սկսում ենք քրքրել այն ամենը, ինչը վերաբերվում է այդ մութ ուժերին, ապա տեսնում ենք, որ դրանց, այսպես կոչված, միաբանություններում ու օթյակներում հրեաները ինչ որ շատ են ելք ու մուտք անում, զինված իրենց կաբալլաներով ու եսիմինչերով։ Ու երբ ուսումնասիրում ենք ամեն տեսակի հեղափոխություններն և բազմաթիվ ապստամբություն ու պատերազմները, պարզ երևում է այդ ամենի մեջ հրեաների մեծ դերակատարությունը։

Եվ հաշվի առնելով նրանց մեծ կշիռը այսօրվա աշխարհի ֆինանսական ու աշխարհաքաղաքական ուժային կենտրոններում, ապա ակամայից միտք է ծագում այն մասին, որ չար լեզուները երևի թէ իզուր տեղը չէ, որ ակնարկներ են անում հրեաների հետ կապված և ինչ որ բան իսկապես գիտեն։ Բայց հարց է առաջանում, թէ ինչու՞ եմ ես այս ամենի մասին խոսում, հիմա մեզ հայերիս համար ինչ տարբերություն, թէ օրինակ այդ ուժային կենտրոններ կաչվածներում հրեաներ են նստած թէ ինչ որ ուրիշ մարդիկ, ինչպես կասեր ռուսը,–«нам то что»։ Իսկապես, մեզ համար ոչ մի նշանակություն չէր ունենա այդ հանգամանքը, եթե նորից չլինեին այդ նույն չար լեզուների այն ասեկոսեները, համաձայն որի հրեական միստիկ ուսմունքը մի զարանցանք ունի, որ իփր Եհովան պատվիրել է նրանց բնաջնջել հայերին։

Ես հասկանում եմ, որ հիմա Հուդայականության շատ գիտակներ միաբերան կգոռան, որ նման բան չկա և չի էլ կարող լինել։ Այո ճիշտ է, սակայն Հուդայականությունը դա այսբերգի միայն երևացող մասն է, որը իր գեղեցիկ փայլով շողշողում է արևի տակ, բայց չերևացող մասը անհամեմատ ավելի ծավալուն է և խորն, ու թաքնված է հասարակ մահկանացուների հայացքներից, և հենց այդ չերևացող մասն էլ դավանում են վերը նշված մութ ուժերը, որոնք իրականում ինչ որ անում են, անում են ոչ թէ հանուն փողի և իշխանության, չնայած դա իրենց նպատակները իրականացնելու միջոց է, այլ անում են հանուն ինչ որ անհասկանալի զառանցանքների, որոնք թելադրված են իրենց դիվային հավատքի կողմից։

Եվ պատահական չէ, որ երբ չար լեզուները խոսում են հայոց ցեղասպանության մասին, ապա բոլորովին արդարացիորեն նշում են, որ ցեղասպանության բոլոր կազմակերպիչները ոչ թէ թուրքեր են, այլ Դյոնմե կոչվող հրեական անիծյալ սեկտայի ներկայացուցիչներ և որ նրանք իրականում նաև թուրքերի թշնամիներն էլ են, որովհետև ամեն ինչ արեցին, որպեսզի կործանեն նրանց կայսրությունը և խեղաթյուրեն նրանց պատմական հիշողությունը։ Եվ երբ այդ չարաբաստիկ տարիներին Օսմանյան կայսրությունը մեծ կորուստների գնով ուզում էր շարունակել իր գոյությունը, ստորագրելով Սևրի պայմանագիրը, ճանաչում էր նաև Հայաստանի անկախությունը այն տարածքների մեջ, որը սահմանագծել էր Վիլսոնը, հանկարծ ասպարեզ է իջնում մեկ այլ դյոնմե՝ Մուստաֆա Քեմալ կոչվածը, որին անմիջապես օգնության ձեռք է մեկնում Ռուսաստանում արդեն իշխանությունը զավթած ջհուդամասոնական հրեշը, և արդյունքը լինում է այն, որ Սևրի պայմանագիրը այդպես էլ մնում է թղթի վրա, ու դառնում է անպետք իր, չէ՞ որ եթե իրագործվեր այն, ապա հայոց ցեղսպանությունը այսքան ողբերգական հետևանքներ չէր ունենա, հարյուր հազարավոր հայ փախստականներ օտար ափերում կոտորվելու և ուրիշ ազգերի մեջ ձուլվելու փոխարեն, կվերադառնային իրենց տները, ու այսօր Հայաստանը կլիներ տասնհինգից քսան միլիոնանոց երկիր։

Ինչևէ Թալիաթների ու Ջեմալների գործը իր «հաղթական» ավարտին հասցրեց Քեմալը, որը չլինելով թուրք, զավեշտալի ձևով հռչակվեց Աթաթյուրք, այսինքն թուրքերի հայր, ու առ այսօր ուղղադավան մահմեդական թուրքերին պարտադրված է այդ կուռքի պաշտամունքը։  Եվ երբ խորը վերլուծության ենք ենթարկում այսօրվա Թուրքիայի կողմից հայոց ցեղասպանությունը մերժելու քաղաքականությունը ու Ղարաբաղյան հարցում իրենց բռնած կեցվածքը, ապա տեսնում ենք, որ դա այնքան էլ չի բխում իրենց շահերից, այլ ընդհակառակը, խանգարում է նրանց տարածաշրջանային լիդեր դառնալու առումով, և ոչ միայն։ Սակայն բանը նրանումն է, որ թուրք ժողովրդի շահերը բնավ էլ չի հետաքրքրում այն մարդկանց, ովքեր ժամանակին մշակեցին այդ պրոյեկտը, որը կոչվում է Քեմալական Թուրքիա։

Ի դեպ այդ նույն ուժերի պրոյեկտն է նաև Ադրբեջանական Հանրապետություն կոչվածը, որի հակահայկական հիստերիան նույնպես սնվում է այն նույն աղբյուրից, որից որ սնվում էին ժամանակին իթիհաթականները։ Սակայն այս ամենի մասին իհարկե հասարակ թուրքերի ու ադրբեջանցիների բացարձակ մեծամասնությունը տեղյակ էլ չեն անգամ։ Նրանք չգիտեն, որ այն պատմությունը, որը հորինվել և հրամցվում է իրենց, դասավանդվում է իրենց բուհերում և դպրոցներում ու պրոպագանդվում է ամենուր, իրականում բացարձակ ստերի վրա է հիմնված, և դա չի արվում այն բանի համար, որ թուրքերն ու ադրբեջանցիները բարեկիրթ անցիալ ունենալու իլյուզիա ունենան, այլ արվում է այն բանի համար, որ նրանց կտրեն իրենց իսկական անցիալից, և որի արդյունքում այդ ժողովուրդները այլասերվելով, վերածվում են ինչ որ մութ ծրագրեր իրականացնող գործիքի։

Ասում են մտքերը իրականանալու հատկություն ունեն, խոսքս այն մասին չէ, որ մի բան մտածում ես, ու հետո մտածածդ իրականացնում, այլ այն մասին է, որ օրինակ, երբ շատ ու շատ մարդիկ երկար ժամանակ, սերնդե սերունդ հավատում են, որ ասենք ինչ որ կոնկրետ մի առարկա հիվանդություններ բուժելու կամ այլ հրաշքներ գործելու հատկություն ունի, ապա այդ առարկան իսկապես սկսում է այդպիսի հատկություններ ձեռք բերել, այսինքն մարդկանց հավատքը այդ առարկան օժտում է ինչ որ ուժով, որը արդեն մարդկանցից անկախ սկսում է գոյություն ունենալ այդ առարկայի մեջ։ Այս երևույթը ընկած է կռապաշտության և տարբեր տիպի օկուլտ ուսմունքների հիմքում, ու այդտեղից անցել է նաև ժամանակակից կրոնական շատ համակարգեր, որոնք թեկուզ հռչակել են իրենց կռապաշտության հակառակորդներ, սակայն կռապաշտությունից էապես չեն տարբերվում։ Ինչևէ, ինչու՞ եմ այս ամենը ասում, փորձեմ այս երևույթի նման մեկ ուրիշ օրինակով բացատրել միտքս։

Պատկերացրեք մեկի ուղեղը լվանում են, նա ամբողջությանբ մոռանում է իր անցիալը, որից հետո նրա համար հորինում են մի սուտ անցյալ ու պատմում են նրան, և ահա այդ սուտ անցյալը սկսում է իրողություն դառնալ ու ազդել այդ մարդու հետագա գործունեության վրա, և նա, որ հարևանների հետ միշտ նորմալ հարաբերությունների մեջ է եղել, հանկարծ անսպասելիորեն սկսում է գժտվել նրանց հետ, որովհետև իր հնարովի, սուտ հիշողությունը հուշում է նրան, որ հարևանները անցյալում իփր շատ վատություններ են արել իրեն։  Ահա հենց այս նույն ձևով էլ սկսում են ջնջել ժողովուրդների պատմական հիշողությունը, տեղը լցնելով տարբեր տեսակի հնարովի անհեթեթություններ, որի արդյունքում այդ ժողովուրդները սկսում են իրենց դրսևորել բոլորովին այլ ձևով, նրանք դառնում են զոմբի մութ ուժերի ձեռքում։ Այդպիսի զոմբիացված վիճակում են մեր չորս հարևաններից գոնե երեքը՝ թուրքերը, ադրբեջանցիները ու վրացիները։

Մենք հայերս այդ ժողովուրդներին դարեր շարունակ տվել ենք ամեն ինչ, և մշակույթ, և ինչպես ասում են՝ բարձրարժեք մարդկային ռեսուրսներ, չէ՞ որ մեր ազգի շատ ու շատ ներկայացուցիչներ դարերի ընթացքում, զանգվածաբար հեռանալով իրենց հայկականությունից ձուլվել են այս նորաստեղծ ազգերի մեջ, տալով նրանց մեր ազգի կողմից հազարամյակների ընթացքում կուտակած մշակութային փորձը և գենետիկ ինֆորմացիան։ Մեր նախնիները հավատում էին, որ այն դևը, որին ստեղծում են քո նմանությամբ, ձգտելու է ոչնչացնել քեզ ու գրավել քո տեղը։ Այդ հավատալիքների աղերձները պահպանվել են մասնավորապես իրանական ժողովուրդների բանահյուսության մեջ, հիշեք Ռոստամ Զալի հետ կապված այն դիպվածը, երբ նրա նմանակ դևը քիչ էր մնում սպաներ նրան։ Հիմա մեր զոմբիացված հարևան ժողովուրդները մեր ազգի համար վերածվում են հենց այդ նմանակ դևերի, որոնք վերցնելով մեր արյունը, մեր պատմական հիշողությունն ու հայրենիքը, մեզ վերջնականապես դուրս են մղում պատմության թատերաբեմից, պատահական չէ, որ այսօր մեր նյութական ու հոգևոր շատ ու շատ արժեքներ այդ ժողովուրդները կամ իրենց են վերագրում, կամ էլ ուղղակի ոչնչացնում են։ Եվ այս ամենի հետևում կանգնած են հենց նույն այդ վերը նշված մութ ուժերը։

Եթե առաջ թուրքերի ու ադրբեջանցիների նախնիներին ասեիր, որ իրենց պապերը ընդամենը տասնմեկերորդ դարում են հայտնվել Հարավային Կովկասում ու ընդհանրապես Առաջավոր Ասիայում, և որ իրենց իշխանության տակ գտնվող տարածքների ահագին մասը հայերի երկիրն է, ու իրենք հայերից են սովորել տարբեր գիտություններ, արհեստներ, հողագործություն, ու էլի շատ ու շատ բաներ, ապա նրանք կնդունեին այդ ամենը առանց որևէ թշնամանքի, իսկ այսօր նրանք այդ մասին լսել անգամ անկարող են։ Կամ եթե վրացիներին մի հարյուր հիսուն տարի առաջ ասեիր, որ օրինակ, իրենց Բագրատիոնի թագավորական դինաստիան, որը իշխեց իրենց վրա հազար տարի, հայեր են, ապա նրանք չէին ժխտի այդ փաստը, բայց եթե փորձ կատարենք այդ նույն բանը կրկնել հիմա, ապա այնպիսի մի վայնասուն կբարձրացնեն, որ էլ ասելու չի։ Նաև քրդերին են սկսել մշակել, նրանց համար էլ հորինել են, որ նրանք են նաիրցիները, և որ Ուրարտուն քրդական պետություն էր, և էլի նման բաներ։ Կարճ ասած այս ժողովուրդներից խլել են Ճշմարտությունը, փոխարենը տվել են Սուտ, որը չնայած առաջին հայացքից խիստ գայթակղիչ է նրանց համար, սակայն դա երբեք չի ծառայի նրանց իրական շահերին, որովհետև դրա նպատակն է այդ ժողովուրդներին այլասեռել և վերածել Եհովայի զոմբիների, ու թող թուրքն ու քուրդը իրենց մզկիթներում աղոթեն Ալլահին, և վրացին իր աղոթքը հղի Քրիստոսին, միևնույնն է նրանց իսկական տերը Եհովան է։ Իհարկե Եհովա ասելով ի նկատի չունեմ այն Դեմիուրգին, որը իսկապես ճշմարիտ է, այլ այն Էգրեգորին, որին ստեղծել են Սաբբաթայա Ցվիյի կարգի  հրեաները ըստ իրենց հայեցողության։

Թորոս Ալեքսանյան

Ցեղասպանությունը ընդամենը հետեվանք է…

Ապրիլի 21, 2013

  Ներսես Ներսիսյան

  Հասարակական գիտակցության ձևավորման գործընթացում ամենակարևորը պահպանողական գործոնն Է, որ հասարակության մեջ մուծվում Է սովորույթի ուժով։ Բավական Է միայն սովորույթների թափանիվի պտտման ուղությունը փոխել ըստ հարկի և կփոխվի մտածողության գործելակերպը։ Արդյունքում ստանդարտների գնահատումը կարող Է կատարվել  նե՛ղ կենսական շահերին համապատասխան՝ ազգային ընդհանրական շահերի փոխարեն։

Պատվաստումը համարվում Է հաջող, եթե ժամանակի ընթացքում նոր սովորույթը՝ թեև օտար, բայց թվում Է ծանոթ, բնական, բերում Է կարգ ու կանոնի, հաստատում կայունություն: Որքան Էլ նոր տեղեկույթը ամբողջությամբ արհեստական ու խեղաթյուրված լինի՝ մակերեսային ըմբռնողականության համար աստիճանաբար դառնում Է անհատի հոգեկան անկապտելի տարրը։

Վերլուծելով մեր անցյալը հնարավորինս անկողմնապահորեն ու իրատեսորեն, նկատում ենք, որ մեր հիմնական թշնամին եղել Է գաղափարական։ Նա եղել Է լրջամիտ, հստակ իմացել Է իր անելիքը, այն ինչ կոչվում Է լուծ՝ նա նետել Է մեր դեմ և ստիպել որ դա կամավոր, հենց մեր ձեռքերով դնենք մեր վզին։

Դավաճանությունը կատարվել Է ամենամոտիկների ձեռքով՝ մարդասիրության և  սիրո քարոզի հիման վրա։ Այս քարոզի հիմնարար Էությունը սո՛ւտն Է, խաբեությո՛ւնը, որ կոչված Է իրոք քող, դիմակ լինելու համար։ Մեր պարարտ հողում օտար սերմերը հենց այդ «սիրով» Էլ ցանված են եղել վաղո՛ւց, վաղուց Էլ բերքը հավաքվել Է, շարունակվում է հավաքվել և այսօր։ Սակայն «գործը» փակված չէ. փորձենք այն բացել էջ առ էջ.

 

ԷՋ Ա. Մովսեսը համարվում է հրեական կրոնի՝ հուդաիգմի հիմնադիրը։ Իսկ քրիստոնեությունն ու իսլամը հիմնված են հուդաիզմի վրա, ահա թե ինչու քրիստոնյաններն ու մահմեդականները, հրեաների նման Մովսեսին նույնպես համարում են աստծո պատվիրակ, սուրբ ու Բիբլիայի առաջին հինգ գրքերի (Հնգամատյանի) հեղինակ։ Զավեշտական է, որ հուդաիզմի, քրիստոնեության և իսլամի հետնորդներն անվերապահորեն ընդունում են, որ Հնգամատյանը գրված է անձամբ Մովսեսի կողմից և թելադրված է անձամբ Եհովա աստծո կողմից, չնայած որ այդտեղ նկարագրվում է նաև Մովսեսի մահն ու հուղարկավորությունը։ Գիտնականները պնղում են ավելին, խախտված են պատմական դեպքերի ժամանակագրությունը, աշխարհագրական տեղանունները և այլ։ Այս ամենն իհարկե, առողջ բանականությունից հրաժարվել չցանկացող, սակայն դեռ «հավատացյալ» մնացածների մոտ կասկածներ է առաջացնում, սակայն ցանկացած կրոնի համար կասկածելի հարցերի առաջ աչք փակելն ու սթափ դատողունակությանը խլացնելը նրա կարևոր հատկություններից է։ Մեր խնղիրն իհարկե աստվածաբանական վիճաբանություն սկսելը չէ, քանի որ հարցադրումը  հստակեցվում է.
-Ինչո՞ւ ազգայնականները, որոնք իրենց նաև քրիստոնյաներ կամ մահմեդականներ են համարում, և թվում է թե քաջ գիտակցում են սեփական և մյուս ժողովուրդների վզին փաթաթված հրեա-սիոնիստական լուծը, չեն նկատում, որ ակամա  կրում են նույն հրեական կրոնի տարատեսակները՝ Մովսեսի հնգամատյանի միջոցով։

Հնագույն հեթանոսական կրոնները, այդ թվում և հայկականը, հիմնված էին Արևապաշտության՝ լույսի, ջերմության, կենարար պաշտամունքի վրա։ Հուդա-քրիստոնեական կրոնը, իր «աստվածաշնչային» հրահանգավորումներով դրանց բոլորին մահվան դատապարտեց. «Վտարեք երկրի բոլոր բնակիչներին ու ոչնչացրեք։ Ոչնչացրեք և դրանց ձուլածո պաշտամունքներն ու բոլոր պատկերները, բոլոր սրահները թալանեք։ Բոլոր հողերը գրավեք և այդտեղ բնակվեք»: Բնականաբար, հուդայական նման անմարդկային պատգամները քրիստոնեություն տարածողները «մարդասիրորեն» էին կիրառում, մյուս ժողովուրդներին կերակրելով ապագգայնությամբ ու թուլամտությամբ՝ իրենք իրենց հեռու պահելով դրանցից։

Քրիստոնեությունն ու իսլամը հուղաիզմի Էքսպորտ տեսակներն են, որ հրեաներն արտադրել ու արտահանել են մյուս ժողովուրդներին հոգեպես ու գաղափարապես թուլացնելու, իրար դեմ լարելով` նաև նյութապես ու ֆիզիկապես տկարացնելու, հետեաբար`  իրենց ենթարկելու նաատակով։ 

ԷՋ Բ. Հուդաիզմի  «առաջընթացի»  կարևոր փուլերից էր՝ քրիստոնեությունը։ Ըստ ծագման Հիսուսը մաքուր հրեա էր՝ Աբրահամի և Դավթի ուղղակի ժառանգը, և որպես հրեա՝ թլպատվեց ծննդյան ութերորդ օրը։ Այդ առթիվ քրիստոնյանները հետագայում հայտարարեցին մեծ տոն, որ նշում են նոր տոմարով հունվարի մեկին (թեև հունվարի 1-ը որպես Նոր տարի հռոմեական կայսրությունում նշվում էր ավելի վաղ, այս թ. ա. 46 թվականից Հուլիոս Կեսարի հրամանով)։ Սակայն տերտերները Հիսուսին անմիջապես չաստվածացրին։ Միայն 325 թվականին Նիկեայի Առաջին Տիեզերական ժողովում, եկեղեցու հրեա-մասոնական հոգևորականները ձայների մեծամասնությամբ նրան նշանակեցին «աստված»։ Իր այդ նոր պաշտոնում հրեա Հիսուսը հետմահու շատ կարևոր խնդիր էր լուծում՝ հրեական հանցախմբի հանձնարարությունը, մնացյալ ժողովուրդների հոգևոր տարալուծում։ Դավթի որդին հստակ նպատակ ուներ՝ կոտրել ժողովուրդների ինքնապահպանման բնական ձգտումն ու ընդդիմանալու ճիգերն այլոց հարձակման դեպքում, հատկապես հրեական նվաճմանը։ Քրիստոսը քարոզում էր. «Դուք լսեցիք, թե ինչ են ասում, ակն ընդ ական, ատամ ընդ ատամ։ (Սա իրատեսական հրահանգն է, որ վերաբերվում է միայն հրեաներին, իսկ մնացյալներին ահա թե ինչ է սովորեցնում,-Ն. Ն.) Իսկ ես ասում եմ ձեզ. մի ընդդիմացեք չարին։ Ով կխփի ձեր աջ այտին, նրա կողմ շրջիր և մյուսը։ Ով կցանկանա վերցնել շապիկդ՝ վրայինդ էլ տուր (տուր և վարտիքդ)»։ Քարոզի այս սկզբունքը՝ «Մի դիմադրիր չարին», գլխավորն է քրիստոնեության մեջ։ Այս պախարակելի միտքը Քրիստոսն իր հավատարիմ գործակալների միջոցով աշխատում է տեղադրել անմիտ հավատացյալների գլխում դրանց չառարկող ճորտեր դարձնելու բուն նպատակով։ Հրեաներն իհարկե շատ կցանկանային, որ քրիստոնյա ճորտերն իրենց այնպես պահեին, ինչպես սովորեցնում է Եհովա աստծո պաշտոնը վարող Հիսուսը։ «Դուք գիտեք ինչ էր ասվում. «Սիրիր մերձավորիդ և ատիր թշնամուդ», իսկ ես ասում եմ, սիրեք ձեր թշնամիներին, օրհնեք անիծողին, աստվածացրեք ձեր ատողին, աղոթեք ձեզ նեղացնողների համար…»։ Քրիստոնյան պիտի լիներ իրական ստրուկ։ Նման ստրուկն անկասկած գերադասելի էր հին ստրուկներից, որոնք երբեմն ծառանում էին։ Իսկ այս նոր ստրուկի մոտ շղթաներն ուղիղ գլխի մեջ էին, գիտակցության մեջ։  Հոգևոր ճորտը՝ քրիստոնյան, ջհուդներին ավելի շահավետ էր, քան հին միջոցներով ճորտացվածը։ Քրիստոսի քարոզչությունը ճգնում է բացառել մարդկանց դիմադրությունը հրեական զավթմանն ու աճին։

Քրիստոնեությունն աննախադեպ արդյունքի հասավ, չնայած իր  ամբողջ ապազգայինին, քանզի դիմեց և բնականին՝ սրին ու կրակին, դրանցով բնաջնջելով ժողովուրդների առողջ ուժերրը, այլ ոչ թե մյուս այտն էլ հակառակորդին տրամադրելով, ինչպես քարոզում է առ այսօր այլոց։ Ինքը և այսօր դեռ նվաճում է, իսկ այլք կորցնում, ըստ որում ոչ միայն ռազմաճակատում։ Ինչն ավելի սարսափելի է՝ նվաճում է մարդկանց ուղեղը, առնում հոգին, տեր կանգնում կյանքին…Գարեգին Նժդեհը ի խորոց սրտի հարցում է հղում հայ ժողովրդին. «...Ի՞նչը մղեց քեզ միամտորեն հավատալու ցնորապաշտ Նազովրեցու վսեմ՝ բայց վտանգավոր խոսքին։ Ո՞վ ասաց, որ թույլը մեղավոր չէ՝ որ թույլ է, և ուժեղը երախտիք չունի՝ որ ուժեղ է։ Դու խաբվա՛ծ ես ժողովուրդ, դու զո՛հն ես քրիստոնեական բարոյախոսության, որ շարունակում է մնալ որպես ներկ և շպար, որպես քող և դիմակ ուժեղների հոգու համար»։

Քրիստոնեության (հուդաիզմի) ընդունումով հայկական արիական մտածողության թափանիվը շուռ եկավ հօգուտ հրեականի։ Հայ ցեղի պահապան աստվածները կործանվեցին՝ տեղը զիջելով հուդաիզմի սրբերին։ Յուրաքանչյուր գաղափարական զիջում տանում է նաև բարոյական, հոգևոր, նյութական անկման։ Իսկ այն, որ քրիստոնեությունը հայ ժողովրդի դիմադրելու բնական  հատկությունը անկում տարավ, ընդուպ մինչև հայ ժողովրդի ամենաողբերգական էջը՝ ցեղասպանությունը, ապացուցում Է պատմությունը։

Գիտելիքներ կան, որ հատկապես խանգարում են սթափ դատողականությանը։ Ոչ ուսյալը շատ դեպքերում թերուսից ավելի արդյունավետ է դիմակայում վտանգին։ «Անհարգի վերաբերմունք կյանքի հանդեպ», «կյանքի արժեզրկում» քրիստոնեության բերած գաղափարախոսությամբ անընդհատ ներշնչվում Էր մոռանալ արիական ծագումնաբանությունն ու կյանքի կենսունակության պահանջները, և որպեսզի հայը լինի առաջադեմ՝ պետք Է հրաժարվի սեփական աստվածներից։ Եզովպոսը մի այսպիսի առակ ունի. «Գայլերը փորձում էին հարձակվել ոչխարների հոտի վրա, բայց դա նրանց չէր հաջողվում, որովհետև շները պահպանում էին ոչխարներին։ Իրենց նպատակին հասնելու համար գայլերը դիմում են խորամանկության և ոչխարների մոտ պատվիրակներ են ուղարկում, որոնք ջանք չեն խնայում նրանց համոզելու, որ իրենք անտառում խաղաղ կապրեն, եթե հրաժարվեն շների պահպանությունից։ «Այդ չար շներն են խանգարում մեր բարեկամությանը, պետք է քշել դրանց»-անընդհատ կրկնում են գայլերը։ Ոչխարներին հրապուրում է գայլերի հետ բարեկամանալու հեռանկարը և նրանք վարվում են գայլերի խորհրդով, քշում են շներին և հետևաբար մնալով անպաշտպան, հեշտությամբ հայտնվում «նոր բարեկամների» ստամոքսում»։ Հրեաները հենց նման խորամանկ պատվիրակների քարոզներով էլ կարողացան խաբել մեր պապերին՝ համոզելով հրաժարվել Հայ ցեղի պահապան աստվածներից՝ հօգուտ իրենց հետ բարեկամության։ Հետագայում նույնպիսի «նոր բարեկամներ» դարձան նաև երիտթուրքերը։ 

ԷՋ Գ. Քրիստոնեությունը, բնական զարգացման վերելք ապրող Հայաստանին որպես «փրկագոտի» մատուցվեց հռոմեական կայսրության անկումից հետո հզոր երկիր դառնալու տեսլականով։ Այն ինչը բժիշկ, փրկիչ էր ներկայացվում՝ իրականում պարզ մոլորություն էր, ռազմական ուժին փոխարինելու էր եկել նոր հավատ՝ սին խոստումներով։ Դա մի ինքնախաբություն էր, երբ դուրսը իրական պատերազմ էր։ Արցախյան ազատամարտի առաջին տարիներին, մեր հետ դիրքերում էր հայտնվել նաև ոմն հավատացյալ։ Սա ամեն կերպ փորձում էր համոզել, որ հայի դժբախտությունների պատճառն այն է, որ հեռացել է «ճշմարիտ» հավատից, հարկավոր է անընդհատ աղոթել առ Քրիստոս, նա ողորմած է, կգթա։ Հավատացյալն ինքնամոռաց աղոթում էր, իսկ «Հիսուսը» նրա վրա ուշադրություն չէր էլ դարձնում և թուրքերը շարունակում էին կրակել։ Ես նրան խորհուրդ տվեցի անցնել թուրքերի կողմը և քրիստոնեություն քարոզել նրանց. «Մեր ժողովուրդը, լավ-վատ, էլի քրիստոնյա է, գնա թուրքերին քարոզի,-համոզում էի նրան, և եթե նահատակվես՝ ինչպես քրիստոնեությունն առաջինը Հայաստան ներմուծած «կույսերը», հետագայում կսրբանաս թուրքերի կողմից»։ Նա իհարկե վախեցավ այդ հեռանկարից, ինչպես որ այժմ մեր եկեղեցու սպասավորները, որոնք իրենց բարեկեցիկ կյանքը չեն թողնի ու վտանգելով երկրային կյանքը՝ չեն գնա թուրքերի մոտ, քրիստոնեություն տարածելու՝ հանուն հայ ժողովրդի բարգավաճման կամ գոնե հանուն իրենց երկնային երջանիկ ու հավիտենական կյանքի։

Իսկ ի՞նչ կկատարվեր, եթե հայերը ազգովի հավաքական ուժ ցուցաբերեին և մերժեին քրիստոնեությունը։ Ահա թե ինչպես է այդ հարցին անկաշկանդ ու համարձակ պատասխանում բանաստեղծ Խաչիկ Դաշտենցը.

«Թե մնայինք հեթանոս,

Այսքան չէինք մորմոքի։

Եվ ի՞նչ տվեց անամոթ,

Սուտ Եհովան մեր ազգին…

Անվերջ օգնեց թշնամուն,

Անվերջ զարկեց մեր բազկին.»։

Իսկ մեծ հայրենասեր Րաֆֆին իր վերլուծություններում հանգել է հետևյալին. «Վանքերից ծագեց մեր երկրի կործանումը, նրա´նք խլեցին մեր սիրտն ու քաջությունը, նրա´նք ձգեցին մեզ ստրկության մեջ, սկսած այն օրից, երբ Տրդատը թողեց իր սուրն ու թագը, վերցրեց խաչը և մտավ Մանիա այրը ճգնելու…Ո՜վ Հայոց հին աստվածներ, ո՜վ Անահիտ, ո՜վ Վահացն, ո՜վ Հայկ, դու´ք փրկեցեք մեզ…» 

ԷՋ Դ. Թե ինչպես և ինչու Հայաստանում տարածվեց քրիստոնեությունը, խորը վերլուծության է ենթարկել հայ մեծ պատմաբան Լեոն. «Այդ մի գաղափարական շարժում չէր, մտցված ժողովրդական զանգվածների մեջ՝ համոզում, գիտակցություն առաջ բերելու համար։ Այդ մի հրաման էր. ձևական արարողություն։ Գրիգորը լուսավորում էր ոչ թե խոսքով, համառ ու երկարատև քարոզչությամբ, այլ հրով ու երկաթով։ …Հիմնովին կործանել հեթանոսական տաճարները, կոտորել կամ փախցնել նրա պաշտոնյաներին՝ այս էր, որ Գրիգորի համար նշանակում էր «տարածել քրիստոնեություն», երբ թագավորական զորքերի գլուխ անցած մի տեղից թռչում էր մյուս տեղը մեհյանները քանդելու և քուրմեր փախցնելու համար… »: «Իսկ իսկությո՜ւնը.,.,-գրում է Պարույր Սևակը, –

Հավասարության ու եղբայրության ազնիվ քարոզով

Ուրիշի տուն ու երկինք էր մտնում

Օտար վարք ու բարք,

Օտար ծես ու կարգ…»։

Հմայելու   վարպետի իրավունք ձեռք բերած և գործելու անսահմանափակ լիազորություններ ստացած Գրիգորն օգտագործելով խարդավանքի, ներքին պառակտումներ ստեղծելու և խոստումներ շռայլելու իր ձիրքերը կարողացավ հայ ազնվականությանը «ուժեղ ու միասնական Հայաստանի» հեռանկարով գայթակղել և լարել իրար դեմ։ Հզոր Հայաստանի ձգտում էր յուրաքանչյուր հայ նախարար։ Երկիրն իրոք բուժման կարիք ուներ, և գուցե նաև հանուն դրա նրանք տուրք տվեցին նախնիների հավատի ուրացմանը։ Հուդաիզմը հայերին որպես բուժում առաջադրվելով՝  նախ ապաուժականացրեց և ծածկվելով բռնակալի իր սարսափելի այլանդակությունը քրիստոնեության թվացլալ անմեղությամբ, փաստորեն տեր դարձավ ողջ երկրին։ Միայն արտաքնապես բարոյական կերպարանք ունեցող քրիստոնեությունը հայ ժողովրդին զրկեց բանականության պայծառ լույսով ղեկավարվելու ունակությունից, և բնազդական ինքնապաշտպանությունը փոխարինվեց հետմահու «երջանկություն» տանող պատրանքով։ Հայ ժողովուրդն իր ամբողջ մոլեռանդությամբ նետվեց «փրկչին» փրկելու գործին, նահատակության՝ հանուն հետմահու կյանքի, իսկ դա արդեն բուժում չէր, այլ լուրջ հիվանդություն, որ ձգվելով երկար՝ միայն մեկ հետևանք կարող էր ունենալ՝ կործանում։

Բժիշկը հիվանդին ասում է. «Մենք երեքով ենք. ես, դու և հիվանդությունը, եթե դու միանաս ինձ՝ հիվանդությունը կմնա մենակ և մենք կհաղթենք նրան»։ Բայց վա՜յ այն հիվանդին, երբ բժիշկը միանում է հիվանդությանը։ Վա՜յ հայ ժողովրդին, որի բժիշկը հուդաիզմին միացած քրիստոնեությունն է։

Այսօր,  յուրաքանչյուր հայրենասեր հայ, եթե իր մեջ դեռ կրում է պատմական առողջ զգացողություն, խաբեությունը հայտնաբերելու, հասկանալու և դրան հակադրվելու համարձակություն, որքան էլ դառը լինի՝ պարտավոր է արդեն բարձրաձայն ասել ճշմարտությունը, որպեսզի սկսի նաև ի՛ր և իր ժողովրդի՛ ճշմարիտ բուժումը.

1915թ. Հայոց ցեղասպանությունը հանկարծակի տեղի չունեցավ. -դա հայերի դիմադրողականության թուլացման նպատակով, մոտ մեկուկես հազարամյակ առաջ հուդաիզմի նախապատրաստած և վարած հետևողական քաղաքականության արդյունքն էր:  Հրեաները՝ չորրորդ դարի  Հայաստանում ցանած սերմերի պտուղները քսաներորդ դարի սկզբներին քաղելով՝  կարողացան առատ հունձ կատարել:  Արևմտահայաստանի մոտ մեկ ու կես միլիոն հայերի ոչնչացումը, ինչն ընդունված է անվանել Հայոց  ցեղասպանություն, այս անգամ իրականացվեց հրեաների երիտթուրք ժառանգների միջոցով:

 

Թուրքիայի Հանրապետությունը պատմության առաջին ֆաշիստական պետությունն է

Հունիսի 4, 2012

Հայաստանի Հանրապետությունը երկարատև ու չլուծվող հակամարտության մեջ է Թուրքիայի հետ։ Ուստի՝ Թուրքիայի քաղաքական համակարգն ու պետական գաղափարախոսությունը համարժեքորեն գնահատելու հարցը խիստ կարևոր է հայկական պետության միջազգային ճիշտ դիրքավորման ու գրագետ արտաքին քաղաքականության կառուցման համար։

Օսմանյան կայսրության փլատակների վրա առաջացած Թուրքիայի Հանրապետությունը արևմուտքում ավանդականորեն ներկայացվում է իբրև մահմեդական աշխարհիկ ժողովրդավարական պետություն։ Իրականությունից շատ հեռու այս մտակաղապարը մշտապես տիրաժավորվում է արևմտյան ԶԼՄ-ներում, հաճախակի հնչեցվում ամերիկացի ու եվրոպացի պետական այրերի շուրթերից։ Ցավոք, Հայաստանի Հանրապետությունը ցայժմ չի համարձակվել արդի թուրք պետականությանը տալ իր սեփական հայեցակարգային գնահատականը ու լռելյայն հաշտվել է միջազգային վերոհիշյալ անստույգ մեկնության հետ։

Իրականում Հայոց ցեղասպանության հետևանքներից մեկը եղավ այն, որ Եվրոպայի մերձակայքում ստեղծվեց առաջին ֆաշիստական պետությունը՝ Թուրքիայի Հանրապետությունը, որն իր հիմնական բնորոշ գծերով նույնանում էր ավելի ուշ Իտալիայում, Գերմանիայում, Եվրոպայի մի շարք այլ պետություններում առաջացած ֆաշիզմին ու նացիզմին։ Առանձնացնենք թուրքական ֆաշիզմի վեց հիմնական հատկանիշները.

1. Թուրքական ազգայնամոլությունը (շովինիզմը) ու ցեղասպան քաղաքականությունը։ Մուստաֆա Քեմալը (Աթաթուրքը) ինքը երիտթուրքերի «Իթթիհաթ վե Թերաքքի» («Միություն և առաջադիմություն») կուսակցության ղեկավար կազմի անդամ է եղել։ Գալով իշխանության՝ նա և քեմալականները ոչ միայն շարունակեցին Հայոց ցեղասպանությունը, այլև մի ամբողջ ժողովրդի բնաջնջման արդեն փորձված քաղաքականությունն ուղղեցին հույների և այլ փոքրամասնությունների դեմ։ Արևելյան Հայաստանում քեմալականները ոչնչացրել են 200.000 հայերի (1920-1921 թթ.), Զմյուռնիայում՝ 100.000 հույների և հայերի (1922 թ. սեպտեմբեր), մերձսևծովյան շրջաններում՝ մոտ կես միլիոն պոնտացի հույների (1919-1923 թթ.)։ Թուրքիայում թվով երկրորդ էթնոսի՝ քրդերի, քաղաքական և մշակութային ճնշումները, բռնի տեղահանությունները, զանգվածային ոչնչացումը սկսվեցին անմիջապես Հայոց ցեղասպանությունից հետո ու շարունակվում են մինչև այսօր։ Քրդերի բոլոր ելույթներն՝ ի պաշտպանություն իրենց ազգային տարրական իրավունքների, դաժանորեն ճնշվեցին 1925, 1927, 1937 թթ.։ Բոլորովին վերջերս՝ 1980-1990-ական թթ. ավելի քան մեկ միլիոն քուրդ բռնի տեղահանվեց խոշոր քաղաքներ (այդ տեղահանությունների ընթացքում, տարբեր հաշվարկներով, ոչնչացվել է երկուսից մինչև երեք հազար քրդական գյուղ)։

Թուրքական ազգայնամոլությունն օրենսդրորեն ամրացվել է 1937 թ. սահմանադրության մեջ՝ առավել բարեհունչ «ազգայնականություն» (Milliyetçilik) անվան տակ, որ անթաքույց նպատակ է դնում ձուլելու ոչ թուրք էթնոսներին ու իրավականորեն նույնացնում է նրանց թուրքերի հետ։ Ու թեև հետագայում թուրքական «ազգայնականության» հայեցակարգն այլևայլ մեկնություններ է ստացել, նրա ազգայնամոլական բնույթն ու էությունը մնացել են անփոփոխ։

Ժամանակակից ցեղասպանագիտությունը գնահատում է ցեղասպանության ժխտումը որպես ցեղասպան քաղաքականության շարունակություն։ Ցեղասպանագետների միջազգային ընկերակցության նախագահ Գրեգորի Սթենթոնն ընդգծում է. «Ժխտումը ցեղասպանության վերջին փուլն է, որը տուժող խմբին հոգեբանորեն ու մշակութային առումով ոչնչացնելու, այդ խմբի անդամներին նույնիսկ իրենց հարազատների մասին հիշողությունից զրկելու շարունակական փորձ է: Հենց դա է Թուրքիայի կառավարությունն այսօր անում ամբողջ աշխարհի հայերի նկատմամբ»: Ողջակիզումը վերապրած նոբելյան մրցանակակիր Էլի Վիզելը Հայոց ցեղասպանությունը քողարկելու Թուրքիայի արշավը որակում է որպես «կրկնակի սպանություն, քանի որ դրանով Թուրքիան ձգտում է սպանել տեղի ունեցած վայրագությունների մասին հիշողությունը»: Ճիշտ այսպիսի և առավել խիստ գնահատականներ պետք է տան թուրքական ժխտողականությանը ՀՀ իշխանությունները, որ մինչև այսօր, ավաղ, չեն արել՝ բոլորովին անհասկանալի պատճառներով։

Արդի ժողովրդավարական Գերմանիայում անհնարին է պատկերացնել, որ որևէ փողոց կամ հաստատություն անվանակոչվի ի պատիվ Երրորդ Ռայխի պարագլուխներից որևէ մեկի։ Մինչդեռ «ժողովրդավարական» Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչները՝ երիտթուրքերի ղեկավարները, հերոսացված են։ Այսպես, ոճրագործ Թալեաթ փաշայի անունով են կոչվում մի ամբոջղ թաղամաս, մի քանի պողոտա և փողոց՝ Ստամբուլում, զբոսայգիներ՝ Անկարայում և Էդիրնեում, տարրական դպրոցներ՝ Ստամբուլում, Անկարայում և Իզմիրում, ավագ դպրոց՝ Կոնիայում…

«Ժողովրդավարական» Թուրքիայում գործում է Քրեական օրենսգրքի չարահամբավ 301-րդ հոդվածը («թուրքական ինքնագիտակցությանը վիրավորանք հասցնելը», 2008-ից՝ «թուրք ազգին վիրավորանք հասցնելը»), որն օրենսդրորեն արգելում է, ի թիվս այլոց ու հատկապես, Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը։ Այս հոդվածի առաջադրած մեղադրանքներով՝ արդեն կայացել է շուրջ 50 դատավարություն։

2. Ամբողջատիրություն։ Ընդհուպ մինչև 1940-ական թթ. երկրորդ կեսը Թուրքիան միակուսակցական պետություն էր։ Սակայն այսօր էլ «ժողովրդավարական» Թուրքիայում պարբերաբար արգելանք է դրվում այս կամ այն կուսակցության գործունեության վրա, իսկ նրա առաջնորդները հայտնվում են բանտերում՝ քաղաքական շինծու մեղադրանքներով։ Բազմաթիվ այդպիսի դեպքերից վերջինը տեղի ունեցավ 2009 թ. դեկտեմբերին, երբ Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ արգելվեց քրդամետ Ժողովրդավարական հասարակության կուսակցությունը (ԺՀԿ), որը խորհրդարանում 21 պատգամավոր ուներ։ ԺՀԿ ամբողջ ունեցվածքը բռնագրավվեց հօգուտ պետության։ Այդ կապակցությամբ անգամ Եվրամիությունը, որն ընդհանուր առմամբ աչք է փակում Թուրքիայում 20 միլիոն քրդերի դեմ իրականացվող ռասիստական ճնշումների վրա, Անկարային հիշեցրեց, որ «քաղաքական կուսակցությունների ցրումն արտակարգ միջոցառում է, որը պետք է կիրառվի միայն բացառիկ դեպքերում»։

3. Պետականապաշտ կապիտալիզմ (էտատիզմ)։ 1937 թ. թուրքական սահմանադրությունն հաստատեց պետության կարգավորող դերը ոչ միայն տնտեսության, այլև գաղափարախոսության մեջ։

4. Հակակոմունիզմ։ Աթաթուրքն, անտեսելով Խորհարդային Միության հետ իր բարեկամությունը՝ մոլի հակակոմունիստ էր։ 1923 թ. ի վեր՝ Թուրքիայի Կոմունիստական կուսակցությունն արգելվել է և իր ամբողջ պատմության ընթացքում գործել անլեգալ դրության մեջ՝ մշտապես ենթարկվելով պետության ամենադաժան բռնություններին։

5. Առաջնորդամոլություն և անձի պաշտամունք։ Թուրքիայում Աթաթուրքի պաշտամունքը մինչ օրս ուժի մեջ է։ Աթաթուրքի արձանները դրված են յուրաքանչյուր քաղաքում, նրա դիմանկարները կախված են պետական ու վարչական բոլոր հաստատություններում, ինչպես նաև դպրոցական դասասենյակներում, դրոշմված են բոլոր արժողության թղթադրամների ու մետաղադրամների վրա։ Նրա գործունեության ու կենսագրության քննադատությունը քրեականացված է։ Աթաթուրք ազգանվան կրումը նույնպես արգելված է։

6. Ռազմամոլություն և ագրեսիա։ Թուրքիան աշխարհի ամենառազմականացված պետություններից է. թուրքական բանակն իր թվաքանակով ութերորդն է աշխարհում և երկրորդը՝ ՆԱՏՕ-ում (ԱՄՆ-ից հետո)։ Զինվորականության վճշռորոշ ազդեցությունը Թուրքիայի ներքին քաղաքականության վրա նույնպես հանրահայտ փաստ է. բավական է միայն վերհիշել 1960, 1971 և 1980 թթ. բանակի իրականացրած պետական հեղաշրջումները, ինչպես նաև 1997 թ. իսլամիստական վարչապես Ն. Էրբաքանին իշխանությունից հեռացնելը (ի դեպ, նրա «Բարօրության կուսակցությունը» ևս արգելվեց)։

Թուրքիայի Հանրապետությունը բազմիցս է ռազմական ուժ կիրառել կամ սպառնացել այն կիրառել հարևան պետությունների՝ Սիրիայի, Կիպրոսի, Հունաստանի, Իրաքի, Հայաստանի դեմ։ Թուրքիան բռնագրաված է պահում Կիպրոսի հյուսիսային մասը, Սիրիայի Ալեքսանդրետի սանջակը, Հայաստանի արևմտյան մասը։ Թուրքական բանակը կանոնավոր ներխուժումներ է իրականացնում հյուսիսային Իրաք։

1920 թ. հե՛նց քեմալականների հարվածների տակ ընկավ Հայաստանի առաջին Հանրապետությունը։ Ընդ որում՝ Քյազիմ Կարաբեքիր փաշան Մուստաֆա Քեմալից ստացել էր հետևյալ բառացի հրամանը՝ «Բարոյապես և ֆիզիկապես ոչնչացրու՛ Հայաստանը»: ԽՍՀՄ փլուզումից անմիջապես հետո Թուրքիայի քաղաքականությունը Հայաստանի երրորդ Հանրապետության դեմ դարձյալ ընդունեց բացահայտ ագրեսիվ դիրքորոշում, ներառյալ՝ երկարամյա ցամաքային շրջափակումը, Հայոց ցեղասպանության ժխտումը, դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելուց հրաժարումը, Ադրբեջանի՝ Հայաստանի դեմ նոր ռազմական արկածախնդրություն ձեռնարկելու նախապատրաստություններին ցուցաբերվող լիակատար ու բազմակողմանի աջակցությունը և այլն։

Թուրքիայում ֆաշիզմի առաջացումն ու հետագա վերնակառուցային փոխակերպումները համարժեք գնահատական չստացան ո՛չ խորհրդային ու արևմտյան պատմագրություններում, ո՛չ միջազգային իրավական ու քաղաքական վավերագրերում։ Այս փաստը, սակայն, որևէ մեկին չպետք է մոլորեցնի։ Առհասարակ, արևմուտքի և ԽՍՀՄ/Ռուսաստանի քաղաքական ու ակադեմիական շրջանակներում ծաղկող թուրքասիրությունը՝ քննարկման առանձին ու բազմաշերտ թեմա է։ Այստեղ բավարարվենք մասնակի բացատրություն տալով. ԽՍՀՄ-ում պարզապես անհնար էր Աթաթուրքին ֆաշիստ անվանել, քանզի «համաշխարհային պրոլետարիատի առաջնորդ» Վ. Լենինը 1921 թ. մարտի 16-ին (ի դեպ՝ ուղիղ 90 տարի առաջ) նրա հետ կնքեց Մոսկվայի «բարեկամության ու եղբայրության» չարաբաստիկ պայմանագիրը։ Իսկ արևմուտքում այդպիսի գնահատական չէր տրվում, որովհետև Թուրքիան պատմականորեն (և իրավամբ) համարվում էր Ռուսաստանի/ԽՍՀՄ-ի դեմ պատնեշ ու ռազմավարական կարևոր դաշնակից, ինչը ստացավ իր միջազգային իրավական ձևակերպումը՝ 1952 թ. ՆԱՏՕ-ին նրա միանալով։

Եթե համաշխարհային հանրությունը (ասել կուզի՝ մեծ տերությունները) համարժեք բնութագրություն չի տվել թուրքական արդի պետականության ֆաշիստական էությանը, ապա դա ընդամենը նշանակում է, որ այդպիսի գնահատականով այն հետաքրքրված չի եղել։ Անկախ Հայաստանը, թուրքական ֆաշիզմին քաղաքական գնահատական չտալով՝ ոչ միայն հրաժարվում է բաց աչքերով նայել իր դարավոր թշնամու մարդատյաց գաղափարախոսությանը, ռազմավարական նպատակներին ու հաշվարկներին, այլև ինքն իրեն զրկում է սեփական աշխարհառազմավարական ծանրագույն դրությունը միջազգային ասպարեզում ներկայացնելու հնարավորությունից։ Բայց չէ՞ որ Հայաստանի այդ դրությունը թուրքական ֆաշիզմի հանցագործությունների ուղղակի հետևանքն է։

Թուրքիան ռեաբիլիտացնելու այն փորձերը, որոնք նրան պատասխանատվության չեն կանչում, մասնավորապես՝ տարածքային և այլ փոխհատուցումներ հօգուտ Հայաստանի չեն նախատեսում, հղի են նոր ցեղասպանություններ ծնելու վտանգով։ Սա է այն հիմնական եզրակացությունը, որ միջազգային համայնքը տակավին պետք է անի։

Արմեն ԱՅՎԱԶՅԱՆ

Քաղաքական գիտությունների դոկտոր

«ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԶՐՈՒՑԱԿԻՑ»,

№ 10 (173 ), 18 մարտի 2011թ..

Այսուհետ Հայաստանի Հանրապետությունում կարելի է Հայոց ցեղասպանությունը ուրանալ և մնալ անպատիժ

Հունիսի 3, 2012
 05/12/2009

Ուրբաթ, 2009թ. դեկտեմբերի 4-ի ժամը 16:00-ին Երևանի Կենտրոն-Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների առաջին ատյանի դատարանում (դատավոր` Կարինե Պետրոսյան) շարունակվեց «Արարատ» ՌԿ դատական հայցը «Կովկասի ինստիտուտ» հիմնադրամի դեմ` Հայոց ցեղասպանությունը կասկածի տակ առնող և ուրացող հրապարակումների համար: Դատական վարույթն սկսվել էր երեկ և մինչև այսօրվա հիշյալ ժամն ընդմիջվել, որպեսզի դատավորը դատական ակտի տեսքով գրավոր կերպով հայտնի իր կարծիքը տվյալ հայցը կարճելու`պատասխանող կողմի միջնորդության մասին։

Նիստը կայացավ նույն վայրում` դատարանի` Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանում գտնվող շենքի թիվ 10 դահլիճում: Նիստն սկսելու պահին ներկա էր շուրջ 20 հոգի, առավելաբար զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչներ, մի քանի մտավորականներ և ուսանողներ, ջախջախիչ մեծամասնությամբ` հայցորդի կողմնակիցներ: Այսօր բացակայում էին երեկվա նիստին ներկա լինելու «համարձակությունն» ունեցած երկու հեռուստաընկերությունների լրագրողները: Փակագիծ բացելով նշենք, թե այս դատին առհասարակ ներկա չգտնվեց ՀՅԴ «Երկիր-մեդիա» հեռուստաընկերությունը. սա էլ ի գիտություն Հայ դատի նախանձախնդիր (??!!) ՀՅԴ-ի` ՀՀ ղեկավարության պարտվողական քայլերից իսկապե´ս տագնապող անդամների ու համակիրների…

Այսօրվա նիստին, երեկվա նիստի նման, ներկա էին հայցորդի ներկայացուցիչները` «Արարատ» ՌԿ տնօրեն Արմեն Այվազյանը և փաստաբան Արթուր Գրիգորյանը և պատասխանող կողմի ներկայացուցիչ Վահագն Գրիգորյանը: Վերջինս, երեկվա նման, իրեն շատ հանգիստ էր զգում դատարանի դահլիճում: Հայտնապես, նրան հե´նց սկզբից հայտնի էր դատական գործընթացի արդյունքը: Չէ՞ որ իր «շեֆը»` ՀՀ-Թուրքիա իշխանությունների սիրաբանության հակահայկական գործընթացի աշխուժացման հետ բավականին աշխուժացած և ՀՀ հեռուստաընկերությունների ամենաշատ հյուրընկալած «աստղերից» մեկի վերածված ալեքսանդր իսկանդարյանը (սրա անունը գրում եմ հայոց այբուբենի փոքրատառերով, քանի որ, ի շարս հայկական այլ արժեքների, նա հետևողականորեն անարգում է հայոց լեզուն, թեև ավելի ճիշտ կլիներ գրել թուրքերենով` Iskender Iskenderoglu ձևով) մի հեռուստաելույթի ժամանակ շատ ինքնավստահ կերպով հայտարարել էր, թե դատը ընդամենը հինգ րոպե է տևելու…

Մեր օրերի այս Նոստրադամուսը մի փոքր սխալվեց` եթե նկատի ունենանք այսօրվա նիստը միայն: Նրա կանխագուշակումը իրականացավ… պլանի գերակատարումով: Արդարև, տիկին Կարինե Պետրոսյանը ներկայացավ և անթաքույց անտարբերությամբ հապճեպ ընթերցեց «հանուն Հայաստանի Հանրապետության» իր կայացրած վճիռը` ԿԱՐՃԵԼ ՀԱՅՑԸ: Այս տիկինը վստահաբար չէր հասկանում, թե ի~նչ ահավոր հանցագործություն էր գործում նման վճռի հրապարակումով, այն էլ` «ՀՀ անունից»: Ընթերցումը տևեց ընդամենը 1 րոպե 15 վայրկյան, որով ալեքսանդր իսկանդարյանը քառապատիկ սխալած դուրս եկավ իր կանխագուշակման ժամանակի հարցում…

Արձանագրած «հաղթանակից» թևեր առած` պատասխանող կողմի ներկայացուցիչ Վահագն Գրիգորյանն այսօր ևս նիստից անմիջապես հետո խույս տվեց լրագրողներից ու անմիջապես հեռացավ դատարանի տարածքից: Մեր ժողովուրդն իզուր չի ստեղծել «Գող` սիրտը դող» իմաստուն ասացվածքը…

Այսպիսով, յամի Տեառն 2009 թուականին, իբրև թե հայկական պետություն հայտարարված Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Երևանի Կենտրոն-Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների առաջին ատյանի «դատարանում» «դատավոր» ոմն Կարինե Պետրոսյանի ձեռքով, իրականում`ՀՀ ամենաբարձր իշխանության անմիջական հրահանգով, ՀՀ-ում կատարվեց մի քայլ, որն անհնար էր նույնիսկ ամենավատ երազում երևակայել ընդամենը մեկ-երկու տասնամյակ առաջ:

Այս վճռի չբողոքարկման դեպքում, ՀՀ-ում այսուհետ որևէ արարած, այդ թվում` թուրք թշնամիներ, կարող են Հայոց ցեղասպանության իրողությունը կասկածի տակ առնող կամ ուրացող հրապարակումներ, տեսանյութեր և այլն հրապարակել ու տարածել անպատիժ կերպով` ունենալով ՀՀ իշխանությունների բացահայտ հովանավորությունն ու աջակցությունը:

Մի անգամ ևս շեշտենք, թե կասկածից դուրս է, որ այս խայտառակ դատավճիռը կայացվել է ՀՀ ամենաբարձր իշխանությունների թելադրանքով, որով մի անգամ ևս ապացուցվում է, թե ՀՀ-ում դատական իշխանության անկախություն կոչված հասկացությունը պատկանում է ֆանտաստիկայի բնագավառին:

Մյուս կողմից, ինչպես նիստից հետո իր տված իրավագիտական գնահատականում նշեց հայցորդի փաստաբան Արթուր Գրիգորյանը, նման վճիռ կայացնելով, ՀՀ դատարանը փաստորեն կատարեց ապօրինություն` ՀՀ քաղաքացուն և իրավաբանական անձին զրկելով դատական կարգով իր իրավունքները պաշտպանելու` ՀՀ սահմանադրությամբ, օրենսդրությամբ և ստորագրած միջազգային փաստաթղթերով ամրագրված տարրական իրավունքից:

Ավելորդ չէ հիշեցնել, թե նման խայտառակությունն արձանագրվում է մի իշխանության օրոք, որն իր գաղափարախոսությունը հայտարարել է նժդեհյան ցեղակրոնությունը. սրանից ավելի մեծ անարգանք Նժդեհի հիշատակին` անհնար է երևակայել։

Իսկապես, հարց է ծագում. եթե դատարանը կարճելու էր հայցը, ինչո՞ւ էր դա դատական վարույթ ընդունել: Սա տրամաբանական տարրական մի հարց է, սակայն խնդիրը հենց այն է, որ ՀՀ-ում շատ երևույթներ հեռու են տարրական տրամաբանությունից… ՀՀ-ի իշխանությունների և հասարակության մեծ մասի, այդ թվում իրենք իրենց մտավորական հորջորջողների համար` «ազգային ու մարդկային պատիվ», «ազգային ու մարդկային արժանապատվություն» ու նման հասկացություններ վաղուց հանգրվանել են նմանների հիշողության աղբանոցում…

Այս բոլորը զարմանք չեն հարուցում մի պետության մեջ, որի իշխանությունները, ստորագրելով ՀՀ-Թուրքիա արձանագրությունները` համընդհանուր պատերազմ հայտարարեցին ոչ միայն Հայոց ցեղասպանության հիշատակման ու նրա քաղաքական գնահատականի, այլև առհասարակ հայոց պատմության, այսինքն` մեր ռազմավարական մեծագույն և հզորագույն պաշարներից մեկի` պատմական հիշողության դեմ:

Այս ամբողջ խայտառակությունից հետո, իրավունք չունե՞նք չակերտների մեջ դնելու ոչ միայն տիկին Կարինե Պետրոսյանի դատավորի կոչում-հանգամանքը, այլև նույնինքն ՀՀ-ի` որպես հայության շահերը իբրև թե պաշտպանելու կոչված պետության` որպես այդպիսին (պետություն) լինելը:

ՀՀ դատարանի վճիռը, մեր համոզումով, հե´նց հրապարակման պահից դառնալու է թուրքական, ադրբեջանական և նրանց հովանավոր-գաղափարակից արևմտյան-ռուսական ու այլազգի զանգվածային լրատվամիջոցների գլխավոր լուրերից մեկը: Նրանք և այդ երկրների քաղաքական ղեկավարությունները ինչո՞ւ այդպես չնշեն իրենց արձանագրած հերթական գոլը հայկական խաղադաշտի` դարպասապահից և պաշտպաններից զուրկ դարպասին, այն էլ «հայկական» դատարանի այնպիսի~ ինքնագոլով (սեփական դարպասի գրավում), որն իր հարվածի ուժգնությամբ նաև պատռեց դարպասի ետևի ցանցը և իր թափով սպառնում է նաև խաղի հանդիսականների քիթ-մռութին…

Ամբողջ հայությունը կոչված է համընդհանուր ընդվզելու ՀՀ դատարանի այս ամոթալի, անպատիվ ու զազրելի վճռի դեմ: Դուք և մենք բոլորս ԿՈՉՎԱԾ ԵՆՔ գործո´ն և գործնակա´ն ցասումով ապացուցելու, թե չենք մոռացել Խաչատուր Աբովյանի խոսքը. «Այդ ո՞ւմ դեմ եք սուր բարձրացրել: Հայոց մեծ ազգին դուք չե՞ք ճանաչում>…

Գևորգ Յազըճյան

Պատ.գիտությունների թեկնածու
Ardarutyun.org, 4.12.2009

1915-ին ոչ մի թուրք որեւէ հայ երեխայի չի փրկել

Հունիսի 3, 2012

Նա պարզապես «մարդկային մի խմբից մյուսին երեխաների բռնի հանձնում» է կատարել

Հակառակ հայաստանյան որոշ գիտնականների ենթադրություններին, թե Հայոց ցեղասպանությունը լիարժեք ուսումնասիրվել է, եւ հայ պատմագրությունը սպառիչ պատասխան է տվել բոլոր հարցերին, դրանցից շատերն առ այսօր բաց են մնում:

Չուսումնասիրված հարցերից, թերեւս, պետք է առանձնացնել քեմալականների իթթիհատական ծագումն ու օսմանյան ցեղասպան քաղաքականության ժառանգականությունը, թուրքական ժողովրդական զանգվածների եւ քրդական աշիրաթների մասնակցությունը հայերի կոտորածներին, «Թեշքիլաթ-ը Մահսուսայի» գլխավորությամբ պետական կառույցների եւ բանակի դերը, Մուստաֆա Քեմալի մերձակա շրջապատի հայասպան դիմագիծն ու Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր կազմի անմիջական մեղսակցությունը, Հայոց ցեղասպանության թուրքական ժխտողականությունը, ճշմարտության ուրացման հարցում իշխանություն-ժողովուրդ համերաշխությունը Թուրքիայում, դրա խորքային արմատները, հայերի ունեցվածքի պետական եւ ժողովրդական հափշտակումը, ինչպես նաեւ Հայկական հարցի ու Աթաթուրքի տաբուի առնչությունները:

Այս հարցերի մեջ, ինչ խոսք, ամենացավոտը հայ երեխաների կյանքը «փրկելու» թուրքական դրսեւորումներն են, դրա դրդապատճառներն ու փրկությունն իրբեւ «մարդասիրություն» դիտարկելու փորձերի բուն էությունը: Սփյուռքահայ որոշ շրջանակներ Հայոց ցեղասպանությանն անդրադառնալիս հարկ են համարում մատնանշել. «Ճիշտ է, մեզ կոտորել են: Սակայն բազմաթիվ թուրքեր, վտանգելու գնով իրենց կյանքը, փրկել են հայ երեխաներին»: Նրանց արձագանքում են թուրքական շրջանակները, հավելելով՝ «նույնիսկ հատուկ որբանոցներ ենք ստեղծել հայ երեխաների համար»:

Տվյալ դեպքում խոսքը 1915-ի զանգվածային կոտորածներից հետո Հալեպում հայ ազգի դահիճներից Ջեմալ, իսկ Էրզրումում չարանենգ մարդասպան Քյազիմ Կարաբեքիր փաշաների ստեղծած խառը որբանոցների մասին է, որոնցում ծնողազուրկ թուրք երեխաների հետ հայտնված բոլոր հայ որբերը, մյուսներր նման, նախ դավանափոխ են եղել, մոռացել մայրենի լեզուն, կտրել հայկական ինքնության հետ իրենց կապը, ապա ստացել են թուրքական դաստիարակություն եւ կատարելապես թուրքացել, իսկ նրանց ժառանգները, «թուրքական» ինքնությունն ապացուցելու հարկադրանքի տակ, հաճախ հայտնվել են թուրք ազգայնամոլների շարքերում:

Այս որբերի ընդհանուր թվի մասին որեւէ պատկերացում չունենք: Հայտնի չեն նաեւ Կարաբեքիրի «որբանոցում» հայտնված հայ եւ թուրք աղջիկների ճակատագիրը: Առհասարակ ոչ ստույգ՝ մասնավորապես Կ. Պոլսո Հայոց պատրիարքարանի տվյալներով 1915-ին «փրկվել» են 7-ից 16 տարեկան մոտ 300 հազար հայ երեխաներ՝ գլխավորապես աղջիկ: Ավելի փոքրերին մարդասպան հրոսակներն անխնա սպանել են ծնողի աչքի առջեւ, հաճախ մոր գրկում: Այն նկատառումով, որ փոքրերը լինելով խնամքի կարիքի մեջ, վերցնելու դեպքում չէին կարող ծառայել մահմեդական ընտանիքներին՝ առավել եւս հարճի կամ աղախնի դեր կատարել, ուստի եւ պահանջարկ չունեին:

Այլ կերպ՝ թուրք մարդասպաններից ոչ մեկը որեւէ հայ երեխա չի փրկել, որ դեռ իր կյանքն էլ վտանգի: Պարզապես նա, նրա հետ նաեւ քուրդ եւ չերքեզ մարդասպանները անասնական կարիքները բավարարելու, ինչպես նաեւ հարեմում հարճի, տանը աղախնի կամ ծառայի պահանջ ունեցող ունեւոր ընտանիքներին վաճառելու նկատառումներով կենդանի են թողել հայ երեխաներին: Այսինքն երեխան դարձել է ռազմավար, իսկ մարդասպանը նրան պատվերով ունեւոր ընտանիքներին հանձնելու դիմաց վարձատրվել է: Ընդ որում, երբ խնդրո առարկա է եղել հայկական ընտանիքի ապարանքի կամ առանձնատան յուրացումը, մարդասպան հրոսակները չեն խնայել ոչ մեկի՝ այդ թվում աղջիկ երեխայի կյանքը:

Ակնհայտ է, որ երեխայի կյանքը նկատառումով խնայելու դեպքում, մարդասպանի «մարդասիրությունը» անխուսափելիորեն հանգեցնում է ստրկացման, իսկ դա ենթադրում է ոչ թե փրկություն, այլ մահմեդականացման միջոցով հետագա թուրքացում:

Հայ երեխաների «փրկության» պարագայում խնդիրը, սակայն, սոսկ սրտկացումը չէ, այլ նրանց ներկայությամբ ծնողների, քույրերի, եղբայրների եւ ողջ գերդաստանի դաժան սպանությունը: Մարդասպանները, ինչպես «Թարաֆի» մարտի 30-ի համարում խոստովանում է պատմաբան Սելիմ Դերինգիլը, նախքան կյանքը խնայելը երեխայի աչքի առաջ մորը բռնաբարելուց հետո կտրում էին կոկորդը կամ գլուխը քարով փշրում:

Հաճախ երեխան ականատես էր լինում, թե ինչպես մարդասպան հրոսակը կենդանի թաղում է իր ծնողներին, քույրերին ու եղբայրներին եւ թաղվածների հոգեւարքից ինչպիսի հաճախականությամբ է երերում նրանց վրա լցված հողը: Այդպիսի ցնցումներից եւ դաժան փորձությունից հետո «փրկված» եւ մահմեդականի ընտանիքում որպես հարճ, աղախին կամ ծառա հայտնված հայ երեխան, ինչ խոսք, երանի պիտի տար սպանվածներին, քան օր ու գիշեր հանդուրժեր իր ծնողներին տանջամահ արած դահիճների ներկայությունը, եւ ցմահ նրան պիտի հետապնդեր գազազած թուրք, քուրդ կամ չերքեզ հրեշի զարհուրելի ուրվականը:

Եթե իմանային, ապա 1915-ին ստրկացման նկատառումով «փրկության» արժանացած հայ աղջիկների եւ տղաների համար կարող էին սփոփանք դառնալ զորավար Անդրանիկի, այնուհետեւ Դրոյի պատճառած ահ ու սարսափը մարդասպան թուրք ոհմակներին, ինչպես նաեւ հայ զինվորի առջեւ սիրահոժար հեզ ոչխարի կերպարանք ընդունող կիսավայրենի քուրդ հրոսակների դեմ նրանց պատժիչ գործողությունները:

Հատկանշական է, որ 1915-ի ցեղասպանությունից հետո տասնամյակներ շարունակ Էրզրումում, Վանում, Կարսում թուրք եւ քուրդ հրոսակը զորավարի անունով էր սաստում ղժժան երեխային. «Սուս… Անդրանիկ փաշան է գալիս»:

1915-ին մարդասպան հրոսակների երեխա «փրկելու» նպատակամղվածությունը, երբեք չի հանգեցրել հայի փրկությանը: Սրանք ընդամենը կատարել են «մարդկային մի խմբից մյուսին երեխաների բռնի հանձնում», որը ՄԱԿ-ի Ցեղասպանության կոնվենցիայի երկրորդ հոդվածի 5-րդ կետի համաձայն, ցեղասպան գործողություն է:
Քրդական gelawej.net կայքէջում հրապարակված «Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող երկու հիմնարար խնդիր» հոդվածում հայ երեխաների «փրկության» հարցին բռնի հանձնման տեսանկյունից է մոտենում հայտնի թուրք սոցիոլոգ Իսմայիլ Բեշիքչին: Նախքան հոդվածը մասնակի կրճատումներով ուշադրության ներկայացնելը, նշենք, որ Բեշիքչին քրդական հարցի հայտնի մասնագետ է, դրա մասին հրապարակավ առաջինն է արտահայտվել Թուրքիայում, ունի հարցին նվիրված 36 գրքեր, որոնցից 32-ը արգելվել են, իսկ ինքը դրանց պատճառով բանտարկվել է 17 տարի: Բեշիքչիի աշխատությունները թարգմանվել են գերմաներեն, իսպաներեն, արաբերեն, պարսկերեն, քրդերեն եւ ճապոներեն:

Ահա թե ինչ է գրում Իսմայիլ Բեշիքչին.

«Երբ օրակարգ է մտնում Հայոց ցեղասպանությունը, թուրք պատմաբաններն ասում են. «Տարիներ շարունակ արխիվներում ենք աշխատում: Ցեղասպանության իրողությունը հաստատող որեւէ փաստաթղթի չենք հանդիպել: Աշխատել ենք վարչապետարանին, նախագահականին, Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովին առընթեր գործող արխիվներում… Ուսումնասիրել ենք բոլոր արխիվները, չենք հայտնաբերել գեթ մեկ փաստաթուղթ, որն ապացուցի ցեղասպանության փաստը: Հետեւաբար ցեղասպանությունը ոչ այլ ինչ է, քան թուրքական պետությանը նեղը գցելու համար հակաթուրքերի հորինած սուտ…»:

Սա, ընդհանուր առմամբ, պետության եւ կառավարության տեսակետն է: Դրա հիմավորման համար մեծ ջանքեր են գործադրում թուրք պատմաբանները, մասնագետները, թուրքական մամուլը: Այդ ուղղությամբ է աշխատում նաեւ քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների զգալի մասը:

Այդպես են ուսումնասիրում 95-100 տարի առաջ հայերի, ասորիների հետ կատարված իրադարձությունները: Մինչդեռ միանգամայն հնարավոր է, որ ցեղասպանության, ինչպես նաեւ որոշում կայացնելու եւ այդ որոշումը իրագործելու գործընթացում կենտրոնական կառավարությունը շրջանների վարչական ղեկավարների հետ գաղտնի ժողովներ անցկացնի եւ սովորեցնի, թե վերջիններս ո՞ր իրավիճակում, ինչպես են գործեն: Կարող է կոդավորված լինել նրանց հաղորդագրությունները: Գաղտնի ժողովների, կոդավորված հաղորդագրությունների մասին պահպանվել են բազմաթիվ վկայություններ:

Ավելին, որոշ մասնագետները նշում են, որ «Իթթիհատ վե թերաքիի» կուսակցության առաջնորդներ Էնվեր, Թալեաթ եւ Ջեմալ փաշաները, նախքան Ստամբուլից հեռանալը որոշ փաստաթղթեր այրել են: Միաժամանակ ասվում է, որ «Ջաղալօղլուի (այս թաղում էր Բարձր Դուռը) բաղնիքներում օրերով փաստաթղթեր են վառել»: Որո՞նք էին այդ փաստաթղթերը եւ ի՞նչ էին իրենցից ներկայացնում: Հենց դա պետք է ուսումնասիրել: Չեմ կարծում, որ ճիշտ մոտեցում է Հայոց ցեղասպանության փաստը հաստատող վավերագրերի որոնումը արխիվներում:

Ի՞նչ է նշանակում «բազմաթիվ հայերի փրկել ենք» արտահայտությունը

Անցած տարիներին ընդգծվում էր միայն հայերի ցեղասպանությունը: Հիմա արդեն հայտնի է, որ Թուրքիայում ցեղասպանության են ենթարկվել նաեւ ասորիները, քաղդեացիները, Պոնթոսի հույներն ու եզդիները: Հենց այդ հարցում էլ, ինչպես թուրքերի, այնպես էլ քուրդերի մեջ, ընդունված է ասել. «Կարող են հայերը ենթարկված լինել բռնությունների, սակայն մենք բազմաթիվ հայերի պահել եւ փրկել ենք»: Հարկ է այս արտահայտությունը մի քիչ պրպտել:

Փրկվածներն ավելի շուտ երիտասարդ աղջիկներ են եւ փոքրիկ երեխաներ: Ինչպես քրդական, այնպես էլ թուրքական ընտանիքները նրանց մահմեդականացրել են եւ իրենց կարիքները հոգալու համար իբրեւ աղախին կամ ծառա են վերցրել: Որոշ երիտասարդ աղջիկներ մահմեդականություն ընդունելուց հետո նաեւ ամուսնացել են:

Սակայն ո’չ թուրքերի, ո’չ էլ քրդերի մեջ չկա մի երեխա, որին պահպանած լինեն հայ լինելու համար կամ ընտանիքի հարկի տակ ընդունեն հարգելով հայերի լեզվական, հոգեւոր եւ մշակութային արժեքները: Չկա նաեւ փրկված գեթ մեկ հայ ընտանիք…

Օրինակ՝ երիտասարդ մի աղջկա աչքի առջեւ սպանում են հորը, մորը, պապիկին, եղբայրներին: Գեղեցիկ լինելու պատճառով նա փրկվում է սպանվելուց: Նրան պահում են, որ բռնաբարեն: Կարող է մահմեդականություն ընդունելուց հետո մեկ ուրիշ աղջիկը տանն իբրեւ աղախին ծառայի, նույնիսկ ամուսնանա հետագայում: Միեւնույնն է, այս գործընթացը չի կարելի «փրկություն» անվանել: Դա սխալ է, որովհետեւ մարդու ներաշխարհն ու ֆիզիկական կառուցվածքը մեկ ամբողջականություն են: Ներաշխարհը ճնշելու միջոցով ֆիզիկական գոյության պահպանումը չի կարելի «փրկություն» անվանել: Ի վերջո նրան պարտադրում են ուրանալ իր հավատքը, մահմեդականություն ընդունել, մոռանալ մայրենի լեզուն եւ թուրքանալ: Նրան օգտագործում են որպես հովիվ, ծառա կամ աղախին: Նա ստրկացվում է: Սա «փրկություն» համարելը ճիշտ չէ, ընդամենը կյանքի դաժան պայմաններին ճարահատյալ հաշտվել է: Հաշտվելու դեպքում, իմ խորին համոզմամբ, կյանքը հազիվ թե իմաստ ունենա: Թերեւս Դերսիմի շրջանում է, որ հայերը, այն էլ որոշակի ժամանակով, կարողացել են պահպանել իրենց կրոնական եւ լեզվական ինքնությունը: Այսպիսի գոյատեւում հնարավոր էր ալավիների շրջանում միայն: Սակայն չեմ կարծում, որ մահմեդականները (սուննի) հայերին այդ բանը թույլ տային: Նրանք հայերի մահմեդականացումը համարել են իրենց հիմնական առաջադանքը: Թուրքերի, քրդերի եւ հայերի հարաբերություններին անդրադառնալիս չպետք է աչքաթող անել փրկելու, պահպանելու այս հանգամանքը»:

ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ

Տարբեր երկրներում Հայոց Ցեղասպանության ժխտման փորձերը դիտվում են որպես հանցանք, իսկ մեզանո՞ւմ…

Հունիսի 3, 2012

Աղբյուր` Armar.am, 01.12.2009

Ինչպես հայտնի է, «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը Կենտրոն և Նորք-Մարաշ համայնքների ընդհանուր իրավասության դատարան հայց է ներկայացրել՝ ընդդեմ Կովկասյան ինստիտուտի (տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյան)՝ Հայոց Ցեղասպանությունը ժխտող գրականություն տարածելու համար։ Գրքի նախաբանում, իհարկե, Ա. Իսկանադարյանը նշում է, որ հատորի հեղինակներն արտահայտում են իրենց անձնական տեսակետները, սակայն հարց է ծագում, ի՞նչն է դրդել վերջինիս թարգմանել, հրապարակել և տարածել այդ գրականությունը ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով։ Ընդ որում, այդ ամենն անել իր ղեկավարած հաստատության միջոցների հաշվին:

Դատական առաջին նիստը կկայանա դեկտեմբերի 3-ին, ժամը 11:00, Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանում (հասցե՝ ք. Երևան, Թբիլիսյան խճուղի 3/9, թիվ 10 դահլիճ)։

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն, քաղաքագիտության դոկտոր Արմեն Այվազյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ Հայաստանում նմանատիպ դատական գործ քննելու պրակտիկա մինչ այժմ չի եղել, և սա այդօրինակ առաջին հայցն է։

Միջազգային փորձը

Հատկանշական է, որ Հայոց Ցեղասպանության ժխտման փորձերը տարբեր երկրներում որպես հանցանք են դիտվում: Ինչպես նկատում է Արմեն Այվազյանը նման դատավարություններ տեղի են ունեցել Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Արգենտինայում, Շվեյցարիայում, սակայն դրանք երբևէ չեն համադրվել և ուղղորդվել հայկական ընդհանուր կենտրոնից, առավել ևս չեն արվել ապագային միտված պատշաճ եզրակացություններ. «Այսինքն, քայլեր չեն արվել՝ այդ դատավարությունները դիտելու մեկ ընդհանրության մեջ, ըստ այդմ՝ մշակելու դատաիրավական և օրենսդրական համապատասխան գործունեության համալիր ծրագիր ։ Ըստ արժանվույն չեն վերլուծվել նույնիսկ այն մի քանի տասնյակ բանաձևերը, որոնցով աշխարհի մի շարք երկրներում ճանաչվել է Հայոց Ցեղասպանությունը»։ Քաղաքագետի համոզմամբ, Հայաստանում այդ գործով վաղուց ի վեր պետք զբաղվեին ՀՀ Գլխավոր դատախազությունն ու ՀՀ արտգործնախարարությունը. «Հատկապես, 1998թ. հետո, երբ ցեղասպանության խնդիրը մտավ մեր պետության արտաքին քաղաքականության օրակարգ, դրանով պետք է զբաղվեր Հայաստան պետությունը։ Այսօր «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնն իր առջև խնդիր է դրել, ի մի բերել այդ տեղեկատվությունն ու մատուցել այն մեր հասարակությանը առանձին կայքով՝ www.ardarutyun.org»,- ընդգծեց Ա.Այվազյանը։

Ի՞նչ է պետք անել

Արմեն Այվազյանի կարծիքով, այս ուղղությամբ հարկավոր է լուրջ աշխատանք իրականացնել օրենսդրական, դատաիրավական, կրթադաստիարակչական ոլորտներում։ Այդ ճանապարհին չպետք է անտեսվի և ոչ մի «մանրուք»։

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրենի համոզմամբ՝ Իսկանդարյանի նախաձեռնությամբ տպագրված գիրքն՝ իր բովանդակությամբ, նաև դրանից բխող հետևանքներով, նախ և առաջ, պետք է մտահոգեր մեր պետական այրերին. «Նրանք պետք է կոնկրետ խափանիչ միջոցներ ձեռնարկեին այս հրապարակման կապակցությամբ՝ ՀՀ գործող օրենքները կիրառելով»։

Ա. Այվազյանն ընդգծեց, որ իրենց կողմից հայցադիմումը դատարան ներկայացնելուց հետո, նշյալ խնդրի հետ կապված որոշակի աշխուժացում է նկատվել։ Հայցադիմումը դատարան ներկայացնելուց 11 օր անց ՀՅԴ-ի պատգամավորական խմբակցությունը օրինագիծ է ներկայացրել խորհրդարան՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 397.1 հոդվածում փոփոխություններ մտցնելու համար։ Նախագծով առաջարկվում է քրեական պատիժ սահմանել Օսմանյան Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաստանում իրագործված Հայոց Ցեղասպանությունը «հերքելու, մեղմացնելու, հավանություն տալու, արդարացնելու կամ ուրանալու համար»: Գործող քրեական օրենսգրքի 379.1 հոդվածով արդեն իսկ սահմանված է քրեական պատասխանատվություն ոչ միայն ցեղասպանության, այլև խաղաղության ու մարդկության անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունները հերքելու, մեղմացնելու, դրանք արդարացնելու համար: ՀՅԴ-ի նպատակն էր հասնել նրան, որ քրեական պատասխանատվություն սահմանվի` հե´նց Օսմանյան Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաստանում իրագործված Հայոց Ցեղասպանության ուրացման փաստերի դեմ: Ընդ որում, առաջարկվում էր այդ հանցագործության համար նախատեսել ոչ թե մինչև 4, այլ` մինչև 5 տարվա ազատազրկում: Ա. Այվազյանի կարծիքով, սա խիստ ուշացած և թերամշակ նախաձեռնություն է, սակայն, ընդունվելու դեպքում, կարող է որոշակիորեն բարելավել օրենսդրական դաշտում Հայոց ցեղասպանության հերքման հարցում անպատասխանատու վիճակը։

Սակայն այս նախագծին դեմ է արտահայտվել ՀՀ ԱԺ պետաիրավական հարցերով մշտական հանձնաժողովի նախագահ Դավիթ Հարությունյանը։ Ըստ նրա՝ Հայաստանը նման օրենքի ընդունման անհրաժեշտություն չունի: Վերջինիս մեկնաբանությամբ, նման օրենքի ընդունումը հայ-թուրքական ներկայիս բանակցային գործընթացի համար «լրջագույն խնդիրներ» կստեղծի։

«Հարությունյանն ավելի ճիշտ կաներ, եթե անհանգստություն հայտներ, որ այսօր Թուրքիայի քրեական օրենսգրքում առկա է և քանիցս գործադրվել է 301 հոդվածը, որով այդ պետությունում Հայոց Ցեղասպանության փաստի ընդունումը քրեորեն պատժելի արարք է դիտվում։ Լավ իմանալով, որ Թուրքիայում գործում է 301 հոդվածը, ՀՀ իշխանությունները համաձայնվել են հայ-թուրքական տխրահռչակ «Արձանագրություններ»-ում ներառել պատմական հարցերով զբաղվող հանձնաժողովի ստեղծման մասին կետը, որն անխուսափելիորեն անդրադառնալու է Հայոց ցեղասպանությանը։ Այսինքն՝ թուրքերն ի սկզբանե օրենսդրորեն զրկել են այդ հանձնաժողովում գործուղվելիք իրենց ներկայացուցիչներին Հայոց Ցեղասպանության հարցին անկախ, ազատ, գիտական անաչառությամբ մոտենալու հնարավորությունից»,-նկատում է Արմեն Այվազյանը։

ՀՀ օրենսդրության մեջ այս բացը լրացնելու ճանապարհին, կարելի է ասել, կես քայլ առաջընթաց է գրանցվել այնքանով, որ արդարադատության նախարար Գևորգ Դանիելյանը հայտարարել է, թե դիմել է կառավարություն, որպեսզի ուժեղացվի 397.1 հոդվածը։ «Այսինքն՝ մեր հայցադիմումը խթան հանդիսացավ, որպեսզի Հայոց ցեղասպանության ժխտման և դրա համար նախատեսվող պատժի բարձիթողի վիճակում թողնված հարցը մուտք գործի օրենսդրական դաշտ՝ առայժմ գոնե քննարկումների և նախագծերի տեսքով, ինչն ինքնին դրական, թեև ամենևին ոչ բավարար, զարգացում է»,- ասաց «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրենը։

Գոհար Փիլթոյան

«Այսօրուան Թուրքիան Թալէաթներու ժառանգորդն է »

Հունիսի 3, 2012

Աղբյուր՝ Ազդակ, 06.10.2009

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւններէն ետք հայ-թրքական յարաբերութիւննեը ո՞ր հանգրուանին մէջ կը գտնուին այսօր:

ԱՐՄԷՆ ԱՅՎԱԶԵԱՆ.- Այսօր այդ յարաբերութիւնները կը գտնուին արձանագրութիւններու վերջնական ստորագրման հանգրուանին մէջ:Ասիկա Հայաստանի Հանրապետութեան արտաքին քաղաքականութեան վերջին տասնութ տարիներու, յատկապէս Թուրքիոյ նկատմամբ որդեգրուած սխալ քաղաքականութեան արգասիքն է:Պատահական չէ, որ այսօր այսպիսի անձնատուական փաթեթ դրուած է Հայաստանի պետութեան դիմաց:Ասիկա բոլորովին պատահական չէ եւ ասիկա օդէն չինկաւ:Տարիներ շարունակ այս արձանագրութիւններուն տրուած դրոյթները սողալով, կամաց-կամաց կը թափանցէին Հայաստանի ղեկավարութեան մտայնութեան մէջ, եւ ի վերջոյ արդէն գրաւեցին անոնց ամբողջ միտքը՝ կուրցնելով, թոյլ չտալով, որ անոնք տեսնեն ինչպէս պատմական, նոյնպէս ալ ներկայ իրականութիւնները:

Այդ առումով, ես ինքս տարիներ շարունակ քննադատած եմ Թուրքիոյ նկատմամբ Հայաստանի այն ատենուան պարտուողական քաղաքականութիւնը, որ այսօր անձնատուական եղած է:Ֆութպոլային կոչուած դիւանագիտութեան հանգրուանի նախօրեակին եւ անկէ ետք բազմիցս ելոյթներ ունեցած եմ, գրած եմ, բայց ինչպէս կþըսեն՝ «ասողին լսող է պէտք»:Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան ամբողջական շէնքը արդէն սխալ հիմերու վրայ կառուցուած էր, որովհետեւ հիմքը Թուրքիոյ նկատմամբ որդեգրուած սխալ քաղաքականութիւնն էր, եւ անկէ ետք սխալ կառուցուած էին առաջին յարկը, երկրորդ յարկը, երրորդ յարկը եւ այլն:Այդ շէնքը ամբողջութեամբ արդէն փուլ եկած է, հիմա պարզապէս քննադատելը, յօդուածներ, վերլուծումներ գրելը այլեւս բաւարար չեն եւ շատ քիչ արդիւնք կու տան:Իսկ արձանագրութիւնները քննարկման դնելն ալ ծուղակ է մեր հասարակական կարծիքին, ժողովուրդին համար, որովհետեւ հայաստանեան տեղեկատուուական դաշտը, գրեթէ ամբողջութեամբ, յատկապէս պատկերասփիւռի կայանները կը գտնուին իշխանութեան վերահսկողութեան տակ, բացառութեամբ «Երկիր Մետիա»ին, որ մինչեւ այսօր կը գործէ բաւական կաշկանդուած վիճակի մէջ:Հայաստանի մէջ պատկերասփիւռի կայանները կþապահովեն ժողովուրդի տեղեկատուութիւնը մօտաւորապէս 80 կամ աւելի տոկոսով, մամուլի դերը անհամեմատ աւելի ցած է, իսկ համացանցի դերը ա՛լ աւելի նուազ է Հայաստանի մէջ, մանաւանդ որ բնակչութեան միայն շուրջ վեց առ հարիւրը լիիրաւ կերպով կþօգտուի համացանցէն:Հետեւաբար այս արձանագրութիւնները իբր թէ քննարկումի առարկայ կը դառնան, սակայն պատկերասփիւռի կայաններու 90 առ հարիւրը կը գովերգէ այս անձնատուական եւ կործանարար պայմանագիրը, պարզունակ քարոզչութեամբ, նոյնատիպ արտայայտութիւններով, առանց որեւէ բացատրութեան, հոն ո՛չ մէկ պատասխան կը տրուի այդ արձանագրութիւններուն ուղղուած քննադատութեան, իսկ տրամադրուած ժամանակն ալ իր կարգին շատ քիչ է:Ուրեմն այս բոլորը հասարակական քննարկման առարկայ դարձնելը քանի մը նպատակ կը հետապնդէ. առաջին հերթին՝ ժողովուրդը փթացնել, յիմարացնել, ուղեղները լուալ, գոնէ այս հանգրուանին, մինչեւ ամէն բան ուժի մէջ մտնէ, միւս նպատակն է կարելի եղածին չափ շատ մարդ ներքաշել այս բանավէճին մէջ՝ այն ելոյթներով, որոնք կը պաշտպանեն իշխանաւորներուն վարած քաղաքականութիւնը, այսինքն իշխանութիւնը կը փափաքի, որ տարածեն այն պատասխանատուութիւնը, որ իշխանութիւնը կը վերցնէ այս ստրկական արձանագրութիւններ կնքելով, կը փորձէ կարելի եղածին չափ բաժնել այս բեռը շատ մարդոց վրայ, որպէսզի ապագային, երբ պարզ դառնայ, որ ամէն ինչ փուլ եկած է, այն ատեն պատասխանատուութիւն ստանձնող չըլլայ, այլ ըսուի, թէ բոլորս ալ սխալեցանք:Այդպէս եղաւ նաեւ անցեալին, ինչպէս պատասխանատուութիւն կրող չեղաւ Հայոց ցեղասպանութենէն ետք՝ հայկական շրջանակներուն մէջ, ինչպէս պատասխանատուութիւն կրող չեղաւ Կարսի անկումէն ետք, որովհետեւ զանգուածաբար սխալելու երեւոյթը տարածուեցաւ, թէեւ իրական պատասխանատուներ կային մեր միջավայրին մէջ, պէտք չէ պատասխանատուները փնտռել օտար միջավայրին մէջ:Ասիկա հայութեան մեծագոյն սխալը եղած է միշտ եւ մինչեւ այսօր մենք չենք կրնար մեր միջավայրին մէջ պատասխանատուները գտնել եւ ըստ արժանւոյն գնահատել ու քննադատել:Կայ նաեւ այլ նպատակ այս բանավէճերուն մէջ մեզ մխրճելու, այդ ալ հասարակական համաձայնութեան կեղծ տպաւորութիւն ստեղծելն է՝ Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ:

Խորքին մէջ արձանագրութիւնները կը ներառեն ոչ թէ Թուրքիոյ կողմէ առաջադրուած քանի մը նախապայման, այլ՝ բազմաթիւ նախապայմաններ, որոնց կարգին է պատմաբաններու յանձնաժողովի կազմութիւնը, որով խաչ կը քաշուի Ցեղասպանութեան ճանաչման, դատապարտման, հետեւանքներու յաղթահարման, հոն կայ Կարսի պայմանագիրի հաստատումը, եւ ոչ միայն Կարսի, այլ Լոզանի դաշնագիրի ստուերին տակ ըլլալը:Ասիկա այն դաշնագիրն է, որ 1923 թուականին փակեց Հայկական հարցը երեսնամեայ ազատագրական պայքարէն ետք եւ Հայկական հարցը դագաղին վերջին մեխը զարկած:Շատեր կը կարծէին, որ այդպիսով ընդմիշտ փակուեցաւ Հայկական հարցը, սակայն հայ ժողովուրդը 20-րդ դարուն վերջը անգամ մը եւս կրցաւ ոտքի կանգնիլ, ստեղծել իր պետութիւնը, որ սակայն մինչեւ օրս չէ կայացած իբրեւ հայկական լիարժէք պետութիւն, որ այսօր չի պաշտպաներ Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի շահերը:Տեսէք՝ ի՛նչ զազրելի հնարք մը կը կիրարկեն թուրքերը եւ անոնք յաջողած են նոյնիսկ Հայաստանի մէջ իրենց թեզին պաշտպաններ գտնել՝ մտածել տալով, որ Հայաստանի եւ սփիւռքի շահերը տարբեր են:Ասիկա լկտի եւ վտանգաւոր կեղծիք մըն է, որ թուրքերը մեզի տուած են, սակայն այսօր կարգ մը հայ քաղաքական գործիչներ, որոնք իրենք զիրենք այդպէս կը կոչեն, իրերը այդպէս կը ներկայացնեն, եւ ցաւօք սրտի, այս կեղծիքը սկսած է բոյն դնել ո՛չ միայն Հայաստանի, այլ նաեւ սփիւռքի մէջ:Այդպիսի բան գոյութիւն չունի, Հայաստանի ժողովուրդի եւ սփիւռքի մեր հայրենակիցներու շահերը ազգային բոլոր հարցերուն մէջ կը համընկնին, չկայ պարագայ մը, երբ մեր շահերը չեն համընկնիր իրարու, ատիկա բացարձակ կեղծիք է, սակայն այդ կեղծիքը սկսած է իր աշխատանքը կատարել ժողովուրդի որոշ հատուածներու ուղեղին մէջ:Տեսէք, թէ ի՛նչ ըսաւ Էրտողան՝ Հայաստանի ղեկավարութեան ցուցմունքներ տալով. ան ուղղակի ըսաւ, որ Հայաստան պէտք է ձերբազատի սփիւռքի ազդեցութենէն, որովհետեւ սփիւռքը Հայաստանին ոչ մէկ լաւ բան կրնայ տալ. ասիկա կը նշանակէ, որ մենք (թուրքերը) ցեղասպանութիւն գործած ենք, ձեր ժողովուրդին ցրուած ենք աշխարհով մէկ, ստեղծած ենք ձեր սփիւռքը, իսկ հիմա ալ սփիւռքը ոչնչացնենք՝ Հայաստանէն կտրելով զայն, որովհետեւ սփիւռքը կարելի է այդպիսով ոչնչացնել, սփիւռքի հիմնական կապը իր ինքնութեան հետ հայրենիքի միջոցով կþըլլայ, իսկ փորձ կը կատարուի հարուածելու հայրենիքի այդ գաղափարին, միւս կողմէ՝ Հայաստանին կþըսեն, որ սփիւռքէն ձերբազատեցէք, որովհետեւ անիկա վնաս է ձեզի:Ուրեմն կը յանգինք այնպիսի կարգավիճակի, երբ թուրքը կþըսէ ցեղասպանութիւն կատարած եմ, լա՛ւ ըրած եմ, կը ժխտեմ, լա՛ւ կþընեմ, իսկ հիմա պէտք է շարունակեմ ոչնչացնելով սփիւռքը, յետոյ ալ Հայաստանը, կամ՝ զուգահեռաբար:Այսինքն թուրքը չէ հրաժարած Հայաստանն ու հայութիւնը ոչնչացնելու իր նպատակներէն:Ասիկա այնպիսի իրականութիւն մըն է, զոր վերջին 18 տարիներուն ընթացքին հայրենի իշխանութիւնները չեն ուզեր տեսնել:Այս իրականութիւնը, որ Թուրքիոյ նպատակն է՝ ոչնչացնել Հայաստանն ու Հայաստանի ճամբով ամբողջ հայ ժողովուրդը, չեն տեսներ մեր ղեկավարները, այլ կը խօսին հարեւան պետութեան մասին, կþըսեն, որ երկու հարեւաններուն միջեւ յարաբերութիւնները պէտք է բնական ըլլան, իսկ ո՞վ ըսաւ, որ Թուրքիան մեզի հարեւան պետութիւն է, Թուրքիան մեր թշնամի պետութիւնն է, եղած է այնպէս, նոյնն է այսօր, որովհետեւ կը շարունակէ թշնամական վերաբերմունք ցուցաբերել հայրենիքի նկատմամբ, ոչ թէ մէկ, այլ տարբեր ուղղութիւններով:Թուրքիոյ այսօրուան թշնամութիւնը չտեսնելը հիւանդութիւն է, քաղաքական հաւկուրութիւն է:Չե՛ս տեսներ քու թշնամիդ, չե՛ս տեսներ անոր թշնամական արարքները, ուրեմն կը զոհուիս:

Հ.- Չե՞ն տեսներ, թէ տեսնել չեն ուզեր:

Ա. Ա.- Երկուքն ալ:Անոնք նոյն իմաստը ունին:Մեր իշխանութիւնները ուրիշ հարց ալ ունին. այսօրուան մեր քաղաքական վերնախաւը գաղափար իսկ չունի, թէ ի՛նչ է Թուրքիան, ի՛նչ էր Թուրքիան անցեալին եւ ի՛նչ է ներկայիս, մեզի համար ի՛նչ պիտի ըլլայ Թուրքիան ապագային:Գաղափար իսկ չունին, որովհետեւ այս հարցերուն ծանօթ չեն:Այսօր Հայաստանի Հանրապետութեան ղեկավարութիւնը չի պաշտպաներ Հայաստանի ժողովուրդին անվտանգութիւնը:Ի՞նչ կը նշանակէ Ցեղասպանութեան ժխտում. կը նշանակէ, որ իրաւական, քաղաքական համաշխարհային միտքի գնահատականներուն համաձայն, Ցեղասպանութեան մը ժխտումը ցեղասպանութեան վերջին հանգրուանն է, երբ կը փորձես ոչնչացնել վերապրողներուն եւ անոնց ժառանգորդներուն յիշողութիւնն անգամ, կը վիրաւորես անոնց արժանապատուութիւնը, անոնց յիշատակը, կþանպատուես բոլոր հայերը, միջազգային մակարդակի վրայ կը վարկաբեկես ազգդ՝ ըսելով, որ նման բան չէ եղած, առիթ կու տաս ուրիշներուն ըսելու, որ հայերը կը ստեն, կը կեղծեն, ատելութիւն կը քարոզեն, երբ կը խօսին ցեղասպանութեան մասին:Իսկ մեր ղեկավարութիւնը երբեք չի տեսներ Թուրքիոյ՝ այսօրուան թալէաթներու ցեղասպանական քաղաքականութիւնը, որմէ երբեք չեն հրաժարած անոնք:Քանի մը օր առաջ վարչապետ Էրտողան ըսաւ. «Մենք կը ձգտինք վերականգնել Օսմանեան կայսրութեան հզօրութիւնը»:Ինչո՞ւ մեր ղեկավարները չեն կրնար հասկնալ, որ ասիկա ի՛նչ կը նշանակէ, հասկնալ, բացատրել մեր ժողովուրդին, մեկնաբանել այդ ամէնը:Օսմանեան կայսրութիւնը հայերուն, ինչպէս նաեւ շարք մը այլ ժողովուրդներու համար, բայց յատկապէս մեզի համար կը նշանակէ ցեղասպանութիւն, ոչնչացում. այս է Օսմանեան կայսրութիւնը, իսկ այսօրուան Թուրքիոյ պատասխանատուները կը յայտարարեն, որ կþուզեն վերականգնել Օսմանեան կայսրութիւնը:Կը պատկերացնէ՞ք, որ այսօր հրեաները Գերմանիոյ հետ յարաբերութեան մէջ մտնէին ու Գերմանիոյ ղեկավարները ըսէին, որ իրենք կþուզեն վերականգնել ֆաշական Գերմանիոյ հզօրութիւնը:Այսպիսի բան կարելի չէ պատկերացնել, անկարելի է, իսկ մեր պարագային ի յայտ կու գայ, որ մեր ղեկավարները հարց չունին թալէաթներու ժառանգորդներուն հետ:

Հ.- Ինչպէ՞ս կ՜արժեւորէք Դաշնակցութեան վերջին նախաձեռնութիւնները:

Ա. Ա.- Տարիներ շարունակ ես ինքս քննադատած եմ Դաշնակցութեան քոալիսոնի մէջ ըլլալը՝ ըսելով, որ ատիկա սխալ է:Նման կեցուածք երկկողմանի սխալ է՝ մէկ կողմէ ժողովուրդին մօտ Դաշնակցութեան հեղինակութիւնը կը նուազեցնէ, իսկ միւս կողմէ՝ Ազգային ժողովին մէջ Դաշնակցութիւնը շանթարգելի դեր կը կատարէ ազգային հարցերու առնչութեամբ:Ժողովուրդը տեսնելով, որ Դաշնակցութիւնը կառավարութեան մէջ է, ինք ազգային հարցերու պաշտպանն է, ուրեմն ան հանգիստ է:Ֆութպոլային դիւանագիտութեան սկիզբը Դաշնակցութիւնը պէտք էր դուրս գար, սակայն անոնք դուրս եկան ապրիլ 27-ին, երբ ստորագրուեցաւ ճանապարհային քարտէսը:Ներկայիս բաւարար չէ այն, ինչ որ կ՜ընէ Դաշնակցութիւնը, որովհետեւ ինք կրնայ շատ աւելի բաներ ընել՝ ե՛ւ տեղեկատուական ոլորտին մէջ, ե՛ւ ժողովուրդին հետ աշխատանքի իմաստով ե՛ւ իր գործողութիւններով:Ժամանակը չի սպասեր, պէտք է արագ շարժիլ:Դաշնակցութիւնը այսօր պէտք է հրաւիրէ ընդհանուր համագումարի եւ հոն վճռորոշ որոշումեր տայ տարբեր ուղղութիւններով՝ Երեւանի մէջ, մինչեւ հոկտեմբեր 13, որովհետեւ անկէ ետք իմաստ չունի:

Հ.- Իսկ ի՞նչ կ՜ըսէք այն մասին, որ հակառակ անոր որ կարելի է փոփոխութիւններ կատարել, սակայն իշխանութիւնը այս առնչութեամբ ոչ մէկ առիթ կու տայ:

Ա. Ա.- Ես կը կարծեմ, որ այս արձանագրութիւնները պէտք է արմատական կերպով ու ամբողջութեամբ մերժել՝ առանց փոփոխութեան առաջարկներու իսկ:Թուրքիա այն պետութիւնն է, որ բռնագրաւած է մեր հայրենիքը, իսկ այսօր ալ ան մեզի դէմ կը տանի թշնամական լայնածաւալ աշխատանք եւ քաղաքականութիւն:Այսօր Կարսի եկեղեցին կը փոխէ մզկիթի, մեր ղեկավարութիւնը ինչո՞ւ չի բողոքեր ասոր դէմ, այդ ի՛նչ պետութեան հետ է, որ մենք կþուզենք բարելաւել մեր յարաբերութիւնները:Ոչ թէ արձանագրութիւնները մերժելի են, այլ՝ Հայաստանի նկատմամբ Թուրքիոյ ամբողջ քաղաքականութիւնը:

Հ.- Վերջին խօսք՝ սփիւռքահայութեան:

Ա. Ա.- Ես սփիւռքահայութիւնը կը նկատեմ հայ ժողովուրդի մասնիկ, անոնք, որոնք պատասխանատուութիւն կը զգան հայրենիքի ճակատագիրի նկատմամբ, անոնք ազգի անբաժանելի մէկ մասն են եւ մեզի հետ պէտք է կրեն այդ պատասխանատուութիւնը, որովհետեւ ասիկա իրենց հայրենիքն է այնքանով, որքան մերը:Անկախ անկէ, որ այսօրուան իշխանութիւնները ի՛նչ կþըսեն, իրենք զիրենք ինչպէ՛ս կը պահեն, եղածը հայրենիքի հարց է, եւ պատասխանատու պէտք է ըլլանք բոլորս՝ ե՛ւ մենք, ե՛ւ սփիւռքահայութիւնը:

Հարցազրոյցը վարեցին
ՆՈՐԱ ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ եւ
ՐԱՖՖԻ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ

Հայցադիմում

Հունիսի 3, 2012
(Հայոց ցեղասպանության եղելությունը վիճարկող հրապարակման հերքումը պարտավորեցնելու, ցեղասպանություն բառի չակերտավոր կիրառումն արգելելու և վնասի հատուցման պահանջի մասին) 

«Կովկասի ինստիտուտ» հիմնադրամը (այսուհետ` «Հիմնադրամ») 2008 թվա­կանին քաղաք Երևանում հրատարակել է «Կովկասյան հարևանություն. Թուրքիան և հարավային Կովկասը» [անգլերեն բնագիրը` “Caucasus Neighborhood: Turkey and The South Caucasus” (Yerevan), ISBN 978-99941-2-220-2, ռուսերեն տարբերակը` “Кавказское соседство: Турция и Южный Кавказ” (Ереван), ISBN 978-99941-2-180-9] վերտառու­թյամբ գիրքը։ Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենս­գրքի, ինչպես նաև գրքում առկա հեղինակային իրավունքի պահպանության նշանի՝ սույն հրատարակությունների նկատմամբ բացառիկ հեղինակային իրավունքը պատկանում է Հիմնադրամին: Նշված գրքի խմբագիրն է «Կովկասի ինստիտուտ» հիմնադրամի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանը, իսկ խմբագրական կազմում են Նինա Իսկանդարյանը, Սերգեյ Մինասյանը և Վիտալի Կիսինը: Տվյալ իրավահարաբերությունները կարգավորվում են մտավոր սեփականության ոլորտը կարգավորող գործող օրենսդրությամբ և Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացված միջազգային պայմանագրերով:

Մասնավորապես, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենս­գրքի 1119-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն`

1. «Հանրագիտարանների, հանրագիտական բառարանների, գիտական աշխատանքների պարբերական կամ շարունակվող ժողովածուների, թերթերի, ամuագրերի և այլ պարբե­րական հրատարակությունների հրատարակիչները նման հրատարակություններն oգտա­գործելու բացառիկ իրավունք ունեն»:

Իսկ նույն Օրենսգրքի 1120-րդ հոդվածի համաձայն`

1, «Բացառիկ գույքային իրավունքների տիրապետողն իր իրավունքների մաuին ծանու­ցելու նպատակով կարող է oգտագործել հեղինակային իրավունքի պահպանության նշան, որը տեղադրվում է uտեղծագործության բնoրինակի կամ յուրաքանչյուր oրինակի վրա կազմված է`

1) շրջանակի մեջ վերցված լատիներեն “C” տառից.

            2)բացառիկ հեղինակային իրավունքները տիրապետողի անունից (անվանումից).

3) uտեղծագործության առաջին հրատարակության տարեթվից:

            2. Իրավատեր է համարվում հեղինակային իրավունքի պահպանության նշանում հիշատակ­­­ված անձը, եթե այլ բան ապացուցված չէ»:

           

Նշված գրքում, ի թիվս այլ հոդվածների, զետեղված է նաև Ստամբուլի «Թուրքական տնտեսական և սոցիալական ուսումնասիրությունների» հիմնադրամի աշխատակից Այբարս Գյորգյուլուի «ԹուրքիաՀայաստան հարաբերություններ. հավերժական փակու՞ղի» [“Turkey-Armenia relations: an eternal deadlock?”, “Армяно-Турецкие отношения:Вечный тупик?”] հոդվածը, որում հեղինակն, անդրադառնալով Օսմանյան կայսրությունում և Արևմտյան Հայաստանում 1893–1923թթ. իրականաց­ված Հայոց ցեղասպանությանն՝ այդ պատմական փաստը վիճարկման և կասկածի է ենթարկել ինչպես բացահայտ հայտարարություններով, այնպես էլ իրավական նշանակու­թյուն ունեցող ցեղասպանություն տերմինը բազմիցս (34` երեսուն չորս, անգամ) չակերտների մեջ գործածելով:

Հարկ է նկատել, որ թե՛ անգլերենում, և թե՛ ռուսերենում չակերտներ դրվում են այն բառից առաջ և հետո, որը կիրառվում է հեգնական իմաստով կամ երբ կիրառողը դրանով կասկած է հայտնում կամ կասկածի տակ դնում տվյալ բառի իմաստը (օրինակ տես` http://www.answers.com/topic/quotation-mark, http://www.gramota.ru): Չակերտների այսպիսի կիրառումը ձևավորված և լայնորեն կիրառվող սովորույթ է թե՛ Հայաստանում, և թե՛ արտերկրում:

Գրքում զետեղված են նաև Գյորգյուլուի՝ Հայոց ցեղասպանության բաց տեքստով կատարված հերքումները։ Ահավասիկ՝

(անգլերենբնագրի 127-րդէջ)

«Թուրքիան վրդովվել է այն բանից, որ Հայաստանը մեղադրում Է Օսմանյան Թուրքիային, թե նա իրագործել Է «ցեղասպանություն», որի մասին կան լուրջ կասկածներ և տակավին բուռն բանավեճ է ընթանում»:

[“Turkey felt aggrieved that Armenia accused Ottoman Turkey of having committed “genocide” about which serious doubts remain and intense discussion is still going on.”] 

(անգլերենբնագրի 133-րդէջ)

«Սակայն, չպետք է մոռանալ, որ այն պահից, երբ որևէ խորհրդարան ճանաչում է 1915 թվականի սարսափելի դեպքերը որպես “ցեղասպանություն”, տվյալ երկրում այդ խնդիրը դառնում է փաստ»։

[“However, it should not be forgotten that once a specific parliament identifies the terrible events of 1915 as “genocide”, the issue becomes a fact in that particular country.”] (Փաստ բառը Գյորգյուլուն ինքն է շեղագիր նշել։)

Նույն 133-րդ էջում Ա. Գյորգյուլուն ևս մեկ անգամ հերքում է Հայոց ցեղասպանության փաստը.

«Բայց երբ [Ֆրանսիայի] խորհրդարանը ճանաչեց այն, ֆրանսիական մամուլը գրեթե միաձայն սկսեց իբրև «ցեղասպանություն» գնահատել 1915 թվականի դեպքերը»։

[However, once the parliament recognized it, the French press started almost unanimously to consider 1915 events as “genocide”.]

Նույն 133-րդ էջում Ա. Գյորգյուլուն կասկածի է ենթարկում Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման ուղղությամբ հայկական Սփյուռքի տարած աշխատանքի օրինականությունն ու լեգիտիմությունն անգամ՝

«Խնդրի մյուս հարթությունը սերտորեն առնչվում է հայկական Սփյուռքի գործունեության օրինականության (լեգիտիմության) հետ։ Այն փաստը, որ Հայաստանի կառավարությունը պաշտոնապես պնդում է, որ Թուրքիան ճանաչի 1915 դեպքերը, հաղորդում է Սփյուռքի կազմակերպություններին լրացուցիչ լեգիտիմություն։ Հայաստանի կառավարություն չունի ուղղակի և ամբողջական վերահսկողություն «ցեղասպանության» հարցի միջազգային ճանաչման գործընթացի վրա»։

[Another dimension of the problem is deeply related with the legitimacy of the Armenian Diaspora’s activities. The fact that the Armenian government officially insists that Turkey acknowledge the events of 1915 gives an additional legitimacy to the Diaspora organizations. The Armenian Government does not have direct and full control over the process of the international recognition of the “genocide” issue.]

Անգլերեն բնագրի 137-րդ էջում Ա. Գյորգյուլուն գրում է՝

«Քանի դեռ «Հայոց ցեղասպանության» ճանաչումը չի հանդիսանում Կոպենհագենյան չափանիշ, այս չհիմնավորված մեղադրանքերը չեն կարող խոչընդոտել Թուրքիայի հետ բանակցությունների մեկնարկմանը»։

[Since recognizing the ″Armenian genocide″ is not one of the Copenhagen criteria, these allegations did not pose a problem while starting negotiations with Turkey.]

137-րդ էջում Ա. Գյորգյուլուն նսեմացնում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչումները միջազգային ասպարեզում, անվանելով դրանք «ցեղասպանության» չհիմնավորված մեղադրանքների ընդունում, ահավասիկ՝

«Մյուս կողմից, նույնիսկ Եվրոպական խորհրդարանը, ինչպես նաև Եվրոպական Միության առաջատար անդամ երկրները, ինչպիսիք են՝ Գերմանիան, Ֆրանսիան, Բելգիան, Հունաստանը, Իտալիան և Նիդերլանդները, ընդունել են «ցեղասպանության» չհիմնավորված մեղադրանքները»։

[On the other hand, even the EP, let olone the parliaments of leading EU member countries such as Germany, France, Belgium, Greece, Italy and Netherlands, adopted the “genocide” allegations.]

Անգլերեն բնագրի 142-րդ էջում Գյորգյուլուն գրում է.

«Ոչ Թուրքիան պաշտոնապես կճանաչի «ցեղասպանությունը», ոչ էլ Հայաստանը հետ կկանգնի այդ չհիմնավորված մեղադրանքներից և «ցեղասպանությունը» միջազգայնորեն ճանաչելու իր նպատակից»։

[Neither Turkey will recognize the ″genocide″ officially, nor will Armenia compromise these allegations and it’s target of achieving international recognition of ″genocide″.]

Ա. Գյորգյուլուի խնդրո առարկա հոդվածում բազմիցս կիրառված են «ցեղասպանության» չհաստատված պնդումներ» [“genocide” claims] և «ցեղասպանության» չհաստատված մեղադրանքներ» [“genocide” allegations] արտահայտությունները (տե՛ս անգլերեն բնագրի էջ 124, 125, 127, 132, 134, 137, 142, 143):

Նկատենք նաև, որ գրքի թե՛ անգլերեն բնագրի, թե՛ ռուսերեն տարբերակի համաձայն` «Ժողովածուն (այսինքն` գիրքը) կազմված է վերլուծական հոդվածներից, որոնց հիմքում դրված են Թուրքիայի, Ադրբեջանի, Հայաստանի, Վրաստանի, Աբխազիայի, Լեռնային Ղարաբաղի և Հարավային Օսեթիայի գիտնականների զեկուցումները, որոնք արվել են 2008 թվականի օգոստոսի 1-ից 4-ը Ստամբուլում «Կովկասի ինստիտուտ» հիմնադրամի կազմակերպած գիտաժողովի ընթացքում:

[“The volume is composed of analytical papers based on presentations made at a conference in Istambul on August 1-4, 2008, organized by CI. The contributors are scholars from Turley, Armenia, Azerbaijan, Georgia, Abkhazia, Nagorno-Karabakh and South Ossetia.”]

[“Сборник составлен из аналитических статей, в основу которых легли доклады, сделаные ученными из Турции, Азербайджана, Армении, Грузии, Абхазии, Нагорного Карабаха и Южной Осетии, организованной Институтом Кавказа в Стамбуле 1-4 августа 2008г.”]

Հետևաբար, սույն գրքում տեղ են գտել ընտրված հոդվածներ, որոնք միջազգային գիտաժողովի ընթացքում կարդացվել են բազմաթիվ ունկնդիրների առջև: Այբարս Գյորգյուլուն, որպես մասնակից, նույնպես ներկայացրել է իր «վերլուծությունն» ու նրանում առկա վերոնշյալ պնդումները:

Փաստորեն, Հիմնադրամը թե՛ գիտաժողովի մասնակիցների, թե՛ գրքի հոդվածների ընտրության ժամանակ հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ հոդվածում տեղ են գտել Հայաստանի Հանրապետության անվտանգությունն ու հանրային շահերը խաթա­րող, Հայաստանի որդեգրած քաղաքականությանը հակասող, ցեղասպանութ­յան զոհերի իրավահաջորդների և ողջ հայության իրավունքներն, արժանապատվությունն ու պատիվը ոտնահարող և զոհվածների հիշատակն անարգող հրապարակումներ:

Նշենք նաև, որ, սովորաբար, գիտաժողովներում մասնակիցների ընտրությունն իրականացվում է վերջիններիս կողմից ներկայացվելիք նյութի համառոտագրերի հիման վրա: Սա նշանակում է, որ Հիմնադրամը հավանության է արժանացրել վիճարկվող հոդվածը, ներառյալ` դրանում տեղ գտած հակահայկական պնդումները և Ցեղասպանության բառի չակերտավոր կիրառումը: Հիմնադրամը, փաստորեն, գիտակցել է և կարող էր գիտակցել այն, որ վիճարկվող տեղեկությունները ոտնահարում են Հայաստանի Հանրապետության իրավունքները, սակայն, միջոցներ չի ձեռնարկել դրանք բացառելու ուղղությամբ: Հիմնադրամը նաև ստեղծել է բարենպաստ պայմաններ Հայոց հարցի այսպիսի` ոչ հայանպաստ շահարկման և տարածման համար:

Այսպիսով, Հիմնադրամը թույլ է տվել թե՛ ազգային, թե՛ միջազգային իրավուն­քի նորմերի և սկզբունքների, ինչպես նաև նախադեպային ու միջազգային սովորութա­յին իրավունքի մի շարք խախտումներ:

  1. 1.           ԱԶԳԱՅԻՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅԱՆ, ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ՄԻ ՇԱՐՔ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ ԵՎ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԿԱՐԳԻ ԽԱԽՏՈՒՄ

Հիմնադրամը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ այսպիսի հրապարակումը, ինչպես նաև ցեղասպանություն բառի չակերտավոր կիրառումն ուղղակիորեն ոտնահարում են Հայաստանի Հանրապետության իրավունքներն ու շահերը, նվաստացնում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների, ինչպես նաև համայն հայության պատիվն ու արժանապատվությունը: Ցեղասպանություն բառի չակերտավոր կիրառումն, այսինքն` Հայոց ցեղասպանության վիճարկումն ու կասկածի տակ դնելը, խախտում են Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրության, հանրային կարգի և միջազգային իրավանորմերի մի շարք սկզբունքներ: Նմանատիպ խախտումը հակասում է նաև ՀՀ օրենսդրության անբաժանելի մասը կազմող միջազգային պարտավորություններին, որոնց կատարման պարտականությունը դրված է ՀՀ պետական մարմինների վրա:

Համաձայն 1990 թվականի օգոստոսի 23-ի «Հայաստանի անկախության մասին» հռչակագրի 11-րդ կետի`

«Հայաuտանի Հանրապետությունը uատար է կանգնում 1915 թվականին Ouմանյան Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաuտանում հայոց ցեղաuպանության միջազգային ճանաչման գործին»:

Սույն պարտավորության իրականացմանն են ուղղված մի շարք նորմատիվ իրավական ակտերով ամրագրված դրույթներ:

Մասնավորապես, Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը հղում է կատարում 1990 թվականի օգոստոսի 23-ի «Հայաստանի անկախության մասին» հռչակագրին (այսուհետ` «Հռչակագիր»), որի նախաբանում ամրագրվում է.

«Հայ ժողովուրդը, հիմք ընդունելով Հայաuտանի անկախության մաuին հռչակագրում հաuտատագրված հայոց պետականության հիմնարար uկզբունքները և համազգային նպատակները, իրականացրած ինքնիշխան պետության վերականգնման իր ազատաuեր նախնիների uուրբ պատգամը, նվիրված հայրենիքի հզորացմանը և բարգավաճմանը, ապահովելու համար uերունդների ազատությունը, ընդհանուր բարեկեցությունը, քաղաքացիական համերաշխությունը, հավաuտելով հավատարմությունը համամարդկա­յին արժեքներին, ընդունում է Հայաuտանի Հանրապետության Uահմանադրությունը»:

 

Ըստ այսմ, Սահմանդրությունը հենվում է Հռչակագրով ամրագրված հիմնարար սկզբունքների և համազգային նպատակների վրա, որոնց հիմքում դրված է Հայաստանի Հանրապետության` Ouմանյան Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաuտանում Հայոց ցեղաuպանության միջազգային ճանաչման գործին սատար կանգնելու պարտականությունն ամրագրող դրույթը:

Հռչակագրով ամրագրված այս պարտականության կատարմանն է ուղղված 2007 թվականի փետրվարի 7-ի «Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարությունը հաստատելու մասին» ՀՀ նախագահի հրամանագրով հաստատված Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարության 2.1-րդ կետը, որով`

«Հետամուտ լինելով Հայոց ցեղաuպանության համընդհանուր, մաuնավորապեu` Թուրքիայի կողմից ճանաչմանը և դատապարտմանը, Հայաuտանն այն դիտարկում է ոչ միայն պատմական արդարության վերականգնման, այլև տարածաշրջանում փոխադարձ վuտահության մթնոլորտի բարելավման և ապագայում նման ոճիրների կանխարգելման համատեքuտում»:

Պետական անվտանգության հիմնախնդիրները սահմանող և համակարգող սույն նորմատիվ իրավական ակտի 3-րդ կետի համաձայն`

«Հայաuտանի Հանրապետության ազգային անվտանգության կարևոր յուրահատկություններից է Uփյուռքին առնչվող խնդիրների համալիրը: Հայկական Uփյուռքն իր թվաքանակով գերազանցում է Հայաuտանի բնակչությանը, uփռված է ողջ աշխարհով և մեծ մաuամբ ցեղաuպանության ու բռնի տեղահանման արդյունք է»:

Այսպիսով, Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը և դատապարտումը հանդիսանում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքականության և ազգային անվտանգության ռազմավարության բաղկացուցիչ մասը, հետևաբար, որևէ կերպ դրա հերքումը, ժխտումը, մեղմացումը, դրա կատարված լինելու վերաբերյալ ցանկացած կասկածի դրսևորումը, այդ թվում ցեղասպանություն բառի չակերտավոր կիրառումը ոտնձգություն են Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության, հանրային շահի, հանրության բարքերի, սահմանադրական կարգի, ինչպես նաև Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման գործում շահագրգիռ անձանց, ներառյալ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների իրավունքների ու օրինական շահերի դեմ:

Ցեղասպանությունը` որպես մարդկության դեմ ուղղված միջազգային հանցագործություն, դատապարտվում է միջազգային հանրության և բոլոր քաղաքակիրթ պետությունների և ազգերի կողմից: Բացի այդ, հարկ է նկատել, որ Հայոց ցեղասպանությունն արդեն իսկ ճանաչել են մի շարք երկրներ, ինչպիսիք են Արգենտինան (05.05.1993թ.), Բելգիան (26.03.1998թ.), Կանադան (21.04.2004թ.), Չիլին (05.06.2007թ.), Կիպրոսը (29.04.1982թ.), Ֆրանսիան (29.01.2001թ.), Հունաստանը (25.04.1996թ), Իտալիան (16.11.2000թ.), Լիտվան (15.12.2005թ.), Լիբանանը (03.04.1997թ.), Նիդերլանդների Թագավորությունը (21.12.2004թ.), Լեհաստանը (19.04.2006թ.), Ռուսաստանը (14.04.1995թ.), Սլովակիան (30.11.2004թ.), Շվեյցարիան (16.12.2003թ.), Ուրուգվայը (20.04.1965թ.), Վատիկանը (10.11.2000թ.), Վենեսուելան (14.07.2005թ.) և այլն:

Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչել է նաև ԱՄՆ 43 նահանգ: Եվրոպական խորհրդարանն (European Parliament) ընդունել է բանաձևեր (18.06.1987թ. /A2-33/87/ և 28.01.2002 /A5-0028/), իսկ Եվրոպայի Խորհուրդը` հռչակագիր (24.04.2001թ. /Doc. 9056/) Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին: Ավելին, նշված երկրներից Շվեյցարիան, Ուրուգվայը, Արգենտինան ընդունել են օրենքներ, որոնցով ցեղասպանության հերքումը քրեականացվել է: Նշված հանգամանքներում Հիմնադրամը պետք է հաշվի առներ, որ անթույլատրելի է որևէ ելույթ, հրապարակում կամ որևէ նյութի տպագրում, որը կարող է կասկած հայտնել Հայոց ցեղասպանության եղելության մասին կամ որևէ կերպ հերքել կամ ժխտել այն: Պետությունների և միջազգային կազմակերպությունների կողմից ցեղասպանութան, այդ թվում` Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը, դատապարտումը և կանխարգելումն, ըստ էության, ձևավորում են միջազգային սովորույթ, որը ևս պետք է հաշվի առնվեր:

Հարկ է հիշեցնել նաև, որ տակավին 1987 թվականին Եվրոպական խորհրդարանում հայկական հարցի մասին զեկուցող Ժան-Բատիստ Ռասինը նշել է. «Իրադարձութ­յուն­­ները, որոնց ժամանակ հայերը տուժել են 1915-1917 թթ. Թուրքիայի կողմից իրականացրած պատերազմական գործողությունների հետևանքով, պետք է ճանաչել որպես ցեղասպանություն` «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և պատժելու մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի իմաստով»:

[“Les événements dont les Arméniens de Turquie ont été victims durant les années de guerre 1915-1917, doivent être considérés comme un génocide au sens de la Convention des Nations Unies contre la répression et la prévention du crime contre le génocide”. Le 18 juin 1987, le Parlement européen a finalement adopté une résolution reconnaissant le génocide des Arméniens:]

 

  1. 2.           ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՆԱԽԱԴԵՊԱՅԻՆ ԵՎ ՍՈՎՈՐՈՒԹԱՅԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ԽԱԽՏՈՒՄ, ԴԱՏԱԿԱՆ ՊՐԱԿՏԻԿԱՅԻ ԱՆՏԵՍՈՒՄ

Հիմնադրամն անտեսել է նաև միջազգային դատական պրակտիկան, որով արդեն իսկ իրավական հարկադրանքի տարբեր միջոցներ են կիրառվել Հայոց ցեղասպանությունը հերքող անձանց նկատմամբ:

Այսպես, 2007 թվականի մարտի 9-ին Շվեյցարիայի Լոզան քաղաքի դատարանը դատապարտել է Թուրքիայի Աշխատավորական կուսակցության նախագահ Դողու Փերինչեքին 90 օր պայմանական ազատազրկման և նշանակել տուգանք 3,000 շվեյցարական ֆրանկի չափով: Փերինչեքը մեղավոր է ճանաչվել ռասայական խտրականության մեջ` Հայոց ցեղասպանությունը հերքող իր հրապարակային հայտարարությունների համար: Զորօրինակ, 2005 թվականի մայիսի 7-ին, այնուհետև սեպտեմբերի 18-ին, Դողու Փերինչեքը հրապարակավ հայտարարել է, որ Հայոց ցեղասպանությունը «միջազգային սուտ» է [ֆրանսերեն` “mensonge international” (մեջբերում դատարանի վճռից)], իսկ նույն թվականի հուլիսի 22-ին ասել է, որ «Հայկական հարց երբևէ գոյություն չի ունեցել» և որ «այն (ցեղասպանությունը) երբևէ տեղի չի ունեցել»:

[“il a affirmé, en tout cas par trois fois, que le génocide des Arméniens n’avait jamais existé; qu’il s’agissait d’un mensonge international”].

Նրա խոսքերով՝ «եղել է կոտորած, որի պատճառը պատերազմն էր»:

[ibid. “Dogu PERINCEK admet qu’il y a eu des massacres, mais les justifie au nom du droit de la guerre”]:

 

Փերինչեքը նշել է նաև, որ «տեղահանություններ եղել են, սակայն դրանք ցեղասպա­նութ­յամբ չեն ուղեկցվել:»

[“Il admet aussi que l’Empire turc ottoman a fait déplacer des milliers l’Arméniens….., mais conteste absolument le caractère génocidaire de ces deportations.”]:

Բացի այդ, նույն հիմքով 2008 թվականին Շվեյցարիայի դատարանը դատա­պարտել է Թուրքիայի Աշխատավորական կուսակցության ևս երեք ներկայացուցչի` Հայոց ցեղասպանությունը «միջազգային սուտ» կոչելու համար: Նրանց նկատմամբ որպես պատժամիջոց նշանակվել է տուգանք:

Ցեղասպանությունը հանցագործություն է ճանաչվել 1948 թվականի դեկտեմ­բերի 9-ին՝ «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և պատժելու մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի ընդունմամբ, որի նախաբանի և 1-ին հոդվածի համաձայն`

«Պայմանավորվող կողմերը, հաշվի առնելով, որ Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր աuամբլեան իր 1946 թ. դեկտեմբերի 11-ի 96 (1) բանաձևում հայտարարել է, որ միջազգային իրավունքի համաձայն ցեղաuպանությունը հանցագործություն է և հակաuում է Միավորված ազգերի կազմակերպության ոգուն ու նպատակներին, և որ քաղաքակիրթ աշխարհը դատապարտում է այն, ընդունելով, որ պատմության բոլոր ժամանակաշրջան­ներում ցեղաuպանությունը մեծ կորուuտներ է պատճառել մարդկությանը, և համոզված լինելով, որ մարդկությունն այդ նողկալի արհավիրքից ազատելու համար անհրաժեշտ է միջազգային համագործակցություն. սույնով համաձայնում են ներքոհիշյալի շուրջ.

Պայմանավորվող կողմերը հաuտատում են, որ ցեղաuպանությունը, անկախ նրանից` կատարվում է խաղաղ, թե պատերազմական պայմաններում, ըuտ միջազգային իրավունքի հանցագործություն է, որը նրանք պարտավորվում են կանխարգելել և պատժել այն կատարելու համար»:

 

Հիմնադրամի վերոնշյալ հրապարակումները հակասում են նաև միջազգային սովորութային իրավունքին: «Իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ կետերի համաձայն`

«2. Միջազգային իրավունքի` համընդհանուր ճանաչում գտած uկզբունքներն ու նորմերը, ինչպեu նաև Հայաuտանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերը Հայաuտանի Հանրապետության իրավական համակարգի բաղկացուցիչ մաuն են: Հայաuտանի Հանրապետության oրենքները ու իրավական այլ ակտերը պետք է համապատաuխանեն միջազգային իրավունքի համընդհանուր նորմերին ու uկզբունքներին: 

3. Համընդհանուր ճանաչում գտած են համարվում միջազգային իրավունքի այն նորմերն ու uկզբունքները, որոնք իրավաբանորեն հավաuար ուժ ունեն բոլոր պետությունների, ներառյալ` Հայաuտանի Հանրապետության համար»: 

Մինչդեռ միջազգային իրավունքի մի շարք դրույթներ ուղղակիորեն ամրա­գրում են ցեղասպանության հերքման կամ որևէ այլ կերպով ժխտման անթույլատրե­լիությունը, նախատեսում պատասխանատվություն ոչ միայն ցեղասպանության իրա­գործման, այլև դրա հերքման համար, պետություններին պարտավորեցնում արդյու­նավետ միջոցներ ձեռնարկել ցեղասպանության, ինչպես նաև դրա հերքման քրեակա­նացման, ինչպես նաև կանխարգելման համար:

Անցած դարի երկրորդ կեսից միջազգային իրավունքում քննարկման հատուկ առարկա է դարձել ցեղասպանության հերքման բացասական հետևանքների վերլու­ծությունը: Ինչպես նշվում է 1998 թվականի դեպտեմբերի 2-ին Միացյալ ազգերի կազմակերպության Գլխավոր վեհաժողովի տարածած մամլո հաղորդագրությունում (GA/9523)՝

«հազարավոր անմեղ մարդիկ շարունակում են դառնալ ցեղասպանության զոհը….», «Ցավոք, հերքումը, որը դարձել է ցեղասպանության անբաժանելի մասը, հաճախ սրում է անվտանգության բացակայության, լքվածության և դավաճանված լինելու զգացումը»: 

Անդրադառնալով ցեղասպանության կանխարգելմանը` ցեղասպանության հիմնախնդիրներն ուսումնասիրող հեղինակավոր «Ջենըսայդ Վոչ» (Genocide Watch) միջազգային կազմակերպությունն ընդգծում է.

«Ցեղասպանության հերքումը ցեղասպանության ութերորդ` վերջին փուլն է, որը միշտ հաջորդում է ցեղասպանությանը: Այն, ի թիվս այլ ցուցիչների, հաստատապես ազդարարում է, որ ցեղասպանական կոտորածները շարունակվելու են»։ «Հերքմանը հակադարձելու միջոցը՝ այն պատժելն է միջազգային տրիբունալի կամ ազգային դատարանների վճիռներով»: 

[“DENIAL is the eighth stage that always follows a genocide. It is among the surest indicators of further genocidal massacres. The response to denial is punishment by an international tribunal or national courts. The response to denial is punishment by an international tribunal or national courts.”] 

«Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և պատժելու մասին» ՄԱԿ-ի վերոհիշյալ կոնվենցիայի (այսուհետ` Կոնվենցիա) 2-րդ հոդվածը սահմանում է ցեղասպանություն հասկացությունը: Հարկ է նկատել, որ ցեղասպանություն եզրույթը (genocide) տրվել է իրավաբանական գիտությունների դոկտոր Ռաֆայել Լեմկինի կողմից, որն այն սահմանել է` հիմքում դնելով նաև Հայոց ցեղասպանության փաստը: Ավելին, Ռաֆայել Լեմկինը Կոնվենցիայի նախագծի հեղինակն է, որի անբաժանելի մաս համարվող Նախապատրաստական Զեկույցում ուղղակի հղում է կատարվում Հայոց ցեղասպանությանը:

Արդարև, Դողու Փերինչեքի գործով ցեղասպանություն հասկացությունը մեկնաբանելիս՝ Լոզանի դատարանը նշել է, որ Շվեյցարիայի քրեական օրենսգրքի 261-րդ հոդվածը կիրառում է ցեղասպանություն բառն ընդհանրապես, այլ ոչ թե նկատի ունենալով միայն հրեաների ցեղասպանությունը: Ավելին, դատարանը հղում է կատարում նշված հոդվածի մշակման և նախագծման աշխատանքներին, մասնավորապես Ազգային խորհրդի (National Council (eng), Conseil National (fr)) պաշտոնական հաղորդագրությանը, որտեղ օրենսդիրն ուղղակի հղում է կատարել Կոնվենցիային և որպես ցեղասպանության օրինակ նշել է Հայոց և Քրդական ցեղասպանությունները (BOCN 1993, է. 1076): Ելնելով նշվածից` դատարանը կատարել է եզրահանգում, որ Հայոց ցեղասպանությունն օրինակ է ծառայել վերոնշյալ հոդվածի մշակման համար ևս (Կոմբիի հաշվետվություն [Rapport Combi]): Դատարանը գտել է նաև, որ Միջազգային արդարադատության դատարանի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման անհրաժեշտությունը չկա, քանի որ Կոնվենցիան ուղղակիորեն հղում է կատարել Հայոց ցեղասպանությանը: Նշված հանգամանքը, դատարանի համոզմամբ, ցույց է տալիս, որ Հայոց ցեղասպանությունը դադարում է լինել վիճարկման առարկա, քանի որ այն, եթե ոչ ուղղակիորեն, ապա անուղղակի ձևով, ճանաչվել է միջազգայնորեն` հիմնարար միջազգային իրավական ակտի հիմքում դրվելով:

[(Մեջբերումդատականակտից) “Ainsi, si l’on se réfère au Bulletin officiel du Conseil national, on constate que le législateur s’est explicitement référé à la Convention internationale pour la répression du crime et du génocide du 9 décembre 1948 en citant, à titre d’exemple, le génocide des Kurdes et des Arméniens (BOCN 1993, p. 1076). On peut donc retenir qu’historiquement, le génocide des Arméniens a servi d’exemple au législateur lors de ses travaux visant à l’élaboration de l’art. 261 bis CP (rapport Combi)”, “En se référant expressément au génocide des Arméniens et des Kurdes, le législateur a aussi voulu montrer qu’il n’était pas nécessaire que le génocide soit reconnu par une Cour internationale de justice”,”On peut déduire de cette phrase qu’il faut et il suffit que le génocide soit Reconnu.”]

Իսկ Կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի համաձայն `

«Uույն Կոնվենցիայում ցեղաuպանություն նշանակում է հետևյալ գործողություններից ցանկացածը` կատարված ազգային, էթնիկական, ցեղական կամ կրոնական որևէ խմբի, որպեu այդպիuին, լրիվ կամ մաuնակի ոչնչացման մտադրությամբ.

(ա) այդ խմբի անդամների uպանությունը,

            (բ) այդ խմբի անդամներին մարմնական լուրջ վնաuվածքներ կամ մտավոր վնաu պատճառելը,

(գ) որեւէ խմբի համար կյանքի այնպիuի պայմանների միտումնավոր uտեղծումը, որոնք ուղղված են նրա լրիվ կամ մաuնակի ֆիզիկական ոչնչացմանը,

(դ) այդ խմբի միջավայրում մանկածնությունը կանխելուն միտված միջոցների իրականացումը,

                        (ե) երեխաների բռնի փոխանցումը մարդկային մի խմբից մյուuին»:   

Ցեղասպանության սույն սահմանումն իր կիրառումն ու մեկնաբանումը ստացել է միջազգային սովորութային իրավունքում: Ցեղասպանության հերքումը ճանաչվում է ցեղասպանության անբաժանելի մաս, որը ևս քրեականացված է մի շարք երկրներում: Այսինքն` ցեղասպանությունն արգելված է նաև միջազգային սովորութային իրավունքով, որը հավելյալ պարտականություններ է նախատեսում և՛ պետությունների, և՛ անհատների համար: Իրականում, ցեղասպանության սահմանումն ավելի լայն մեկնաբանություն ունի միջազգային սովորութային իրավունքում, ինչով էլ այն տարբերվում է նորմատիվ սահմանումից: Այսպես, Հարավսլավիայի միջազգային քրեական տրիբունալը, սահմանելով ցեղասպանութ­յուն հասկացությունը, հղում է կատարել միջազգային սովորութային իրավունքին, Կոնվենցիայի իմաստին և բովանդակությանը, ձևավորված նախադեպային իրավուն­քին, ինչպես նաև դոկտրինալ մեկնաբանություններին (տե՛ս “International Law”, A. Cassese,Oxford, 2005թ, էջ 444):

Ցեղասպանությունն ուսումնասիրող միջազգայնագետներն ու իրավաբանները միահամուռ ընդունում են, որ ցեղասպանության հերքումը ռասայի, սեռի կամ էթնի­կա­­կան խմբի արժանապատվությունը ոտնահարող, ստորացնող և ատելություն քարոզող խոսքի դրսևորման բարձրագույն ձևն է, նաև` ցեղասպանության վերջին փուլը: Ողջակիզումից վերապրած, Նոբելյան մրցանակակիր Էլի Վիզելը Հայոց Ցեղասպանությունը քողարկելու Թուրքիայի 90-ամյա արշավը բազմիցս անվանել է «կրկնակի սպանություն, քանի որ դրանով Թուրքիան ձգտում է սպանել տեղի ունեցած վայրագությունների մասին հիշողությունը»:

[“Turkey’s campaign to cover up the Armenian genocide [is] a double killing, since it strives to kill the memory of the original atrocities”]. 

Իսկ միջազգային հռչակ վայելող տեսաբան Բերնարդ-Հենրի Լևին նշում է. «Հերքողները ոչ թե սոսկ կարծիք են հայտնում, այլ կատարում են հանցագործություն»:

[“…deniers are not merely expressing an opinion; they are perpetrating a crime.”]

Ցեղասպանագետների միջազգային ընկերակցությունը (IAGS) շեշտում է, որ «հերքումը ցեղասպանության շարունակությունն է, քանի որ հետևողական ջանքեր են ուղղվում թիրախային խմբի մշակութային և հոգեբանական ոչնչացմանը, խմբի անդամների` անգամ նրանց սպանված հարազատների հիշատակը մերժելուն»:

Ցեղասպանագետների միջազգային ընկերակցության նախագահ Գրեգորի Սթենթոնն, օրինակ, գրում է.

«Ժխտումը ցեղասպանության վերջին փուլն է: Դա տուժող խմբին հոգեբանորեն ու մշակութային առումով ոչնչացնելու, այդ խմբի անդամներին իրենց հարազատների մասին անգամ հիշողությունից զրկելու շարունակական փորձ է: Հենց դա է Թուրքիայի կառավարությունն այսօր անում ամբողջ աշխարհի հայերի նկատմամբ»: 

[“Denial is the final stage of genocide. It is a continuing attempt to destroy the victim group psychologically and culturally, to deny its members even the memory of the murders of their relatives. That is what the Turkish government today is doing to Armenians around the world.”]

Նշված դոկտրինալ մեկնաբանությունները և ձևավորված միջազգային սովորույթն իրենց իրավական ամրագրումն են ստացել մի շարք պետությունների նորմատիվ ակտերում: Սկսած, հատկապես, 21-րդ դարից, մի շարք պետություններ քրեականացրել են ոչ միայն ցեղասպանոթյունն, այլև դրա հերքումը: Ցեղասպանության հերքումը նորմատիվ ամրագրում է ստացել նաև Եվրոպական Միության կողմից: Այսպես, 2008 թվականի նոյեմբերի 28-ին Եվրոպական Միության Արդարադատության և Ներքին գործերի խորհուրդը ընդունել է «Ռասիզմի և այլատյացության որոշ դրսևորումների դեմ պայքարի մասին» շրջանակային որոշում, որով բոլոր անդամ երկրները պետք է համապատասխանեցնեն իրենց ազգային օրենսդրություններն այդ որոշման պահանջներին: Իրավական այդ ակտի դրույթների համաձայն, ցեղասպանությունը հերքողները պետք է ենթարկվեն քրեական պատասխանատվության:

Այսպիսով, ցեղասպանության հերքման քրեականացումն ամրագրվել է Եվրոպական իրավունքում և դարձել միջազգային սովորութային իրավունք, այն է` միջազգային իրավունքի բաղկացուցիչ մաս:

Սույն հանգամանքը նկատի առնելով` հարկ է անդրադառնալ նաև պետության պատասխա­­նատվության հարցին: 2005 թվականի սեպտեմբերի 15-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովի ընդունած 2005 թվականի Համաշխարհային գագաթաժողովի եզրափակիչ ակտի 138, 139, 140 կետերով նախատեսվում է, որ պետությունների պատասխանատվությանն է վերապահված ազգաբնակչությանը ցեղասպանությու­նից, էթնիկ զտումներից և մարդկության դեմ հանցագործություններից պաշտպանելը, ներառյալ` դրանք կանխարգելելը:

(([A/60/L.1] 2005 World Summit Outcome) “Each individual State has the responsibility to protect its populations from genocide, war crimes, ethnic cleansing and crimes against humanity. This responsibility entails the prevention of such crimes, including their incitement, through appropriate and necessary means.”):

Չնայած վերոնշյալի` Հայոց ցեղասպանությունը 20-րդ դարում կատարված մյուս ցեղասպանություններից առանձնանում է այն հանգամանքով, որ շարունակում է անհիմն կերպով և միջազգային վերոնշյալ նորմերի կոպիտ խախտումներով անընդհատ հերքվել, ինչն, իհարկե, թուրքական քարոզչամեքենայի գործունեության արդյունք է: Մարդկության պատմության այս սև էջն ուսումնասիրող հայ և օտար գիտնականները գնահատում են թուրքական ժխտողականությունը ոչ այլ կերպ, քան ցեղասպանության շարունակություն, ինչն ուղղակի առնչվում է Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության հետ:

Մասնավորապես, Հայոց ցեղասպանության հերքումը կամ ժխտումը (ներառյալ` այն կասկածի տակ դնելու միջոցով) վնասում է Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության կենսական շահերին մի շարք առումներով`

  • Հայոց ցեղասպանության ժխտումը հայության դեմ վաղուց ի վեր որդեգրած Թուրքիայի ցեղասպանական քաղաքականության շարունակությունն է և բաղկացուցիչ մասը, այսինքն՝ այն իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության ու հայ ժողովրդի վերջնական ոչնչացումն իրագործելու երկարաժամկետ ընդհանուր ծրագրի շրջանակներում և հանդիսանում Հայաստանի կենսական շահերի դեմ բացահայտ ու վտանգավոր թշնամական գործողություն։
  • Հայոց ցեղասպանությունը հերքելով՝ Թուրքիան փորձում է ջնջել հայերի պատմական հիշողությունը, զրկել նրանց անասելի ծանր գնով ստացած քաղաքական կենսափորձից և այդպիսով բացառել Հայաստանի ղեկավարության կողմից ռազմավարական ճիշտ որոշումների ընդունումն արտաքին քաղաքական ոլորտում և, հատկապես, Թուրքիայի հետ հարաբերություններ կառուցելիս։
  • Հայոց ցեղասպանության ժխտումը միտված է վավերացնելու և օրինականացնելու ցեղասպանության արդյունքները, մասնավորապես հայության ունեզրկումն ու իր բնօրրանից օտարումը, ինչպես նաև հայ ժողովրդի պատմամշակութային ժառանգության թուրքական յուրացումն ու աղավաղումը։ Այս ամենով հայ ժողովրդի գոյության համար ստեղծվում են խիստ անբարենպաստ կենսապայմաններ քաղաքական, տնտեսական և էթնոհոգեբանական ոլորտներում, թուլացվում է հայության հավաքական դիմադրողականությունը, ազգային արժեքները պատճաշորեն գնահատելու կարողությունը։
  • Հայոց ցեղասպանության փաստը ժխտելով՝ Թուրքիան զրպարտում է Հայաստանի Հանրապետությանն ու համայն հայությանը, լկտիաբար մեղադրելով նրանց իբր սուտ, կեղծիք, ռասայական թշնամանք և ատելություն քարոզելու մեջ։ Այդպիսով՝ Թուրքիան և նրա սպասավորները միջազգային ասպարեզում վարկաբեկում են Հայաստանի Հանրապետությունը, վիրավո­րում ամբողջ հայ ժողովրդի պատիվն ու ազգային արժանապատվությունը:

Հետևաբար, սույն գործով կիրառման ենթակա են նաև պատվի և արժանապատվության իրավունքը երաշխավորող իրավանորմերը, որոնք ամրագրված են, մասնավորապես, 1950 թվականի նոյեմբերի 4-ի «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայով, 1948 թվականի դեկտեմբերի 10-ի Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրով, 1966 թվականի դեկտեմբերի 16-ի «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրով, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքով:

Այսպես, ՀՀ Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի համաձայն` «մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են»:

ՀՀ Սահմանադրության 14-րդ հոդվածի համաձայն` «Մարդու արժանապատվությունը` որպեu նրա իրավունքների ու ազատությունների անքակտելի հիմք, հարգվում և պաշտպանվում է պետության կողմից»:

ՀՀ Սահմանադրության 47-րդ հոդվածի համաձայն` «յուրաքանչյուր ոք պարտավոր է պահպանել Uահմանադրությունը և oրենքները, հարգել այլոց իրավունքները, ազատությունները և արժանապատվությունը»:

Ինչ վերաբերում է միջազգային պայմանագրերին, ապա ՄԱԿ-ի 1948 թվականի դեկտեմբերի 10-ի Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի առաջին հոդվածի համաձայն` «բոլոր մարդիկ ծնվում են ազատ ու հավաuար` իրենց արժանապատվությամբ և իրավունքներով»:

Իսկ «Մարդու իրավունքների և հիմնական ազատությունների պաշտպանու­թյան մասին» 1950 թվականի նոյեմբերի 4-ին ընդունված կոնվենցիայի նախաբանի համաձայն`

«Կոնվենցիան uտորագրած կառավարությունները, նկատի ունենալով 1948 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր աuամբլեայի հռչակած Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը, նկատի ունենալով, որ uույն Հռչակագիրը նպատակ ունի ապահովելու այնտեղ հռչակված իրավունքների համընդհանուր եւ արդյունավետ ճանաչումն ու պահպանումըհամաձայնվեցին ներքոհիշյալի շուրջ»։ 

Սույնով ամրագրվում է, որ «Մարդու իրավունքների և հիմնական ազատությունների պաշտպանության մասին» կոնվենցիան հենվում է Մարդու իրավունքների համընդհանուր hռչակագրի, այդ թվում` դրա առաջին հոդվածի վրա, ինչը պարտադիր է նաև կոնվենցիայի մասնակից պետությունների համար:

«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի (այսուհետ` «Դաշնագիր») նախաբանում նշվում է, որ

«Uույն Դաշնագրի մաuնակից պետությունները, հաշվի առնելով, որ, Միավորված ազգերի կազմակերպության Կանոնադրությամբ հռչակված uկզբունքներին համապատաuխան, մարդկային ընտանիքի բոլոր անդամներին ներհատուկ արժանապատվության և նրանց հավաuար ու անկապտելի իրավունքների ճանաչումն աշխարհում ազատության, արդա­րության եւ համընդհանուր խաղաղության հիմքն է, ընդունելով, որ այդ իրավունքները բխում են մարդկային անհատին ներհատուկ արժանապատվությունից, ընդունելով, որ, Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրին համապատաuխան, քաղաքացիա­կան եւ քաղաքական ազատությունից oգտվող և վախից ու կարիքից ձերբազատված մարդկային ազատ անհատի իդեալը կարող է միայն իրականանալ, եթե uտեղծվեն այնպիuի պայմաններ, երբ յուրաքանչյուրը կարող է oգտվել իր քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքներից, ինչպեu նաև` տնտեuական, uոցիալական ու մշակութային իրավունքներից, հաշվի առնելով Միավորված ազգերի կազմակերպության Կանոնա­դրությամբ պետությունների uտանձնած պարտավորությունը` խրախուuելու մարդու իրավունքների և ազատությունների նկատմամբ համընդհանուր հարգանքն ու դրանց պահպանումը, գիտակցելով, որ անհատը, պարտավորություններ ունենալով այլ անձանց և այն հանրության հանդեպ, որին ինքը պատկանում է, պետք է հետամուտ լինի uույն Դաշնագրում ճանաչվող իրավունքների խրախուuմանն ու պահպանմանը, համաձայնում են ներքոհիշյալ հոդվածների շուրջ»: 

Սույնով Դաշնագիրն ամրագրում է, որ մարդու արժանապատվության ճանա­չումն աշխարհում ազատության, արդարության և համընդհանուր խաղաղության հիմքն է, ինչի ապահովումը ևս պարտադիր է պետությունների համար:

Ինչ վերաբերում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախա­դե­պային իրավունքին, ապա համաձայն Մարդու իրավունքների եվրոպական դատա­րանի կայացրած Գուդվինն ընդդեմ Մեծ Բրիտանիայի գործով (Christine Goodwin v. theUnited Kingdom, (11.07.2002թ)) վճռի` «…Կոնվենցիայի բուն էությունը մարդու պատվի (…) նկատմամբ հարգանքն է», ինչն ապահովվում է մասնավորապես, Կոնվենցիայի 8-րդ հոդվածով:

Փաստորեն, խնդրո առարկա հոդվածի տպագրումով, Հայոց ցեղասպանու­թյունն ուղ­ղակիորեն հերքելով և չակերտների մեջ առնելով՝ Հիմնադրամը ոտնահա­րել և անտեսել է վերոնշյալ իրավական պահանջները: Սա հիմք է տալիս ենթա­դրելու, որ Հիմնադրամը միջնորդավորված կերպով նպաստում է Թուրքիայի հակա­հայկական ռազմավարության իրականացմանը: Ըստ այդմ, ցեղասպանության երևույ­թը կանխարգելելու և դատապարտելու նպատակով պետք է բացառել Հայոց ցեղասպա­նությունը որևէ ձևով հերքելը, այդ թվում՝ այն չակերտների մեջ առնելը: Համոզված ենք, որ դատարանի վճիռը նախադեպ կծառայի այդ նպատակին հասնելու համար և համանման խախտումները կանխարգելելու համար:

Հարկ է նկատել, որ նշված հրապարակումներով ոտնահարվում են նաև «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի` հայցվորի օրինական շահերը և իրավունքները, որոնք նախատեսված են ՀՀ օրենսդրությամբ և հայցվորի կանոնադրությամբ: Մասնավորապես, կանոնադրության 2.3-րդ և 2.15-րդ կետերի համաձայն` «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի նպատակներից են`

«2.3. Չեզոքացնել միջազգային ասպարեզում ադրբեջանաթուրքական լայնամասշտաբ քարոզչությունը, հետևողականորեն և անընդհատ քարոզել Հայաստանի և Արցախի Հանրապետությունների տեսակետները…»:

«2.15. ՀայաստանՍփյուռք համագործակցության հզորացմանը նպաստող լուծումների որոնումը և համազգային միացյալ հայեցակարգի մշակումները»: 

Բացի այդ, Հայոց ցեղասպանությունը հերքող պնդումներն արատավորում են նաև յուրաքանչյուր հայի պատիվն ու արժանապատվությունը:

Ուստի, սույն գործով կիրառման ենթակա է նաև ՀՀ քաղաքացիական օրենս­գրքի 19-րդ հոդվածը, որի համաձայն` «Քաղաքացին իրավունք ունի դատարա­նով պահանջել հերքելու իր պատիվը, արժանապատվությունը կամ գործարար համբավն արատավորող տեղեկությունները, եթե նման տեղեկություններ տարածած անձը չապացուցի, որ դրանք համապատաuխանում են իրականությանը», «Եթե նշված տեղեկությունները պարունակվում են կազմակերպությունից ելնող փաuտաթղթում, ապա նման փաuտաթուղթը պետք է փոխարինվի կամ հետ կանչվի: Այլ դեպքերում հերքման կարգը uահմանվում է դատարանով»: Իսկ նույն հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` «Քաղաքացին, ում մաuին տարածվել են նրա պատիվը, արժանապատվությունը կամ գործարար համբավն արատավորող տեղեկություններ, իրավունք ունի այդ տեղեկությունները հերքելու հետ միաuին պահանջել հատուցելու դրանց տարածմամբ պատճառված վնաuները»:

ՀՀ քաղաքացիական օրենգրքի 17-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն` «անձը, ում իրավունքը խախտվել է, կարող է պահանջել իրեն պատճառված վնաuների լրիվ հատուցում, եթե վնաuների հատուցման ավելի պակաu չափ նախատեuված չէ oրենքով կամ պայմանագրով: Վնաuներ են` իրավունքը խախտված անձի ծախuերը, որ նա կատարել է կամ պետք է կատարի խախտված իրավունքը վերականգնելու համար: Եթե իրավունքը խախտած անձը դրա հետևանքով uտացել է եկամուտներ, ապա անձը, ում իրավունքը խախտվել է, մյուu վնաuների հետ միաuին բաց թողնված oգուտի հատուցման պահանջի իրավունք ունի` այդ եկամուտներից ոչ պակաu չափով»:

Տվյալ դեպքում իսկության չհամապատասխանող տեղեկություններ են Հայոց ցեղասպանության եղելությունը հերքող, կասկածի տակ դնող վերոնշյալ պնդումները, որոնք ստահոդ են և աղավաղում են իրականությունը:

Հետևաբար, հարկ է անդրադառնալ Հիմնադրամի կողմից հասցրած բարոյա­կան վնասին, որի հաշվարկման հիմքում դրված են հետյալ չափանիշներն ու հիմնավորումները`

  1. 1.           Տեղեկատվության բնույթը

Հիմնադրամի տարածած հրապարակումն ուղղակիորեն առնչվում է Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգությանը, Հայաստան-Սփյուռք փոխհարա­բերություննե­­­րի, Հայաստանի միջազգային վարկանիշին, Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին, նրանց իրավահաջորդների իրավունքներին, համայն հայությանը, յուրաքանչյուր հայի, այդ թվում` ՀՀ քաղաքացիների իրավունքներին, պատվին և արժանապատվությանը, հայցվորի կանոնադրական նպատակների իրականացմանը և իրավունքներին: Ուստի, հրապարակումը Հայաստանի Հանրապետության և ողջ հայության շահերն ու իրավունքները կոպտորեն ոտնահարող ապատեղեկատվություն է:

  1. 2.           Տեղեկությունների տարածման շրջանակը 

Նշված ստահոդ պնդումները տարածվել են ոչ միայն Հիմնադրամի տպագրած գրքերում, այլև Հիմնադրամի կազմակերպած միջազգային գիտաժողովում: Տարբեր պետություններից ժամանած բազմազգ լսարանի առջև Հայոց ցեղասպանությունը բացահայտորեն մերժվել, հերքվել և ժխտվել է: Այնուհետև նույն պնդումները հայտնվել են Հիմնադրամի անգլերենով և ռուսերենով հրապարակած գրքերում (ռուսերեն տարբերակի տպաքանակը` 1000 օրինակ, անգլերեն բնագրի տպաքանակը` նշված չէ), տարածվել այլ երկրներում: Գիտաժողովն ու նրա հրապարակումները ծանուցվել են նաև Հիմնադրամի կայքում: Այս հակահայկական քարոզչության ծիրում ընդգրկվել են փորձագիտական, քաղաքական, ուսանողական և հասարակական լայն շրջանակներ:

Այսպիսով, Հիմնադրամը հարցին տվել է միջազգային ընդգրկում: Հետևաբար, նշված տեղեկությունների հերքումը և հատուցումը պետք է լինի հասցված վնասին համապատասխան:

  1. 3.           Իրավունքները խախտված անձի սոցիալական հետևանքները 

Նշված տեղեկությունների տարածմամբ ուղղակի վնաս է հասցվել հայցվորի կանոնադրական նպատակների իրականացմանը և գործունեությանը, քանի որ հայցվորի կանոնադրական նպատակներից է չեզոքացնել միջազգային ասպարեզում ադրբեջանա-թուրքական լայնամասշտաբ քարոզչությունը: Հայոց ցեղասպանությու­նը հերքող պնդումների տարածման ոչ բարենպաստ հետևանքները վերացնելու նպատակով, բնականաբար, հայցվորի կողմից պետք է ծախսվեն նույնքան միջոցներ, որքան որ Հիմնադրամը ծախսել է դրանք տարածելու համար: Այդ պնդումների տարածմամբ` վնաս է հասցվել նաև Հայաստանի Հանրապետության կենսական և հանրային շահերին, որոնք ունեն ոչ բարենպաստ սոցիալական հետևանքներ յուրաքանչյուր ՀՀ քաղաքացու և ողջ հայության համար:

  1. 4.           Հերքման` որպես իրավունքի պաշտպանությանն ուղղված միջոցի և վնասի փոխհատուցման համաչափությունը

Հիմնադրամի կողմից մինչ օրս որևէ միջոցառում չի իրականացվել վիճարկվող տեղեկությունների տարածումը կանխարգելելու համար: Ավելին, Հիմնադրամը նպաստել է դրանց տարածմանը, ինչը նշանակում է, որ իրավունքների պաշտպա­նու­թ­­յան ուղղությամբ, այսինքն, հերքմանն ուղղված որևէ միջոցառում չի իրականացվել: Հետևաբար, նշված վարքագծի ոչ բարենպաստ հետևանքների հաշվառմամբ, հատուցումը պետք է լինի ողջամիտ և համաչափ:

  1. 5.           Վնաս պատճառած անձի պատասխանատվության աստիճանը

Հիմնադրամը ստեղծվել է Հայաստանի Հանրապետությունում, հետևաբար, նա ոչ միայն օգտվում է ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված իրավունքներից, այլև կրում համապատասխան պարտականություններ, որոնցից են ՀՀ օրենսդրությամբ նախա­տեսված դրույթների պահպանումն ու իրականացումը: Հիմնադրամը, տարածե­լով Հայաստանի Հանրապետության և ողջ հայության կենսական շահերին առնչվող ապատեղեկատվություն, կրկնակի պատասխանատվություն է կրում դրանց համար:

  1. 6.           Հնարավոր խախտված իրավունքների վերականգնման աստիճանի ընդունումը իրավունքը խախտված անձի կողմից

Հիմնադրամի կողմից մինչ օրս որևէ գործողություն չի ձեռնարկվել իր կողմից կատարած խախտման հետևանքների վերացման ուղղությամբ: Նա, ոչ բարեխիղճ կերպով գործելով, չի ընդունել ո՛չ իր կողմից կատարած խախտումը, ո՛չ էլ միջոցներ է ձեռնարկել դրանց վերացման կամ վնասների հատուցման ուղղությամբ:

  1. 7.           Հերքման և պատասխանին ուղղված իրավախախտ անձի իրականացրած գործողությունների առկայությունը մինչ դատական պաշտպանությունը

Հիմնադրամը ցայսօր հրապարակավ չի հերքել իր տարածած ապատեղեկատվութ­յունը:

  1. 8.           Իրավախախտ անձի կողմից իր պարտականությունների բարեխիղճ կատարումը 

Հիմնադրամը բարեխիղճ կերպով չի կատարել թե՛ ՀՀ օրենսդրությամբ, թե՛ միջազգային իրավունքով նախատեսված իր պարտականությունները, հետևաբար, նրա կողմից հասցրած բարոյական վնասը ենթակա է համաչափ հատուցման:

Այսպիսով, սույն չափանիշների հաշվառմամբ, Հիմնադրամը հասցրել է բարոյական վնաս` 20.000.000 (քսան միլիոն) ՀՀ դրամի չափով: Նպատակ չունենալով ստանալու շահույթ իրավունքների դատական պաշտպանությամբ` ընդունելի կհամարենք նշված գումարի նվազեցված փոխհատուցումը` խորհրդանշական (պայմանական) 1 (մեկ) ՀՀ դրամի չափով:

 

  1. 3.           ՎՆԱՍԻ ՀԱՏՈՒՑՄԱՆ ԴԱՏԱԿԱՆ ՊՐԱԿՏԻԿԱՆ

Նշենք նաև, որ համանման գործ քննվել է ֆրանսիական դատարանում: Այսպես, 1995 թվականի հունիսի 21-ի Փարիզի առաջին ատյանի դատարանի` Հակասեմիտիզմի և ռասիզմի դեմ միջազգային լիգան (Forum of Armenian Association in France) և Ֆրանսիայում Հայկական ընկերակցությունների ֆորումն (International League against Racism and Anti-semitism) ընդդեմ Բերնարդ Լյուիսի գործի վերաբերյալ կայացրած վճռով դատարանը պարտավորեցրել է պատասխանող Բերնարդ Լյուիսին վճարել յուրաքանչյուր հայցվորին մեկական ֆրանկ` որպես բարոյական վնաս և տպագրել հերքում «Լը Մոնդ» թերթում Հայոց ցեղասպանությունը ժխտող իր հայտա­րարությունների համար, որոնք արվել էին նույն թերթին տված հայցազրույցում: Նշված գործով պատասխանողը վիճարկում էր Հայոց ցեղասպանության եղելու­թյու­նը, ինչը, հայցվորների պնդմամբ, ծանր վիրավորանք էր հասցրել Հայոց ցեղասպա­նությունը վերապրողների և նրանց ընտանիքների հիշատակին ու արժանա­պատվու­թյանը:

[“…by such remarks, Bernard Lewis has disputed the existence of the Armenian genocide… and that, by doing so, he committed the tort for which compensation could be claimed, because of the very serious injury he inflicted on the memory and respect owed to the survivors and their families”.]

Փարիզի առաջին ատյանի դատարանի վճռում նշվում է նաև, որ Հայոց ցեղասպանության փաստը արդեն իսկ ընդունվել է ՄԱԿ-ի կողմից 1985 թվականի օգոստոսի 29-ին, ինչպես նաև Եվրոպական խորհրդարանի կողմից 1987 թվականի հունիսի 18-ին:

[…the truth of that event was accepted by the United Nations on August 29, 1985 and by the European Parliament on June 18, 1987.] 

Այսպիսով, հիմք ընդունելով վերոնշյալ նորմերը և սկզբունքները, հաշվի առնելով ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարության դրույթները, միջազգային իրավունքի պահանջները և առաջնորդվելով ՀՀ քաղաքացիական դատավարության 82-րդ և 87-րդ հոդվածներով` դատարանից

ԽՆԴՐՈՒՄ ԵՄ 

1. պատասխանողին պարտավորեցնել հրապարակավ հերքել 2008 թվականին «Կովկասի ինստիտուտ» հիմնադրամի հրատարակած «Կովկասյան հարևանություն. Թուրքիան և Հարավային Կովկասը» գրքում վիճարկվող տեղեկությունները «Հայա­ստանի Հանրապետություն» և «Ազգ» օրաթերթերում, «Գոլոս Արմենիի» ռուսալեզու թերթում և «Հ1», «Շանթ» և «Արմենիա» արբանյակային հեռարձակում ունեցող հեռուստաընկերությունների լրատվական գլխավոր թողարկումներում` հերքման կարգը սահմանելով դատարանի գործն ըստ էության լուծող դատական ակտով:

2. արգելել հետագայում Հայոց ցեղասպանություն բառի չակերտավոր կիրառումը և պատասխանողի տիրապետման ներքո գտնվող նույն գրքի օրինակների հետագա տարածումը:

3. հասցրած բարոյական վնասի դիմաց հատուցել (1) մեկ խորհրդանշական (պայմանական) դրամ:————

Լիազորված անձ`                            Ա. Այվազյան

Հայ-Թուրքական Միջպետական Գործընթացի Եվ Այսպես Կոչված «Ճանապարհային Քարտեզի» Մասին

Հունիսի 3, 2012

30 ապրիլի 2009թ.
Երևան

Ինչպես ցույց տվեցին «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի ս/թ մարտ-ապրիլ ամիսներին անցկացված 200 հարցազրույցները, որոնք մենք քննարկեցինք ապրիլի 14-ին, հայ հասարակության ներկայացուցիչները ծայրաստիճան անհանգստացած և վրդովված են «ֆուտբոլային դիվանագիտության» անվան տակ հայտնի հայ-թուրքական միջպետական գործընթացով, որն արդեն իսկ առաջ է բերել մի շարք խիստ հայավնաս արդյունքներ։
Առկա ամբողջ տեղեկատվությունից կարելի է անվրեպ եզրակացնել, որ ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանության որոշ ներկայացուցիչներ, առանց հաշվի նստելու հայ ժողովրդի կենսական շահերի և «Հայաստանի անկախության մասին հռչակագրում» ու ՀՀ Սահմանադրության մեջ ամրագրված դրույթների հետ, ինչպես նաև խախտելով ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու տեղեկատվություն ստանալու (հ. 27) և հասարակական շահերի պաշտպանության նկատառումներով իրավասու պետական մարմիններից պատշաճ պատասխան ստանալու սահմանադրական իրավունքները (27.1), ընդունել են Թուրքիայի կողմից վաղուց ի վեր առաջադրվող նախապայմանները։ ՀՀ իշխանությունների կապիտուլյանտական վերոհիշյալ գործողություններն ու դրանց հետևանքներն են.

 

1-ին թուրքական նախապայմանի ընդունում. ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանությունը համաձայնվել է ստեղծել հայ և թուրք պատմաբաններից բաղկացած համատեղ հանձնաժողով, որի աշխատանքի մեխը լինելու է Հայոց ցեղասպանության իրողությունը վիճաբանության առարկա դարձնելը։
Հետևանքներ. Իր գոյությամբ և թուրքական ժխտողական պատմագրության ներկայացուցիչների հետ քննարկում-բանավեճերով այդ հանձնաժողովը
ա) միջազգային ասպարեզում կասկածի տակ է դնելու Հայոց ցեղասպանության փաստը,
բ) ի չիք է անելու Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը, նպաստելով հայ ժողովրդի համար 1-ին թշնամու՝ Թուրքիայի վաղեմի նպատակին։
Փաստորեն, Հայաստանում բարձրագույն քաղաքական պաշտոններ զբաղեցնող մի շարք անձանց քմահաճույքով դատարկ հնչյունի է վերածվել «Հայաստանի անկախության մասին հռչակագրում» ամրագրված հետևյալ հիմնադրույթը՝ «Հայաստանի Հանրապետությունը սատար է կանգնում 1915 թվականի Օսմանյան Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաստանում հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործին»:
Առհասարակ, պետք է արձանագրել, որ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հաղթական երթը տորպեդոհարվեց անմիջապես այն բանից հետո, երբ ՀՀ-ն թույլ տվեց իրեն ներքաշել մեռելածին «ֆուտբոլային դիվանագիտության» մեջ, որի ողջ ընթացքում որևէ պետություն Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ակտ չի ընդունել։

2-րդ թուրքական նախապայմանի ընդունում. Առկա տեղեկատվությունը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանությունը պատրաստվում է ճանաչել Թուրքիայի ներկա սահմանները, հրաժարվելով ցեղասպանության միջոցով հայ ժողովրդին հասցված աղետալի վնասի դիմաց տարածքային, քաղաքական, իրավական, մշակութային, բարոյական և այլ փոխհատուցումներից։ Խոսքն, ըստ էության, վերաբերում է առաջիկայում 1921 թ. Կարսի պայմանագրի վերահաստատմանը՝ անկախ նրանից, հիշատակվելու է այդ պայմանագիրը համաձայնագրի բուն տեքստում թե ոչ։
Հետևանքներ. Այս քայլով ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանությունը նպաստում է հայ ժողովրդի համար 1-ին թշնամու՝ Թուրքիայի վաղեմի նպատակին՝ ցեղասպանության արդյունքների վերջնական օրինականացմանը։ 2009թ. ապրիլի 24-ի իր ուղերձում ՀՀ նախագահը հաստատեց «Հայաստանի անկախության մասին հռչակագրում» ամրագրված հիմնադրույթից կամայական և անօրինական նահանջը, չհիշատակելով Հայոց ցեղասպանության հիմնական տարածքը՝ Արևմտյան Հայաստանը։ Համադրելով այս դիտավորյալ բացթողումը ՀՀ նախագահի նախորդ հայտարարությունների հետ, որոնցում նա, մասնավորապես, հայտարարարում էր Թուրքիայի նկատմամբ տարածքային պահանջներ չունենալու մասին և Արևմտյան Հայաստանը համարում էր լոկ աշխարհագրական տերմին, կարելի է եզրակացնել, որ ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանությունը փորձ է կատարում ջնջելու այդ տերմինը ինչպես հայության իրավաքաղաքական բառապաշարից, այնպես էլ հայության պատմաքաղաքական գիտակցությունից։ Հարված հասցնելով Հայաստանի արևմտյան մասը բռնազավթված հայրենիք համարելու բնական և ազգային անվտանգության տեսանկյունից անհրաժեշտ ընկալումին, գիտակցում են դա թե ոչ, մեր պետության ղեկավարները քայքայում են հայության աշխարհընկալման ողջ համակարգը, դրանով իսկ նպաստելով թուրք-ադրբեջանական դաշինքի՝ Հայաստանը ոչնչացնելու հեռահար նպատակներին։
Բացի այդ, բացահայտորեն և առանց որևէ փոխհատուցման հրաժարվելով Հայաստանի բռնազավթված արևմտյան մասից՝
• ՀՀ-ն զրկվում է միջազգային ասպարեզում Թուրքիայի դեմ ճնշում կիրառելու դիվանագիտական կարևոր կռվանից, միաժամանակ, անզեն մնալով նույն Թուրքիայի կողմից իրեն ներկայացվող՝ Արցախն իբր բռնազավթելու չդադարած մեղադրանքների առջև։
• Սեպ է խրվում և խոր պառակտումների տեղ բացվում հայության տարբեր հատվածների միջև, այդ թվում՝ մի կողմից ապահայացման ճանապարհ բռնած քաղաքական վերնախավի ու նրան սպասարկող վարչա-օլիգարխիական շրջանակների և մյուս կողմից` ժողովրդի լայն զանգվածների միջև, ինչպես նաև ամբողջ Սփյուռքի և ՀՀ իշխանությունների միջև։
• Հարված է հասցվում հայ ժողովրդի աշխարհընկալման և հայրենասիրական զգացմունքների ու նպատակների ողջ համակարգին, առաջին հերթին` Հայրենիք-Հայաստանի հիմնարար գաղափարին, ինչը հղի է ծանրագույն հետևանքներով, հատկապես թուրք-ադրբեջանական դաշինքի՝ Հայաստանը ոչնչացնելու ծրագրերի համատեքստում։

3-րդ թուրքական նախապայմանի ընդունում. ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանությունը տեղի է տվել Թուրքիայի առաջադրած գաղտնի նախապայմանին՝ հրապարակայնորեն հայտարարելով իր համաձայնությունը՝ թույլ տալու թուրքական ընկերություններին դառնալ Հայկական նոր ատոմակայանի բաժնետեր։
Հետևանքներ. Հայաստանի ազգային անվտանգության համակարգը դադարում է իր գոյությունը և բոլոր առումներով դառնում է զավեշտ, խաթարվում է հայ ժողովրդի հոգեբանական անվտանգությունը, քողարկվում է Թուրքիայի թշնամի լինելը, դյուրացվում են թուրք-ադրբեջանական դաշինքի հակահայկական գործողությունները։

4-րդ թուրքական նախապայմանի ընդունում. Ս.թ. ապրիլի 23-ին հրապարակվել է իր բովանդակությամբ անհայտ, սակայն իր ներգործությամբ ակնհայտորեն հակահայկական հայ-թուրքական «ճանապարհային քարտեզը»։
Հետևանքներ. Անշուշտ, գործողությունների այդ անհայտ ծրագրի հրապարակումը Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի օրվա ճիշտ նախօրեին կատարվել է Թուրքիայի պահանջով, այդ քայլով Թուրքիան
ա) փորձում է ստվերել հայոց համար ապրիլ ամսի և հենց ապրլի 24-ի խորհրդանշական բովանդակությունը, այսուհետև կապելով դրանք ոչ թե Թուրքիայի դեմ հայության բողոքի և պայքարի, այլ հայ-թուրքական սին հաշտեցման և ՀՀ-ի որդեգրած կապիտուլյանտական քաղաքականության հետ.
բ) նվաստացնել հայության ազգային արժանապատվությունը, բարոյապես նախապատրաստել հայ ժողովրդին ազգային շահերից և նպատակներից հետագա նախագծված հրաժարմանը.
գ) ժողովրդի թիկունքում կնքված այդ համաձայնագիրը նպաստեց նաև ԱՄՆ նախագահի խոստմնադրժությանը՝ ապրիլի 24-ի նրա հայատարարության մեջ իրավական կշիռ ունեցող «հայոց ցեղասպանություն» բառեզրույթը չգործածելուն,
դ) առաջացրեց անապահովության զգացում հայրենաբնակ և աշխարհասփյուռ հայության լայն զանգվածներում։

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ելնելով վերոշարադրյալ իրողություններից, կարելի է եզրահանգել.
1. ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանության որոշ ներկայացուցիչների՝ ներհայկական լսարանի համար հնչեցվող ճառերն ու հավաստիացումներն ակնհայտորեն հակասում են միջազգային ասպարեզում նույն պաշտոնյաների իրական քայլերին և հայտարարություններին: Նշված պաշտոնյաների համակարգված և հետևողական քայլերը կարող են վկայել այն մասին, որ այդ անձինք կամայականորեն վերանայել են մեր հանրապետության հիմնարար և հիմնադիր փաստաթղթերը և ձգտում են դրանք նենգափոխել սեփական խմբակային շահերից ու մտավարժանքներից բխող քաղաքականությամբ: Ցանկանում եմ մատնանշել, որ Հայաստանի համար 1 թշնամու՝ Թուրքիայի հետ տարվող չհաշվարկված ու աղետներով հղի ներկա կապիտուլյանտական քաղաքականությունն իր սկիզբն է առնում ՀՀ առաջին նախագահի պարտվողական քաղաքականության գաղափարախոսությունից։
2. Հայ-թուրքական «ճանապարհային քարտեզը» այլ բան չէ, քան հայկական պետականության փուլային կապիտուլյացիայի ծրագիր, իսկ նրա հրապարակումը ապրիլի 23-ին՝ Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի օրվա ճիշտ նախօրեին, այդ կապիտուլյացիայի առաջին ակտն է։
Հայ ժողովրդից գաղտնի պահվող այդ ծրագրի մաս կարող է լինել նաև Հայաստանի ազատագրված տարածքն Ադրբեջանին հանձնելու փորձը, ինչի մասին են վկայում վերջին օրերին զուգահեռաբար ակտիվացած բանակցությունները Մինսկի խմբի շրջանակներում, մայիսի 7-ին Պրահայում նախատեսվող Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը, Ադրբեջանի ղեկավարության մոտ առաջացած աննախադեպ լավատեսությունը բանակցային գործընթացի նկատմամբ, ինչպես նաև Թուրքիայի Անվտանգության խորհրդի ապրիլի 28-ի որոշումը, որը դարձյալ կապում է հայ-թուրքական հարաբերությունների բարելավումն Արցախից հայկական զորքերի դուրսբերման, այլ կերպ ասած՝ այս անգամ արդեն արցախյան ճակատում Հայաստանի միաժամանակյա կապիտուլյացիայի հետ։
3. Ս.թ. ապրիլի 23-ին հայ-թուրքական «ճանապարհային քարտեզի» հռչակումով հայկական պետականության 18-ամյա ընթացքը հասավ իր ողբերգական ջրբաժանին, խորհրդանշելով Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության հայեցակարգային, արժեհամակարգային և գաղափարական վախճանը։ 2009 թ. ապրիլի 23-ին մենք զարթնել ենք այլ Հայաստանում, մի երկրում, որը հայտնվել է թշնամու դիվանագիտական և գաղափարական ամուր ճիրաններում։ Այս պայմաններում, կարծում եմ, այն անմիջական քայլերը, որոնք կարող են որոշակիորեն լիցքաթափել հայ ժողովրդի ընդերքում առաջացած արդար վրդովմունքը, հետևյալն են. ՀՀ արտգործնախարարի հրաժարական, հայ-թուրքական, այսպես կոչված, «ճանապարհային քարտեզի» անհապաղ դենոնսացիա, Թուրքիայի հետ ներկա պարտվողական բանակցային գործընթացի անհապաղ դադարեցում, մինչև վերջինիս կողմից Հայաստանի նկատմամբ թշնամական քաղաքականության դադարեցումը, այդ թվում՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը և Արցախյան հիմնախնդրում Ադրբեջանին օժանդակելուց հրաժարվելը։

Արմեն ԱՅՎԱԶՅԱՆ
Քաղ. գիտ. դոկտոր
«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն

ՀՀ արտաքին քաղաքականության սխալները պետք է շտկվեն

Հունիսի 3, 2012

Աղբյուրը՝ Idefacto.am, 10.07.2009թ.

Հարցազրույց «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն, քաղ. գիտ. դոկտոր ԱՐՄԵՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ հետ

-Հայ-թուրքական հարաբերություններն այս պահին ինչպե՞ս եք գնահատում:
-Այսօր հայ-թուրքական հարաբերությունները գտնվում են նույն վիճակում, ինչ վերջին 18 տարիների ընթացքում: Ես բազմիցս իմ հոդվածներում, ելույթներում նշել եմ, որ հայ-թուրքական հարաբերություններ չկան, կա հակամարտություն: Եթե խնդիրն այդպես ձևակերպենք` հայ-թուրքական հակամարտությունը, իրավիճակը շատ ավելի հասկանալի կլինի: Հակամարտությունը ոչ միայն պատմական, այլև ներկա խորքային իրողություն է: Հակամարտության սկզբնաղբյուրը Թուրքիայի նպատակն է` ոչնչացնել Հայաստանը: Սա հենց այն հիմնական խնդիրն է, որ մեր քաղաքական վերնախավն անկախության հաստատումից ի վեր չի ուզում տեսնել և աչքերը փակում է դրանից բխող` Հայաստանի և հայության դեմ իրականացվող տասնյակ թշնամական գործողությունների վրա: Արդեն 18 տարի Թուրքիայի այդ գործողություններն անպատասխան են մնում: Սերժ Սարգսյանը ժառանգել է Լևոն Տեր-Պետրոսյանի, Ռոբերտ Քոչարյանի արտաքին քաղաքականության սխալ ուղղություններն ու տրամաբանությունը, որոնք այսօր բերում են ՀՀ ամբողջ արտաքին քաղաքականության կրախին: Մինչ այժմ խնդիրները պարզապես կուտակվում էին, իսկ այսօր արդեն եկել է երկարամյա սխալ քաղաքականության և անգործության պտուղները քաղելու ժամանակը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության պարտություններն ակնհայտ են:
-Ինչո՞վ կհիմնավորեք Ձեր ասածը:
-Ղարաբաղյան բանակցություններում Ադրբեջանի դիրքորոշումն է՛լ ավելի կարծրանալու և ուղղակի լկտիանալու փաստով, ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում Հայաստանին օկուպանտ անվանող փաստաթղթով, Թուրքիայի առաջադրած նախապայմանների մի մասի ընդունմամբ, այդ թվում՝ հայ-թուրքական պատմաբանների հանձնաժողով ստեղծելուն ՀՀ կապիտուլյանտական համաձայնությամբ, ապրիլի 24-ի նախօրեին հայ ժողովրդի թիկունքում թուրքերի հետ ստորագրված ստորացուցիչ «ճանապարհային քարտեզ»-ով, Հայաստանի բռնազավթված արևմտյան մասը մոռացության մատնելու ՀՀ բարձրագույն պաշտոնյաների փորձերով, ՀՀ կառավարության՝ Թուրքիային ուղղված հայկական նոր ԱԷԿ-ի բաժնետեր դառնալու անհեթեթության աստիճանի վտանգավոր առաջարկությամբ, տեղեկատվական պաշտպանության դաշտում ՀՀ լիակատար կաթվածահարությամբ… Կարելի է այս ցանկը շարունակել մասնակի բազմաթիվ դեպքերով։ Օրինակ, Իսլամական համաժողով կազմակերպության վերջին որոշման մեջ կա Խոջալուի դեպքերն իրենց երկրների դասագրքերում ընդգրկելու մի կետ: Ինչո՞ւ այդպես ստացվեց: Որովհետև մեր դիվանագիտական կառույցները ոչ միայն վատ են աշխատում, այլև շատ դեպքերում չեն էլ աշխատում, չեն էլ հակադարձում այն բոլոր հակահայաստանյան ու հակահայկական գործողություններին, որ չափազանց ակտիվորեն մեր դեմ իրականացվում են: Այս մասին խոսել և նախազգուշացրել ենք տարիներ շարունակ: Կամ` ֆուտբոլային դիվանագիտությունը: Լևոն Տեր-Պետրոսյանի, Ռոբերտ Քոչարյանի և իրենց արտաքին գործերի նախարարների քաղաքականության բոլոր սնանկ կողմերը եկան ու վարդի պես բացվեցին ֆուտբոլային դիվանագիտության մեջ: Երեք նախագահների` Թուրքիայի նկատմամբ վարած քաղաքականության մեջ չնչին տարբերություններ կան։ Եթե Ռոբերտ Քոչարյանը եկավ ու ասաց` արտաքին քաղաքականության մեջ ես մտցնում եմ ցեղասպանության ճանաչումը, դա ընդամենը կոսմետիկ քայլ էր, որովհետև խնդիրն ամենևին ցեղասպանության ճանաչումը չէ, այլ Հայկական հարցը, Հայաստան պետության անվտանգության համար անհրաժեշտ տարածքային ու քաղաքական երաշխիքների ապահովումը: Թուրքիայի հետ հարաբերություններում այս տարածքային խնդիրը մնացել է անտեսված ՀՀ բոլոր իշխանությունների կողմից: Ֆուտբոլային դիվանագիտությունը կառուցված էր օդի վրա, մեռելածին էր, վերջին մեկ տարվա ընթացքում ես բազմիցս եմ հանդես եկել վերլուծություններով և նախազգուշացումներով, որ դա միայն վնասելու է Հայաստանին: Ի՞նչ ունենք այսօր: Արդեն մեծ կորուստներ:
-Որո՞նք են այդ կորուստները:
-Առաջին` ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի կասեցումը միջազգային ասպարեզում։ Միջազգային հանրությունն ասում է` «Հայաստանը և Թուրքիան վարում են արդյունավետ բանակցություններ և պետք չէ խանգարել». այս պատրանքը Թուրքիան հաջողությամբ ներարկել է ամբողջ աշխարհին: Երկրորդ` Թուրքիան փորձում է ագրեսիվ կերպով մտնել արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման բանակցությունների մեջ` որպես միջնորդ, իսկ Հայաստանն էլ օժանդակեց Թուրքիային՝ մասնակցելով Հայաստան-Թուրքիա-Ադրբեջան եռակողմ ձևաչափով հանդիպումներին: Իսկ ինչի՞ մասին պիտի իրար հետ խոսեին երեք նախագահները և արտգործնախարարները, եթե ոչ Ղարաբաղի։ Եղանակի՞: Ինչպե՞ս կարելի էր գնալ նման հանդիպումների, երբ երկու դաշնակից պետությունները՝ Ադրբեջանն ու Թուրքիան, ունեն միևնույն նպատակը՝ բռնազավթել Արցախը, որի մասին շատ պարզ արտահայտվել են միշտ: Երրորդ` Թուրքիայի կառավարությունն այսօր արդեն հանդգնում է հայտարարել` «Մենք պիտի հասնենք նրան, որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը Հայաստանը ճանաչի որպես օկուպանտ պետություն»: Մինչև այսօր Հայաստանը չի համարձակվել միջազգային ասպարեզում Թուրքիային մեղադրանք ներկայացնել, որ իրավունք չունի խոսելու օկուպացիայի մասին, որովհետև ինքն է իսկական օկուպանտը, որը բռնազավթել է Արևմտյան Հայաստանը, այն էլ վայրագորեն` ցեղասպանության միջոցով: Նույն քաղաքականությունն էլ շարունակում է տեղեկատվական դաշտում` իրականացնելով բազմալեզու հակահայկական քարոզչություն, կեղծելով հայոց պատմությունն ու մշակույթը։ Այժմ արդեն թուրքերն արևելահայերենով հեռուստահաղորդումներ են սկսել հեռարձակել, ընդ որում` Հայաստանի համաձայնությամբ. անցյալ տարվա աշնանը Հանրային հեռուստատեսության տնօրեն Ալեքսան Հարությունյանը թուրքական TRT հեռուստառադիոըկերության հետ Անկարայում մի պայմանագիր կնքեց, որի բովանդակությունը մինչև այսօր չենք տեսել, թեպետ բազմիցս եմ կոչ արել հրապարակել այն: Վերջերս էլ ասուլիսում նախագահի աշխատակազմին կից ստեղծված տեղեկատվական նոր կառույցի ղեկավարին հարցնում են` ինչպե՞ս եք վերաբերվում թուրքական այդ նախաձեռնությանը, նա էլ պատասխանում է` դրական, եթե պիտի օբյեկտիվ տեղեկատվություն հեռարձակվի: Ո՞Ւմ ենք խաբում, մի՞թե պարզ չէ, որ թուրքերի տեղեկատվությունը լինելու է ոչ օբյեկտիվ: Վերջապես` «ճանապարհային քարտեզը»: Ինչո՞ւ մինչև այսօր այն չի հրապարակվել։ Սկզբից ասացին` մայիսին կհրապարակվի: Չէ՞ որ սա ՀՀ Սահմանադրության մեջ ամրագրված դրույթների (ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու տեղեկատվություն ստանալու (հ. 27) և հասարակական շահերի պաշտպանության նկատառումներով իրավասու պետական մարմիններից պատշաճ պատասխան ստանալու (27.1) սահմանադրական իրավունքները) խախտում է, նաև՝ պետական ավանդույթի խախտում. կնքվել է միջպետական պայմանագիր, ինչո՞ւ մինչև այսօր քաղաքական ուժերն ու հասարակությունն այն չեն տեսել: Սակայն գիտենք արդեն այդ տխրահռչակ փաստաթղթի մեջ եղած մի քանի կետերի մասին: Կետերից մեկը պատմաբանների հանձնաժողովի ստեղծմանն է վերաբերում։ Այժմ ՀՀ իշխանությունների որոշ կամակատարներ փորձում են ապացուցել անապացուցելին, թե իբր այդ հանձնաժողովը Հայաստանին օգուտ կտա: Թուրքերի անիրականանալի թվացող երազանքներից էր սա` ստեղծել պատմաբաններից բաղկացած հայ-թուրքական հանձնաժողով և դրանով մեկընդմիշտ կասկածի տակ դնել ցեղասպանության փաստը։ Ինչքան ուզում ես ապացուցիր, դիմացի կողմն իրական գիտական բանավեճի մեջ մտնելու խնդիր չունի, գալու է ու գործընթացը ձգձգի։ Այսպիսով, ՀՀ իշխանությունները զիջել են և այս ստեղծվելիք խայտառակ հանձնաժողովի հարցում։
-Այնուհանդերձ, եթե հայ-թուրքական հարաբերություններ հասկացություն գոյություն չունի, հակամարտություն հասկացությունը` ևս: Թե ինչ հաջողություններ ու ինչ ձախողումներ ունեն դիվանագետները, հարցի մի կողմն է, գուցե ի սկզբանե է արվել սխալը` Հայաստանը չունի հստակ պատասխան «ի՞նչ է ուզում Թուրքիայից» հարցին: Ի՞նչ է նշանակում ցեղասպանության ճանաչում: Յուրաքանչյուր երկիր իր համար պիտի ունենա փոխհարաբերությունների հաստատմանը խանգարող հարցերի սեփական պատասխանները և փորձի համաձայնեցնել, իսկ առայժմ արվում են քայլեր, որոնք բխում են գերտերությունների շահերի համադրումից:
-Եթե Հայաստանն իր դեյուրե ունեցած անկախությունը չկարողանա արագորեն վերածել դեֆակտո անկախության և գոնե ազգային անվտանգության կենսական ոլորտներում ինքնուրույն քաղաքականություն վարել, այլևս իմաստ չի ունենա որևէ բանի մասին խոսելը: Ինչ վերաբերում է հակամարտությանը, ապա ոչ թե մենք ենք Թուրքիայի դեմ հակամարտում, այլ Թուրքիան է շարունակում Հայաստանի դեմ թշնամական գործողությունները` նպատակ ունենալով ոչնչացնել Հայաստանը:
-Իսկ ի՞նչ է տալու Թուրքիային Հայաստանի ոչնչացումը:
-Աշխարհաքաղաքական կշռի կտրուկ աճ, տարածաշրջանային միակ գերտերության կարգավիճակ, «հայկական գլխացավանքի» վերացում, տարածաշրջանից Ռուսաստանի վտարում, Իրանի հյուսիսում ապրող թրքախոս զանգվածի միջոցով ծավալապաշտական նոր ծրագրերի իրականացում, Միջին Ասիայից նավթի և գազի նոր խողովակաշարեր, իր տարածքի վրայով լրացուցիչ էներգակիրների տարանցում դեպի Եվրոպա և այլուր, լրացուցիչ լծակներ և շատ այլ քաղաքական, ռազմական և առևտրատնտեսական շահույթներ… Թուրքիան աջակցում է Ադրբեջանին բոլոր հնարավոր միջոցներով՝ Հայաստանի դեմ նոր ագրեսիա իրականացվելու գործում, հուսալով, որ Ադրբեջանը կօկուպացնի Արցախը, այնուհետև՝ Սյունիքը՝ Հայաստանին անելով մատ երկու քայլից:
-Ես նման հեռանկարը հավանական չեմ համարում, առավել ևս, որ 18 տարին բավական ժամանակ էր` համոզվելու, որ դա հնարավոր չէ անել, եթե հնարավոր լիներ, չէին հապաղի ոչ Թուրքիան, ոչ Ադրբեջանը:
-1915 թ. ո՞նց արվեց: Պատերա՞զմ էր:
-Պատերազմն իր հերթին, բայց ինչո՞ւ եք կարծում, որ տարածաշրջանում Թուրքիայի նման ուժեղացումը կհանդուրժեն ԱՄՆ-ը կամ Ռուսաստանը:
-Պատմական փորձ ունենք։ Մեր հույսն օտար ուժերի վրա դնելու իրավունք չունենք։ Որքան մեզ վրա հենվենք, այդքան ավելի հավանական է դաշնակիցների օժանդակությունը։ Բայց կա նաև Հայաստանի ոչնչացման ժողովրդագրական ծրագիրը…
-Այսինքն` 70 միլիոնանոց Թուրքիայի դեմ մեր` աշխարհում 10, Հայաստանում 3 միլիոնով շա՞տ ենք քիչ:
-Հայաստանի բնակչության, Թուրքիայի և Ադրբեջանի բնակչության թվերը համադրելը ժողովրդագրական խոշորագույն խնդիր է մատնանշում: Այսօր Հայաստանից շարունակվում է որակյալ մասնագետների արտագաղթը, իսկ ներգաղթի մասին մտածող չկա, ոչ մի լուրջ կազմակերպական աշխատանք չի կատարվում: Վերադառնալով հայ-թուրքական հակամարտությանը, նկատեմ, որ մի քանի օր առաջ ՀՀ նախագահը, հանդիպելով Կիպրոսի նախագահին, եզրափակիչ ասուլիսի ժամանակ վերջին տարվա ընթացքում առաջին անգամ ընդունեց, որ Թուրքիան չի կատարում իր պարտավորությունները, այսինքն` կողմնակիորեն ընդունվեցին Հայաստանի արտաքին քաղաքականության անհաջողությունները: Լավ, սխալվել ենք: Դաժանորեն ենք սխալվել: Սրանք ոչ թե մարտավարական, այլ ռազմավարական բնույթի սխալներ էին… Հիմա ի՞նչ պետք է անել: Կրկնեմ, որ, նախ, մենք իրավունք չունենք թելադրանքի ենթարկվելու այն ոլորտներում, որոնք վերաբերում են Հայաստանի ազգային անվտանգության կենսական շահերին: Մենք իրավունք չունենք մտածելու` ինչ կհանդուրժի ԱՄՆ-ը, ինչ չի հանդուրժի Ռուսաստանը, մենք ինքներս պետք է մտածենք՝ ինչ անել:
-ՀՀ նախագահի այդ հայտարարությանը ի՞նչ կարող է հաջորդել:
-Ես շատ կցանկանայի, որ ՀՀ նախագահն ընդուներ իր վերջին տարվա քաղաքականության սխալները, գոնե վերջին մեկ տարվա ընթացքում արտաքին քաղաքականության բնագավառում՝ և՛ ֆուտբոլային դիվանագիտությունը, և՛ «ճանապարհային քարտեզ»-ի ստորագրումը, ու հնարավորինս շուտ ձերբազատվեր այդ սխալներից: Այդ սխալներն արագ պետք է ուղղել: Ընդ որում, ոչ կոսմետիկ ճանապարհով, ինչպես առաջարկում է, օրինակ, Վարդան Օսկանյանը` թող հայ-թուրքական բանակցություններն ավելի քիչ հրապարակայնություն ունենան: Իբր հիմա հրապարակայնության ինչ-որ նշույլներ կան:
-Լավ, եթե ընդունենք, որ սխալ է եղել, ինչպե՞ս շտկել:
-«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնն ապրիլի 30-ին նախաձեռնել էր մասնագետների մասնակցությամբ լուրջ քննարկում, որտեղ մի քանի կետից բաղկացած հայտարարություն-պետիցիա ընդունվեց։ Այդ նույն օրն այն ստորագրեց 55 հոգի, այնուհետև համացանցում նրանց միացան ավելի քան 800 հայրենակիցներ Հայաստանից և աշխարհի տարբեր երկրներից։ Ապրիլի վերջից մինչև այսօր իրավիճակն առանձնապես չի փոխվել։ Դա նշանակում է, որ պետիցիայի պահանջների կիրառումն այժմ էլ հրատապ է:
-Ի՞նչ եք պահանջել:
-Անհապաղ չեղյալ հայտարարել հայ-թուրքական «ճանապարհային քարտեզը»։ Անհապաղ կասեցնել հայ ժողովրդի թիվ 1 թշնամու` Թուրքիա պետության հետ բանակցությունները, մինչև վերջինս չդադարեցնի Հայաստանի դեմ իրականացվող թշնամական քաղաքականությունը, պաշտոնապես չընդունի հայոց ցեղասպանության փաստը և չստանձնի դրա հետևանքների վերացման պատրաստակամությունը։ Անհապաղ պաշտոնանկ անել հայ ժողովրդի կենսական շահերի դեմ ոտնձգություն կատարած արտաքին գործերի նախարար Էդուարդ Նալբանդյանին և պաշտոնատար այն անձանց, ովքեր նպաստել են համաձայնագրի ընդունմանը: Հրահանգել Ազգային անվտանգության խորհրդին` մշակել թուրք-ադրբեջանական դաշինքի համաձայնեցված հակահայկական գործողություններից բխող` ՀՀ-ի և ԼՂՀ-ի ազգային անվտանգության մարտահրավերների հաղթահարման հատուկ ծրագիր, ինչպես նաև սահմանված կարգով և ժամկետներում ընդունել ՀՀ-ի և ԼՂՀ-ի խորհրդարաններում օրենքների տեսքով։
-Չե՞ք կարծում, որ արտաքին գործերի նախարարի հրաժարականը ոչինչ չի փոխի, եթե կա ձախողում, նրա հրաժարականն ընդամենը քավության նոխազ գտնել ու հարցը փակել է նշանակում:
-Հասկանալի է, որ արտաքին քաղաքականության պատասխանատուն նախագահն է, բայց պահանջել նրա հրաժարականը որևէ կերպ չի նշանակելու, որ մենք կխուսափենք Թուրքիայի նկատմամբ ավանդաբար սխալ տարվող քաղաքականությունից: Նախագահի հրաժարականը համակարգային խնդիր է, և շատ բարդ է դրան հասնել` մեկ, երկրորդ` որևէ երաշխիք չկա, որ հաջորդ նախագահը չի շարունակի նույն գիծը: Փորձը ցույց է տվել, որ հայ-թուրքական հակամարտության հարցերում նրանց քաղաքականությունը մոտավորապես նույնն է` կոսմետիկ տարբերություններով: Երրորդ` նախարարի հրաժարականն աշխարհում ընդունված խորհրդանշական քայլ է, որը նշանակում է, թե փոխում ես քո քաղաքականությունը, և այդ կերպ առանց ցնցումների կարելի է շտկել կատարված սխալները: Եվ ընդհանրապես` ձախողումների համար պատասխանատվություն կրողներ պիտի լինե՞ն, թե՞ ոչ:
-Եթե նույնիսկ արտաքին գործերի նախարարին քավության նոխազ ենք դարձնում, իսկ Ձեր մեկնաբանությամբ` իսկապես այդ ենք անում, Դուք նաև խնդիր եք դնում հայ-թուրքական բանակցությունները դադարեցնել մինչև… և թվարկում եք կետեր, որոնք գուցե 1, գուցե 10 տարվա լուծման հեռանկար ունեն: Դա բխո՞ւմ է Հայաստանի շահերից:
-Դուք, ինչպես Հայաստանի քաղաքական վերնախավը, չեք ուզում ընդունել հիմնականը, որ Թուրքիան Հայաստանին թշնամի պետություն է և վարում է թշնամական քաղաքականություն իր հարևան ու ցեղասպանության զոհ երկրի նկատմամբ: Շարքային հայ քաղաքացու հոգեբանությունն էլ հաճախ այդպիսին է` տեսնում են հզոր Թուրքիա ու մտածում, որ այդ հզոր հարևանի հետ չեն կարող հարցերը լուծել, մնում է բանակցելը, բայց այդ բանակցությունը միայն վնասներ է բերում, որովհետև Թուրքիան զուգահեռաբար շարունակում է իրականացնել թշնամական քայլեր և ավելի ու ավելի է ուժեղացնում ճնշումը, իսկ Դուք ասում եք` չէ, արի ընկերություն անենք։ Չի անում ընկերություն, չի ուզում: Ժամանակն է հասկանալու` հակամարտողը Հայաստանը չէ, Թուրքիան է: Այս պայմաններում բանակցությունը ձեռնտու է միայն Թուրքիային, որովհետև աշխարհը տեսնում է բանակցությունների փաստը, իսկ Հայաստանը ոչ մի կերպ չի էլ փորձում պաշտպանվել թուրքական թշնամական գործողություններից, այլ հաճույքով խաղում է Թուրքիայի պարտադրած խաղը՝ թուրքական կանոններով։ Պաշտպանվելու միջոցներից մեկը բանակցություններից դուրս գալն է, աշխարհին իրականությունը ցույց տալը։ Մյուս միջոցներն են՝ Հայաստանի ներքաղաքական ու տնտեսական ծանրագույն խնդիրներին պատասխաններ գտնելը, անվտանգության ամուր համակարգ կառուցելը, տեղեկատվության և այլ ոլորտներում ակտիվ ինքնապաշտպանություն կազմակերպելը:
-Իսկ գուցե, ստիպված եմ կրկնել, սխալն այն է, որ այսքան ժամանակ ունենալով հանդերձ` իրականում անպատրաստ էինք Թուրքիայի հետ որևէ հարաբերության, որովհետև մեզ համար դեռ չենք բանաձևել` ի՞նչ ենք ուզում Թուրքիայից:
-Ճիշտ եք, դժվար խնդիր է, հայ-թուրքական հակամարտությունը բարդ կառուցվածք ունի` տարբեր շերտերով, որոնց պետք է խորությամբ ծանոթ լինի հայ պետական-քաղաքական գործիչը, այլ ոչ թե միամտաբար կարծի, թե երկու հարց լուծելով` դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելով և Հայաստանն ապաշրջափակելով, հայ-թուրքական հարաբերությունները նորմալանում են ու ստանում իրենց լուծումը:

Զրույցը` Անահիտ ԱԴԱՄՅԱՆԻ

Հայ-թուրքական հարաբերություններ գոյություն չունեն, կա հայ-թուրքական հակամարտություն

Հունիսի 3, 2012

Հայ-թուրքական հարաբերություններ գոյություն չունեն, կա հայ-թուրքական հակամարտություն

17 տարի առաջ Հայաստանը անկախ պետություն հռչակվեց։ Արդյո՞ք այս ընթացքում ինչ-որ բան փոխվել է մեր քաղաքացիների, ինչպես նաեւ Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացներին ու այլ՝ ամենեւին էլ ոչ պարզ արտաքին քաղաքական ասպեկտներին հետեւող քաղաքական էլիտայի գիտակցության մեջ։ Քաղաքագիտության դոկտոր, ռազմավարական հետազոտությունների «Արարատ» կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը գտնում է, որ այս ընթացքում եղել են եւ նվաճումներ, եւ կորուստներ, սակայն «բանն այն է, որ կենսագործունեության որոշ բնագավառներում մեր կորուստներն այնքան լուրջ են, որ դրանք սպառնալիքի տակ են դնում մեր նվաճումները»։

-Եվ խոսքը ոչ միայն Հայաստանի ժողովրդագրական վիճակի մասին է, որը կորցրել է շուրջ միլիոն բնակիչ, որոնց թվում կային գիտության, կրթության ու մշակույթի տարբեր ոլորտների պրոֆեսիոնալներ, այլեւ մեր բնակչության բարոյահոգեբանական վիճակի մասին է, որն անհամեմատ առողջ ու կայուն էր 1980-ական-1990-ական թթ. սկզբին։ Սոցիալիզմից կապիտալիզմի անցման այս բոլոր պերտուրբացիաները խորապես փոխել ու խեղաթյուրել են մեր աշխարհընկալումը։ Եվ առանձնապես ազդել է դա կրթության վրա։

-Բայց կրթության հարցը միշտ էլ մեզանում անհրաժեշտ մակարդակի վրա է գտնվել։ Ժամանակի ընթացքում, հուսանք, փորձ ձեռք կբերենք, ոգով կամրանանք…

-Չեմ կարծում, որ կրթության հարցն ինքն իրեն կլուծվի։ Առայսօր չունենք անգամ ազգային դպրոց, որը երիտասարդությանը կդաստիարակեր հայրենասիրության ու քաղաքացիական պատասխանատվության զգացման ոգով։

-Բայց փոխարենն ունենք կադրեր, որոնք կկարողանային լուծել այս խնդիրը։

-Այո, կադրեր իրոք կան, բայց նրանք այսօր գործի գլխին չեն։ Ես դասավանդում եմ ուսանողությանը եւ ցավով պիտի հավաստեմ, որ նույնիսկ այնպիսի հիմնավոր թեմաների վերաբերյալ, ինչպիսին է Ղարաբաղյան կամ հայ-թուրքական կոնֆլիկտը, ուսանողը գրեթե ասելու բան չունի, նա այսօր ի վիճակի չէ պարզագույն վերլուծություն անելու գեոստրատեգիական իրավիճակի եւ երկրի քաղաքական կյանքի ներկա իրողությունների մասին։ Գիտելիքների անհրաժեշտ մակարդակ չկա նաեւ մեր պետական ինստիտուտներում։ Եվ թեեւ այս փաստն ընդունում են անգամ ամենաբարձր մակարդակով, սակայն համապատասխան միջոցներ չեն ձեռնարկվում։ Քննադատելը քննադատում են, բայց դրանից այն կողմ քայլ չի արվում։

-Ի՞նչը կանվանեիք անցած ժամանակահատվածում ամենամեծ նվաճումը։

-Առաջին եւ ամենագլխավոր նվաճումն այն է, որ Հայաստանը կարողացավ ապահովել իր ռազմական անվտանգությունը տարածքային որոշ ձեռքբերումների ուղիով. այսօր մենք ունենք Հայաստանի Հանրապետություն եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն՝ ազատագրված տարածքով, շուրջ 40 հազար քառ կմ։ Սա ամենագլխավորն է, ինչ ունենք, եւ եթե կորցնենք թեկուզ ինչ-որ մի մաս, կհայտնվենք Հայաստանը կորցնելու վտանգի առջեւ։

-Այնքա՜ն է խոսվել պատմության դասերի մասին…

-Ի՜նչ դասեր, ի՜նչ պատմություն։ Մենք հաշվի չենք առնում մեր այսօրվա՛ վրիպումները։ Օրինակ՝ մեկ անգամ չէ, որ խոսվել է ադրբեջանական ու թուրքական պրոպագանդայի մասին, որի համեմատությամբ հայկականը թույլ ու ծույլ է։ Այս մասին խոսվել է տարբեր մակարդակներով տարբեր տարիների եւ արտգործնախարարությունում, եւ վարչապետի ու ներկայիս նախագահի կողմից, բայց, այդուհանդերձ, ոչ մի քայլ չի ձեռնարկվել։

-Ուզում եք ասել, որ այս ամենն ավելի շատ տեղեկատվական պատերա՞զմ է հիշեցնում։

-Սա ոչ թե պարզապես տեղեկատվական պատերազմի պահ է։ Ուզում եմ ուշադրություն դարձնել ահա թե ինչին. պետական ինստիտուտներից շատերը վաղուց արդեն չեն աշխատում այնպես, ինչպես պետք է աշխատեն։ Սա վերաբերում է թե արտգործնախարարությանը, որին ոչ մի կերպ չի հաջողվում ազատվել իր հին խնդիրներից, եւ թե պետական այլ հիմնարկներին։ Եվ սրա պատճառը միասնական ու թափանցիկ կադրային քաղաքականության բացակայությունն է։ Մեր պետական կադրային քաղաքականությունն առաջնորդվում է ինչ-որ իր օրենքներով, իր իսկ ընտրած՝ ամենեւին էլ ոչ արդարացված եւ ոչ գործուն մեթոդաբանությամբ…

-Պատճա՞ռը…

-Պատճառը մեր քաղաքական էլիտան է, որը հայ ժողովրդի իսկական էլիտայից շա՜տ հեռու է։ Նրան անհայտ է իսկական էլիտայի արժեքների համակարգը, այն է՝ տեղյակ չէ հայ ժողովրդի ճշմարիտ հետաքրքրություններից ու նպատակներից։ Երկրորդ պատճառը մեր քաղաքական էլիտայի մտավոր անպատրաստվածությունն է, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է Հայաստանի ազգային անվտանգության հարցերին։ Սա եւ տեղեկատվական քաղաքականությունն է, եւ արտաքին քաղաքականությունը, եւ ներքին քաղաքականության որոշ ասպեկտներ, ներառյալ կրթությունը։ Երրորդ պատճառը կախվածությունն է, այդ թվում եւ ինտելեկտուալ, արտաքին ուժային կենտրոններից։ Ահա թե ինչու ենք դոփում նույն տեղում, այդ պատճառով էլ 17-ամյա այս ժամանակահատվածում առաջընթաց չի նկատվում։

-Ըստ ձեզ, ի՞նչ դասեր կարող ենք քաղել Հարավային Օսիայում կատարված իրադարձություններից։

-Ակնհայտ է դարձել, որ այն երաշխիքները, որոնք մեզ երբեմն տալիս են մեծ տերությունները անվտանգության վերաբերյալ, իբր ապրում ենք 21-րդ դարում եւ, հետեւապես, չարժե վախենալ ագրեսիայից, ցեղասպանությունն ու էթնիկ զտումներն այլեւս անհնար են, միշտ չէ, որ իրականացվում են։ Մենք համոզվեցինք հակառակում, հասկացանք այս կանխադրույթների՝ դատարկ խոսակցությունների արժեքը։ Ճշմարիտ է միայն մեկ բան. պետք է հույսդ դնես միայն քեզ վրա։ Քանիցս հայ քաղաքական մեկնաբանները վրդովված զարմացել են, մասնավորապես, տարածքային կայունության խաբուսիկ բնույթի մասին իմ նախազգուշացումների առիթով. իբր մեծ տերություններից ոչ մեկը, «Բրիթիշ փեթրոլիումը» կամ չգիտեմ թե ով ադրբեջանական նոր ագրեսիա թույլ չի տա։ Բայց տեսանք, որ նրանք՝ այդ նույն տերությունները, կարող են ոչ միայն թույլ տալ, այլեւ իրենք կարող են հրահրել։ Հուսամ՝ օգոստոսյան պատերազմը սթափեցրեց շատերին։

-Մեկ անգամ չէ, որ ասել եք, թե Հայաստանում ներքին կայունությունը դատապարտված է խախտվելու, ինչպես նաեւ կփլուզվի արտաքին՝ տարածաշրջանային կայունությունը։ Արդյունքում տեղի ունեցավ եւ առաջինը, եւ երկրորդը՝ մարտի 1-ի իրադարձությունները եւ օգոստոսին վրաց-ռուսական պատերազմը։

-Այո, եւ սա վերստին ապացուցեց, թե որքան փխրուն է խաղաղությունը մեր տարածաշրջանում։ Եվ կարծում եմ, որ նման պրոցեսները դարձյալ կկրկնվեն, քանի որ, ըստ էության, Հայաստանում լուծված չեն այն խնդիրները, որոնց պատճառով տեղի ունեցան մարտյան իրադարձությունները։ Խոստումներ շատ եղան, բայց արդյունքներ դեռեւս չկան։ Ցույցերը թեեւ քչացել են, բայց դա ցուցիչ չէ… Բայց ես կուզենայի ուշադրություն հրավիրել արմատական հարցի վրա, որի վրա մեր քաղաքական ղեկավարությունը (իմիջիայլոց, ընդդիմությունը եւս) աչք է փակում։ Դա Հայկական հարցն է կամ Հայաստանի անվտանգության հարցը։ Հայաստանի հանդեպ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի թշնամական քաղաքականության գլխավոր նպատակը մեր երկրի ոչնչացումն է։ Բայց այս հարցը, չգիտես ինչու, անտեսվում է մեր քաղաքական ղեկավարության եւ մեր «անզիջում ընդդիմության» կողմից։ Նրանք չեն կամենում տեսնել Հայկական հարցի տարածքային բնույթը, շարունակում են նույն մեթոդներով ղեկավարել երկիրը կամ ներկա իշխանությունները տապալելու կոչ են անում։ Մենք ժամանակ ենք կորցնում։ Համարժեք միջոցներ, հնարավոր է, ձեռնարկվեն, երբ մեզանում վերջապես գիտակցեն, թե որքան լուրջ է Հայաստանի դրությունը ինչպես աշխարհաքաղաքական, այնպես էլ ռազմավարական առումով։ Իսկ մինչ այդ մենք ականատես կլինենք անբացատրելի կադրային նշանակումների, վերադասավորումների ու արտաքին քաղաքական նախաձեռնությունների, որոնք, վնասից բացի, Հայաստանին որեւէ լավ բան չեն խոստանում։ Նկատի ունեմ լավատեսական հալյուցինացիաների վերջին նոպան հայ-թուրքական հարաբերությունների արագ բարելավման կամ Ղարաբաղյան կոնֆլիկտի արագ լուծման վերաբերյալ։ Անհրաժեշտ է հիշել, որ մենք դեռեւս տեւական կոնֆլիկտի մեջ ենք Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ։ Այսօր ամենուր խոսում են «հայ-թուրքական հարաբերությունների ջերմացման» մասին։ Հայ-թուրքական հարաբերություններ գոյություն չունեն, կա հայ-թուրքական հակամարտություն։

-Բայց չէ՞ որ մեզ պետք են այդ հարաբերությունները…

-Այո, բայց ի՞նչ պայմաններով եւ ի՞նչ գնով։ Մեր ղեկավարության կողմից որեւէ լուրջ վերլուծական բացատրություն չենք լսում, թե ինչի կարող է հանգեցնել այդպես կոչված ֆուտբոլային դիվանագիտությունը։ Իսկ դա արդեն բացասական լուրջ հետեւանքների է հասցրել առանց Հայաստանի համար դրական որեւէ արդյունքի։ Իսկ Թուրքիան արդեն միջազգային կոնֆերանսներում պետական մակարդակով հայտարարում է այն մասին, թե Հայոց ցեղասպանության հարցը բարձրացնելը եւ, առավել եւս, այդ Ցեղասպանությունը աշխարհի այս կամ այն պետության կողմից ճանաչելը անբարո է, քանի որ Թուրքիայի ու Հայաստանի միջեւ արդեն պատմաբանների հանձնաժողովի ստեղծման մասին պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել… Կամ թե Արարատ լեռան խորհրդանիշի անհետացումը մեր ֆուտբոլի ֆեդերացիայի խորհրդանշանից։ Ազգային սիմվոլիկային հասցված վիրավորանքը ապտակ է ազգային արժանապատվությանը, առանց որի անհնար է ազգային պետության կառուցումը։

ԿԱՐԻ ԱՄԻՐԽԱՆՅԱՆ

Սարդարապատ. Առանց Պարտության Իրավունքի

Հունիսի 3, 2012

Մենք՝ հայերս, գորովանքով ենք վերաբերվում հիշարժան տարեթվերին, հատկապես եթե դրանք առնչվում են փառապանծ ճակատամարտերին՝ Ավարայր, Սարդարապատ, Շուշի… Քաղաքագիտության դոկտոր, «Արարատ» ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը, որը զբաղվում է հայոց ռազմական արվեստի պատմությանն ու Հայաստանի աշխարհաքաղաքական իրողություններին առնչվող ռազմավարական ու հոգեբանական խնդիրների ուսումնասիրությամբ, համոզված է. Սարդարապատի շնորհիվ ի դերեւ ելան այն թյուր պատկերացումները, որ փորձում էին մեզ ներարկել մեր հակառակորդները, թե իբր համաշխարհային պատմության եւ քաղաքականության մեջ մենք անզոր ու անօգնական ենք։ Սարդարապատը, վերջին շրջանում նաեւ Ղարաբաղյան ազատամարտը, ցույց տվեցին, որ հենց մենք ենք մեր պատմության կերտողը։

__ Որքանո՞վ ենք հաշվի առնում այսօր մեր պատմության դասերը։

__Այդ դասերը դեռ լիովին չեն վերլուծվել ու յուրացվել ոչ մեր պատմական մտքի, ոչ, առավել եւս, մեր քաղաքական էլիտայի կողմից, որն, ի դեպ, ծանոթ չէ անգամ գոյություն ունեցող պատմական գրականությանը։ Մինչդեռ ռազմավարությունը կիրառական դիսցիպլին է, որը կապում է անցյալը, ներկան ու ապագան։ Ժամանակային այս երեք տարածքների փոխադարձ կապի ընկալումը կարող է դառնալ այն տիրույթը, որտեղ ռազմավարությունը սկսում է ներգործել իրականության վրա։
__Ասվածի համատեքստում, մեր ռազմական պատմության մեջ ինչպե՞ս են սովորաբար փոխներգործում ռազմավարությունն ու մարտավարությունը։
__Մեր ռազմավարական միտքը թույլ է հենց այն պատճառով, որ հաճախ ռազմավարական միտքը նենգափոխվում է մարտավարականով։ Ընդ որում, վերջինս ռազմավարական միտքը փոխարինում է բավական տեւական ժամանակով, այնուհետեւ այլ մարտավարական միտք է ծագում ու փոխարինում ռազմավարականին։ Իսկ ռազմավարությունն այդպես էլ չի հաջողվում զարգացնել։ Այստեղ տեղին է խոսել նաեւ մեր ռազմավարական «դիմադրության կուլտուրայի» մասին։ 20-րդ դարում այն բավական հակասական էր։ Մենք հասանք մինչեւ Սարդարապատի ճակատամարտ՝ մի կողմից ձեռք բերելով 19-րդ դարի վերջին ֆիդայական ազգային-ազատագրական շարժմամբ ամրապնդված ռազմական պատմության զորեղ ավանդույթներ, իսկ մյուս կողմից չհաղթահարելով թույլ զարգացած քաղաքական ու ռազմավարական միտքը։
__Հայաստանում միշտ կարեւորվել են զինված ուժերը…
__Հին եւ միջնադարյան հայոց պետության ռազմական ավանդույթներն ու բանակը այնքան ուժեղ էին ու խորը արմատներ էին ձգել, որ վերապրեցին պետականության կորուստը եւ նույնիսկ առավել մռայլ ժամանակներում պահպանվեցին Հայաստանի՝ միմյանցից կտրված որոշ շրջաններում։ Այդ ուժերի գոյությունն ինքնին, երբ Հայաստանը գտնվում էր իսլամական երկու գերտերությունների՝ Իրանի ու Թուրքիայի լծի տակ, արդեն պատմական հրաշք է։
__Իսկ որտե՞ղ էին դրանք պահպանվել։
__Արեւելյան Հայաստանում՝ հիմնականում Արցախում եւ Սյունիքում, իսկ Արեւմտյան Հայաստանում՝ Սասունում, Վասպուրականում, Զեյթունում եւ որոշ այլ շրջաններում։ Թեեւ երբեմն փորձեր են արվել միավորելու հայկական պետության այս մնացորդները, բայց դրանք հաջողությամբ չեն պսակվել։ Պատճառները հիմնականում օբյեկտիվ են. այդ ուժերը չունեին այն հզորությունը, ինչպիսին ունեին Թուրքիան ու Իրանը։ Նրանց տրված չէր ինքնակազմավորվելու Հայաստանի ազատագրման առավել հզոր բանակի։ Միայն մեկ անգամ՝ 1720-ականներին, Արեւելյան Հայաստանում հաջողվեց կազմավորել զինված ուժեր։ Այդ տարիներին շատ կարճ ժամանակաընթացքում Սյունիքում, Արցախում, Երեւանում վերստեղծվեց հայկական բանակը։ Բայց դարձյալ ուժերի հարաբերակցությունը թույլ չտվեց հայկական զորքերին միավորվելու եւ վերահսկողություն հաստատելու ողջ Արեւելյան Հայաստանի վրա։
__Ազատագրական բոլոր ճակատամարտերը կենաց-մահու պայքար են, այլ կերպ չէր էլ կարող լինել…
__Երբ խոսում ենք Սարդարապատի մասին, պետք է նկատի ունենալ նաեւ եւ Բաշ Ապարանի, եւ Ղարաքիլիսայի ճակատամարտերը։ Բայց, իհարկե, Սարդարապատը կենտրոնական մարտն էր՝ Երեւանի համար մարտը։ Այս ճակատամարտում վճռվում էր Հայաստանի լինել-չլինելու հարցը։ Եվ ես կուզենայի ընդգծել հենց սա։ Որովհետեւ ի՞նչ էր իրենից ներկայացնում Սարդարապատի ճակատամարտը։ Մի կողմից՝ ռազմական արիություն, հերոսություն, զորավարական տաղանդ, մարտական ոգի, մարտավարական հաղթանակ, իսկ մյուս կողմից՝ սա ճակատամարտ էր Հայաստանի ու հայ ժողովրդի գոյության համար։ Այսինքն՝ այս ճակատամարտում ռիսկը մեզ համար անթույլատրելիորեն բարձր էր։ Բայց չէ՞ որ նույն ուժերով կարելի էր կազմակերպել եւ Հայաստանի սրտից՝ Երեւանից հեռու գտնվող բնակավայրերի պաշտպանությունը, ընդ որում՝ առավել բարենպաստ բնական ու աշխարհագրական դիրք ունեցող վայրերում։ Ուզում եմ ասել, որ եթե Հայաստանը տանուլ տար Սարդարապատի ճակատամարտը, այսօր չէր լինի Երեւանը, չէր լինի եւ ընդհանրապես Հայաստանը։ Սակայն միշտ պետք է ձգտել կանխել «կենաց-մահու» նման ճակատամարտերը։ Նման ճակատամարտերը պետք է կազմակերպել ոչ թե մայրաքաղաքի մատույցներում, այլ կռվի սկզբնական փուլերում։ Ղարաբաղում էլ նույնը կատարվեց։ Եթե Հայաստանը Ղարաբաղը կորցներ, ապա այսօր ինքն էլ գոյություն չէր ունենա։ Այս ամենը ժառանգել ենք 1915-1920-ական թվականներից։ Այսուհետ Հայաստանը անգամ մեկ խոշոր պարտություն կրելու իրավունք չունի։ Մենք կարող ենք շահել բազում ճակատամարտեր, բայց մեն-միակ պարտությունը կարող է դառնալ մեր պատմության ավարտը։ 1918թ. հայ զինվորներից շատերն Արեւմտյան Հայաստանը՝ Կարինը (Էրզրումը։, Մուշը, Սասունը որպես հայրենիք չէին ընկալում։ Տեղայնացված աշխարհայացքը իր արդյունքը տվեց 1918թ. , երբ գրեթե առանց կռվի հանձնվեցին եւ Էրզրումը, եւ Արեւմտյան Հայաստանի այլ բնակավայրերը։ Եվ ստիպված եղանք թշնամուն դիմագրավել արդեն Երեւանի մատույցներում։
… Պատերազմը չափազանց բարդ, բազմաշերտ երեւույթ է, ամեն մի պարտության մեջ կա հաղթանակ եւ հակառակը։ Ամեն դեպքում, պետք է վերլուծել սեփական սխալները, սովորել սառնասրտորեն, հանգիստ վերաբերվել դրանց։ Այսօրվա հետ համեմատություն անելով՝ նման արհեստական բաժանումը «հայաստանցիների» եւ «ղարաբաղցիների»,- եթե կանխապես համապատասխան միջոցներ չձեռնարկվեն,- կարող է հանգեցնել նույնպիսի ողբալի արդյունքի։ Եվ այդ միջոցները պետք է լինեն ինչպես տեղեկատվական բնույթի, այնպես էլ հոգեբանական, նաեւ ուժային միջամտություն ներառող ամենակտրուկ իրավական բնույթի։ Այսօր մեր ողջ ներուժը պետք է գործադրել՝ ուժեղացնելու համար մեր պետությունն ու բարձրացնելու ազգային ինքնագիտակցությունը։
__Հոգեբանական մակարդակով, ի՞նչ տվեցին հայերիս Սարդարապատի, Ավարայրի ճակատամարտերը, ինչպես նաեւ Ղարաբաղյան ազատագրական շարժումը։
__Հոգեբանական ասպեկտը պակաս կարեւոր նշանակություն չունի, քան զուտ ռազմականը։ Բոլոր ազատագրական պայքարները, ճակատամարտերը, շարժումները հայոց ապագա պետության ստեղծման հիմքը գցեցին։ Դրանք ստեղծեցին անկախության գաղափարախոսության, ազատագրության գաղափարախոսության հիմքը, ինչ-որ չափով՝ ժողովրդավարության գաղափարախոսությունը, քանի որ ժողովրդավարությունը ենթադրում է ազգի համախմբում, հիմնական հարցերում ազգի համերաշխություն։ Ազգի բոլոր մասերի ու մասնիկների միջեւ այս փոխհամագործակցությունը հիմք է ծառայում ժողովրդավարության զարգացման համար։
__Եվ այնուամենայնիվ, արտառոց, ծայրահեղ լարված, տենդային իրավիճակներում մենք առավելագույնս ենք դրսեւորվում։ Գուցե հենց դա է մեզ փրկում…
__Այդ տենդը ավելի շատ թերություն է, քան առավելություն։ Մենք պետք է սովորենք գործել մեր ռազմավարական իրականության բոլոր հիմնական կատեգորիաների համաձայն։ Հատկապես վտանգավոր է, երբ քաղաքական ընտրախավը ազգային անվտանգության հարցերում համապատասխան պատրաստվածություն չունի, ռազմավարական միտքը թույլ է զարգացած։
Պետք է նկատի առնել եւս մի փաստ. Հայաստանի համար կարող են ծագել այնպիսի իրավիճակներ, երբ կպարզվի, որ դաշնակիցներ չունենք։ Նման բան մեզ հետ արդեն եղել է, եւ մենք պետք է հասկանանք, որ կարող են լինել խիստ անբարենպաստ իրավիճակներ, երբ մեր հայտնի հակառակորդների հետ կհայտնվենք դեմ դիմաց։ Սարդարապատից ավելի վատ իրավիճակ դժվար է պատկերացնել, բարդագույն իրավիճակ էր նաեւ Ղարաբաղյան պատերազմում, հատկապես դրա սկզբում, երբ Ղարաբաղը լիովին շրջափակված էր, Հայաստանի հետ ցամաքային կապ չուներ եւ հենց Ղարաբաղի ներսում հակառակորդը ուժեղ դիմադրություն էր ցույց տալիս։
Եվ չնայած հակառակորդի ունեցած ակնհայտ առավելությանը, այնուամենայնիվ, մենք հաղթեցինք։ Նույնն էր եւ Սարդարապատում։ Մեր ուժերը, Էրզրումից սկսած, նահանջում էին, եւ հանկարծ գրեթե Երեւանի մոտ մեր բանակը գլխավոր ճակատամարտը տվեց եւ շահեց այն։ Իհարկե, մենք պետք է հպարտանանք եւ Սարդարապատով, եւ Ղարաբաղյան ազատամարտով եւ այն հարյուրավոր մարտերով, որոնք տվել է հայոց բանակը։
Դրանց մի մասը տանուլ է տվել, մի մասը՝ շահել եւ հաղթել, բայց յուրաքանչյուր մարտ մեր հպարտությունն է, մեր կոլեկտիվ հոգեբանության մասը եւ ազգի մտավոր, գաղափարախոսական ու հոգեբանական ռեսուրսների մոբիլիզացիայի աղբյուրը։
__Բնույթով մենք զինվորակա՞ն ազգ ենք։
__Այո, իհարկե։ Հազարավոր ճակատամարտեր ենք մղել վերջին հինգ հազար տարում։ Անհնար է, որ այդ մարտերը, թափած արյունը հայի մեջ ռազմիկի ոգի չդաստիարակեին։

Հարցազրույցը՝ ԿԱՐԻ ԱՄԻՐԽԱՆՅԱՆԻ

«Եթեր» N21, 22.05.2008

«Հայ-թուրքական միջպետական ներկա գործընթացի և այսպես կոչված «ճանապարհային քարտեզի» մասին հասարակական քննարկման լուսաբանումը ԶԼՄ-ներում

Հունիսի 3, 2012

ՆՈՅՅԱՆ ՏԱՊԱՆ, 30 Ապրիլի

Ըստ Արմեն Այվազյանի, հայ-թուրքական «Ճանապարհային քարտեզ»-ը հայկական պետականության փուլային պարտության ծրագիր է

Հայաստանի համար մեկ թշնամու` Թուրքիայի, հետ տարվող չհաշվարկված ու աղետներով հղի ներկա պարտվողական քաղաքականությունը սկզիբ է առնում ՀՀ առաջին նախագահի պարտվողական գաղափարախոսությունից: Նման կարծիք «Հայ-թուրքակական միջպետական ներկա գործընթացի եւ այսպես կոչված ճանապարհային քարտեզի մասին» խորագրով ապրիլի 30-ի քննարկմանը հայտնեց «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը: Ըստ նրա, հայ-թուրքակական «Ճանապարհային քարտեզ»-ը այլ բան չէ, քան «հայկական պետականության փուլային կապիտուլյացիայի ծրագիր», իսկ նրա հրապարակումը ապրիլի 23-ին` Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի օրվա ճիշտ նախօրեին, այդ կապիտուլյացիայի առաջին ակտն է:

Ա.Այվազյանի խոսքերով, հայ ժողովրդից գաղտնի պահվող այդ ծրագրի մաս կարող է լինել Հայաստանի ազատագրված տարածքն Ադրբեջանին հանձնելու փորձը, ինչի մասին են վկայում, մասնավորապես, վերջին օրերին զուգահեռաբար ակտիվացած բանակցությունները ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահների մայիսի 7-ին Պրահայում նախատեսվող հանդիպումը, Ադրբեջանի ղեկավարության մոտ առաջացած աննախադեպ լավատեսությունը բանակցային գործընթացի նկատմամբ:

«Ապրիլի 23-ին հայ-թուրքական «Ճանապարհային քարտեզ»-ի հռչակումով հայկական պետականության 18-ամյա ընթացքը հասավ իր ողբերգական ջրբաժանին, խորհրդանշելով Հայաստանի երրորդ Հանրապետության հայեցակարգային, արժեհամակարգային եւ գաղափարական վախճանը: Այդ օրը մենք զարթնել ենք այլ Հայաստանում, մի երկրում, որը հայտնվել է թշնամու դիվանագիտական եւ գաղափարական ամուր ճիրաններում»,- ասաց Ա.Այվազյանը:

Նրա կարծիքով, այս պայմաններում անհրաժեշտ է ձեռնարկել հետեւյալ քայլերը. ՀՀ արտգործնախարարի հրաժարական, հայ-թուրքական «Ճանապարհային քարտեզ»-ի անհապաղ դադարեցում, Թուրքիայի հետ ներկա պարտվողական բանակցային գործընթացի անհապաղ դադարեցում` մինչեւ վերջինիս կողմից Հայաստանի նկատմամբ թշնամական քաղաքականության դադարեցումը, այդ թվում` Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը եւ արցախյան հիմնախնդրում Ադրբեջանին օժանդակելուց հրաժարվելը:


PanARMENIAN.Net, 30 Ապրիլի

 

Թուրքիան իր բաժինն է պահանջում Հայաստանի ապագա ԱԷԿ-ու՞մ

Այսօր «Արարատ» Ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի նախաձեռնությամբ եւ հայ հասարակայնության մասնակցությամբ կայացավ «Հայ-թուրքական միջպետական հարաբերությունների ներկա վիճակը եւ «ճանապարհային քարտեզը» թեմայով քննարկում, որին մասնակցում էին տարբեր հասարակական կազմակերպությունների եւ մտավորականության ներկայացուցիչներ:

«Ինչպես ցույց է տվել մեր կենտրոնի կողմից անցկացրած սոցհարցումը, հայ հասարակայնության ներկայացուցիչներն ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտասահմանում, շատ անհանգստացած եւ վրդովված են հայ-թուրքական միջպետական բանակցությունների գործընթացով, որն անվանվում է «ֆուտբոլային դիվանագիտություն»,- ասել է «Արարատ» Ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի նախագահ Արմեն Այվազյանը: Նրա խոսքերով, իշխանությունների հակահայկական քաղաքականության պատճառով հնարավոր է դարձել Հայաստանի կողմից նախապայմանների ընդունումը, որոնք պարտադրվում են Թուրքիայի կողմից: Արմեն Այվազյանը հիշատակեց պատմաբանների հայ-թուրքական համատեղ հանձնաժողովի ստեղծումը, Թուրքիայի այժմյան տարածքների ճանաչումը եւ ընդգծեց Թուրքիայի առանձնահատուկ ուշադրությունը նոր հայկական ԱԷԿ-ի շինարարության նկատմամբ:

«Հայաստանի համար շատ վտանգավոր է այն փաստը, որ Թուրքիան ձգտում է դառնալ Հայաստանի նոր ԱԷԿ-ի բաժնետերը: Դա առաջին հերթին սպառնում է մեր երկրի ազգային անվտանգությանը»,- հայտարարեց Այվազյանը: Նա նաեւ ընդգծեց, որ ապրիլի 24-ի նախօրեին, երբ ողջ աշխարհի հայությունը սգալու էր Ցեղասպանության զոհերի հիշատակը, հայ-թուրքական փաստաթղթի ստորագրումը բոլորովին անտեղի էր:

Իրենց կարծիքը հայտնեցին նաեւ մտավորականության, տարբեր հասարակական կազմակերպությունների եւ երիտասարդության ներկայացուցիչները: Քննարկման վերջում ընդունվեց փաստաթուղթ, որի տակ կարող էին ստորագրել բոլոր ցանկացողները:

«2009-Ի ԱՊՐԻԼԻ 23-ԻՆ ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ ԶԱՐԹՆԵԼ Է ԱՅԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ»

 

«Ապրիլի 23-ին հրապարակվել է իր բովանդակությամբ անհայտ, սակայն ներգործությամբ ակնհայտորեն հակահայկական հայ-թուրքական «ճանապարհային քարտեզը»»,- ««Հայ-թուրքական միջպետական ներկա գործընթացի և այսպես կոչված «ճանապարհային քարտեզի» մասին» խորագրով հասարակական քննարկման ժամանակ ասաց քաղաքական գիտությունների դոկտոր, «Արարատ» ռազմավարական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը:

Ըստ նրա, ապրիլի 24-ի նախօրեին այդ հայտարարության հրապարակումը կատարվել է Թուրքիայի պահանջով մի քանի պատճառներով` «փորձում է ստվերել հայերի համար ապրիլի 24-ի խորհրդանշական բովանդակությունը, նվաստացնել հայության ազգային արժանապատվությունը, բարոյապես նախապատրաստել հայ ժողովրդին ազգային շահերից և նպատակներից հետագա նախագծված հրաժարմանը, ինչպես նաև, համաձայնագիրը նպաստել է, որ ԱՄՆ նախագահը չգործածի «Հայոց ցեղասպանություն» եզրույթը» և այլն:

«Հայ-թուրքական «ճանապարհային քարտեզը» այլ բան չէ, քան հայկական պետականության փուլային կապիտուլիացիայի ծրագիր, իսկ նրա հրապարակումը ապրիլի 23-ին` Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակի օրվա ճիշտ նախօերին, այդ կապիտուլիացիայի առաջին ակտն է: Այս ծրագրի մաս կարող է լինել նաև Հայաստանի ազատազրկված տարածքն Ադրբեջանին հանձնելու փորձը, ինչի մասին են վկայում են վերջին օրերին զուգահեռաբար ակտիվացած բանակցությունները Մինսկի խմբի շրջանակներում, մայիսի 7-ին Պրահայում նախատեսվող Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը»,- ասաց նա:

Նրա խոսքով, 2009-ի ապրիլի 23-ին հայ ժողովուրդը զարթնել է այլ Հայաստանում, «մի երկրում, որը հայտնվել է թշնամում դիվանագիտական և գաղափարական ճիրաններում»: Նա առաջարկում է իրականացնել հետևյալ քայլերը. «Հայաստանի արտգործնախարարի հրաժարական, հայ-թուրքական, այսպես կոչված, «ճանապարհային քարտեզի» անհապաղ դենոնսացիա, Թուրքիայի հետ ներկա պարտվողական բանակցային գործընթացի անհապաղ դադարեցնում, Թուրքիայի կողմից Հայաստանի նկատմամբ թշնամական քաղաքականության դադարեցում»:


ԶԳԱՑՄՈՒՆՔԱՅԻՆ ԵՎ ՌՈՄԱՆՏԻԿ ՀԱՅ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉՆԵՐ

 

«Երբ որ պետք է լինում, մեր իշխանությունները դառնում են զգացմունքային: Օրինակ, ինչու հանկարծ շատ մարդիկ, որոնք կոչ են անում մեր ժողովրդին շատ չշարժվել ազգային զգացմունքներով, հանկարծ մոռանում են ոչ զգացմունքային «Ցեղասպանություն» բառը ու անցնում են զգացմունքային «Մեծ եղեռն» բառակապակցության գովաբանմանը` ասելով, թե դա համարյա նույն բանն է (խոսքը ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի կողմից հնչեցրած «Մեծ եղեռն» բառակապակցության մասին է)»,- ««Հայ-թուրքական միջպետական ներկա գործընթացի և այսպես կոչված «ճանապարհային քարտեզի» մասին» խորագրով հասարակական քննարկման ժամանակ ասաց կառավարման փորձագետ, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու Հարություն Մեսրոբյանը:

Նա չի հասկանում քաղաքական գործիչների ռոմանտիզմը: Ըստ նրա, Հայաստանն այսօր կրկնում է 1909-15 թթ. քաղաքական գործիչների սխալները: Այն ժամանակ, ինչպես նշեց նա, ասում էին, որ 20-րդ դարն առաջընթացի դար է, ջարդեր չեն կարող լինել, իսկ այժմյան գործիչներն էլ ասում են` 21-րդ դարում փակ սահմաններ չպետք է լինեն: «Հայերի համար ցանկացած նոր դար երազանքների, հեքիաթների դար է: Իսկ հետո, երբ դարն անցնում է, մի նոր հուշարձան են կառուցում ու լաց ու կոծ են անում: Չի կարելի պարեբարաբար նման փորձությունների ենթարկել սեփական ազգը»,- ասաց նա:

Ըստ նրա, այս վիճակից ելնելու համար պետք է անհապաղ ընդունել Ազգային անվտանգության իրական հայեցակարգ` նոր մարտահրավերներին դիմագրավելու համար:
Հ. Մեսրոբյանը կարծում է, որ պատմական հիշողության, Ցեղասպաության, ղարաբաղյան հակամարտության հետ կապված շատ-շատ հարցերը պետք է հասարակական քննարկման առարկա դառնան, քանի որ վերաբերում են բոլորին` հայերին, ղարաբաղցիներին, սփյուռքահայերի:

Ապրիլի 22-ին (թեև ինքը պնդում էր ապրիլի 23) Հայաստանի, Թուրքիայի և Շվեյցարիայի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների համատեղ ստորագրած հայտարարության մասին էլ նշեց. «Հայաստանը մեսիջ ուղարկեց ողջ աշխարհին, որ Ցեղասպանությունը իր համար դառնում է սակարկության առարկա, ինչպես նաև Ցեղասպանության հետևանքները: Սա նշանակում է` ուղղակի շատ դաժան ձևով թաղել հայկական հարցն ամբողջությամբ: Այսինքն, մենք ուզում ենք ապացուցել, որ բոլոր հարցերում առևտրական ենք: 1991 թվականի դախլներից սկսեցինք, 2009-ը թվականին վաճառում ենք Հայաստանը, հիշողությունը, պատմական պահանջները, իրավաբանական փաստարկները»,- ասաց նա:


«Ռադիոլուր»

 

Հայկական ռոմանտիզմը վտանգավոր է. քննարկումներ «ճանապարհային քարտեզի» շուրջ

Մինչ հայրենի իշխանությունները, ի վերջո, կպատռեն «ճանապարհային քարտեզի» խորհրդավորության քողն ու կգաղտնազերծեն առեղծվածային այս փաստաթղթի նշանակությունն ու բուն բովանդակությունը, փաստաթղթի վերաբերյալ ամենատարբեր ենթադրությունները, կանխատեսումներն ու մեկնաբանություններն անպակաս կլինեն:

Կարծիքներն առայժմ բաժանվում են երկու հիմնական խմբերի՝ լավատեսների, ովքեր համոոզված են, որ փաստաթուղթը, այնուամենայնիվ, անվնաս է ու մեզ խոստանում է լուսավոր ապագա, եւ, այսպես ասած՝ հոռետեսների, որոնց կողմից, հիմնականում, ահազանգեր ու սթափության կոչեր են հնչում:

Նման կոչեր էլ հնչել են այսօր «Արարատ» ռազմավարական կենտրոնի նախաձեռնած քննարկման ընթացքում, ինչպես նաեւ «Դե ֆակտո» ակումբում:

Վերջինում լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ Հայկոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղար ու, ինչպես այսօր բացահայտվեց, նաեւ գաղթականի թոռ Ռուբեն Թովմասյանի արտահայտած դիրքորոշումը կոշտ էր ոչ միայն «ճանապահրայի քարտեզ» կոչվածի նկատմամբ, այլեւ հայ-թուրքական մերձեցմանն ընդհանրապես:

«Թուրքական քաղաքականությանը վստահել չի կարելի, ցեղասպանությունը նրանց արյան մեջ է»,- համոզված է կոմկուսի առաջնորդը, ում ձեւակերպմամբ ստեղծվել է աշխարհաքաղաքական մի իրավիճակ, որտեղ խաղաքարտին են հայտնվել տարբեր երկրների շահերը, իսկ Հայստանի շահն առայժմ խիստ անորոշ է:

Միաժամնակ՝ Ռուբեն Թովմասյանը կոչ արեց իշխանություններին վերջապես գաղտնազերծել այն փաստաթուղթը, որն ալեկոծել է ողջ հայությանը:

Առեղծվածային այս «քարտեզին» էր նվիրված նաեւ «Արարատ» ռազմավարական կենտրոնի նախաձեռնած քննարկումը:

Հայ- թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված այսօրվա գործողությունները Հայաստանի ռամկավար ազատական կուսակցության ատենապետ Հարություն Առաքելյանն այսօր որակեց տեղապտույտ£ Ըստ նրա՝ Հայաստանի շահի մասին խոսելն այս դեպքում, ընդհանրապես ավելորդ է:

Կառավարման փորձագետ Հարություն Մեսրոպյանն այս հարաբերություններում հայկական կողմի դրսեւորած ռոմանտիզմը ոչ միայն անհասկանալի, այլեւ վտանգավոր է համարում

«Արարատ» ռազմավարական կենտրոնի տնօրեն, քաղաքական գիտությունների դոկտոր Արմեն Այվազյանի ձեւակերպմամբ՝ հայ- թուրքական «ճանապարհային քարտեզն» այլ բան չէ, քան հայկական պետականության փուլային կապիտուլյացիայի ծրագիր, իսկ նրա հրապարակումը Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակի օրվա նախօրեին, այդ կապիտուլյացիայի առաջին ակտն էր:

7or.am, 30.05.2009
Արմեն Այվազյան. «Հետագա քայլերի մասին կարելի է խոսել նախաձեռնության արդյունքներից հետո միայն»

 

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը «Հայ-թուրքական միջպետական ներկա գործընթացը և այսպես կոչված Ճանապարհային քարտեզը» թեմայով հասարակական քննարկում էր կազմակերպել Էրեբունի պլազայում, որտեղ հայտարարություն էր տարածել, պահանջելով՝ «անհապաղ պաշտոնանկ անել հայ ժողովրդի կենսական շահերի դեմ ոտնձգություն կատարած ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանին և պաշտոնատար այն անձանց, որոնք նպաստել են «ճանապարհային քարտեզի» ընդունմանը»։

Ինչ վերաբերում է նախաձեռնությունից հետագա քայլերին, ապա «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը «7օր»-ին ասել է.

-Մեր հետագա քայլերը պարզ կլինեն ստորագրահավաքից հետո, գործընթացը թող ավարտվի՝ հետո կտեսնենք։

Հռակ ատենապետ Հարություն Առաքելյանը նույնպես հորդորել է սպասել.

–Հետագա քայլերի մասին կարելի է խոսել նախաձեռնության արդյունքներից հետո միայն,–ասել է նա։



Ապրիլ 30, 2009 17:48

 


ՀՅԴ–ն արտգործնախարարի հրաժարականի հարցը չի քննարկել

ՀՅԴ Հայ դատի և քաղաքական հարցերով պատասխանատու Կիրո Մանոյանը, «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի անցկացրած քննարկման մասնակիցների արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականի պահանջի վերաբերյալ, «7օր»-ի հետ զրույցում ասել է.

-Մենք չենք քննարկել արտգործնախարարի հրաժարականի հարցը։ Իսկ հասարակական կազմակերպությունների պահանջը իրենց գործն է։

Ապրիլ 30, 2009 17:31

Է. Նալբանդյանի հրաժարականի համար Է. Շարմազանովը որևէ հիմք չի տեսնում

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի կազմակերպած քննարկման ժամանակ մասնակիցները պահանջել են արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականը։

Այս կապակցությամբ՝ ՀՀԿ մամուլի խոսնակ Էդուարդ Շարմազանովը «7օր»-ին ասել է, որ հարգում է քաղաքական բազմակարծությունը և կարծիք հայտնելու մարդկանց իրավունքը, սակայն չի կիսում նրանց պահանջը։

-Այս ընթացքում արտգործնախարարությունը որոշակի հաջողությունների հասել է նախագահի գլխավորությամբ իրականացվող նախաձեռնողական արտաքին քաղաքականության արդյունքում։ Դրա վառ ապացույցը վերջերս հայ-թուրքական հարաբերություններում նաև Ամերիկայի պետդեպարտամենտի հայտարարությունն է, որտեղ հստակ նշվում է, որ Հայաստանը Թուրքիայի հետ հարաբերությունները պետք է հաստատի առանց նախապայմանների։ Դա այն դրույթն է, որի մասին մշտապես խոսել է հայկական կողմը։ Ես որևէ հիմք չեմ տեսնում, որ արտգործնախարար պրն. Նալբանդյանը հրաժարական տա,- ասել է Է. Շարմազանովը։

Արամ Սաֆարյանն Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականի համար պատճառներ չի տեսնում

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը, ՀՌԱԿ կուսակցությունը և մի շարք այլ հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններ հայտարարություն են տարածել, որով պահանջել են ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականը։

Այդ կապակցությամբ՝ Ազգային ժողովի «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության քարտուղար Արամ Սաֆարյանը «7 օր»-ին ասել է.

-Ես զերծ կմնամ այդ կապակցությամբ որևէ հայտարարություն անելուց։ Դրա համար առայժմ պատճառներ չեմ տեսնում։

Ապրիլ 30, 2009 19:53

Լևոն Զուրաբյանը՝ Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականի պահանջի մասին

«Ինչպես եք գնահատում մի շարք հասարակական և քաղաքական կազմակերպությունների՝ ՀՀ ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականի պահանջը»,- «7օր»-ի հարցին Հայ Ազգային Կոնգրեսի համակարգող Լևոն Զուրաբյանը պատասխանել է.

-Մենք ամբողջ իշխանության հրաժարականն ենք պահանջում։ Ինչի՞ մասին է խոսքը։ Մեր պահանջն ավելի մեծ է. մենք պահանջում ենք արտահերթ նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ,- ասել է Լ. Զուրաբյանը։

Aravot.am, 01.05.2009
«ՍԱ ԽԱՅՏԱՌԱԿՈՒԹՅՈՒՆ Է»

 

«Ճանապարհային քարտեզի» վերաբերյալ երեկ նման կարծիք հայտնեց ՀՌԱԿ ատենապետ Հարություն Առաքելյանը

«Ճանապարհային քարտեզ». այս արտահայտությունը վերջին շաբաթվա ընթացքում ամենաշրջանառվողներից է: Երեկ «Արարատ» ռազմավարական կենտրոնի նախաձեռնությամբ կազմակերպվեց հասարակական քննարկում՝ հայ-թուրքական միջպետական ներկա գործընթացի եւ, այսպես կոչված, «ճանապարհային քարտեզի» վերաբերյալ, որին մասնակցում էին հասարակական-քաղաքական գործիչներ, մտավորականներ: «Առավոտի» հետ զրույցում պարզ դարձավ, որ նրանց մեծամասնությունը «ճանապարհային քարտեզի» վերաբերյալ բացասական դիրքորոշում ունի: Օրինակ՝ ՀՌԱԿ ատենապետ Հարություն Առաքելյանը նկատեց. «Այն, ինչ կատարվում է հիմա հայ-թուրքական հարաբերություններ կոչված գործընթացում, կարելի է Հայաստանի համար որակել որպես տեղապտույտ: Որեւէ օգուտ չկա, չկա ազգային շահ, սա ուղղակի խայտառակություն է…»: Անդրադառնալով խնդրահարույց այս փաստաթղթի թափանցիկության հարցին, պարոն Առաքելյանն ասաց. «Վարչապետը ճամարտակում էր, մեծ-մեծ խոսում, որ ոչ մի գաղտնիք չի մնալու: Աբսուրդ է այն, որ մինչեւ այսօր «ճանապարհային քարտեզը» կամ շվեյցարական փաստաթուղթը գաղտնիք է. ի՞նչ են արել՝ դեռ ոչ մեկին հայտնի չէ, դեռ մուննաթով էլ խոսում են, թե բոլորն իմանալու են դրա մասին…. բայց ե՞րբ, ինչի՞ մասին է խոսքը՝ չգիտենք: Այնինչ, թուրքական կողմը՝ գեներալները երեկ շտապեցին հանգստացնել Ադրբեջանին՝ Ղարաբաղի հարցով… Այնինչ, նույն վարչապետը, որ այս գործից ընդհանրապես բան չի հասկանում, փորձում էր ձեւակերպել, որ Ղարաբաղն այս հարցում չկա»: Հ. Առաքելյանը հարցերի լուծման ճանապարհ է համարում այն, որ ԼՂՀ հարցի լուծումն ու հայ-թուրքական հարաբերությունները տեղափոխվեն միջազգային դատարան. «Ի դեպ, Ադրբեջանը երեկվանից գործընթաց է սկսել՝ Ղարաբաղի հարցը միջազգային դատարան տեղափոխելու … Ախր մենք զոհից դարձել ենք ագրեսոր՝ Վարդան Օսկանյանի վարած քաղաքականության պատճառով»:

Զրուցեցինք նաեւ թուրքագետ Հակոբ Չաքրյանի հետ, որը նշեց. «Մտահոգիչ է այն, որ թուրքերը սկզբնական փուլում բանակցությունների ժամանակ որոշեցին նախապայմաններ չդնել, բայց բանակցությունների զարգացմանը զուգընթաց՝ այլ ձեւակերպումներով, նույն նախապայմանը ներկայացրին Հայաստանին: Մտահոգիչ էր նաեւ Թուրքիայի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի հայտարարությունը. նա հիշեցրեց վարչապետ Էրդողանի խոսքերը՝ քանի դեռ Ղարաբաղի հարցը չի լուծվել, մենք սահմանը չենք բացի՝ շեշտելով, որ հարցը Ադրբեջանի շահերն անտեսելու գնով չպետք է լուծվի: Այստեղ պիտի հաշվի առնել միջազգային գործոնների դերը: Հայաստան-Թուրքիա շփումներն անընդհատ ողջունվում են՝ համարձակ քայլ որակվելով: Այսինքն՝ նախաձեռնությունն ավելի շատ ոչ թե հարաբերվող անմիջական կողմերի, այլ միջազգային ուժերի ձեռքում է»:

Կառավարման փորձագետ Հարություն Մեսրոբյանն էլ «Առավոտի» հետ զրույցում ասաց. «Այն, ինչ կատարվում է հայ-թուրքական հարաբերություններում, հայկական հարցի փոշիացումն է: Մենք գործ ենք ունենում մի թշնամական պետության հետ՝ չկառուցելով մեր ազգային անվտանգության համակարգը: Մենք մտնում ենք մի մեծ խաղի մեջ, որտեղ ոչ թե խաղացող, այլ կատարող ենք: Իսկ այդ դեպքում հավանականությունը մեծ է, որ ցանկացած ելք կարող է լինել ի վնաս Հայաստանի: Ցանկացած փաստաթղթից կարելի է ինչ-որ կերպ հրաժարվել. կա գրագետ հրաժարվելու ձեւ եւ ձեւ, երբ քո դեմքը միջազգային հասարակության աչքին «վատանում» է: Մտավախություն ունեմ, որ վերջինն էլ կլինի»: Այնուհետեւ զրուցակիցս վրդովվեց. «Մենք կրկնում ենք 1909-1915թթ. սխալները: Եթե այն ժամանակ ասում էինք՝ 20-րդ դարն առաջընթացի դար է, այդ ժամանակ չեն կարող լինել ջարդեր, ապա հիմա ասում ենք՝ 21-րդ դարում փակ սահմաններ չկան: Ստացվում է՝ 20-րդ եւ 21-րդ դարերը ընդամենը մեկ մասնիկով են տարբերվում իրարից»: «Ճանապարհային քարտեզի» մասին էլ պարոն Մեսրոբյանն ասաց. «Փաստաթուղթը ստորագրվել է ապրիլի 23-ին, ընդունենք՝ գաղտնիք չկա, իսկ ո՞ւր է փաստաթուղթը: Ի՞նչն է պրոբլեմը. թարգմանության խնդի՞ր կա: Գուցե սա մեր վերնախավի ոչ պրոֆեսիոնալի՞զմն է… Իրականում պատճառն այն է, որ այդ փաստաթուղթն ունի իրավաբանական որոշ հետեւանքներ: Ցանկացած գրագետ իրավաբան միշտ էլ կարող է չեզոք փաստաթղթից դիվիդենդներ կորզել»:

«Արարատ» ռազմավարական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանն իր ելույթում ասաց. «Հայ-թուրքական «ճանապարհային քարտեզը» այլ բան չէ, քան հայկական պետականության փուլային կապիտուլյացիայի ծրագիր, իսկ նրա հրապարակումը ապրիլի 23-ին՝ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակի օրվա ճիշտ նախօրեին, այդ կապիտուլյացիայի առաջին ակտն է: Հայ ժողովրդից գաղտնի պահվող այդ ծրագրի մաս կարող է լինել նաեւ Հայաստանի ազատագրված տարածքն Ադրբեջանին հանձնելու փորձը…»:

ՏԱԹԵՎ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ


Yerkir.am, 05.05.2009

 

Արթնացանք թշնամու ճիրաններում

«Ապրիլի 23-ին մենք արթնացանք այլ Հայաստանում` մի երկրում, որը հայտնվել է թշնամու դիվանագիտական եւ գաղափարական ամուր ճիրաններում: Հայ-թուրքական «ճանապարհային քարտեզի» հռչակումով հայկական պետականության 18-ամյա ընթացքը հասավ իր ողբերգական ջրբաժանին` խորհրդանշելով Հայաստանի երրորդ Հանրապետության հայեցակարգային, արժեհամակարգային եւ գաղափարական վախճանը»,- ասաց քաղաքական գիտությունների դոկտոր, «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը:

Փաստորեն, մեր իշխանությունները նահանջեցին ու նահանջեցին խայտառակ կերպով` ընդունելով թուրքի առաջադրած նախապայմանները, այն էլ` «ոչ նախապայմանային» խաղում:

Բովանդակությամբ անհայտ «ճանապարհային քարտեզն» ունի լուրջ հակահայկական բնույթ, եւ ակնհայտ է, որ հրապարակվել է Թուրքիայի պահանջով` Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրվա հենց նախօրեին: Այս քայլով փորձ է արվում ստվերել հայերի համար ապրիլի 24-ի խորհրդանշական բովանդակությունը եւ ապրիլ ամիսը զուգորդել ոչ թե Թուրքիայի դեմ հայության բողոքի ու պայքարի, այլ հայ-թուրքական «հաշտեցման» հետ եւ հայ ժողովրդին բարոյապես նախապատրաստել ազգային շահերից հետագայում հրաժարվելու ծրագրին:

Իսկ բացի հեռահար նպատակներից, ունեցանք նաեւ շոշափելի հետեւանքներ. «Ժողովրդի թիկունքում կնքված այդ համաձայնագիրը նպաստեց նաեւ ԱՄՆ նախագահի խոստմնադրժությանը` ապրիլի 24-ի նրա հայտարարության մեջ իրավական կշիռ ունեցող «Հայոց ցեղասպանություն» բառեզրույթը չգործածելուն: Անապահովության զգացում առաջացրեց հայրենաբնակ եւ աշխարհասփյուռ հայության լայն զանգվածների մեջ»,- նշեց Ա. Այվազյանը:

«Ճանապարհային քարտեզի» հրապարակումը ենթադրում է մեկ այլ նախապայմանի ընդունում` ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանության կողմից Թուրքիայի ներկա սահմանների ճանաչում եւ մեզ հասցված աղետալի վնասի դիմաց փոխհատուցման (տարածքային եւ այլ) պահանջից հրաժարում: Ապրիլի 24-ի իր ուղերձում ՀՀ նախագահը, խոսելով Մեծ Եղեռնի մասին, չհիշատակեց Արեւմտյան Հայաստանը` ցեղասպանության իրականացման հիմնական տարածաշրջանը:

Հաշվի առնելով ՀՀ նախագահի դիտավորյալ այս բացթողումը, ինչպեսեւ նրա նախորդ հայտարարությունները Թուրքիայի նկատմամբ տարածքային պահանջներ չունենալու եւ Արեւմտյան Հայաստանը լոկ աշխարհագրական տերմին համարելու մասին, ըստ քաղաքագետ Ա. Այվազյանի, կարելի է եզրակացնել, որ մեր իշխանությունը փորձում է Արեւմտյան Հայաստան տերմինը ջնջել ինչպես իրավաքաղաքական բառապաշարից, այնպես էլ պատմաքաղաքական գիտակցությունից. «Հարված հասցնելով Հայաստանի արեւմտյան մասը բռնազավթված հայրենիք համարելու բնական եւ ազգային անվտանգության տեսանկյունից անհրաժեշտ ընկալումին, գիտակցում են դա թե ոչ, մեր պետության ղեկավարները քայքայում են հայության աշխարհընկալման ողջ համակարգը, դրանով իսկ նպաստելով թուրք-ադրբեջանական դաշինքի` Հայաստանը ոչնչացնելու հեռահար նպատակներին»: Իսկ բացի այս` Հայաստանի բռնազավթված արեւմտյան մասից հրաժարումը սեպ է խրում ինչպես Հայաստանի ներսում քաղաքական վերնախավի եւ ժողովրդի լայն զանգվածների միջեւ, այնպես էլ Սփյուռքահայության եւ ՀՀ իշխանությունների միջեւ:

Եվ ամենակարեւորը` «Հայաստանը զրկվում է միջազգային ասպարեզում Թուրքիայի դեմ ճնշում կիրառելու կռվանից, միաժամանակ, անզեն մնալով նույն Թուրքիայի կողմից իրեն ներկայացվող` Արցախն իբր բռնազավթելու չդադարած մեղադրանքների առջեւ»:

Ինչպես նշեց քաղաքագետը, «ճանապարհային քարտեզը» հայկական պետականության փուլային կապիտուլյացիայի ծրագիր է, որի մի մասը կարող է լինել նաեւ Հայաստանի ազատագրված տարածքն Ադրբեջանին հանձնելու փորձը. «…սրա մասին են վկայում վերջին օրերին զուգահեռաբար ակտիվացած բանակցությունները Մինսկի խմբի շրջանակներում, մայիսի 7-ին Պրահայում նախատեսվող Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը, Ադրբեջանի ղեկավարության մոտ առաջացած աննախադեպ լավատեսությունը բանակցային գործընթացի նկատմամբ, ինչպես նաեւ Թուրքիայի անվտանգության խորհրդի ապրիլի 28-ի որոշումը, որը դարձյալ հայ-թուրքական հարաբերությունների բարելավումը կապում է Արցախից հայկական զորքերի դուրսբերման, այլ կերպ ասած` այս անգամ արդեն արցախյան ճակատում Հայաստանի միաժամանակյա կապիտուլյացիայի հետ»:

Հաշվի առնելով տեղի ունեցող եւ ունենալիք հայավնաս իրողությունները` «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը ապրիլի 30-ին հրապարակեց մի հայտարարություն, որին իրենց ստորագրությամբ միացան մի շարք կազմակերպություններ եւ այս խնդրով մտահոգ անհատներ:

Հայտարարությունը հետեւյալն է. «Մենք` հայ հասարակության ներքոստորագրյալ ներկայացուցիչներս, խիստ անհանգստացած եւ վրդովված ենք «ֆուտբոլային դիվանագիտության» անվան տակ հայտնի հայ-թուրքական միջպետական գործընթացով եւ հատկապես ս.թ. ապրիլի 23-ին հրապարակված` իր բովանդակությամբ անհայտ, սակայն իր ներգործությամբ ակնհայտորեն հակահայկական «ճանապարհային քարտեզով»: Մենք դատապարտում ենք ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանության որոշ ներկայացուցիչների պարտվողական քաղաքականությունը եւ նրանց կողմից պահանջների ուղղակի ոտնահարումը:

Մենք պահանջում ենք ՀՀ նախագահից` 1. անհապաղ չեղյալ հայտարարել հայ-թուրքական այսպես կոչված «ճանապարհային քարտեզը»,

2. անհապաղ դադարեցնել հայ ժողովրդի թիվ 1 թշնամու` Թուրքիայի հետ տարվող բոլոր բանակցությունները` մինչեւ վերջինս չդադարեցնի Հայաստանի դեմ իրականացվող թշնամական քաղաքականությունը, պաշտոնապես չընդունի Հայոց ցեղասպանության փաստը եւ չստանձնի դրա հետեւանքները վերացնելու պատրաստակամությունը,

3. անհապաղ պաշտոնանկ անել հայ ժողովրդի կենսական շահերի դեմ ոտնձգություն կատարած ՀՀ արտգործնախարար Է. Նալբանդյանին եւ պաշտոնատար այն անձանց, որոնք նպաստել են նշված համաձայնագրի ընդունմանը,

4. հրահանգել ՀՀ Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղարությանը` մինչեւ ս.թ. մայիսի 7-ը (Պրահայում Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը) մշակել թուրք-ադրբեջանական դաշինքի համաձայնեցված հակահայկական գործողություններից բխող` ՀՀ-ի եւ ԼՂՀ-ի ազգային անվտանգության մարտահրավերների հաղթահարման հատուկ ծրագիր, ինչպես նաեւ սահմանված կարգով եւ ժամկետներում այն ընդունել ՀՀ-ի եւ ԼՂՀ-ի խորհրդարաններում` հետադարձ ուժ ունեցող օրենքների տեսքով»:

Աստղիկ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ


Hetq.am, 30.04.2009
Աստղիկ Խաչատրյան 

Արտգործնախարարի հրաժարականը ելքերից մեկն է

 

«2009թ ապրիլի 23-ին մենք զարթնել ենք այլ Հայաստանում, որը հայտնվել է թշնամու դիվանագիտական և գաղափարական ամուր ճիրաններում: Այս պայմաններում կարծում եմ, որ այն անմիջական քայլերը, որոնք կարող են որոշակիորեն լիցքաթափել հայ ժողովրդի ընդերքում առաջացած արդար վրդովմունքը, ՀՀ արտգործնախարարի հրաժարականն է, հայ-թուրքական, այսպես կոչված, «ճանապարհային քարտեզի» դենոնսացիան, Թուրքիայի հետ ներկա պարտվողական բանակցային գործընթացի անհապաղ դադարեցումը, մինչև վերջինիս կողմից Հայաստանի նկատմամբ թշնամական հարաբերությունների դադարեցումը, այդ թվում` Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը և Արցախյան հիմնախնդրում Ադրբեջանին օժանդակելուց հրաժարվելը»,-հայտարարեց «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը այսօր հրավիրված հայ-թուրքական միջպետական ներկա գործընթացին վերաբերող քննարկման ժամանակ:

Արմեն Այվազյանի խոսքերով` Հայաստանի բարձրագույն քաղաքական իշխանության որոշ ներկայացուցիչներ, հաշվի չառնելով հայ ժողովրդի կենսական շահերը, ընդունել են Թուրքիայի կողմից վաղուց առաջադրվող նախապայմանները. «ՀՀ բարձրագույն քաղաքական իշխանության որոշ ներկայացուցիչների ներհայկական լսարանի համար հնչեցվող ճառերն ու հավաստիացումներն ակնհայտորեն հակասում են միջազգային ասպարեզում նույն պաշտոնյաների իրական քայլերին և հայտարարություններին»,-համոզված է նա:

Նրա կարծիքով` իշխանությունը համաձայնել է ստեղծել հայ և թուրք պատմաբաններից բաղկացած համատեղ հանձնաժողով Հայոց ցեղասպանության իրողությունը վիճաբանության առարկա դարձնելու համար, որով միջազգային ասպարեզում կասկածի տակ է դրվելու է Հայոց ցեղասպանության փաստը:

«Առհասարակ պետք է արձանագրել, որ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հաղթական երթը տորպեդահարվեց անմիջապես այն բանից հետո, երբ ՀՀ-ն թույլ տվեց իրեն ներքաշել մեռելածին «ֆուտբոլային դիվանագիտության» մեջ, որի ընթացքում որևէ պետություն Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ակտ չի ստորագրել»,- մեկնաբանեց Արմեն Այվազյանը:

Արմեն Այվազյանին առկա տեղեկատվությունը թույլ է տալիս եզրակացություն անել, որ Հայասատանի իշխանությունները պատրաստվում են ճանաչել Թուրքիայի ներկա սահմանները` հրաժարվելով տարածքային և քաղաքական փոխհատուցումներից:

«Խոսքը վերաբերում է Կարսի պայմանագրի վերահաստատմանը, անկախ նրանից` հիշատակվելու է այդ պայմանգիրը բուն տեքստում, թե ոչ»,- ասաց նա:

Արմեն Այվազյանը համոզված է, որ իշխանությունները տեղի են տվել նաև Թուրքիայի գաղտնի նախապայմանին` հրապարակայնորեն հայտարելով իրենց համաձայնությունը` թույլ տալու թուրքական ընկերություններին դառնալ Հայկական ատոմակայանի բաժնետեր:

«Դրա հետևանքով Հայաստանի ազգային անվտանգության համակարգը դադարում է իր գոյությունը, խաթարվում է հայ ժողովրդի հոգեբանական անվտանգությունը, քողարկվում է Թուրքիայի թշնամի լինելը, դյուրացվում են թուրք-ադրբեջանական դաշինքի հակահայկական գործողությունները»,- շարունակեց Արմեն Այվազյանը:

Իսկ ինչ վերաբերում է «իր բովանդակությամբ անհայտ, սակայն իր ներգործությամբ ակնհայտորեն հակահայկական «Ճանապարհային քարտեզին», ապա դրա հրապարակումը, ըստ Արմեն Այվազյանի, եղել է Թուրքիայի պահանջով` «նվաստացնելու հայության արժանապատվությունը, բարոյապես նախապատրաստելու հայ ժողովրդին ազգային շահերից և նպատակներից հետագա նախագծած հրաժարման նպատակով»:

Արմեն Այվազյանը նշեց, որ պատրաստել են իրենց պահանջները ներառող մի հայտարարություն, որը կտեղադրվի կենտրոնի կայքում և հայ-թուրքական հարաբերություններում առկա մտահոգությունները կիսողները կարող են միանալ հայտարարությանը:

7or.am, 01.05.2009
Արմեն Այվազյան. «Հետագա քայլերի մասին կարելի է խոսել նախաձեռնության արդյունքներից հետո միայն»

 

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը «Հայ-թուրքական միջպետական ներկա գործընթացը և այսպես կոչված Ճանապարհային քարտեզը» թեմայով հասարակական քննարկում էր կազմակերպել Էրեբունի պլազայում, որտեղ հայտարարություն էր տարածել, պահանջելով՝ «անհապաղ պաշտոնանկ անել հայ ժողովրդի կենսական շահերի դեմ ոտնձգություն կատարած ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանին և պաշտոնատար այն անձանց, որոնք նպաստել են «ճանապարհային քարտեզի» ընդունմանը»։

Ինչ վերաբերում է նախաձեռնությունից հետագա քայլերին, ապա «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը «7օր»-ին ասել է.

-Մեր հետագա քայլերը պարզ կլինեն ստորագրահավաքից հետո, գործընթացը թող ավարտվի՝ հետո կտեսնենք։

Հռակ ատենապետ Հարություն Առաքելյանը նույնպես հորդորել է սպասել.

–Հետագա քայլերի մասին կարելի է խոսել նախաձեռնության արդյունքներից հետո միայն,–ասել է նա։



Ապրիլ 30, 2009 17:48

 


ՀՅԴ–ն արտգործնախարարի հրաժարականի հարցը չի քննարկել

ՀՅԴ Հայ դատի և քաղաքական հարցերով պատասխանատու Կիրո Մանոյանը, «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի անցկացրած քննարկման մասնակիցների արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականի պահանջի վերաբերյալ, «7օր»-ի հետ զրույցում ասել է.

-Մենք չենք քննարկել արտգործնախարարի հրաժարականի հարցը։ Իսկ հասարակական կազմակերպությունների պահանջը իրենց գործն է։

Ապրիլ 30, 2009 17:31

Է. Նալբանդյանի հրաժարականի համար Է. Շարմազանովը որևէ հիմք չի տեսնում

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի կազմակերպած քննարկման ժամանակ մասնակիցները պահանջել են արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականը։

Այս կապակցությամբ՝ ՀՀԿ մամուլի խոսնակ Էդուարդ Շարմազանովը «7օր»-ին ասել է, որ հարգում է քաղաքական բազմակարծությունը և կարծիք հայտնելու մարդկանց իրավունքը, սակայն չի կիսում նրանց պահանջը։

-Այս ընթացքում արտգործնախարարությունը որոշակի հաջողությունների հասել է նախագահի գլխավորությամբ իրականացվող նախաձեռնողական արտաքին քաղաքականության արդյունքում։ Դրա վառ ապացույցը վերջերս հայ-թուրքական հարաբերություններում նաև Ամերիկայի պետդեպարտամենտի հայտարարությունն է, որտեղ հստակ նշվում է, որ Հայաստանը Թուրքիայի հետ հարաբերությունները պետք է հաստատի առանց նախապայմանների։ Դա այն դրույթն է, որի մասին մշտապես խոսել է հայկական կողմը։ Ես որևէ հիմք չեմ տեսնում, որ արտգործնախարար պրն. Նալբանդյանը հրաժարական տա,- ասել է Է. Շարմազանովը։

Արամ Սաֆարյանն Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականի համար պատճառներ չի տեսնում

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը, ՀՌԱԿ կուսակցությունը և մի շարք այլ հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններ հայտարարություն են տարածել, որով պահանջել են ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականը։

Այդ կապակցությամբ՝ Ազգային ժողովի «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության քարտուղար Արամ Սաֆարյանը «7 օր»-ին ասել է.

-Ես զերծ կմնամ այդ կապակցությամբ որևէ հայտարարություն անելուց։ Դրա համար առայժմ պատճառներ չեմ տեսնում։

Ապրիլ 30, 2009 19:53

Լևոն Զուրաբյանը՝ Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականի պահանջի մասին

«Ինչպես եք գնահատում մի շարք հասարակական և քաղաքական կազմակերպությունների՝ ՀՀ ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականի պահանջը»,- «7օր»-ի հարցին Հայ Ազգային Կոնգրեսի համակարգող Լևոն Զուրաբյանը պատասխանել է.

-Մենք ամբողջ իշխանության հրաժարականն ենք պահանջում։ Ինչի՞ մասին է խոսքը։ Մեր պահանջն ավելի մեծ է. մենք պահանջում ենք արտահերթ նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ,- ասել է Լ. Զուրաբյանը։


Армен Айвазян и участники форума требуют отставки главы МИД Эдварда Налбандяна

 

Analitika.at.ua. Центр стратегических исследований «Арарат» провел в бизнес центре «Эребуни плаза» общественные обсуждения по поводу современных процессов в армяно-турецких межгосударственных отношениях и так называемой «дорожной карты».

Участниками обсуждений являются доктор политологии, директор центра стратегических исследований «Арарат» Армен Айвазян, лидер Либерально-демократической партии Армении Арутюн Аракелян, эксперт, к-т техн. наук Арутюн Месробян и директор эл. библиотеки Armenianhouse.org Карен Варданесян. В обсуждениях участвовали также общественные деятели и представители интеллигенции.

Участники обсуждений требуют отставки главы МИД Армении Эдварда Налбандяна.


«Ժամանակ», 2.05.2009

 

Էդիկ Նալբանդյանի սիմվոլիկ նշանակությունը

«2009թ. ապրիլի 23-ին մենք զարթնել ենք այլ Հայաստանում, որը հայտնվել է թշնամու դիվանագիտական եւ գաղափարական ամուր ճիրաններում: Այս պայմաններում այն անմիջական քայլերը, որոնք կարող են որոշակիորեն լիցքաթափել հայ ժողովրդի ընդերքում առաջացած արդար վրդովմունքը` ՀՀ արտգործնախարարի հրաժարականն է, հայ-թուրքական «Ճանապարհային քարտեզի» դենոնսացիան, Թուրքիայի հետ ներկա պարտվողական բանակցային գործընթացի անհապաղ դադարեցումը, մինչեւ վերջինիս կողմից Հայաստանի նկատմամբ թշնամական հարաբերությունների դադարեցումը, այդ թվում` Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը եւ Արցախյան հիմնախնդրում Ադրբեջանին օժանդակելուց հրաժարվելը», – նախօրեին նման հայտարարություն արեց «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը` հայ-թուրքական միջպետական ներկա գործընթացին վերաբերող քննարկման ժամանակ:

Արմեն Այվազյանից երեկ հետաքրքրվեցինք` ինչու են պահանջում ԱԳ նախարարի հրաժարականը, եթե մեր երկրի արտաքին քաղաքականությունը ՀՀ նախագահի մենաշնորհն է, հետեւապես` նպատակահարմար չէ՞ պահանջել նրա հրաժարականը: «Ներկա պահին` մեր երկրի համար առաջնային խնդիրը ՀՀ-ի նկատմամբ Թուրքիայի կապիտուլյացիոն քաղաքականության դադարեցումն է, այլ ոչ թե նախագահի հրաժարականը: Որովհետեւ կարելի է ինչ-ինչ պայմաններում հասնել նախագահի հրաժարականին, բայց տարվող քաղաքականությունը կարող է շարունակվել: Նրանք, ովքեր կարծում են, թե նախագահի հրաժարականով այս խնդիրը կլուծվի եւ այս քաղաքականությունը կլուծվի, նրանց հետ ես համամիտ չեմ: Ընդ որում` նախագահի հրաժարականը շատ ավելի բարդ ու երկարաժամկետ պրոցես է: Բայց միաժամանակ այդ բարդ խնդիրը լուծելուց հետո կարող է այդ քաղաքականությունը շարունակվել», – ասաց Ա.Այվազյանը` հավելելով, թե իր հայտարարության մեջ շեշտը դրված է ոչ թե հրաժարականի վրա, այլ` տարվող քաղաքականության դադարեցման: Իսկ եթե չեք բացառում, որ նախագահի հրաժարականով կդադարեցվի հայ-թուրքական հարաբերությունների ուղղությամբ ընթացող քաղաքականությունը, այդ դեպքում գուցե ԱԳ նախարարի հրաժարականի հա՞րց էլ օրակարգից հանեք, միեւնույն է, դրանից որեւէ բան չի փոխվելու: Մեր այս դիտարկմանն ի պատասխան` Ա.Այվազյանն ահա թե ինչ պատասխանեց. «Դիվանագիտական պրակտիկան այսպիսին է` եթե դու փոխում ես քո քաղաքականությունը, օրինակ` արտաքին քաղաքականության ասպարեզում, դու դա անում ես ԱԳ նախարարին փոխելով: Կամ` ինչ-որ մի դեսպանի կամ ինչ-որ կարեւոր դիրք զբաղեցնող դիվանագետի հեռացնելով: Դրանով դու ազդանշան ես տալիս, որ դու փոխել ես քո հայացքը»: Պրն Այվազյանը առաջարկեց չսեւեռվել ԱԳ նախարարի հրաժարականի վերաբերյալ իրենց բարձրացրած հարցի վրա` նշելով. «ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հրաժարականն այն սիմվոլիկ եւ պրակտիկ կետն է, որը օգնելու է լուծել մնացած չորս հարցերը»: Այդ դեպքում` ի գործ:

Հ.Մ.

 

Ցեղասպանության ճանաչու՞մ, թե հայկական հարցի արծարծում – Մամլո ասուլիս

Հունիսի 3, 2012

Սույն թվականի ապրիլի 23-ին «Հայացք» ակումբում տեղի ունեցավ քաղաքական գիտությունների դոկտոր, «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանի մամլո ասուլիսը` «Ցեղասպանության ճանաչու՞մ, թե հայկական հարցի արծարծում. վերադիրքորոշման հնարավորությունները ՀՀ արտաքին քաղաքականության մեջ»:

Քննարկման ընթացքում բանախոսն արծարցեց խնդրին առնչվող հետևյալ հարցերը.

1. Ցեղասպանության ճանաչումը` ռազմավարական անվտանգության խնդիր. 1998թ. ի վեր Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը հռչակվել է ՀՀ արտաքին քաղաքականության օրակարգային խնդիր: Սակայն մինչև հիմա թե՛ ՀՀ պետական և թե՛ սփյուռքահայ կառույցները ցեղասպանության ճանաչումը դիտում են որպես բարոյական գնահատականի հարց և անջատ` Հայաստանի ռազմավարական անվտանգության խնդիրներից: Այնինչ, ցեղասպանության քաղաքականության ուղղակի շարունակությունն են և՛ Ղարաբաղյան հակամարտությունը, և՛ ադրբեջանաթուրքական տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմը, և՛ թուրքական աջակցությամբ ադրբեջանական նոր ագրեսիայի բացահայտ ծրագրումը, և՛ Հայստանի ժողովրդագրական ներկա ճգնաժամը, և՛ Ջավախքի հայության անապահով վիճակը: Հետևաբար` ցեղասպանության հարցն, նախ և առաջ, Հայաստանի ռազմավարական անվտանգության խնդիր է:

2. Ցեղասպանության նպատակը և դրա հետևանքով տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակը Հայաստանի համար. Չպետք է մոռանալ, որ Օսմանյան Թուրքիայի իրականացրած ցեղասպանության բուն նպատակն էր հողային հարցի լուծումը` հայերին իրենց պատմական հայրենիքում բնաջնջելը և Հայաստանի տարածքն այնպիսի նվազագույնի հասցնելը, որ այլևս անկարելի լինի կենսունակ հայկական պետականության հնարավոր ապագա ստեղծումն ու գոյությունը պատմական Հայաստանի որևէ հատվածում: Այսպիսով, ցեղասպանությունն ստեղծել է հայ ժողովրդի անվտանգ գոյության համար ծայրագույն տարածքային խնդիր: Հայաստանը չի կարող երկարատև և անվտանգ գոյատևել ներկայումս միջազգայնորեն ճանաչված 29.800 կմ2 տարածքի վրա (այն է` Խորհրդային Հայաստանի տարածքում)` առանց Արցախի և ազատագրված տարածքի: Արցախյան հիմնահարցը ցեղասպանության ուղղակի հետևանք է, Հայաստանի անվտանգության և հողային խնդիր: Այսօր հայոց զինուժի վերահսկած 40.000 – 42.000 կմ2 –ն այն նվազագույն տարածքն է, որն ապահովում է արդի Հայաստանի (ՀՀ և ԼՂՀ) անվտանգ գոյության անհրաժեշտ երաշխիքները:

3. ՀՀ արտաքին քաղաքականության հրամայականը. Անհրաժեշտ է ցեղասպանության ճանաչման քաղաքականությունից վերադիրքորոշվել Հայկական հարցի ճանաչման և արծարծման վրա, քանի որ ցեղասպանության խնդրի հիմքում ընկած է Հայկական հարցը: Իսկ Հայկական հարցի լուծումը ոչ թե ցեղասպանության միջազգային ճանաչումն է, այլ հողային հարցի լուծումը` հայոց լիարժեք և կենսունակ պետականության վերականգնումը պատմական Հայաստանի առնվազն այնպիսի ընդարձակ տարածքում, որտեղ հայոց քաղաքակրթության երկարատև և անվտանգ գոյությունը երաշխավորված կլինի:

4. Թուրքական ներկայիս քաղաքականությունն ընդդեմ ցեղասպանության միջազգային ճանաչման: Հողային պահանջները` քաղաքական դիվիդենտներ շահելու միջոց. Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է ցեղասպանության հարցը կապի ներկա աշխարհաքաղաքական իրողությունների և Հայաստանի անվտանգության արդի մարտահրավերների հետ: Ցեղասպանությունը երբեք չպետք է դիտվի որպես անցյալի խնդիր: Ի տարբերություն մեզ` Թուրքիան ցեղասպանության ժխտումը կատարում է, կապելով այն ներկայի խնդիր և արդյունքում Հայաստանի հետ խոսում նախապայմանների, շրջափակման, ճնշումների կիրառման, հոգեբանական-տեղեկատվական պատերազմի և Արցախի հարցում Ադրբեջանին բացահայտ աջակցելու քաղաքականության լեզվով:

Ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը հետամուտ լինելը հնացած և անարդյունավետ մոտեցում է. այն ոչ մի քաղաքական շահ չի բերում Հայաստանի անվտանգության արդի խնդիրների լուծմանը: Չնայած ցեղասպանության արդեն մոտ երկու տասնյակի հասնող միջազգային ճանաչումներին` 1990-ական թվականների սկզբից մինչ օրս միջազգային հանրությունը չի ճանաչում և հետևողականորեն անտեսում է Հայաստանի անվտանգությանը սպառնացող լուրջ մարտահրավերները, մասամբ` որովհետև ՀՀ արտաքին քաղաքականությունը չի փորձել այս խնդրին ուշադրություն դարձնել:

Մինչդեռ, որդեգրելով Հայկական հարցի արծարծման քաղաքականությունը` ՀՀ-ը լծակ է ստանում մեղմելու Թուրքիայի ճնշումները Հայաստանի վրա, հատկապես` Արցախի հարցում: Անթույլատրելի է հրաժարվել Թուրքիայի նկատմամբ հողային պահանջներից` առանց որևէ ռազմավարական շահի: Բազմաթիվ պետություններ միմյանց միջև տարածքային վեճեր ու հողային խնդիրներ ունեն, որոնք ձգվում են տասնամյակներով: Բերենք մի քանի օրինակ` Թուրքիա-Սիրիա, Թուրքիա-Հունաստան, Թուրքիա-Կիպրոս, շուտով հնարավոր է նաեւ՝ Թուրքիա-Իրաք, Իսրայել-Սիրիա, Իսրայել-Լիբանան, Իսրայել-պաղեստինցիներ, Սիրիա-Հորդանան (հիմնականում լուծվել է 2004 թ. պայմանագրով), Սիրիա-Լիբանան, Իրան-Արաբական Միացյալ Էմիրություններ, Հնդկաստան-Պակիստան, Հնդկաստան-Չինաստան, Հնդկաստան-Նեպալ, Հնդկաստան-Բանգլադեշ, Ինդոնեզիա-Ավստրալիա, Ռուսաստան-Ճապոնիա, Ռուսաստան-Էստոնիա, Ռուսաստան-Լատվիա, Ռուսաստան-Նորվեգիա, Ռուսաստան-Չինաստան (այս դարավոր վեճը հիմնականում լուծում ստացավ 2005 թ. կնքված պայմանագրով), Չինաստան-Մոնղոլիա, Կանադա-Դանիա, Ֆրանսիա-Մադագասկար, Ֆրանսիա-Վանուատու, Ֆրանսիա-Կոմորյան Կղզիների Հանրապետություն, Ֆրանսիա-Մավրիտանիա, Իսպանիա-Մարոկկո, Չինաստան-Թայվան-Վիետնամ-Ֆիլիպիններ-Մալայզիա (Սփրաթլի կղզիների պատկանելության վերաբերյալ), Չինաստան-Թայվան-Ճապոնիա, Չինաստան-Հյուսիսային Կորեա, Ճապոնիա-Հարավային Կորեա, Արգենտինա-Մեծ Բրիտանիա, Մեծ Բրիտանիա-Իսպանիա, Սոմալի-Եթովպիա, Եթովպիա-Էրիտրեա, Մարոկկո-Արեւմտյան Սահարա, նախկին Հարավսլավիայից անջատված պետություններ եւ այլն։ Այս վեճերն ընդգրկում են մեծ եւ փոքր, հզոր եւ թույլ պետություններ, բայց նրանցից որեւէ մեկի մտքովն անգամ չի անցնում հեշտությամբ, «հենց այնպես» հրաժարվել իրենց հողային իրավունքներից ու պահանջներից (ինչպես, ցավոք, փորձում է անել Հայաստանի Հանրապետության ղեկավարությունը), որովհետեւ բոլորն էլ հասկանում են տարածքի ռազմավարական անգերազանցելի նշանակությունը։ Հաճախ այս պետությունների միջեւ զուգահեռաբար զարգանում են տնտեսական, քաղաքական ու մշակութային աշխույժ հարաբերություններ։ Օրինակ, նույն Սիրիան Թուրքիայի հետ բավականին զարգացած հարաբերություններ ունի, բայց վճռականորեն շարունակում է իր տարածքի մաս համարել 1939 թ. Թուրքիայի կողմից անեքսիայի ենթարկված Ալեքսանդրետի (Իսկենդերուն) սանջաքը։
Հայկական հարցի մի բաղադրամասը լուծված է՝ վերականգնված է Հայկական պետությունը, մնում է ամրագրել և պաշտպանել նրա գոյության տարածքային երաշխիքները։

24 ապրիլ 2008թ.
«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոն


ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՐՁԱԳԱՆՔԸ

«Հայոց Աշխարհ», 24 ապրիլի 2008 թ.

ՇԵՂՈՒՄ ԵՆ ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
Էդ.Նալբանդյանին ուղղված Թուրքիայի արտգործնախարարի՝ Ա. Բաբաջանի շնորհավորական ուղերձում ոմանք դրական շեշտադրումներ նկատեցին: Մինչդեռ, քաղաքագետ ԱՐՄԵՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ կարծիքով, դա հերթական խաբկանք է. «Ամեն տարի ապրիլի 24-ից առաջ Թուրքիայի պետական պաշտոնյաները մի քանի նմանատիպ դրական արտահայտություններ են անում: Իբր, ուր որ է, Հայաստանի հետ հարաբերությունները բարելավելու են:

Դա արվում է մեկ նպատակով՝ շեղելու միջազգային հանրության ուշադրությունը: Ասելով, թե մենք արդեն խոսում ենք Հայաստանի հետ եւ խնդրում ենք մեզ վրա ճնշումներ մի բանեցրեք»:

ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՈ՞ՒՄ, ԹԵ՞ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԻ ԱՐԾԱՐԾՈՒՄ

«Ցեղասպանության ճանաչո՞ւմ, թե՞ Հայկական հարցի արծարծում. վերադիրքորոշման հնարավորությունները Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության մեջ»: Երեկ հյուրընկալվելով «Հայացք» ակումբում՝ այս թեմայի շուրջ խոսեց «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի ղեկավար, քաղաքագետ ԱՐՄԵՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆԸ:

Ըստ քաղաքագետի, 1998-ից ի վեր մեր երկրի արտաքին քաղաքականության օրակարգային խնդիր հռչակված Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացը մինչ օրս թե՛ Հայաստանը, թե՛ Սփյուռքի կազմակերպությունները հասկացել են շատ նեղ իմաստով՝ որպես բարոյական գնահատականի հարց: Փաստորեն այս հարցում ՀՀ-ն որդեգրեց սփյուռքահայ կազմակերպությունների քաղաքականությունը, որը մշակվել ու կիրառվել էր նախքան Խորհրդային Միության փլուզումը: Եւ իներցիայի ուժով, ինչպես նաեւ աշխարհաքաղաքական իրավիճակի ոչ համարժեք գնահատման պատճառով այդ նույն քաղաքականությունը անքննադատաբար շարունակվում է մինչ օրս:

Ա.Այվազյանի համոզմամբ. «Նոր պայմաններում այս քաղաքականության կիրառումը հնացած է, տանում է փակուղի: Ցեղասպանության ճանաչումը դիտվում է Հայաստանի ռազմավարական անվտանգության բոլոր խնդիրներից անջատ, այնինչ ցեղասպանության քաղաքականության ուղղակի շարունակությունն են ե՛ւ Ղարաբաղյան հակամարտությունը, ե՛ւ թուրքական շրջափակումն ու դիվանագիտական հարաբերություններից հրաժարվելը, ե՛ւ ադրբեջանա-թուրքական տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմը, ե՛ւ թուրքական աջակցությամբ ադրբեջանական նոր ագրեսիայի բացահայտ ծրագրումը, ե՛ւ Հայաստանի ժողովրդագրական ներկա ճգնաժամը, ե՛ւ Ջավախքի հայության անապահով վիճակը»:

Ըստ բանախոսի, արդյունքում այժմ ունենք մոտ երկու տասնյակ երկրների կողմից պետական տարբեր ատյանների մակարդակով միջազգային ճանաչումներ, որոնք, սակայն, որեւէ ուղղակի նպաստ չեն բերում Հայաստանի արդի անվտանգության սուր խնդիրներին. «Որեւէ կերպ չեն անդրադառնում հայ-թուրքական հարաբերությունների արդի վիճակին, չեն դնում մարդկության առջեւ այդ մեծագույն ոճրագործության համար պատասխանատվության եւ փոխհատուցման խնդիրներ: Այդ բոլոր ճանաչումները մնում են բարոյական մակարդակի վրա:

Մինչդեռ Ցեղասպանությունը ստեղծել է հայ ժողովրդի անվտանգ գոյատեւման համար ծանրագույն տարածքային խնդիր, որը 1990-ականների սկզբից մինչ օրս հետեւողականորեն անտեսվում է միջազգային հանրության կողմից»: Եւ դարձյալ համոզմունք հայտնեց, որ ,այս քաղաքականության շարունակությունից Հայաստանն ու Սփյուռքը լուրջ դիվիդենտներ չեն շահում»:

Քաղաքագետի կարծիքով, ժամանակն է Ցեղասպանության ճանաչման քաղաքականությունից վերադիրքավորվելու Հայկական հարցի ճանաչման եւ արծարծման վրա: Իսկ ո՞րն է Հայկական հարցը: Ինչպես անցյալում, այնպես էլ այժմ Հայկական հարցի էությունը նույնն է՝ հայ ժողովրդի իր հայրենիքում՝ Հայկական լեռնաշխարհում, անկախ եւ ազատ ապրելու քաղաքական ու տարածքային պայմանների ստեղծում: «Հայկական հարցի լուծումը կարող է լինել միայն մեկը՝ Հայոց լիարժեք պետականության վերականգնում պատմական Հայաստանի առնվազն այնպիսի ընդարձակ հողատարածքում, որտեղ հայոց քաղաքականության երկարատեւ անվտանգ գոյությունը երաշխավորված կլինի: Այլ կերպ ասած՝ Հայկական հարցը հայ ժողովրդի անվտանգության հարցն է»,- նշեց նա:

Եւ մանրամասնեց, որ հարցի լուծումը պահանջում է երկու նախադրյալի ապահովում.
առաջին՝ հայկական լիարժեք եւ ամուր պետականության ստեղծում:
Երկրորդ՝ այդ պետականության անվտանգությունն ու կենսունակությունը ամրագրող տարածքային երաշխիքներ: Ընդ որում՝ մի նախադրյալի ապահովումը առանց մյուսի անիրագործելի է:

Այսպիսով՝ «Հայկական հարցի լուծումն ամենեւին էլ հայերի ցեղասպանության ճանաչումը չէ, ինչպես թյուրիմացաբար կարծում են շատերը: Հայկական հարցը ամենից առաջ հողային հարց է»:

Իսկ թե ինչու ենք հրաժարվում հողային պահանջներ ներկայացնելուց, այս մոտեցումը քաղաքագետի համար անհասկանալի է: Այն դեպքում, երբ այսօր էլ կան միմյանց միջեւ տարածքային սուր վեճեր ու հողային խնդիրներ ունեցող բազմաթիվ պետություններ, որոնց խնդիրները ձգվում են տասնամյակներով: Եւ թվարկեց մի քանի հանրածանոթ դեպքեր. Թուրքիա-Սիրիա, Թուրքիա-Հունաստան, Թուրքիա-Կիպրոս, Իսրայել-Սիրիա, Իսրայել-Լիբանան, Սիրիա-Լիբանան, Հնդկաստան-Պակիստան, Ռուսաստան-Ճապոնիա եւ այլն:

«Ինչպես տեսնում ենք, այս վեճերն ընդգրկում են մեծ եւ փոքր, հզոր եւ թույլ պետություններ, բայց նրանցից որեւէ մեկի մտքով անգամ չի անցնում հեշտությամբ, ,հենց այնպես» հրաժարվել իրենց հողային իրավունքներից ու պահանջներից: Ինչպես, ցավոք, փորձում է անել Հայաստանի Հանրապետության ղեկավարությունը»,- նկատեց Ա.Այվազյանը:

Բանախոսին զարմացնում է եւ այն, որ հայկական կողմն իր նախապայմանները չի առաջադրում. «Թուրքիան մեր նկատմամբ առաջ է քաշել նախապայմաններ: Մենք ասում ենք, որ մենք ինքներս ոչ մի նախապայման չունենք Թուրքիայի նկատմամբ: Որքանո՞վ է այս քաղաքականությունը արդյունավետ: Վերջին 17 տարին ցույց է տալիս, որ այս քաղաքականությունը լիովին սնանկ է: Այնինչ մենք ինքներս էլ պետք է ունենանք բազմաթիվ նախապայմաններ, որոնց մասին նույնպես պետք է խոսվի»:

ԿԻՄԱ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

———————–

«Ազգ» օրաթերթ, 24 ապրիլի 2008թ.

«ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄԸ ՈՉ ԹԵ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ, ԱՅԼ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑ Է»

———————-

«Հայոց Աշխարհ», 24 ապրիլի 2008թ.

ԴՈՒՐՍՊՐԾՈՒԿ ՍՈԿՈՐՆԵՐԸ

Օրերս ադրբեջանական «Day. Az»-ին տված հարցազրույցում ամերիկյան քաղաքագետ Վլադիմիր Սոկորը հայտարարել էր, թե «այսօր ԵԱՀԿ անդամ պետությունների շարքում Հայաստանը միակ պետությունն է, որը տարածքային պահանջներ է առաջ քաշում»:
«Հայոց Աշխարհ»-ի խնդրանքով երեկ անդրադառնալով Վ.Սոկորի հայտարարությանը՝ քաղաքագետ ԱՐՄԵՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆԸ նշեց.

«Նախ՝ իրավական տեսանկյունից հայկական կողմը երբեք առաջ չի քաշել տարածքային պահանջներ: Թեպետ, իմ կարծիքով, լիովին իրավասու է եւ ունի բազմաթիվ անհերքելի պատմաիրավական հիմքեր նման պահանջներ առաջադրելու համար:

Այն, որ բացի ԼՂ-ի տարածքից հայկական զինուժը ազատագրել եւ վերահսկում է մի շարք այլ շրջաններ, տեղի է ունեցել ադրբեջանական ագրեսիայի պայմաններում: Այդ ագրեսիայի պատճառով այդ տարածքները հանձնելու որեւէ հիմքեր գոյություն չունեն, քանի որ խոշոր հայաբնակ շրջաններ էլ մնացել են ադրբեջանական վերահսկողության տակ, այդ թվում՝ Նախիջեւանը եւ ամբողջ Դաշտային Ղարաբաղը:

Ադրբեջանական ագրեսիան կասեցնելու միակ հնարավոր միջոցը հենց այդ տարածքները ազատագրելն էր: Այս հարցը լուծեց նաեւ ՀՀ-ի եւ ԼՂ-ի ռազմական անվտանգության խնդիրը: Եւ դրա շնորհիվ է, որ 14 տարի շարունակ չկա պատերազմ: Եթե վաղը Ադրբեջանը սանձազերծի նոր ագրեսիա, դարձյալ նրան զսպելու միակ հնարավոր միջոցը, անկախ նույնիսկ մեր ցանկությունից, լինելու է հայկական զինուժի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքի զգալի ընդլայնումը:

Պետք է հանգիստ վերաբերվել նման հայտարարություններին: Թեեւ ամեն մի դուրսպրծուկ «քաղաքագետ» չպետք է իրեն թույլ տա ադրբեջանա¬թուրքական պատվեր կատարել: Պարզապես պետք է հիշել յուրաքանչյուր նման ելույթների հեղինակներին, քանզի հնարավոր է սոկորները ապագայում հայտնվեն նաեւ Հայաստանում եւ նրանց հետ հանդիպումների ժամանակ տեղյակ լինենք՝ ով ով է»:

Սեփ. լրտվ.

2008

«Հայ-թուրքական հակամարտության այսօրվա խնդիրները» թեմայով 200 հարցազրույցի արդյունքները (14 ապրիլի, 2009թ.)

Հունիսի 3, 2012

Աննա Նազարյան
«Ռադիոլուր»,14.04.2009

Փոխե՞լ է քեմալիզմն իր քաղաքական դոկտրինը

Թուրքիան բարեկա՞մ, թե՝ թշնամի երկիր է մեզ համար. հարցը մի քանի կողմերից պետք է դիտարկել:

Ի՞նչ կտա մեզ սահմանի բացումն ու որքանով կվնասի, համատեղելի՞ են արդյոք հայն ու թուրքը, հոգեկերտվածքի ինչպիսի՞ էական տարբերություններ կան, որ թուլյ չեն տալիս հարաբերություններ հաստատել եւ, ի վերջո, ի՞նչ քաղաքականություն է այժմ վարում Թուրքիան Հայաստանի նկատմամբ:

Նշված հարցերի անտեսմամբ հարաբերություններ հաստատելն անհեռատես քայլ է համարում «Արարատ ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը. Պարզվում է հարցման մասնակիցների մեծ մասը համամիտ է նրա այս կարծիքի հետ:

«Հայ- թուրքական ներկա միջպետական զարգացումները գնում են ի վնաս Հայաստանի շահերի: Ժամանակին, երբ սկսվում էր ֆուտբոլային դիվանագիտությունը, մենք նախազգուշացնում էիք, որ Թուրքիան չի կարող որեւէ կերպ աջակցել Ղարաբաղյան խնդրի լուծմանը, որովհետեւ Թուրքիան է հաճախ ղեկավարում Ադրբեջանին հակահայ գործողությունները: Այդ առումով՝ եռակողմ հանդիպումները ուղղակի զավեշտ էին»:

Հայաստանի կողմից առանց նախապայամնների հարաբերություններ հաստատելու պատրաստակամության պայմաններում Թուրքիան սկսել է նախապայման դարձնել Ղարաբաղյան խնդրի ադրբեջանամետ լուծումը: Եվ որքան ավելի շատ է խոսվում հարաբերությունների հաստատման ու սահմանի բացման մասին, այնքան հիմնավորվում են Թուրքիայի նախապայմանները:

Այստեղ հոգեբան Ալբերտ Նալչադյանը հիշեցնում է թուրքի հոգեկերտվածքը: Սովորաբար՝ ցանկացած հարաբերություն հաստատելուց առաջ հարկ է նախ իմանալ ում հետ հետ գործ ունես: Թուրքը նենգ ու խորամանկ է ու հետին մտքերով է առնչվում հայի հետ:

«Թուրքերը մյուս էթնոսների շարքում աչքի են ընկնում ագրեսիվության ավելի բարձր աստիճանով: Հաճախ հայ առեւտրականները գալիս եւ ասում են, թե թուրքերը բարեհաճ են մեր նկատմամբ, խաղաղասեր են: Նրանք կարող են իրենց այդպես ցույց տալ: Թուրքերը երկար ժամանակ՝ դարերի ընթացքում, ունեցել են մեծ, հզոր պետություններ եւ սովորել են քաղաքագետ լինել: Շարքային թուրքն ավելի խելոք քաղաքագետներ են, քան մեր քաղաքական գործիչներից շատերը»:

Գոյություն ունի էթնիկական անհամատեղելիության խնդիր, այնպես որ՝ պետք է ի գիտություն ընդունել` հայն ու թուրքն անհամատեղելի են, միանշանակ պնդում է հոգեբան Ալբերտ Նալչաջյանը:

Քաղաքական գիտությունների դոկտոր Լեւոն Շիրինյանն էլ, ըստ էության, համամիտ լինելով հնչեցրած վերլուծություններին, իր կողմից եւս մի նկատառում արեց. «Որեւէ մեկն այսօր Հայաստանում չի կարող ասել, թե քեմալիզմն իր քաղաքական դոկտրինը փոխել է Հայաստանի հարցում: Երիտթուրքերը ցեղասպանություն իրականացրեցին: Քեմալը, որ մերձավոր էր երիտթուրքերին, իրականացրեց եւ այժմ էլ իրականացվում է քեմալիզմի դրոշով արդյունքների իրացման գործընթացը»:

Կառավարման փորձագետ Հարություն Մեսրոբյանն էլ որոշումները ֆիլտրով անցկացնելու անհրաժեշտության մասին էր բարձրաձայնում. «Օրինակ ազգային անվտանգության, էթնիկական, տնտեսական ֆիլտրով պետք է անցնեն»:


Նոյյան Տապան, 14.04. 2009թ.

Արմեն Այվազյան. Հայաստանի եւ Սփյուռքի գործիչները դժգոհ են Թուրքիայի հանդեպ Հայաստանի վարած քաղաքականությունից

ԵՐԵՎԱՆ, 14 ԱՊՐԻԼԻ, ՆՈՅՅԱՆ ՏԱՊԱՆ: «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի Հայաստանում եւ Սփյուռքում անցկացրած հարցումները վկայում են, որ հայ գիտնականների, փորձագետների, հասարակական գործիչների մի պատկառելի հատված խիստ դժգոհ է Թուրքիայի հանդեպ ՀՀ իշխանությունների վարած քաղաքականությունից: Այս մասին ապրիլի 14-ի քննարկմանը նշեց կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը: Նրա խոսքերով, մարտի 12-ից ապրիլի 10-ն անցկացված հարցման մասնակիցներին առաջարկվել է երեք հարց կոնկրետ թեմաների շուրջ:
«Ինչպե՞ս եք վերաբերվում իբր հայերի կողմից կազմակերպված ցեղասպանության մասին ֆիլմի ցուցադրմանը Թուրքիայում» հարցին «խիստ բացասական» պատասխան է տվել հարցվածների 96%-ը: Այն հարցին, թե «Ռ.Էրդողանի հայտարարություններից հետո Հայաստանը պե՞տք է շարունակի մերձեցման քաղաքականությունը», հարցման մասնակիցների 61%-ը տվել է բացասական պատասխան: Իսկ «ինչպե՞ս եք վերաբերվում հայկական նոր ատոմակայանի կառուցմանը մասնակցելու` Թուրքիային հղած ՀՀ կառավարության հրավերին» հարցին բացասական է պատասխանել հարցվածների 81%-ը: Ա.Այվազյանը նշեց, որ հարցվածներից ոմանք այդ հրավերը համարել են հայ պաշտոնյաների հումորի դրսեւորում:
«Արարատի» ղեկավարի խոսքերով, այսօր Հայաստանի իշխանությունները թույլ են տալիս այնպիսի սխալներ, որոնք վտանգում են երկրի ապագան: Առաջին սխալը, ըստ Ա.Այվազյանի, այն է, որ «իշխանությունները Թուրքիային չեն ընկալում այնպես, ինչպես այն կա` որպես թշնամի»: Երկրորդ սխալն այն է, որ Հայաստանի ղեկավարները թուրք պաշտոնյաներին եւ Ադրբեջանի նախագահին անվանում են «նորմալ մարդ», մինչդեռ հենց Ադրբեջանի նախագահի հրամանով է, որ այդ երկրում ոչնչացվում են հայկական կոթողները: Իսկ երրորդ սխալը, ինչպես հայտարարեց քաղաքագետը, «ոչ պալատական» հայ փորձագտեների կարծիքներն անտեսելն է:


Նովոստի-Արմենիա, 14. 04.2009
Երևանում կայացավ հայ-թուրքական հարաբերությունների թեմայով անցկացված 200 հարցազրույցի ուսումնասիրության արդյունքների շնորհանդեսը

Երևանում կայացավ «Հայ-թուրքական հակամարտության այսօրվա խնդիրները» թեմայով 200 հարցազրույցի ուսումնասիրության արդյունքների շնորհանդեսը, որն անցկացնում էր «Արարատ» ռազմավարական ուսումնասիրությունների կենտրոնը։
«2009թ.-ի մարտի 12-ից «Արարատ» ռազմավարական ուսումնասիրությունների կենտրոնը հարցազրույցների շարք է անցկացնում վերջին շրջանում հայ-թուրքական պետական հարաբերությունների վիճակի ու զարգացման մասին»,- շնորհանդեսի ժամանակ հայտնեց Կենտրոնի տնօրեն, քաղաքական գիտությունների դոկտոր Արմեն Այվազյանը։
Նրա խոսքերով, հարցազրույցները երեք թեմա են շոշափում՝ Թուրքիայի քաղաքականությունը հայերի ցեղասպանության հարցում, Թուրքիայի դիրքորոշումը Ղարաբաղյան հակամարտության հարցում և Հայաստանում նոր ատոմակայանի շինարարությանը մասնակցելու՝ հայկական կառավարության հրավերը Թուրքիային։
Հարցման ենթարկված 200 մասնակցից 45-ը գիտնականներ և փորձագետներ են (22,5%), 104-ը՝ հասարակական գործիչներ ու մտավորականներ (52,3%), 15-ը՝ ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչներ (7,5%) և 35-ը՝ ուսանողներ (17,6%)։
Հարցվածներից 127-ը Երևանից են, 21-ը՝ ՀՀ մարզերից, 52-ը սփյուռքի ներկայացուցիչներ են։
Այվազյանը նշեց, որ այն հարցին, թե ինչպես եք դուք վերաբերվում թուրքական կառավարության կողմից այն քարոզչությանը, թե իբր թե հայերը թուրքերի նկատմամբ ջարդեր են կազմակերպել ու այդ թեմայով տեսաֆիլմ ցույց տվել, հարցվածների 96 տոկոսը բացասական գնահատական է տվել Թուրքիայի գործողություններին, միայն 3,5 տոկոսն է համեմատաբար մեղմ արտահայտվել այդ մասին՝ նշելով, որ դա սպասելի քայլ էր՝ ուղղված ավելի շուտ արտաքին, ոչ թե ներքին լսարանին։
Այվազյանի խոսքերով, այն հարցին, թե Հայաստանը պետք է շարունակի մերձեցումը Թուրքիայի հետ այն հայտարարություններից հետո, որ Ղարաբաղյան հարցում իր դիրքորոշումը լիովին համընկնում է Ադրբեջանի դիրքորոշման հետ, միայն հարցվածների 11 տոկոսն է մերձեցման քաղաքականության շարունակմանը կողմ հանդես եկել, 61 տոկոսը՝ դեմ, 6,5 տոկոսը հստակ պատասխան չի տվել, 1,5 տոկոսը՝ դժվարացել է պատասխանել, իսկ հարցվածների 20 տոկոսը կողմ է արտահայտվել Թուրքիայի հետ հարաբերությունների հաստատմանը, սակայն լուրջ վերապահումներով։
Հայաստանի և Թուրքիայի միջև բացակայում են դիվանագիտական հարաբերությունները՝ Թուրքիայի առաջ քաշած նախապայմանների պատճառով։ Մասնավորապես, Թուրքիան Հայաստանից պահանջում է հրաժարվել հայոց Մեծ Եղեռնի միջազգային ճանաչման գործընթացից։
Թուրքիան նաև ադրբեջանամետ քաղաքականություն է վարում ղարաբաղյան հիմնահարցի կարգավորման գործում։
Հայ-թուրքական սահմանը փակ է 1993թ.-ից՝ պաշտոնական Անկարայի նախաձեռնությամբ։
Հարաբերություններում առաջին տեղաշարժերը նկատվեցին 2008 թ.-ի սեպտեմբերի 6-ին, երբ Թուրքիայի նախագահ Աբդուլա Գյուլը ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հրավերով առաջին անգամ այցելեց Երևան՝ 2010 թ.-ի աշխարհի առաջնության ընտրական փուլի շրջանակներում Հայաստանի և Թուրքիայի հավաքականների միջև ֆուտբոլային հանդիպումը դիտելու նպատակով։ Այցի ընթացքում երկու պետությունների ղեկավարները քննարկեցին երկկողմ հարաբերությունների հաստատման հնարավորությունները։


Երկիր, 14.04.2009

Հայաստանի վարած քաղաքականությունից դժգոհ են

Երեւան – «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի կողմից Հայաստանում եւ Սփյուռքում անցկացված հարցումները վկայում են, որ հայ գիտնականների, փորձագետների, հասարակական գործիչների մի պատկառելի հատված խիստ դժգոհ է Թուրքիայի հարցում ՀՀ իշխանությունների վարած քաղաքականությունից: Այս մասին, ըստ «Նոյյան տապանի», ապրիլի 14-ի քննարկման ժամանակ նշեց կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը: Նրա խոսքերով` հարցման մասնակիցներին առաջարկվել է երեք հարց` կոնկրետ թեմաների շուրջ:

«Ինչպե՞ս եք վերաբերվում իբր հայերի կողմից կազմակերպված ցեղասպանության մասին ֆիլմի ցուցադրմանը Թուրքիայում» հարցին «խիստ բացասական» պատասխան է տվել հարցվածների 96 տոկոսը:

Այն հարցին, թե «Էրդողանի հայտարարություններից հետո Հայաստանը պե՞տք է շարունակի մերձեցման քաղաքականությունը», հարցման մասնակիցների 61 տոկոսը տվել է բացասական պատասխան:

Իսկ «Ինչպե՞ս եք վերաբերվում հայկական նոր ատոմակայանի կառուցմանը մասնակցելու` Թուրքիային հղած ՀՀ կառավարության հրավերին» հարցին բացասական է պատասխանել հարցվածների 81 տոկոսը: Ա.Այվազյանը նշեց, որ հարցման մասնակիցներից ոմանք այդ հրավերը համարել են հայ պաշտոնյաների հումորի դրսեւորում:

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի ղեկավարի խոսքերով` այսօր Հայաստանի իշխանությունները թույլ են տալիս այնպիսի սխալներ, որոնք վտանգում են երկրի ապագան: Առաջին սխալը, ըստ Ա.Այվազյանի, այն է, որ «իշխանությունները Թուրքիային չեն ընկալում այնպես, ինչպիսին այն կա` որպես թշնամի»: Երկրորդ սխալն այն է, որ Հայաստանի ղեկավարները թուրք պաշտոնյաներին եւ Ադրբեջանի նախագահին անվանում են «նորմալ մարդ», մինչդեռ հենց Ադրբեջանի նախագահի հրամանով է, որ այդ երկրում ոչնչացվում են հայկական կոթողները: Իսկ երրորդ սխալը, ըստ քաղաքագետի, «ոչ պալատական» հայ փորձագետների կարծիքներն անտեսելն է:


Կապիտալ, 15.04.2009թ
«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրենը մտահոգ է
Երեկ Երևանում կայացել է «Հայ-թուրքական հակամարտության այսօրվա խնդիրները» թեմայով 200 հարցազրույցի հետազոտման արդյունքների շնորհանդեսը: Հարցազրույցների շարքը անցկացրել է «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը:

Հարցազրույցը ներառել է երեք թեմա՝ Հայոց ցեղասպանության հարցում Թուրքիայի քաղաքականությունը, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցում Թուրքիայի դիրքորոշումը և ՀՀ կառավարության հրավերը Թուրքիային՝ մասնակցել Հայկական աէկի նոր էներգաբլոկի կառուցմանը: Հարցման մասնակիցների թվում եղել են հասարակական գործիչներ, լրագրողներ, ուսանողներ՝ Հայաստանից և Սփյուռքից։

Հարցին, թե ինչպես են հարցման մասնակիցները վերաբերվում Թուրքիայի դպրոցականներին այն ֆիլմի ցուցադրմանը, որտեղ իբր հայերը սպանում էին թուրքերին, 96 տոկոսն այդպիսի գործողությունները բնութագրել է որպես թշնամական և ռասիստական:

Հարցվողների 61 տոկոսը դեմ է Թուրքիայի հետ մերձեցման Հայաստանի ներկա քաղաքականությանը, մնացածը կա՛մ կողմ է հարաբերությունների կարգավորմանը, կա՛մ դժվարացել է պատասխանել: Հարցման մասնակիցների 81.5 տոկոսը դեմ է, որ Թուրքիան մասնակցի Հայկական աէկի նոր էներգաբլոկի կառուցմանը:

«Ես կարծում եմ, որ մեր իշխանությունները Թուրքիային որպես թշնամի երկիր չեն դիտարկում, որի ռազմավարական նպատակը մեր պետության ոչնչացումն է: Հայաստանի ղեկավարությունը Թուրքիայի և Եվրոպայի միջև հավասարության նշան է դրել: Սակայն երբեմն այդ լավատեսությունը ոչնչով հիմնավորված չէ»,- հայտարարեց «Արարատ» կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը:

Իսկ «Հոգեբանական հետազոտությունների կենտրոնի» նախագահ Ալբերտ Նալչաջյանը հայտարարեց, թե հայերի և թուրքերի միջև գոյություն ունի էթնիկ անհամատեղելիության երևույթ:

Անդրադառնալով սահմանի բացման շուրջ հայ-թուրքական բանակցությունների հարցին՝ հոգեբանը նշեց, որ ժամանակակից էթնոհոգեբանության մեջ կա ազգերի միջև այսպես կոչված էթնիկ անհամատեղելիության երևույթ: Այդ առումով, ըստ հոգեբանի, մեր քաղաքական գործիչները պատշաճ ուշադրություն չեն դարձնում մի շարք հանգամանքների վրա, մասնավորապես՝ «թուրքական էթնոսի էթնոքաղաքական նպատակներին, թուրք ազգի չափազանց ագրեսիվությանը»:


Հետք, 14.04.2009թ.
Ա. Այվազյան. «Հայաստանի իշխանություններն արտաքին քաղաքականության մեջ թույլ են տալիս կոպիտ սխալներ»
«Մեզ մոտ այն տպավորությունն է ստեղծվել, որ Հայաստանի իշխանություններն իրենց արտաքին քաղաքականության մեջ թույլ են տալիս այնպիսի կոպիտ, «թվաբանական» սխալներ, որոնք կարող են ունենալ կործանարար հետեւանքներ: Այդ սխալ ուղեգծի ջատագով է նաեւ խորհրդարանական եւ արտախորհրդարանական ընդդիմությունը: Խոսքը վերաբերում է հայ-թուրքական հակամարտության խնդիրներին»,- այսօր հրավիրված քննարկման ժամանակ ասաց Քաղ. գիտ. դոկտոր, «Արարատ» ռազմագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը:

Նա ներկայացրեց սխալների շարքը, որը մտահոգիչ է, քանի որ մեր իշխանությունները Թուրքիան դիտում են ոչ այնպես, ինչպես կա` թշնամի, Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի ղեկավարները շարունակաբար գնահատվում են իբրեւ «խիզախ գործընկերներ», «նորմալ մարդիկ». «Ապրիլի 9-ին ՀՀ նախագահը հենց այդպես` «նորմալ մարդ» գնահատեց Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւին, որը հայության դեմ ռասիստական քաղաքականության ղեկավարն է, 2005 թ. Նախիջեւանում հայկական հուշարձանները ոչնչացնելու հանցագործ հրամանի հեղինակը»:

Անդրադառնալով նախագահի` իր պաշտոնավարման մեկամյակի առթիվ ունեցած ելույթի այն հատվածին, որտեղ նա նշել էր, թե մինչ այժմ չգիտի, թե Թուրքիան ինչպիսի իրական նպատակներ ունի Հայաստանի նկատմամբ, եւ որ «իհարկե, հնարավոր է», որ «ֆուտբոլային դիվանագիտության» հույսերն ու հաշվարկները սխալ դուրս գան, Արմեն Այվազյանը մի շարք հարցեր է առաջադրում:

«Եթե ՀՀ իշխանությունները դեռ չգիտեն Թուրքիայի իրական նպատակները, ինչու չեն ուզում լսել հայ հասարակության գիտակ շերտի կարծիքը, ինչու չեն կազմակերպում հրապարակային բանավեճեր: Եթե դեռ չգիտեն Թուրքիայի նպատակները, ինչու էր նախագահն անցյալ աշնանը համաձայնում Ղարաբաղյան հիմնախնդիրը քննարկել հայ-թուրք-ադրբեջանական եռակողմ հանդիպումներում, ինչու էր հայտարարում, որ նրանք, ովքեր չեն հավատում Թուրքիայի` Ղարաբաղյան խնդրում աջակցելու կարողությանը, «աննորմալ են»»,- հարցնում է Արմեն Այվազյանը:

«Ինչու»-ների շարքը շարունակական է, օրինակ` ինչու են հայկական հեռուստաեթերում թուրքամետ անզուսպ արշավ կազմակերպել, ինչու են թուրքական ընկերություններին առաջարկում դառնալ Հայկական նոր ատոմակայանի բաժնետեր, ինչու հասարակությունը տեղյակ չէ հայ-թուրքական բանակցություններից, ինչ բովանդակություն ունի ՀՀ Հանրային եւ թուրքական պետական TRT հեռուստաընկերությունների միջեւ 2008 թ. աշնանը կնքված պայմանագիրը եւ այլն:

Արմեն Այվազյանը նշեց, որ հայ-թուրքական հակամարտության կարգավորումն այսօր քարոզվող արագ, «սպորտային» միջոցներով անհնար է:
«Այս իրավիճակը հայ հասարակության ավանդական-հայրենասիրական դիրքորոշումներ ունեցող շերտերի մեջ առաջացրել է անապահովության, անպաշտպանվածության սուր զգացում, ազգային արժանապատվությունն ու կենսական շահերը պետական մակարդակով ոտնահարելու դառը մտորումներ, իբրեւ արդյունք` ՀՀ կառավարության նկատմամբ խոր անվստահություն»,- եզրափակեց բանախոսը:

Շուշան Ստեփանյան


7or.am, 14.04.2009
Արմեն Այվազյան. «Հայաստանի և Սփյուռքի հասարակության պատկառելի մի հատված խիստ դժգոհ են ՀՀ իշխանության՝ Թուրքիայի նկատմամբ վարած ներկա քաղաքականությունից»

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը մարտի 12-ից անցկացնում է հարցազրույցների շարք՝ Հայաստան-Թուրքիա միջպետական վերջին զարգացումների վերաբերյալ՝ «Թուրքիայի քաղաքականությունը Հայոց ցեղասպանության հարցում», «Թուրքիայի դիրքորոշումը Ղարաբաղյան հիմնահարցում», «ՀՀ կառավարության հրավերը Թուրքիային՝ մասնակցելու հայկական նոր ատոմակայանի կառուցմանը» թեմաների շուրջ։ Ըստ «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանի՝ քաղաքական կուսակցությունների ներկայացուցիչներից և ոչ մեկը, բացի Հարություն Առաքելյանից չի համաձայնվել մասնակցել հարցմանը։
-Դա վկայումէ, որ քաղաքական կուսակցությունները խուսափում են հստակ դիրքորոշումներ հայտնել ազգի և պետության համար ճակատագրական նշանակություն ունեցող հայ-թուրքական հակամարտության մասին,-ասել է նա և հավելել. որ հարցման արդյունքներից պարզ է դարձել, որ Հայաստանի և Սփյուռքի հասարակության պատկառելի մի հատված, այդ թվում՝ գիտական և մտավորական խավերի լայն շերտերը, խիստ դժգոհ են ՀՀ իշխանության՝ Թուրքիայի նկատմամբ վարած ներկա քաղաքականությունից։

Ալբերտ Նալչաջյան. «Հայ-թուրքական հարաբերություններում գոյություն ունեցող խնդիրների լուծման գործում, մեղմ ասած, թույլ են տրվում անզգույշ քայլեր»

Ըստ «Հոգեբանական հետազոտությունների կենտրոնի» նախագահ, դոցենտ Ալբերտ Նալչաջյանի՝ «հայկական դիվանագիտությունն այսօր որոշ չափով թուրքերի լարած ծուղակում հայտնվելու շեմին է»։ Նրա պնդմամբ, հաշվի առնելով թուրք էթնոսի կայուն հոգեկերտվածքն ու էթնոքաղաքական նպատակները, Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հյուպատոսական ծառայությունների մակարդակից ավելի բարձր կարգի դիվանագիտական հարաբերություններ չի կարելի հաստատել։
-Պետք է թուրք գործարարներին և պետությանը մոտ չթողնել Հայաստանի ռազմավարական ծրագրերին, օրինակ, նոր ատոմակայանի կառուցմանն ու ֆինանսավորմանը,-ասել է Ալբերտ Նալչաջյաը և հավելել, որ որոշ հայ գործիչներ շահագրգռված են Թուրքիայի արևելյան նահանգների զարգացմամբ՝ թշնամուն ուժեղացնելու պարադոքսալ հակում հանդես բերելով։

Էդվարդ Դանիելյան. «Քաղաքական գործիչները աղավղում են տերմինները»

Պատմական գիտությունների թեկնածու, դոկտոր, պրոֆեսոր Էդվարդ Դանիելյանի կարծիքով, մեր քաղաքակն գործիչները աղավաղում են տերմինները, ինչի արդյունքում ժողովուրդն ընկնում է թյուրիմածության մեջ։
-Սխալ է «սահմանների բացում» տերմինի օգտագործումը, ոչ մի երկիր, իր սահմանները չի կարող բացել, խոսքը Արևմտյան Հայաստանի շրջափակման մասին է։ Տերմինի փոփոխումը խնդրին այլ կեցվածք է տալիս,-նշել է նա և հավելել, որ շատ կարևոր է պատմագրությանը ուշադրություն դարձնելը, «քանի որ ամեն ինչ այդտեղից է սկսվում»։

Հարություն Մեսրոբյան. «Թուրքիայի ցանակցած շարքային քաղաքացի ավելի լավ քաղաքագետ է, քան մեր քաղաքական գործիչները»

Ըստ կառավարման փորձագետ Հարություն Մեսրոբյանի՝ ցանկացած ռազմավարական–քաղաքական որոշում իրագործվում է միայն փորձագիտական զննման դրական արդյունքի դեպքում։
-Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ կապված ցանկացած ռազմավարական–քաղաքական որոշում անհրաժեշտ է անցկացնել առնվազն 3 ֆիլտրով՝ պատմաքաղաքակրթական, ազգային անվտանգության, հայկական հարցի. մեզ մոտ դա չի եղել,-ասել է նա և հավելել, որ այս ֆիլտրերի առկայության դեպքում՝ տնտեսական շահավետությունը կրում է երկրորդական բնույթ, առավել ևս, որ մինչև օրս ներկայացված և քննարկված չէ հաշվարկներով հիմնավորված որևէ պաշտոնական փաստաթուղթ։ Հարություն Մեսրոբյանը վստահ է, որ եվրոպական ստանդարտներով առաջնորդվող, կիրթ թուրքերն ավելի վտանգավոր են, քան 1915թ.-ի տրեխներով թուրքերը։
-Պետք է հաշվի առնել, որ Թուրքիայի ցանակցած շարքային քաղաքացի ավելի լավ քաղաքագետ է, քան մեր քաղաքական գործիչները և այն, ինչ ժամանակին անկիրթ թուրքերը արեցին յաթաղանով, նույնը հիմա քաղաքակիրթ ձևով կանեն ժամանակակից թուրքերը,-հավելել է նա։

Լևոն Շիրինյան. «Պատմությունը սովորեցնում է նրանց, ովքեր պատմությունից դասեր քաղելու հակում ունեն»
Քաղաքական գիտությունների դոկտոր Լևոն Շիրինյանը, «Կոնգրես» հյուրանոցում տեղի ունեցած «Հայ-թուրքական հակամարտության այսօրվա խնդիրները» թեմայով քննարկման ժամանակ ասել է, որ այսօրվա քաղաքագետները, ոչ մի ուսումնասիրություն չկատարելով, ամպագորգոռ արտահայտություններ են անում հայ-թուրքական հարաբերությունների մասին։
— Մերօրյա Թուրքիան, որը կառուցված է Հայաստանի մոխիրների վրա՝ «արևմտականացած» և բոլշևիզմը թոթափած, շարունակում է անշեղորեն իրականացնել քեմալիզմի ռազմա-քաղաքական դոկտրինան,-ասել է նա և հավելել, որ պատմությունը սովորեցնում է նրանց, ովքեր պատմությունից դասեր քաղելու հակում ունեն։ –Ինչպես երևում է մեր քաղաքական գործիչներն այդ դասերը չեն սովորել,– ասել է Լևոն Շիրինյանը։


Բիզնես 24, 15.04.2009
Սոնա Ավագյան

ՀԱՐՑՎԱԾՆԵՐԻ 90%-Ը ԴԵՄ Է, ՈՐ ԹՈՒՐՔԻԱՆ ՈՐԵՎԷ ԿԵՐՊ ՄԱՍՆԱԿՑԻ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՆՈՐ ԱՏՈՄԱԿԱՅԱՆԻ ԿԱՌՈՒՑՄԱՆԸ

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի անցկացրած հարցումնների արդյունքներով՝ մեծամասնությունը` 81.5%-ը, բացասական գնահատական է տվել 2009թ. փետրվարի 21-ին ՀՀ վարչապետի՝ Թուրքիային արած հրավերին՝ մասնակցելու Հայաստանի նոր ատոմակայանի շինարարությանը:

Հարցվածների ճնշող մեծամասնությունը՝ 92.0%-ը, դեմ է նաև թուրքական ընկերություններին ՀՀ նոր ատոմակայանի բաժնետոմսերի վաճառքի գաղափարին։ Միանշանակ կողմ է արտահայտվել միայն 1.5%-ը: Իսկ 4%-ը կողմ է, սակայն վերապահումներով:

«Հայ-թուրքական հակամարտության այսօրվա խնդիրները» թեմայով հարցումը անցկացվել է Հայաստան-Թուրքիա միջպետական վերջին զարգացումների վերաբերյալ: Վերջին մեկ ամսվա ընթացքում հարցաշարին պատասխանել է ավելի քան 200 մարդ՝ գիտնականներ, փորձագետներ, մտավորականներ, ուսանողներ։ Հարցվողների թվում է 45 գիտնական և փորձագետ։ Այս մասին ապրիլի 14-ին հայտնեց «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն, քաղաքական գիտությունների դոկտոր Արմեն Այվազյանը։

«Հայաստանի Հանրապետության նոր միջուկային էներգաբլոկի կառուցման մասին» օրենքի նախագիծը, որով Թուրքիան իրավունք է ստանում գնելու նոր ատոմակայանի բաժնետոմսերը, արդեն Ազգային ժողովում է։ Ա. Այվազյանը նշեց, որ Հայաստանի նոր ատոմակայանի կառուցմանը Թուրքիայի մասնակցությունը կհանգեցնի Հայաստանի տնտեսական կախվածության Թուրքիայից, արհեստականորեն առաջացած տեխնոգեն աղետի, ճնշումների, սպառնալիքների։

Անդրադառնալով քննարկման մասնակիցներից մեկի այն դիտարկմանը, որ թող Հայաստանը բաժնեմաս ունենա Թուրքիայի որևէ ռազմավարական օբյեկտում՝ Ա. Այվազյանը ասաց, որ Թուրքիան արգելեց ռուսական «Տրոյկա Դիալոգ» ընկերությանը բաժնեմաս ունենալ իր ոչ ռազմավարական օբյեկտներից մեկում, քանի որ այդ ընկերության ներկայացուցիչներից մեկը ազգությամբ հայ էր։

Ինչ վերաբերում է Հայաստանի ատոմակայանի կառուցման գործում Թուրքիայի քննարկվող մասնակցության տնտեսական շահավետությանը, ապա կառավարման փորձագետ Հարություն Մեսրոբյանը ասաց, որ մինչ այժմ այդ մասնակցության խնդիրը դիտարկված չէ Հայաստանի տնտեսական անվտանգության տեսանկյունից, և ներկայացված ու քննարկված չէ հաշվարկներով հիմնավորված որևէ պաշտոնական փաստաթուղթ։


Azatamtutyun.am, 15.04.2009
ՀԱՐՑՎՈՂՆԵՐԻ 61%-Ը ԴԵՄ Է ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ՀԵՏ ՄԵՐՁԵՑՄԱՆԸ

Ռազմավարագիտական հետազոտությունների «Արարատ» կենտրոնը ներկայացրել է իր հետազոտության արդյունքները, որի շրջանակում «Հայ-թուրքական հակամարտության այսօրվա հիմնախնդիրները» թեմայի շուրջ ավելի քան 250 հարցազրույց է անցկացվել: 200 մասնակիցների 11%-ն անվիճելիորեն և անվերապահորեն կողմ է Հայաստանի և Թուրքիայի մերձեցման ներկա քաղաքականությանը: 61%-ը դեմ է Թուրքիայի հետ մերձեցման Երևանի ներկայիս քաղաքականությանը, 6,5%-ը հարցին որոշակի պատասխան չի տվել, իսկ 1,5%-ը «չգիտի» ` արժե՞ արդյոք մերձենալ Անկարային, թե՞ ոչ: Հարցվածների 20%-ը կողմ է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների հաստատմանը, բայց` լուրջ վերապահումներով:


Հայոց Աշխարհ, 16.04.2009

ԹՈՒՐՔԵՐԸ ԵՎ ՍՈՑԻՈԼՈԳԻԱՆ ԱՆՀԱՄԱՏԵՂԵԼԻ ԵՆ
Կրկնվում են մեկ դար առաջ թույլ տրված սխալները

Հայ-թուրքական հարաբերություններում վերջին կես տարվա ընթացքում կատարված տեղաշարժերի վերաբերյալ մեր հանրային կարծիքը ճշտելու շարունակական փորձերը սկսել են հիշեցնել մութ սենյակում «կատու բռնելու» մտադրությունը:
Ավելին՝ դրանք ոչ միայն անիմաստ, այլեւ խիստ վտանգավոր են հայ հասարակության համար, որն ի տարբերություն ադրբեջանականի, մասամբ էլ՝ թուրքականի, իր բոլոր թերություններով հանդերձ, այնուամենայնիվ տեղավորվում է «հասարակություն» հասկացության շրջագծում: Քանզի մեզանում, ի տարբերություն Թուրքիայի ու Ադրբեջանի, բացակայում է այն միատարր զանգվածը, որը «մտածում է» պետության կամ հոգեւոր առաջնորդների թելադրանքով:
Կասկած չունենալով հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հեռանկարների շուրջ հանրային կարծիք ձեւավորելու ներկա փորձերի հեղինակների անկեղծության ու ազնվության հարցում, այնուամենայնիվ, կարծում ենք, նրանք պարտավոր են ավելի խորը քննել հարցի էությունը:
Հայաստանում, մանավանդ աշխարհացրիվ հայության շրջանում, հայ-թուրքական հարաբերությունների վերաբերյալ կատարվող ցանկացած հարցում, որոնցից վերջինն իրականացրել է «Արարատ» կենտրոնը, անխուսափելիորեն հանգում է այս խնդրի շուրջ գոյություն ունեցող ազգային ու պետական պատկերացումների բախման:
Եւ համապատասխան տեղեկատվության բացակայության պայմաններում տվյալ «հասարակական կարծիքը» սկսում է առաջնորդվել «գետը չտեսած՝ բոբիկանալու» տրամաբանությամբ: Այդ պատճառով էլ հասարակության մի մասը կտրուկ բացասական գնահատականներ է տալիս ենթադրյալ «բարելավմանը», իսկ մյուս մասը, հակառակը, հույսեր է կապում հայ-թուրքական սահմանի հնարավոր բացման տնտեսական հեռանկարների հետ:
Ստացվում է, որ փորձելով հասարակական կարծիք ձեւավորել «ընդդեմ» կամ «հանուն» հայ-թուրքական հարաբերությունների բարելավման, մեր սոցիոլոգիական ընկերությունները կամ էլ քաղաքական ուժերը իրենց կամքից անկախ պառակտում են հայաստանյան հասարակությունը, մյուս կողմից էլ Հայաստան-Սփյուռք հարաբերություններում օբյեկտիվորեն ստեղծում են որոշակի պրոբլեմներ:
Որպեսզի մեր հանրային կարծիքը առանց պառակտվելու կարողանա հստակորեն դիրքորոշվել այդ տարբերակների հանդեպ, պետք է որոշակի «շփման եզրեր» ունենա հակառակորդի տրամադրությունների հետ, այսինքն՝ հասկանա, թե ի՞նչ են մտածում իր մասին սահմանի մյուս կողմում: Մինչդեռ Թուրքիայում «հանրային կարծիք» հասկացությունը ներկայումս սահմանափակվում է Հայկական հարցի մասին պետական թելադրանքով չառաջնորդվող մտավորականության նեղ շերտի եւ որոշ գործարարների շրջանակով, իսկ Ադրբեջանում փաստորեն դա էլ գոյություն չունի:
Ինչպե՞ս պետք է մեր հանրությունը դատողություններ անի մի հարցի շուրջ, որի իրական բովանդակությունն անհայտ է իրեն: Պարզ է, որ ստեղծված պայմաններում պետք է պառակտվի, առաջնորդվի տարբեր ենթադրություններով ու հիպոթեզներով:
Ու եթե այսպես շարունակվի, մի օր արձանագրելու ենք, որ մեր իսկ սոցիոլոգների թեթեւ ձեռքով սկսել ենք աստիճանաբար տարանջատվել «թրքատյացների» ու «թրքասերների», երբ սահմանի մյուս կողմում՝ Թուրքիայում, գոյություն ունեն բոլորովին այլ պատկերացումներ եւ իրողություններ: Այստեղ ամեն ինչ որոշում է պետությունը՝ առաջնորդվելով միայն ու միայն սառը դիվանագիտական հաշվարկներով, որից հետո տվյալ որոշումը այնպես է մատուցվում հանրությանը, որ նրա առնվազն 2/3-ը կողմ է արտահայտվում դրան:
Վերջին օրինակը ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի Թուրքիա կատարած այցի նախօրեին այդ երկրում հստակորեն վերեւից ձեւավորված հանրային կարծիքն էր Ղարաբաղյան հիմնահարցի շուրջ: Ընդամենը մի քանի օրում պարզվեց, որ թուրքական այն նույն հասարակությունը, որը 100 հազարներով «սգում» էր Հրանտ Դինքի մահը, վայրկենապես կարող է համախմբվել «Առանց Ղարաբաղի սահմանը չենք բացի» կարգախոսի շուրջ:
Այս ամենի գաղտնիքը թուրքական «հասարակության», իսկ ավելի ճիշտ՝ ամբոխի կառավարելիությունը, իր հիմքում պայմանավորված է ոչ միայն այդ երկրի վարչակարգի բնույթով, այլեւ ավելի խորը քաղաքակրթական արմատներով, որոնք վաղուց արդեն բացահայտվել են Մեծ եղեռնի եւ ընդհանրապես մեր բոլոր ձախողումների պատճառները խորությամբ քննած քաղաքական գործիչների ու հետազոտողների կողմից: Իր բնույթով եվրոպական, այսինքն՝ պլյուրալիստական հայ հասարակության եւ թուրք-ադրբեջանական կամ ուղղակի թուրքական միատարր զանգվածների դիմակայության ընթացքում ժամանակին մեր կրած պարտությունների հիմնական պատճառներից մեկը եղել է հակառակորդի տրամադրություններն ու հնարավորությունները սեփական չափանիշներով գնահատելու սխալը, ինչը կրկնվում է նաեւ հիմա:
Հայ-թուրքական երկխոսությունը հնարավոր է միայն իրենով հասարակությանը փոխարինող թուրքական պետության այնպիսի «հայկական համարժեքի» միջոցով, որը թույլ չի տալիս մեր ներքին պլյուրալիզմը դարձնել արհեստականորեն «թրքատյացների» ու «թուրքասերների» պառակտվող հայ հանրույթի «աքիլլեսյան գարշապարը» :

Վարդան Գրիգորյան


Առավոտ, 18.04.2009
Ի՞ՆՉ ԳՈՐԾ ՈՒՆԻ ԹՈՒՐՔԻԱՆ ՄԵՐ ԱՏՈՄԱԿԱՅԱՆԻ ՀԵՏ

200 հարցվածների 92%-ը դեմ է արտահայտվել թուրքական ընկերություններին ՀՀ նոր ատոմակայանի բաժնետոմսերի վաճառքի գաղափարին: Միանշանակ կողմ է արտահայտվել միայն 1,5%-ը:

2009 թվականի մարտի 12-ից «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնն անցկացրել է հարցազրույցների շարք՝ Հայաստան-Թուրքիա միջպետական վերջին զարգացումների վերաբերյալ: Հարցմանը մասնակցել են պաշտոնյաներ, քաղաքական, հասարակական ու մշակութային գործիչներ, վերլուծաբաններ, ուսանողներ՝ շուրջ 200 հոգի: Արծարծված թեմաներից մեկն էլ վերաբերում է Թուրքիայի հնարավոր մասնակցությանը հայկական նոր ատոմակայանի կառուցմանը: Ներկայացնենք որոշ պատասխաններ այս թեմայով տրված հարցերին, մասնավորապես՝ ազգային անվտանգության ի՞նչ խնդիրներ կարող են առաջանալ ատոմակայանի կառուցմանը Թուրքիայի մասնակցության պարագայում, համաձա՞յն են թուրքական ընկերություններին ՀՀ նոր ատոմակայանի արժեթղթերի վաճառքի գաղափարին:

Հայաստանի ռամկավար ազատական կուսակցության վարչության ատենապետ Հարություն Առաքելյան. «Անիմաստ է նույնիսկ քննարկել, թե ազգային անվտանգության ինչպիսի խնդիրներ կարող են առաջանալ: Մի պետության հետ, որ տարբեր հարթություններում խնդիրներ ունենք, ինքներս ենք ընկնում էներգետիկ կախվածության մեջ, եթե նա իր բաժնետոմսերը վաճառի, ասենք, Ադրբեջանին, ինչպե՞ս ենք դրա դեմն առնելու… Ի՞նչ միջազգային չափանիշներով ենք հիմնավորելու մեր անհամաձայնությունը… Ունի՞ այս հարցերի պատասխանը ՀՀ վարչապետը… Եթե նմանատիպ գործընթաց սկսվի, ապա դրա դեմ պայքարողներից մեկն եմ լինելու եւ չեմ զլանալու այդ պայքարում ներգրավել սփյուռքի իմ ընկերներին, ԶԼՄ-ներին»:

«Հոգեբանական հետազոտությունների կենտրոնի» նախագահ Ալբերտ Նալչաջյան. «Որքան էլ հարգում եմ Տիգրան Սարգսյանին՝ մեր վարչապետին (բանիմաց, լավ ֆինանսիստ է, լավ եռանդով աշխատում է), ինձ, այնուամենայնիվ, թվում է, որ այդ քայլը անզգույշ էր նրա կողմից։ Թուրքիան գործ չունի Հայաստանի ատոմային էներգետիկայի հետ: Թուրքիային պետք է ընդհանրապես հեռու պահել Հայաստանի առավել կարեւոր եւ հատկապես ռազմավարական նշանակություն ունեցող գործերից»: Նա նաեւ նշել է. «Թուրքիայի հետ նման ռազմավարական, հեռահար պայմանագրեր չի կարելի կնքել, եթե նույնիսկ գործարքը ֆինանսական առումով ձեռնտու էլ լինի: Մենք Թուրքիայից պիտի որեւէ կախվածություն չունենանք, որպեսզի կարողանանք մեր ազգային խնդիրները բարձրացնել նրա առաջ: Ցանկալի է, որ վարչապետը հայտարարություն անի եւ հրաժարվի իր նախկին հայտարարություններից: Թուրքիայի հետ խաղ չեն անում. նրա հեռահար նպատակը Հայաստանը մեջտեղից վերացնելն է, Ադրբեջանի հետ միավորվելը եւ պանթուրքական մեծ պետություն ստեղծելը: Ես ոչ միայն դեմ եմ ատոմակայանի խնդրում Թուրքիայի մասնակցությանը, այլ նույնիսկ դեմ եմ սահմանի բացմանը, քանի որ մեր տնտեսությունը շատ թույլ է: Սահմանի բացումը պետք է հնարավորինս հետաձգել, այլապես մեր տնտեսությունը կխեղդվի, կուլ կգնա»:

Տնտեսական գիտությունների դոկտոր Թաթուլ Մանասերյան. «Անընդունելի եւ անտրամաբանական է ռազմավարական նշանակության կառույցի կազմավորմանը մասնակից դարձնել մի երկրի, որի հետ չկան տարրական դիվանագիտական կապեր, եւ որը ներկայումս համարվում է մեր երկրի հավանական հակառակորդ եւ սպառնալիք»: Հարցին, թե ինչո՞ւ իր առաջին հայտարարությունից 20 օր անց՝ մարտի 12-ին, ՀՀ վարչապետը փոխեց իր դիրքորոշումը, ասելով, որ Թուրքիայից ակնկալվում է միայն ֆինանսական մասնակցություն՝ Հայկական նոր ատոմակայանի բաժնետոմսերի մի մասը թուրքական ընկերություններին վաճառելու միջոցով, Թաթուլ Մանասերյանը, որն այժմ ԱԺ նախագահի խորհրդականն է՝ պատասխանել է. «Փոփոխական կեցվածքը բնորոշ է վարչապետին: Տարիներ շարունակ նա մերժել է Հայաստանում ազատ տնտեսական գոտիներ ձեւավորելու մեր կողմից ներկայացրած առաջարկը: Սակայն բավական էր Ոուսաստանի Դաշնությունից (մասնավորապես, Իգոր Լեւիտինից) լսել նման խորհուրդ եւ հանդես գալ որպես նման գոտիների ձեւավորման նախաձեռնող»:

ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Սոս Սարգսյան. «Ընդհանրապես չի կարելի թողնել, որ թուրքը ոտք դնի Հայաստան. դա լի է չափազանց անկանխատեսելի հետեւանքներով: Մենք պետք է զգոն լինենք, մենք պատմություն ունենք, չպետք է այն մոռանանք: Մենք գիտենք՝ Եղեռնն ինչպես է եղել… Եվ հետո՝ ինչո՞ւ պիտի գան, ի՞նչ գործ ունեն նրանք մեր ատոմակայանի հետ, թուրքը ե՞րբ է շինարար եղել. նրա գործը քանդելն է, ավերելն է, ի՞նչ պիտի կառուցի մեզ համար: Մեզ պետք չէ նրա կառուցածը: Մի խարդախ բան էլ այդտեղ կանեն»:

«Հանուն մարդկային կայուն զարգացման» ասոցիացիայի նախագահ, աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր Կարինե Դանիելյան. «Բացարձակապես պարտադիր չէ պայթյուն կազմակերպել ատոմակայանում (թեեւ դա նույնպես չեմ բացառում): Բավական է, ասենք, ռադիոակտիվ արտահոսք կազմակերպել դեպի Արարատյան արտեզյան ջրամբարը, որը գտնվում է հենց կայանի տակ»:

Լրագրող, կովկասյան հարցերով փորձագետ Թաթուլ Հակոբյան. «Մեր պաշտոնյաները շատ լավ են զգում, թե որտեղից է փչում քամին: Եթե Քոչարյանի ժամանակ որոշ պաշտոնյաների, քաղաքական ուժերի եւ լրագրող-վերլուծաբանների համար թուրքերին եւ Թուրքիային քննադատելն էր ձեռնտու, ապա այդ նույն խմբերի համար դա այսօր այլեւս ձեռնտու չէ: Պաշտոնյան, լրագրող-վերլուծաբանը, կուսակցականը տեսնում է, թե ինչպես է օդակայանում Էդվարդ Նալբանդյանը դիմավորում Աբդուլա Գյուլին, տեսնում է, թե ինչպես է Սերժ Սարգսյանը մարզադաշտում լայն ժպտում եւ ձեռք սեղմում Գյուլին, եւ դա բավարար է, որպեսզի նրանց համար Թուրքիան դառնա հարեւան պետություն: Կոնկրետ հարցին պատասխանելով՝ ասեմ, որ վարչապետի հրավերը նաեւ ժեստ է միջազգային հանրությանը, թե տեսեք՝ այսօրվա Հայաստանի իշխանությունները անգամ նման զգայուն հարցում են պատրաստ համագործակցել Թուրքիայի հետ»:

Պատրաստեց Ա. ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆԸ


Երկիր, 17․04․2009
Աստղիկ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Թուրքը թշնամի է, ու վերջ

«Մեզ մոտ այն տպավորությունն է ստեղծվել, որ ՀՀ իշխանություններն իրենց արտաքին քաղաքականության մեջ թույլ են տալիս այնպիսի կոպիտ «թվաբանական» սխալներ, որոնք կարող են կործանարար հետեւանքներ ունենալ:

Ընդ որում` արտաքին քաղաքականության այդ սխալ ուղեգծի ջատագով է նաեւ խորհրդարանական եւ արտախորհրդարանական ընդդիմությունը»,- ասաց «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն, քաղաքագիտության դոկտոր Արմեն Այվազյանը: Խոսքը վերաբերում է Հայաստան-Թուրքիա միջպետական վերջին զարգացումներին:

Դիվանագիտական սխալների շարքում նշվում են հետեւյալ քայլերը. նախ այն, որ չհիմնավորված լավատեսությամբ` մեր իշխանությունների կողմից Թուրքիան ոչ թշնամի պետություն է ընդունվում, ավելին` հավասարեցվում է եվրոպական երկրներին: Հեռուստաեթերում ոչ միայն մոռացության է մատնված հայ-թուրքական հարաբերությունների ողջ պատմական փորձը, այլեւ անտեսվում են ներկայումս Հայաստանի դեմ ուղղված թուրքական թշնամական գործողությունները:

Թուրք եւ ադրբեջանցի պետական գործիչները գնահատվում են իբրեւ «խիզախ գործընկերներ», «նորմալ մարդիկ» (ապրիլի 9-ին ՀՀ նախագահը «նորմալ մարդ» գնահատեց Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւին, ով հայության դեմ ռասիստական քաղաքականության ղեկավարն է, 2005 թվականին Նախիջեւանում հայկական հուշարձանները ոչնչացնելու հանցագործ հրամանի հեղինակը):

«Հայ քաղաքական վերնախավի պատմական եւ ներկա իրականությունից կտրվածությունը, տեղեկատվական դաշտում արմատավորվելուց հետո, աստիճանաբար սկսում է ընդգրկել նաեւ ժողովրդային խավերը»,- ասաց Ա. Այվազյանը:

Նա մեջ բերեց ՀՀ նախագահի խոսքերը իր պաշտոնավարման առաջին տարվա առթիվ ունեցած ելույթում. «Հնարավոր է, որ թուրքերը փոխեն իրենց դիրքորոշումը, հետ կանգնեն մեր ձեռք բերած պայմանավորվածությունից, նրանց փոխարեն ես չեմ կարող պատասխանել ու պատասխանտու լինել», «հնարավոր է, որ իմ լավատեսությունը չարդարանա» (սահմանների բացվելու առումով), մենք մեր հաշվարկներում սխալված լինենք… Իհարկե, հնարավոր է»:

Հենց այս խոսքերն էլ մի շարք «ինչո՞ւ»-ների տեղիք են տալիս. «Եթե ՀՀ իշխանությունը չգիտի, թե ինչ նպատակներ ունի Թուրքիան, ինչո՞ւ էր ՀՀ նախագահն անցյալ տարվա աշնանը համաձայնում Ղարաբաղյան հիմնախնդիրը քննարկել հայ-թուրք-ադրբեջանական եռակողմ հանդիպումներում անձամբ իր եւ իր արտգործնախարարի մասնակցությամբ, ինչո՞ւ էր հայտարարում, որ նրանք, ովքեր չեն հավատում Թուրքիայի` Ղարաբաղյան խնդրում աջակցելու կարողությանը, «աննորմալ են»:

Իսկ հիմա Թուրքիայի ղեկավարները, օգտագործելով այդ հանդիպումներն աշխարհի աչքին թոզ փչելու ու նաեւ հայ հասարակությանը բթացնելու նպատակներով, մատ թափ տալով` հայտարարում են իրենց առաջնահերթ նպատակի մասին, որը, ոչ ավելի, ոչ պակաս, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում Հայաստանին Լեռնային Ղարաբաղի օկուպանտ ճանաչելն է եւ հայկական զորքերը Ղարաբաղից դուրս բերելը…:

Եթե ՀՀ իշխանությունը չգիտի, թե ի՞նչ է ուզում Թուրքիան, ինչո՞ւ են հետեւողականորեն Թուրքիայի մասին չհիմնավորված դրական պատկերացումներ ստեղծում հայ հասարակության մեջ, ինչո՞ւ են հայկական հեռուստաեթերում թուրքամետ անզուսպ արշավ կազմակերպել, ինչո՞ւ են թուրքական ընկերություններին առաջարկում դառնալ հայկական նոր ատոմակայանի բաժնետեր, ինչո՞ւ հասարակությունը տեղյակ չի պահվում հայ-թուրքական բանակցությունների բովանդակության մասին, եւ մենք ստիպված ենք այդ մասին տեղեկանալ արեւմտյան ու թուրքական մամուլից, ի՞նչ բովանդակություն ունի ՀՀ Հանրային եւ թուրքական պետական TRT հեռուստաընկերությունների ղեկավարների միջեւ 2008 թվականի աշնանը կնքված պայմանագիրը…

Եթե ՀՀ իշխանությունները դեռ չգիտեն Թուրքիայի իրական նպատակները, ինչո՞ւ չեն ուզում լսել հայ հասարակության գիտակ շերտի կարծիքը, որը շատ էլ լավ գիտի Թուրքիայի անցյալ եւ ներկա հակահայկական քաղաքականության էությունը: Բարեբախտաբար, դեռեւս կան այս հարցի մասնագետներ…»:

Հասկանալու համար, թե վերոնշյալ խնդիրներն ի՞նչ արձագանքներ են ունենում հասարակության մեջ` «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը մարտի 12-ից սկսել է հարցազրույցներ անցկացնել գիտնականների, փորձագետների, մշակութային մտավորականության, ուսանողների հետ:

Վերջին մեկ ամսվա ընթացքում կատարված 200 հարցարզույցների ամփոփ պատկերը ներկայացվեց ապրիլի 14-ին: Հարցվողների 22,5%-ը գիտնականներ ու փորձագետներ են (45 մարդ), 52.3%-ը հումանիտար եւ տեխնիկական գծով մտավորականությունը եւ հասարակական գործիչները (104 մարդ), 7.5%-ը (15 հոգի)` լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներն են, եւ 17.6%-ը (35)` ուսանողներ:

Ի դեպ` հարցաշարը ուղարկվել է խորհրդարանական բոլոր խմբակցություններին, արտգործնախարարություն, ՀՀ նախագահին կից անվտանգության խորհրդի քարտուղարի գրասենյակ, սակայն ոչ մի պատասխան չի ստացվել: Հարցվողների 74%-ը (148 մարդ) Հայաստանից են, իսկ 26%-ը (52 մարդ)` Սփյուռքից: 64.5% (129 մարդ) տղամարդիկ են, 35.5% (71)` կանայք:

Հարցաշարը բաժանված է երեք թեմատիկ բաժինների: Առաջին թեման վերաբերում է Հայոց ցեղասպանության` Թուրքիայի ժխտմանը եւ Հայաստանի հակադարձության բացակայությանը: Նախ ներկայացվում է այն, որ սկսած 2007-ի դեկտեմբերից` Թուրքիայի կրթության նախարարությունը երկրի դպրոցականների շրջանում ցուցադրում է տեսաֆիլմ, որում պատկերվում է, թե ինչպես են հայերը, իբր, կոտորել թուրք ժողովրդին: Տեսաֆիլմն արդեն դիտել է շուրջ 12 միլիոն թուրք աշակերտ, ներառյալ` տարրական դասարաններում:

Եվ այն հարցին, թե ինչպես են վերաբերվում Թուրքիայի կառավարության այս քայլին, հարցվողների 96%-ը խիստ բացասական պատասխան է տվել` որակելով այն թշնամական, ռասիստական, հակահայ եւ այլն, եւ միայն 3.5%-ն է հարաբերականորեն մեղմ արտահայտվել այդ քայլի մասին` նշելով, օրինակ, որ այդպիսի քայլը կանխատեսելի/ակնկալելի է, կամ որ այն ուղղված է ներքին, այլ ոչ արտաքին լսարանին:

Երկրորդ թեման է «Թուրք-ադրբեջանական դաշինքը եւ Հայաստանի վերաբերմունքն այդ դաշինքին»: Մեջ է բերվում Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանի 2009 թ. փետրվարի 19-ին հայտարարությունը, ըստ որի` ա) Ղարաբաղյան հիմնահարցի նկատմամբ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի դիրքորոշումներն ու քաղաքականությունն ամբողջությամբ համընկնում են, բ) այդ քաղաքականությունը Թուրքիան եւ Ադրբեջանը մշակել եւ իրականացնում են համատեղ:

Այնուհետեւ տրվող «Արդյոք այս հայտարարությունից հետո ՀՀ-ն պետք է շարունակի՞ Թուրքիայի հետ մերձեցման ներկա քաղաքականությունը» հարցին ի պատասխան` 61%-ը հստակ դեմ է արտահայտվել ՀՀ-ի` Թուրքիայի հետ մերձեցման ներկա քաղաքականությանը, 6.5%-ը հարցին կոնկրետ պատասխան չի տվել, իսկ 1.5%-ը պատասխանել է` «չգիտեմ»: Հարցվածների 20.0%-ը կողմ է Թուրքիայի հետ հարաբերություններ հաստատելու քաղաքականությանը, սակայն լուրջ վերապահումներով, եւ միայն 11.0%-ն է առանց վերապահումների կողմ արտահայտվել:

Հարցման արդյունքները վերլուծելուց հետո «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը հետեւյալ եզրակացությանն է հանգում. «Հայաստանի եւ Սփյուռքի հասարակության պատկառելի մի հատված, այդ թվում գիտական եւ մտավորական խավերի լայն շերտերը, խիստ դժգոհ են ՀՀ իշխանության Թուրքիայի նկատմամբ վարած ներկա քաղաքականությունից: Հասարակության այդ շերտերի բացասական վերաբերմունքն ունի հետեւյալ դրսեւորումները. նրանք չեն հասկանում ՀՀ արտաքին քաղաքականության տրամաբանությունը, նրանք չեն վստահում Թուրքիայի հետ «առանց նախապայմանների» բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու ՀՀ քաղաքականության արդյունավետ լինելուն, նրանք չեն ընդունում այդ քաղաքականության կրավորականությունը»:


Tert.am, 14.04.2009
Ազգայնականները զգուշացնում են «Հայաստանի համար կործանարար» Թուրքիայի մասին
«Արարատ» ռազմավարական կենտրոնը «Կոնգրես» հյուրանոցում քննարկում էր հրավիրել՝ խոսելու Հայաստան-Թուրքիա միջպետական վերջին զարգացումների վերաբերյալ, մասնավորապես, «ՀՀ իշխանությունների արտաքին քաղաքականության մեջ արվող կոպիտ սխալների» մասին։

«Արարատ» կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանի խոսքերով, «այդ սխալ ուղեգծի ջատագով է նաև խորհրդարանական և արտախորհրդարանական ընդդիմությունը»։ Նա պնդում է նաև, որ հայ-թուրքական հակամարտության խնդիրների նկատմամբ Հայաստանի քաղաքական դաշտում ներկա ուժերը հիմնականում միանման դիրքորոշումներ ունեն։

Վերջին շրջանում ՀՀ ամենաբարձրաստիճան պաշտոնյաները, այդ թվում ՀՀ նախագահը, վարչապետը և էներգետիկայի նախարարը, Արմեն Այվազյանի կարծիքով, իրենց հայտարարություններում Թուրքիայի և եվրոպական երկրների միջև հավասարության նշան են դրել, մինչդեռ «Թուրքիայի նպատակներից մեկը Հայաստանի ոչնչացումն է»։

Բանախոսը անթույլատրելի է համարում Հայաստանի նախագահի՝ հայության դեմ ռասիստական քաղաքականության ղեկավար, 2005 թ. Նախիջևանում հայկական հուշարձանները ոչնչացնելու հանցագործ հրամանի հեղինակ Իլհամ Ալիևին տված «նորմալ մարդ» գնահատականը։

Այվազյանը նշեց, որ «այժմ Թուրքիայի ղեկավարները, օգտագործելով հայ-թուրք-ադրբեջանական եռակողմ հանդիպումները աշխարհի աչքին թոզ փչելու ու նաև հայ հասարակությանը բթացնելու նպատակներով՝ հայտարարում են իրենց առաջնահերթ նպատակի մասին, որը ոչ ավելի, ոչ պակաս՝ ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդում Հայաստանին Լեռնային Ղարաբաղի «օկուպանտ» ճանաչելն է և հայկական զորքերը Ղարաբաղից դուրս բերելը»։

Քննարկման մասնակից քաղաքագետ Լևոն Շիրինյանի խոսքերով, «հայ-թուրքական վիրտուալ «մերձեցման» ներկա ընկալման վիճակը մերօրյա Հայաստանում և հայ ժողովրդի որոշակի /շահագրգիռ/ շրջանակներում հիշեցնում է «հայ-թուրքական հարաբերությունների «եղբայրության» սահմանադրական (1908-1911/1913թթ) շրջանը, որը ավարտվեց 1909-ի ապրիլին կիլիկիահայության նախճիրով, 1915-ին` արևմտահայոց սպանդով և Հայաստանի ողջակեզով»։

Որպես ևս մեկ օրինակ, Շիրինյանը նշեց 1920 թվականի աշունը, «երբ հայ-թուրքական պատերազմի արդյունքում, համաշխարհային կոմունիզմի (այսօր` դեմոկրատիայի) սպասումով հոկտեմբերի 30-ին Կարսը հանձնվեց ցնցոտիավոր ու սովալլուկ, սակայն ռուսական կոմունարկա հագած ասքյարին, իսկ Արևելյան Հայաստանը տրվեց անդամահատման` արդեն «բոլշևիկ» թուրք-քեմալականներին»:

Մերօրյա Թուրքիան, որը կառուցված է Հայաստանի մոխիրների վրա, իր առօրյա և հեռագնա նպատակադրումներով, ըստ քաղաքագետի, խիստ կանխատեսելի է՝ մնալով անկայունության ու անորոշության աղբյուր տարածաշրջանային նկրտումներում և համաշխարհային քաղաքականության մեջ:


16.04.2009, 
Մարտնչող նեոբոլշեվիկները
Պատասխան Թերթ․ամ-ի հրապարակմանը
Մի քանի օր առաջ Կոնգրես հյուրանոցում կայացավ «Արարատ» կենտրոնի կազմակերպած քննարկումները նվիրված հայ-թուրքական հակամարտության ներկա վիճակին: Ներկայացվեցին կենտրոնի կողմից կազմակերպած բաց, շեշտում եմ բաց հարցումների արդյունքները ըստ որի ակնհայտ է դառնում, որ ներկայիս քաղաքականությունը Թուրքիայի հարցում աջակցություն չի վայելում` ո՜չ Հայաստանում, ո՜չ էլ Սփյուռքում: Ընդ որում ամեն ինչ ներկայացվեց գրագետ, հանգիստ տոնով, ինչքան հնարավոր է կառուցողական մոտեցումներով, որը շատ հազվադեպ երևույթ է հայ քաղաքական բանավեճներում, որտեղ հիմնականում գերիշխում է ցածրամակարդակ վիրավորանքները ու հախուռն զգացմունքային զեղումները:

Բայց չգիտես ինչու դա այնքան էլ չոգևորեց հայկական հեռուստաընկերություններին, որոնք իսպառ բացակայում էին միջոցառմանը: Ամեն տեսակ Ճ դասի միջոցառում, սեմինար պատրաստ են ժամերով լուսաբանել ու ծամծել, պատրաստ են իրենց եթերը տրամադրել զանազան անարխիստների, որոնք ամենավերջին խոսքերով վիրավորել են ու շարունակում են վիրավորել հայկական պետականությունը հագնելով ընդդիմադիրի դիմակ, բայց հենց գործը հասնում է լուրջ խոսակցություններին ու լուրջ կառուցողական ընդդիմախոսությանը ապա մեր լրագրողների մի մեծ մասը սկսում են իրենց տարօրինակ պահել: Լավագույն դեպքում չտեսնելու են տալիս, իսկ վատագույն դեպքում նրանց մեջ վերազարթնում է նեոբոլշևիկյան ու կոմերիտական բնազդները, ինչպես օրինակ կատարվեց Թերթ.ամ-ի հետ: Որը միջոցառման լուսաբանումը վերնագրեց այսպես Ազգայնականները զգուշացնում են «Հայաստանի համար կործանարար» Թուրքիայի մասին

Հիշեցնում է հին ու բարի 1988-ը, երբ սովետական համակարգի լրագրողները պիտակավորում էին մարդկանց նացիոնալիստներ, մի խումբ սեպարատիստներ, էքստրեմիստներ …. նույնիսկ եթե նրանց մեջ էին մտնում պատվավոր մարդիկ, ակադեմիկոսներ, ակտիվ հասարակական գործիչներ և սփյուռքում հարգանք վայելող անձինք:

«Նախաձեռնողականության» սնանկությունը

Ապրիլի 24, 2012

7or

Երբ 2008–ին Սերժ Սարգսյանը հայտնվեց Բաղրամյան 26–ում, հայտարարվեց, թե Հայաստանն անցնում է«նախաձեռնողական» արտաքին քաղաքականության։ Շատ չանցած պարզ դարձավ, որ «նախաձեռնողականություն»կոչվածը ՀՀ շահերի հաշվին արտաքին ուժերի բոլոր պահանջներին «Այո՛» ասելն է, իսկ ՀՀ քաղաքացիներին ու սփյուռքահայությանը՝ «Ո՛չ»։

Երեք տարի առաջ, ապրիլի 22–ի լույս 23–ի գիշերը Հայաստանի ու Թուրքիայի արտգործնախարարությունների կողմից համատեղ հայտարարություն տարածվեց, որով ընթացք տրվեց«ֆուտբոլային» կոչված դիվանագիտությանը։ Մեծ Եղեռնի տարելիցի նախօրյակին, գիշերով հրապարակված այդ փաստաթուղթն ակնհայտորեն բխում էր Թուրքիայի շահերից և ոչինչ չէր տալիս մեզ, բայց քանի որ ՀՀ իշխանությունները «նախաձեռնողական» էին դարձել, ուստի՝ ապրիլի 24–ից մեկ օր առաջ այդպիսի տհաճ անակնկալ մատուցվեց հայ ժողովրդին։

Սերժ Սարգսյանի թիմը հայտարարում էր, որ «ֆուտբոլային» դիվանագիտության միջոցով ողջամիտ ժամկետում.

Ա. Բացվելու է հայ–թուրքական սահմանը,

Բ. Հաստատվելու են հայ–թուրքական դիվանագիտական հարաբերություններ։

Սերժ Սարգսյանը նույնիսկ հայտարարեց, թե ինքը կմեկնի Թուրքիա ֆուտբոլ նայելու՝ եթե ունենանք բաց սահմաններ կամ լինենք բացման նախաշեմին։ Նախագահը մեկնեց ֆուտբոլ նայելու, բայց ո՛չ սահմանն էր բաց, ո՛չ էլ դրա նախաշեմին էինք։

ժամանակը ցույց տվեց, որ պաշտոնական Երևանը ոչ մի հարց էլ չլուծեց իր համար, իսկ փոխարենը թուրքերի ձեռքը տվեց մի փաստաթուղթ, որով Հայոց ցեղասպանության հարցը վերածվեց միջպետական վեճի և առևտրի առարկայի, իսկ Թուրքիան, օգտվելով ՀՀ նախագահի կոպիտ սխալից, լեգիտիմ հնարավորություն ստացավ ներգրավվել Ղարաբաղի խնդրի կարգավորման գործընթացի մեջ։

Ինչպես հայտնի է, ՀՅԴ–ն հայ–թուրքական «մերձեցումից» հետո սկզբունքային դիրքորոշում ցուցաբերեց և դուրս եկավ իշխող կոալիցիայի կազմից՝ նախաձեռնելով «Ո՛չ»–ի շարժում, որին միացան մի շարք կուսակցություններ, հասարակական կազմակերպություններ, քաղաքագետներ և երկրի ապագայով մտահոգ հազարավոր մարդիկ։

«Ո՛չ»–ի շարժման կողմնակիցները կանխատեսել էին այն ֆիասկոն, որը սպասվում էր հայկական դիվանագիտությանը և խորհուրդ էին տալիս դիլետանտ քայլեր չանել, սակայն Սարգսյանը, ոգևորված լինելով միջազգային արձագանքներից, ընդառաջ չգնաց այդ կոչերին և արեց այն, ինչը ձեռնտու էր Թուրքիային, ԱՄՆ–ին, ԵՄ–ին ու մյուսներին, բայց ոչ Հայաստանին, հայաստանցուն ու հայությանը։

Տեղին է հիշեցնելը, որ «ֆուտբոլային» դիվանագիտության շրջանակներում նախագահ Սարգսյանը,հարցազրույց տալով  սիրիական «Ալ վաթան» թերթին, հայտարարեց, թե ինքը պատրաստ է զիջել ԼՂՀ–ն շրջապատող անվտանգության գոտին, եթե Ադրբեջանն ընդունի ԼՂՀ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի իրացման հնարավորությունը։ Փա՛ռք Աստծո, որ Ալիևն այդքան ագահ, իսկ Էրդողանն այդքան հիմար գտնվեցին ու չբավարարեցին «նախաձեռնող» մեր նախագահի «պահանջները», այլապես մեր երկրի անվտանգությունը լրջագույն փորձության կենթարկվեր։

Սարգսյանը, փաստորեն, պատրաստ էր հանձնել տարածքները, բայց թուրքերն ու ադրբեջանցիները չվերցրեցին։ Այդ հիմա է, որ նախընտրական փուլում ՀՀԿ–ի վերնախավում «հայրենասիրության» տենդով են վարակվել ու քարոզչական տեսահոլովակներում Հայաստանի քարտեզը պատկերում են ԼՂՀ–ի ամբողջական տարածքի հետ միասին։ Դե այդպես էլ պետք է լիներ. վերջին հանգրվանը միշտ էլ «հայրենասիրությունն» է լինում։

Ուշագրավն այն է, որ միայնակ քարոզչություն տանող Սերժ Սարգսյանը որևէ կերպ չի անդրադառնում հայ–թուրքական գործընթացին, այնինչ դա ՀՀ անվտանգությանն առնչվող ամենագլխավոր խնդիրներից է։ Բայց դե նրան էլ կարելի է հասկանալ. մարդը բոլոր առումներով պարտություն է կրել, ի՞նչ պետք է ասի։

Նկատենք, որ այս ընտրություններին մասնակից ուժերից միայն ՀՅԴ–ն է հստակ հայտարարում, որ ամեն ինչ անելու է՝ հետ կանչելու համար ՀՀ ստորագրությունը հայ–թուրքական արձանագրություններից։

Վարդան Օսկանյանին իր շարքերն ընդունելով ԲՀԿ–ն առնվազն տարանջատվեց «ֆուտբոլից», բայց դեռ չի հայտարարել, թե կողմ է ՀՀ ստորագրությունն արձանագրություններից հետ վերցնելուն։

Տիտղոսային ընդդիմության առաջնորդ Լևոն Տեր–Պետրոսյանը, մեծ հաշվով, կողմ է արտահայտվում«ֆուտբոլային» դիվանագիտությանը, սակայն ունի մեկ վերապահում. հայ և թուրք պատմաբանների մասնակցությամբ հանձնաժողովի կազմավորմանը ՀԱԿ առաջնորդը դեմ է։ Մնացած առումներով նա Սերժ Սարգսյանի քայլերը «նախաձեռնողականության» շրջանակներում ճիշտ է գնահատել ու գնահատում։

ԱԺ ընտրություններին մասնակցող մյուս ուժերը, ըստ էության, չեն արտահայտվել այս թեմայով։«Ժառանգության» առաջնորդը, էժանագին հնարքներ բանեցնելով, որքան էլ իր արծվենի հայացքով նայի Արարատին ու զոռնա–դհոլի տակ պարի՝ միևնույն է կուսակցության ցուցակում «ֆուտբոլի» մոլի ջատագովներ ընդգրկելով ցույց տվեց, որ Արևմտյան Հայաստանը պահանջելուց մինչև Երևանը Բաքվի մշակութային կենտրոն դարձնելն իր համար «մի զրոյի» հաշիվ է։ Նախագահականից եթե մի քիչ շատ սեղմած լինեին, ապա, ամենայն հավանականությամբ, Րաֆֆին իր ցուցակ կվերցներ նաև Գեորգի Վանյանին։ Ասել է թե՝ հայ–թուրքական հարաբերությունների վերաբերյալ «Ժառանգությունը» Րաֆֆիի հանգույն մոտեցում ունի և այդ կուսակցությունում էլ, ինչպես Սերժ Սարգսյանի շրջապատում, «հայրենասիրությամբ» զբաղվում են վերջին հանգրվանի շրջանակներում։

Րաֆֆին փորձում է «հայրենասիրական» բիզնեսով զբաղվել, բայց մայիսի 6–ին կհամոզվի, որ այդ «տրյուկները»Հայաստանում չեն անցնում։ «Ժառանգությանը» սպասվում է այն, ինչ տեղի ունեցավ Րաֆֆիի հետ 2007–ին Թալինի մեծամասնական ընտրատարածքում, երբ դեռևս հաղթանդամ ու բեղավոր Հովհաննիսյանը հավաքեց մի քանի հարյուր ձայն։

. . .

Ամփոփենք։ Հայ–թուրքական «ֆուտբոլային» դիվանագիտությունը ամբողջությամբ տապալվել է։ «Նախաձեռնողականությունը» սնանկ դուրս եկավ։ Դաշնակցությունը միակ ուժն է, որը առանց երկիմաստության դեմ է արտահայտվում «ֆուտբոլին» և խոստանում է ամեն ինչ անել՝ հետ կանչելու համար Հայաստանի ստորագրությունը հայ–թուրքական տխրահռչակ արձանագրություններից։ Մնացած քաղաքական ուժերը կա՛մ պետք է կողմնորոշվեն այս հարցում, կա՛մ արդեն կողմնորոշվել են «ֆուտբոլի» օգտին։

Կարեն Հակոբջանյան

«Հայությունը նահանջելու այլ տեղ չունի այլեւս, բացի իր հայրենիքից…»

Փետրվարի 9, 2012

Հայաստանն ու հայությունը, այսօր արդեն, անմիջականորեն, դեմ առ դեմ կանգնած են այն մարտահրավերներին ու սպառնալիքներին, որոնց մասին վերջին տարիներին գրում էինք «Ուխտ Արարատի» պարբերականի խմբագրականներում 2005 թվականից սկսած: Գրում էինք, զգուշացնում եւ փորձում մշակել ու առաջարկել դրանց հաղթահարման ուղիներ ու ծրագրեր:

Բայց նախ ամփոփ կերպով վերհիշենք այդ սպառնալիքներն ու մարտահրավերները.

-Ռազմաքաղաքական իրադարձությունների սպառնալից ու սրընթաց զարգացումները Միջին Արեւելքում, մասնավորապես, Սիրիայի ու Իրանի շուրջ: Դրանցից բխող համապատասխան սպառնալիքները ուղղված Սիրիայի, Իրանի հայությանը:

-Իրանի տարածքը միջուկային կամ ընդերք թափանցող ռումբերով հարվածելու հետեւանքում հնարավոր էկոլոգիական եւ հումանիտար աղետների հավանականությունը (1):

-Մեծամորի ատոմակայանի նկատմամբ բնական, տեխնածին կամ ահաբեկչական ակտի միջոցով հնարավոր սադրանքները եւ դրա հետեւանքները, ինչի մասին խոսվում էր <<Արմենիա-2010>> Հայաստանում ՆԱՏՕ-ի վարժանքների ծրագրում (2):

-Կովկասյան եռակողմ (քառակողմ` քրդերի մասնակցությամբ) պատերազմի հրահրման սպառնալիքը (3):

-ՀՀ շրջափակման խստացումը նոր միջոցներով, այդ թվում պարենային եւ էներգետիկ:

-ՀՀ զինաթափման պարտադրանքը եւ խաղաղապահ ուժերի տեղակայումը տարածաշրջանում (4):

Թվարկված այս եւ այլ սպառնալիքների հետեւանքում ՀՀ անկախության, ինքնիշխանության կորուստն ու ՀՀ պետության ոչնչացումը:

Իբրեւ պատասխան սպառնալիքներին` մենք առաջարկում էինք ձեռնարկել հայության եւ Հայաստանի համապարփակ ինքնապաշտպանության գործը, որի անմիջական ուղիներից մեկն էլ ՀՀ-ի Մշտական, զինված, դրական չեզոքության քաղաքականության որդեգրումն էր: Ինչեւէ, այդ մասին որոշում կայացրել է Արեւմտյան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդը, որը հնարավորություն է տալիս որակապես շատ ավելի բարձր մակարդակով կազմակերպելու Միջին Արեւելքի հայության ինքնապաշտպանությունը:

Այստեղ որպես ամփոփում նշենք միայն, որ բոլոր դեպքերում տարածաշրջանում ապրող հայությունը նահանջելու տեղ չունի այլեւս, բացի Արեւմտյան Հայաստանից ու Կիլիկյան Հայաստանից:

Այստեղ որպես ամփոփում` հավելենք, որ եթե տարածաշրջանի հայությանը պարտադրվելու է նոր բռնագաղթի ու «գաղթի քարավաններ» կազմել, ապա այդ «քարավանները» այլ ուղղություն չունեն բռնելու այլեւս, բացի Արեւմտյան Հայաստանից ու Կիլիկյան Հայաստանից, որն իրենց իրավունքն է, եւ որը, ի դեպ, պարտավոր է պաշտպանել Միջազգային ընկերակցությունը` քավելու համար շուրջ 90 տարի առաջ թույլ տված քաղաքակրթական խոշոր բացթողման մեղքը: Դրա իրավունքն ունի տարածաշրջանում ապրող հայությունը, որովհետեւ ինքն այս վիճակում հայտնվել ցեղասպանության եւ հայրենիքից բռնագաղթվելու հետեւանքով:

 Թերեւս արժե մեկ անգամ եւս հիշեցնել նաեւ, որ առանց հայկական եւ քրդական հարցերի ամբողջական ու լիակատար կարգավորման հնարավոր չէ տարածաշրջանում հաստատել երկարատեւ ու կայուն խաղաղություն եւ ակնկալել իրական զարգացում ու առաջընթաց:

«Ուխտ Արարատի», Հայաստանի Ազատագրության Հայ Գաղտնի Բանակի ազատամարտիկների եւ նախկին քաղբանտարկյալների հասարակական նախաձեռնություն